៧. សត្តមោ កណ្ឌោ (ណ្វាទិ)

‘‘ពហុលំ’’ (១.៥៨) ‘‘ក្រិយត្ថា’’តិ (៥.១៤) ច សព្ពត្ថ វត្ថតេ.

១. ចរ ទរ ករ រហ ជន សន តល សាទ សាធ កសាស ចដាយ វាហិ ណុ.

ចរ-គតិភក្ខណេសុ, ទរ-ទរណេ, ករ-ករណេ, រហ-ចាគេ, ជន-ជននេ, សន-សម្ភត្តិយំ, តល-បតិដ្ឋាយំ, សាទ-អស្សាទនេ, សាធ-សំសិទ្ធិយំ, កស-វិលេខនេ, អស-ខេបនេ, ចដ-ភេទនេ, អយ-ឥតិ គមនត្ថោ ទណ្ឌកោ ធាតុ, វា-គតិគន្ធនេសុ, ឯតេហិ ក្រិយត្ថេហិ ពហុលំ ណុ ហោតិ. ‘‘អស្សា ណានុពន្ធេ’’តិ (៥.៨៤) ឧបន្តស្ស អស្ស អា, ចរតិ ហទយេ មនុញ្ញភាវេនាតិ ចារុ=សោភនំ. ទរីយតីតិ ទារ=កដ្ឋំ. ករោតីតិ ការុ=សិប្បី, មឃ វា, វិសុកម្មោ ច. រហតិ ចន្ទាទីនំ សោភាវិសេសំ នាសេតីតិ រាហុ=អសុរិន្ទោ. ជាយតិ គមនាគមនំ អនេនាតិជានុ=ជង្ឃោរូនំ សន្ធិ. សនេតិ អត្តនិ ភត្តិំ ឧប្បាទេតីតិ សានុ=គិរិប្បទេសោ. តលន្តិ បតិដ្ឋហន្តិ ឯត្ថ ទន្តាតិ តាលុ=វទនេកទេសោ. សា ទីយតិ អស្សាទីយតីតិ សាទុ=មធុរំ. សាធេតិ អត្តបរហិតន្តិ សាធុ=សជ្ជនោ. កសីយតីតិ កាសុ=អាវាដោ, អសតិ សីឃភាវេន បវត្តតីតិ អាសុ=សីឃំ. ចដតិ ភិន្ទតិ អមនុញ្ញភាវន្តិ ចាដុ=មនុញ្ញោ. អយន្តិ បវត្តន្តិ សត្តា ឯតេនាតិ អាយុ=ជីវិតំ. ‘‘អស្សា ណាបិម្ហិ យុក’’ ឥតិ (៥.៩១) យុក- វាតិ គច្ឆតីតិ វាយុ-វាតោ.

២. ភរ មរ ចរ តរ អរ គរ ហន តន មន ភម កិត ធន ពំហ កម្ពម្ព ចក្ខ ភិក្ខ សំកិន្ទន្ទ យជ បដាណាស វស បស បំស ពន្ធា ឧ.

ភរ-ភរណេ, មរ-បាណចាគេ, ចរ-គតិភក្ខណេសុ, តរ តរណេ, អរ-គមនេ, គរ ឃរ-សេចនេ, គិរាតិ វា និបាតនា អការោ, ហន-ហិំ សាយំ, តន-វិត្តារេ, មន-ញាណេ, ភម-អនវដ្ឋានេ, កិត-និវាសេ, ធន-សទ្ទេ, ពំហ ព្រហ ព្រូហ-វុទ្ធិយំ, កម្ព-សំវរណេ, អម្ព-សទ្ទេ, ចក្ខ ឥក្ខ ទស្សនេ, ភិក្ខ-យាចនេ, សំកសង្កាយំ, ឥន្ទ-បរមិស្សរិយេ, អន្ទ-ពន្ធនេ, យជ-ទេវបូជាយំ, អដ បដ-គមនថា, អណ-សទ្ទត្ថោ, អស-ខេបនេ, វស-និវាសេ, បសពាធនេ, បំស-នាសនេ, ពន្ធ-ពន្ធនេ, ឯតេហិ ក្រិយត្ថេហិ ឧ ហោតិ. ភរតីតិ ភរ=ភត្តា. មរតិ រូបកាយេន សហេវាតិ មរុ=ទេវោ, និជ្ជលទេសោ ច. ចរីយតិ ភក្ខីយតីតិ ចរុ=ហព្យបា កោ. តរន្តិ អនេនាតិ តរុ=រុក្ខោ. អរតិ សូនភាវេន ឧទ្ធំ គច្ឆតីតិ អរុ=វណោ. គរតិ សិញ្ចតិ, គិរតិ វមតិ វា សិស្សេសុ សិនេហន្តិ គរុ=អាចរិយោ. ហនតិ ឱទនាទីសុ វណ្ណវិសេសំ នាសេតីតិ ហនុ=វទនេកទេសោ. តនោតិ សំសារ ទុក្ខន្តិ តនុ-សរីរំ. មញ្ញតិ សត្តានំ ហិតាហិតន្តិ មនុ=បជាបតិ. ភមតិ ចលតីតិ ភមុ=នយនោ បតិដ្ឋានំ. កេតតិ ឧទ្ធំ គច្ឆតិ, ឧបរិ និវសតីតិ វា កេតុ=ធជោ. ធនតិ សទ្ទំ ករោតីតិ ធនុ=ចាបោ. ពំហ ឥតិ និទ្ទេសា ឧម្ហិ និច្ចំ និគ្គហីតលោបោ, ពំហតិ វុទ្ធិំ គច្ឆតីតិ ពហុ=អនប្បកំ. កម្ពតិ សំវរំ ករោតីថិ កម្ពុ=វលយោ, សង្ខោ ច. អម្ពតិ នាទំករោតីតិ អម្ពុ=វារិ. ចក្ខតិ រូបន្តិ ចក្ខុ=នយនំ. ភិក្ខតីតិ ភិក្ខុ=សមណោ. សំកិរតីតិ សំកុ=សូលំ. ឥន្ទតិ នក្ខត្តានំ បរមិស្សរិយំ បវត្តេតីតិ ឥន្ទុ=ចន្ទោ. អន្ទន្តិ ពន្ធន្តិ សត្តា ឯតាយាតិ អន្ទុ=សង្ខលិកា. យជន្តិ អនេនាតិ យជុ=វេទោ. បដតិ ព្យត្តភាវំ គច្ឆតីតិ បដុ=វិចក្ខណោ. អណតិ សុខុមភាវេន បវត្តតីតិ អណុ=សុខុមោ, វីហិភេទោ ច. អសន្តិ បវត្តន្តិ សត្តា ឯតេហីតិ អសវោ=បាណា. សុខំ វសន្ត្យនេនាតិ វសុ=ធនំ. បសីយតិ ពាធីយតិ សាមិកេហីតិ បសុ. ចតុប្បទោ. បំសតិ សោភាវិសេសំ នាសេតីតិ បំសុ=រេណុ. ពន្ធីយតិ សិនេហភាវេនាតិ ពន្ធុ=ញាតិ.

៣. ពន្ធា ឩ វធោ ច.

ពន្ធ-ពន្ធនេ តិមស្មា ឩ ហោតិ, ពន្ធស្ស វធាទេសោ ច. បញ្ចហិ កាមគុណេហិ អត្តនិ សត្ថេ ពន្ធតីតិ វធូ-សុណិសា, ឥត្ថីច.

៤. ជម្ពាទយោ.

