១១៨. អសំ

លិង្គវចនភេទេបិ ព្យយរហិតត្តា អព្យយវន្តឧបសង្គនិបាតានំ បុព្ពាចរិយសញ្ញា, អសតី សង្ខ្យា យេសន្ត្យាន្យសង្ខ្យានីត្យាហ- ‘ឯកត្តេ’ច្ចាទិ, ឯកានេកេសូតិ វុត្តត្តា សង្ខ្យាវិសេសេ វិធីយមានាស្យាទយោ កថមសង្ខ្យេហិ ឧប្បជ្ជិតុមុស្សហន្តេ ឥច្ចាសយេនាហ- ‘កថមសង្ខ្យេហិ ស្យាទីនំ សម្ភវោ’តិ. អថ និស្សង្ខ្យេហិ ហោតុស្យាទីនមសម្ភវោ ឧច្ចំ រុក្ខស្សិច្ចាទោតុ សង្ខ្យាសម្ភវេ ភវិតព្ពមេវ ស្យាទីហិច្ចាហ-‘សង្ខ្យាសម្ភវេវេ’ច្ចាទិ. វុត្តិគន្ថស្សាធិប្បាយំ វិវរតិ ‘អញ្ញថេ’ ត្យាទិនា, កិមេសមុប្បត្តិយម្បយោជនំ យេនាសង្ខ្យេហិ តទុប្បត្តិ នោ-នុមីយតេ ច្ចាសង្កិយាហ-‘តស្សញ្ច សតិយ’ន្ត្យាទិ, អសតិ ហិ ស្យាទីនមុប្បត្តិយមុច្ចមាទីនមសង្ខ្យានម្បទត្តំ នត្ថីតិ យោ អាទីសុ បទស្មា បរេសំ តុម្ហាម្ហសទ្ទានំ សវិភត្តីនំ វោនោអាទិកំ បទនិមិត្តំ ការិយំ ន សិយាតិ ‘ឧច្ចំ វោ, ឧច្ចំ នោ’តិអាទយោ បយោគា ន សិជ្ឈន្តិ, សតិ តុ ស្យាទុប្បត្តិយំ លុត្តេសុបិ តេសុ បទត្តនិប្ផត្តិយាយេវ តទុប្បត្តិតោ បទត្តេ សិទ្ធេ បទលក្ខណំ ការិយំ សិជ្ឈតេវាតិ ភាវោ. បរេហិ ឯត្ថ ‘តស្សំ សាលាយ’ន្តិ វចនិច្ឆាយំ ‘តត្រ សាលាយ’ន្តិ យថា សិយាតិ ‘‘អព្យយត្វា ស្យាទិនោ’’តិ (បា, ២-៤-៨២) អព្យយតោ បរស្សិត្ថិយមាប្បច្ចយស្សាបិ លោបោ វិហិតោ, តេនាហ- ‘អសង្ខ្យេហិ’ច្ចាទិ, តទយុត្តន្តិ អាប្បច្ចយស្ស លោបវិធាន មយុត្តំត្យត្ថោ. អថ កេនាត្រ អាប្បច្ចយោ វិធីយតេ យេនាស្សាបិ លោបោ-នុសាសីយតេ ‘‘ឥត្ថិយមត្វា’’តិ (៣-២៦) ចេ នេតទត្ថិ, ឥត្ថិយមាប្បច្ចយស្ស វិធានតោ-សង្ខ្យានញ្ចាលិង្គត្តា, តស្មា អសង្ខ្យេហិ អាប្បច្ចយស្ស សម្ភវោយេវ នត្ថីត្យនត្ថកមាប្បច្ចយស្ស លោបវចនន្តិ នានត្ថកំ ឥត្ថិយន្តិ (៣-២៦) ហិ គុណិប្បធានោ និទ្ទេសោ ឥត្ថត្តវតិ អាប្បច្ចយាទយោ វិធីយន្តេ ‘តស្សំ សាលាយ (មិច្ចេ តស្មិំ បទត្ថេ) តត្រេ’តិ អសង្ខ្យមិទមិត្ថត្តវតិ វត្តតេ, តស្មា សិយាយេ វេតស្មា អាប្បច្ចយោត្យវស្សមាប្បច្ចយស្ស លោបោ វិធេយ្យោតិ យោ មញ្ញតេ, តម្បតិ អាហ-‘យទីបិ’ច្ចាទិ, វិសេសាភិធានាត្យុបគមេ វត្ត មានោយមសង្ខ្យសមុទាយោ‘និទ្ទេសោ វត្តតេ’តិ ចោភយមិក្ខតេ, ឥត្ថិយន្តិ និទ្ទេសស្ស គុណិប្បធានត្តំ សាធេតុំ ‘ឥត្ថត្តវតិ ហិ អាប្បច្ចយាទយោ’តិអាហ, តត្រេតីមស្សាសង្ខ្យស្ស សាលាយំ វត្តនតោ អាហ- ‘ឥត្ថត្តវតិ ចា’តិ, អយម្បសិទ្ធិរូបេន ន វត្តតេតិ សម្ពន្ធោ, យទិ អយម្បសិទ្ធិរូបេន វត្តតេ, កុតោ ចរហិ ឥត្ថត្តាវសាយោត្យាហ- ‘ឥត្ថត្តាវសាយោ’ច្ចាទិ. ឥទានិ ជិនិន្ទពុទ្ធិវចនមានីយ តស្សា យុត្តត្តមុព្ភាវយិតុមាហ- ‘យោប្យាហិ’ច្ចាទិ, យទីបិច្ចាទិ ជិនិន្ទពុទ្ធិវចនំ, តស្សាតិ ឥត្ថត្តស្ស, បទត្ថោ ច ឥត្ថត្តំ សិយាតិ យោប្យាហេតិ សម្ពន្ធោ, គម្មមានត្ថត្តា ឥតិសទ្ទាប្បយោគោ, តស្សាយុត្តន្តិ តស្សេវំ វាទិនោ ជិនិន្ទពុទ្ធិនោ វចនមយុត្តំត្យត្ថោ, កុតោច្ចាហ- ‘ឯវំ ហិ’ច្ចាទិ, យទិ ឥត្ថត្តស្ស វាក្យត្ថតា ឥត្ថិប្បច្ចយនិវត្តិកតា, ឯវំ សតិ សាលាយមិច្ចាទិសទ្ទន្តរាបេក្ខា ឥត្ថត្តប្បតីតិ តត្រេត្យាទីសុ សិយាតិ អត្ថោ, នេវ តថា បតីយតីតិ ភាវោ, វុត្តមេវត្ថំ ផុដយិតុមាហ- ‘តថាហិ’ច្ចាទិ, អវិទ្ទសុអយន្តិ ទិដ្ឋន្តោ បញ្ញាសោ, អវិទ្ទសុ អយន្តិ ឧភយត្រាប្យត្រេកវចនសិស្ស និវត្តិយា កតំ យមេកត្តំ, តំ សទ្ទន្តរាទ្យនបេក្ខមេវ បតីយតេត្យត្ថោ, ឥត្ថត្ត វុត្តិនា សាលាទិសទ្ទេន សាមានាធិករណ្យំ តត្រេត្យេតស្សាតិ ឯតាវតា អាប្បច្ចយោ ឧប្បជ្ជតីតិ ច ន សក្កា វត្តុន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ-‘សមានាធិករណត្តម្បិ’ច្ចាទិ, សមានាធិករណត្តម្បីតិ (ឥត្ថិ) វុត្តិនា សាលាទិសទ្ទេន សាមានាធិករណ្យម្បិ, អាប្បច្ចយាទីនំ នាង្គន្តិ សម្ពន្ធោ.