ជម្ពូអាទយោ សទ្ទាឩបច្ចយន្តា និបច្ចន្តេ, និបាតនំ អប្បត្តស្ស បាបនំ បត្តស្ស បដិសេធោ ច. ជនិស្មា ឩ, ពុកាគមោ, ‘‘មនានំ និគ្គហីត’’ន្តិ (៥.៩៦) នស្ស និគ្គហីតំ, ‘‘វគ្គេ វគ្គន្តោ’’តិ (១.៤១) និគ្គហីតស្ស មោ, ជាយតិ, ជនីយតី វា ជម្ពូ=រុក្ខោ. ភមិស្ស អមលោបោ, ភមតិ កម្បតីតិ ភូ=ភមុ. ករោតិស្មា ឩ, តស្ស កន្ធុញ ច, ‘‘បររូបមយការេ ព្យញ្ជនេ’’តិ (៥.៩៥) ធាត្វន្តស្ស ព្យញ្ជនស្ស បររូបត្តំ, រុធិរុប្បាទំ ករោតីតិ កក្កន្ធូ=ពទរី. លម្ព-អវសំសនេ, អាបុព្ពោ, សំយោគាទិលោបទីឃរស្សា, អាលម្ពតិ អវសំសតីតិ អលាពូ=តុម្ពិ. សរ-គតិ ហិំសាចិន្តាសុ, ឩម្ហិ អភុក អពុក ច, សរតិ គច្ឆតីតិ សរភូ=ឯកា មហានទី. សរតិ បាណេ ហិំសតីតិ សរពូ=ខុទ្ទជន្តុកវិសេសោ. ចមអទនេ, ចមតិ ភក្ខតិ និវាបន្តិ ចមូ=សេនា. តន-វិត្ថារេ, តនោតិ សំសារទុក្ខន្តិ តនុ=សរីរំ, ឯវមញ្ញេបិ បយោគតោ ទដ្ឋព្ពា.

៥. តបុស វិ ធ កុរ បុថ មុទា កុ.

តប-សន្តាបេ, ឧស-ទាហេ, វិធ-វេធនេ, កុរ-សទ្ទេ, បុថ បថ-វិត្ថារេ, មុទ-តោសេ, ឯតេហិ កុ, ហោតិ. កការោនុពន្ធោ ‘‘ន តេ កានុពន្ធនាគមេសូ’’តិ (៥.៨៥) ឯឱនមភាវត្ថោ. តប ឥតិ និទ្ទេសតោវ អស្ស ឥត្តំ, តាបីយតីតិ តិបុ=លោហវិសេសោ. ឧសតិ ទាហំ ករោតីតិ ឧសុ=សរោ. វេធតិ រំសីហិ តិមិរន្តិ វិធុ=ចន្ទោ. កុរតិ កិច្ចាកិច្ចំ វទតីតិ កុរុ=រាជា, កុរវោ=ជនបទោ. បុថតិ មហន្ថភាវេន បត្ថិរតីតិ បុថុ=វិត្ថិណ្ណោ, មោទនំ, មុទីយតីតិ វា មុទុ=អថទ្ធោ.

៦. សិន្ធាទយោ.

សិន្ធុ អាទយោ កុបច្ចយន្តា និបច្ចន្តេ. សន្ទ-បស្សវនេ, អស្ស ឥត្តំ, ធោចាន្តា ទេសោ និបាតនា, សន្ទតិ បស្សវតីតិ សិន្ធុ=នទិ, វហិសុបន្តស្ស ទីឃាទិពត្តេ, ពាធិស្ស វាន្តហត្តេ ច, វហន្ត្យនេនាតិ ពាហុ, ពាធតិ ឧបទ្ទវេ វារេតី តិ វា ពាហុ=ភុជោ. រំឃ-គមនេ, និគ្គហីតលោបោ, រង្ឃតិ បវត្តហិ រាជធម្មេតិ រឃុ=រាជា. វិទ-លាភេ, នការាគមោ, វស្ស ពោ, វិន្ទត្យនេន នន្ទនន្តិ ពិន្ទុ=កណិកា. មន-ញាណេ, នស្ស ធោ, មញ្ញតិ ញាយតិ មធុរន្តិ មធុ=មធុករីហិ កតមធុ, រប លប ជប ជប្ប-វចនេ, អស្សឥត្តំ, របតិ ជប្បតិ មន្តន្តី រិបុ=បច្ចាមិត្តោ. សស-គតិ ហិំ សាបាណនេសុ, អស្ស ឧត្តំ, សសតិ ជីវតីតិ សុសុ=យុវា. អរ គមនេ, អស្សឧត្ត មូត្តញ្ច, អរតិ មហន្តភាវំ គច្ឆតីតិ ឧរុ=មហា, អរតិនេនាតិ ឩរុ-សត្ថិ. ខណ-អវទារណេ, អា បុព្ពោ អនលោបោ, អាខនតីតិ អាខុ=ឧន្ទូរោ. តរតរណេ, តស្ស ថោ, តរតីតិ ថរុ=ខគ្គាវយវោ. លំឃ-គតិ សោសនេសុ ឃស្ស វា ហត្តំ, និគ្គហីតលោបោ ច, លង្ឃតិ បវត្តតិ លឃុភាវេនាតិ លឃុ លហូ ឯកត្ថា, (ភំជ-ឱមទ្ទនេ, ប-បុព្ពោ, ជស្ស គត្តំ, បភញ្ជតិ វិសេសេនាតិ បភង្គុ=ភង្គុរោ.) ឋា-គតិនិវត្តិយំ, សុបុព្ពោ, ឋាតិ បវត្តតិ សុន្ទរភាវេនាតិ សុដ្ឋុ=សោភនំ, ទុបុព្ពោ ឋាតិ បវត្តតិ អសុន្ទរភាវេនាតិ ទុដ្ឋុ=អសោភនំ. ឯវមញ្ញេបិ វិញ្ញេយ្យា.

៧. ឥ.

ក្រិយត្ថា ពហុលំ ឥ ហោតិ, អភ-ខេបនេ, អសីយតិ ខិបីយតីតិ អសិ=ខគ្គោ. កស-វិលេខនេ, កសីយតេ កសិ=កសនំ. មស-អាមសនេ, មសីយតីតិ មសិ=មេឡា. កុ-សទ្ទេ ឱ អវាទេសា, កវតិ កថេភីតិ កវិ=កព្ពការោ. រុសទ្ទេ, រវតិ គជ្ជតីតិ រវិ=អាទិច្ចោ. សប្ប-គមនេ, សប្បតិ បវត្តតីតិ សប្បិ=ឃតំ. គន្ថ-គន្ថនេ, ‘‘ត ថ ន រានំ ដ ឋ ណលា’’តិ (១.២៥) នថានំ ណឋា, គន្ថេតីតិ គណ្ឋិ=បព្ពោ, គណ្ឋិច. រាជ-ទិត្តិយំ, រាជតិ បវត្តតីតិ រាជិ=បាឡិ. កល-សង្ខ្យានេ, កលីយតិ បរិមីយតីតិ កលិ=បាបំ. ពល-បាណនេ, ពលន្តិ ជីវន្តិ អនេនាតិ ពលិ=ករោ. ធន-សទ្ទេ, ធនតិ នទតីតិ ធនិ=សទ្ទោ. អច្ច អញ្ច-បូជាយំ, អច្ចីយតិ បូជីយតីតិ អច្ចិ=ជាលា. វល វល្ល-សំវរណេ, វលនំ សំកោចនំ វលិ=ឧទរាទីសុ បលិ, វល្លីយន្តិ សំវរីយន្តិ សត្តា ឯតាយាតិ វល្លិ=លតា. វិម្ហិ វលី វល្លីតិបិ ហោតិ, សោយេវត្ថោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៨. ទឈាទយោ.

ទធិអាទយោ សទ្ទា ឥបច្ចយន្តា និបច្ចន្តេ. ធា-ធារណេ, ទ្វិភាវោ និបាតនា, ឃតមាទធាតីតិ ទធិ=គោរ សវិសេសោ. អំហ-គមនេ, និគ្គហីតលោបោ, អំហតិ គច្ឆតីតិ អហិ=សប្បោ. កម្ប ចលនេ, សំយោគាទិលោបោ, កម្បតិ ចលតីតិ កបិ=វានរោ. មន-ញាណេ, អស្ស ឧត្តំ, មនតិ ជានាតីតិ មុនិ=សមណោ. នស្ស ណត្តំ, មនតិ មហគ្ឃភាវំ គច្ឆតីតី មណិ=រតនំ. ឥក្ខ ចក្ខ-ទស្សនេ, ឥស្ស អត្តំ ឥក្ខតិ អនេនាតិ អក្ខិ=នយនំ. កមបវិក្ខេបេ, អស្ស ឥត្តំ, កមតិ យាតីតិ កិមិ=ខុទ្ទជន្តុកវិសេសោ. តរ តរណេ, តិត្តិរាទេសោ, តុរិតោ តរតិ យាតីតិ តិត្តិរិ=បក្ខិវិសេសោ. កីឡ-វិហារេ, ឦស្ស ឯត្តំ, កីឡនំ កេឡិ=កីឡា. ឧសិស្មា ឥស្ស ខលុញ, ឧសតិ ទហតី ឧក្ខលិ=ភាជនំ, ឯវមញ្ញេបិ.

៩. យុវណ្ណុបន្តា កិ.

ឥវណ្ណុបន្តេហិ ច ឧវណ្ណុបន្តេហិ ច ក្រិយត្ថេហិ ពហុលំ កិ ហោតិ. កការោ-នុពន្ធោ, ឥស សិស-ឥច្ឆាយំ, សិវំ ឥច្ឆតីតិ ឥសិ=តបស្សី. គិរ-និគិរណេ, គិរតិ បសវតិ ឆវិមំសសារភូតំ ភេសជ្ជាទិន្តិ គិរិ=សេលោ. សុច-សោចនេ. សោចនំ សុចិ=សោចេយ្យំ, រុច-អភិលាសេ រុចន្តិ ឯតាយាតិ រុចិ=អាភិលាសោ, ឯវមញ្ញេបិ.

១០. វប វរ វស រស នភ ហរ ហន បណា ឥណ.

វប-ពីជនិក្ខេបេ, វរ-វរណសម្ភត្តីសុ, វស-និវាសេ, រស-អស្សាទនេ, នភ-ហិំសាយំ, ហរ ហរណេ, ហន ហិំសាយំ, បណ-ព្យវហារថុតិសុ, ឯតេហិ ឥណ ហោតិ. វបន្តិ ឯតាយាតិ វាបិ=ជលាសយោ. វារេន្តិ ឯតេនាតិ វារិ=ជលំ. វសន្តិ ឯតាយាតិ វាសិ=តច្ឆក ភណ្ឌំ. រសីយតិ អស្សាទនវសេន សមោ សរីយតីតិ រាសិ=សមូហោ. នភតិ ហិំសតីតិ នាភិ=សរីរាវយវោ. ហារេតីតិ ហារិ=មនុញ្ញំ. ‘‘ហនស្ស ឃាតោ ណានុពន្ធេ’’ (៥.៩៩) តិ ហនស្ស ឃាតោ, ហនន្តិ ឯតេនាតិ ឃាតិ=បហរណំ, បណតិ វោហរតីតិ បាណិ, បណតិ វោហរតិ ឯតេនាតិ វា បាណិ=ករោ.

១១. ភូគមា ឦណ.

ភូ-សត្តាយំ, អម គម-គមនេ ឯតេហិ ឦណ ហោតិ ភវិស្សតិ កាលេ. ភវិស្សតីតិ ភាវី=ភវិស្សមានោ. គមិស្សតីតិ គាមី=គមិស្សាមានោ.

១២. តន្ទលក្ខា ឦ.

តន្ទ-អាលសិយេ, លក្ខ-ទស្សនង្កេសុ, ឯតេហិ ឦ ហោតិ. តន្ទនំ តន្ទី=អាលស្យំ, លក្ខីយន្តិ សត្តា ឯតាយាតិ លក្ខី=សិរី.

១៣. គមា រោ.

គមិស្មា រោ ហោតិ. ‘‘រានុពន្ធេន្តសរាទិស្សា’’តិ (៤.១៣២) អមលោបោ, គច្ឆតីតិ គោ=បសុ.

(ឥតិ សរបច្ចយវិធានំ).

១៤. ឥ ភី កា ករារ វក សក វាហិ កោ.

ឥ-អជ្ឈេន គតីសុ, ភី-ភយេ, កា គា-សទ្ទេ, ករ-ករណេ, អរ-គមនេ, កុក វក-អាទានេ, សក-សត្តិយំ, វា-គតិពន្ធនេសុ, ឯតេហិ កបច្ចយោ ហោតិ. ឯតិ បវត្តតីតិ ឯតោ=អសហាយោ. ភាយន្តិ ឯតស្មាតិ ភេកោ=មណ្ឌូកោ. កាយតិ សទ្ទំ ករោតីតិ កាកោ=វាយសោ. ករោតិ វណ្ណកន្តិ កក្កោ=វណ្ណវិសេសោ, បិសិតទព្ពញ្ច. អរតិ យាតីតិ អក្កោ=សូរោ, វិដបិវិសេសោ ច. វកតិ ឱទនំ អាទទាតីតិ វក្កំ=ទេហកោដ្ឋាសវិសេសោ, សក្កតីតិ សក្កោ-ទេវិន្ទោ, សមត្ថោ ច. វាតិ ពន្ធតិ ឯតេនាតិ វាកោ=វក្កលំ.

១៥. ញុកាទយោ.

ញុកាទយោ កបច្ចយន្តា និបច្ចន្តេ. ឩហ-វិតក្កេ, ហលោបោ និបាតនា ឩហីយតិ វិចិនីយតីតិ ឩកា-ឱកោទនី. ឧន្ទ កិលេទនេ, សំយោគាទិ លោបោ, អក ច. ឧន្ទតិ ទ្រវំ ករោតីតិ ឧទកំ=ជលំ. ភី-ភយេ, ឯត្តាភាវោ, ភាយន្តិ ឯតស្មាតិ ភីកោ=ភីរុ. សក-សត្តិយំ, ឧបន្តស្សិ, សក្កោតិ ធារេតុន្តិ សិក្កា=ឧបករណវិសេសោ. ហា-ចាគេ, ហីយតិ សាធូហិ ជហីយតីតិ ហាកោ=កោធោ. សម្ព-មណ្ឌនេ, កស្ស ឧញ, សម្ពតិ ឧទកំ មណ្ឌេតីតិ សម្ពុកោ=ជលជន្តុវិសេភោ. បុថ បថ-វិត្ថារេ, ឱត្តាភាវោ, កស្ស ឧញ, បុថតិ បត្ថរតិ អត្តនោ ពាលភាវន្តិ បុថុកោ=ពាលោ. សុច-សោកេ, សោចន្តិ ឯតេនាតិ សុក្កំ=សម្ភវោ, សេតញ្ច. ចិ-ចយេ, ឧបបុព្ពោ, ឯត្តាភាវោ, ឧបចិនន្តីតិ ឧបចិកា=វម្មិក ការា. កម្ប-ចលនេ, កម្បិស្ស បំ, កម្បតិ ចលតីតិ បង្កោ=កទ្ទមោ. ឧស-ទាហេ, ឧសតីតិ ឧក្កា=ជាលា. កស្ស មុញ, ឧសតិ ទហតីភិ ឧម្មុកំ=អលាតំ. វម-ឧគ្គិរណេ, កស្ស មិញ, វមីយតីតិ វម្មិកោ=ឧបចិកាកតោ ចយោ, មស-អាមសនេ, សស្ស ត្ថង, មសីយតិ បេមេនាតិ មត្ថកំ=សីសំ, ឯវមញ្ញេបិ.

១៦. ភីត្វា នកោ.

ភី-ភយេ តីមស្មា អានកោ ហោតិ. ភាយន្តិ ឯតស្មាកិ ភយានកោ=ភយជនកោ.

១៧. សិង្ឃា អាណិកាដកា.

សិង្ឃ-ឃាយនេតីមស្មា អាណិក អាដកា ហោន្តិ. ‘‘ឥត្ថិយមត្វា’’តិ ៩៣.២៦០ អា, សិង្ឃយតិ បស្សវតីតិ សិង្ឃាណិកា=នាសាស្សវោ. សិង្ឃតិ ឯកីភាវំ យាតីតិ សិង្ឃាដកំ=វីថិចតុក្កំ.

១៨. ករាទិត្វកោ.

ករ-ករណេ, សរ-គតិហិំសាចិន្តាសុ, នរ-នយេ, តរតរណេ, វរ-វរណ សម្ភត្តីសុ, ជន-ជននេ, ករ-ទិត្តិ គតិកន្តីសុ, កដ-មន្ទនេ, កុរ-សទ្ទេ, ថុ-អភិត្ថវេ, ឯវមាទីហិ អកោ ហោតិ. ករីយតីតិ ករកោ=កមណ្ឌលុ. ករោតីតិ ករកា=វស្សោបលា. សរតិ ឧទកមេត្ថាតិ សរកោ=បានភាជនំ. នរន្តិ បាបុណន្តិ សត្តា ឯត្ថាតិ នរកោ=និរយោ. តរន្ត្យនេនាតិ តរកោ=តរណំ. វារេតីតិវរកោ=វរណោ, ធញ្ញវិសេសោ ច. ជនេតីតិ ជនកោ=បិតា. កនតិ ទិព្ពតីតិ កនកំ=សុវណ្ណំ. កដតិ មទ្ទតិ រិបវោតិ កដកំ=នគរំ. កុរតីតិ កោរកោ=កលិកា. ថវីយតីតិ ថវកោ-គុច្ឆោ.

១៩. ពល បតេហ្យាកោ.

ពល-បាណនេ, បត បថ-គមនេ, ឯតេហិ អាកោ ហោតិ. ពលតិ ជីវតីតិ ពលាកា=បក្ខិវិសេសោ. បតតិ យាតីតិ បតាកា=ធជោ.

២០. សាមាកាទយោ.

សាមាកអាទយោ អាកន្តា និបច្ចន្តេ. សា-តនុ ករណាវសានេសុ, សាស្ស មុក, សាតិ ទេហំ ត នុំ ករោតីតិ សាមាកោ=តិណធញ្ញំ. បា-បានេ, ឥនង, បិវតិ រត្តន្តិ បិនាកោ=មហិស្សរធនុ. គុ-សទ្ទេ, ‘‘យុវណ្ណាន មិយងុវង សរេ’’តិ (៥.១៣៦) ឧវង, គវតិ នទតិ ឯតេនាតិ គុវកោ=បូគផលំ. អដ បដ-គមនត្ថា, បដតិ យាតីតិ បដាកា=វេជយន្តី. សល បិល បល ហុល-គមនត្ថា, សលតិ យាតីតិ សលាកា=វេជ្ជោបករណទព្ពំ. វិទ-ញាណេ, វិទតិ ជានាតីតិ វិទាកោ=វិទ្វា. បណព្យវហារថុតីសុ អស្ស ឥត្តំ, ឩក ច, បណីយតិ វោហរីយតីតិ បិញ្ញាកោ=តិលកក្កោ, ឯវមញ្ញេបិ.

២១. វិច្ឆាលគមមុសា កិកោ.

វិច្ឆា-គមនេ, អល=ពន្ធនេ, អម គម-គមនេ, មុស-ថេយ្យេ, ឯតេហិ កិកោ ហោតិ. វិច្ឆតិ យាតីតិ វិច្ឆិកោ=កីដោ. អលតិ ពន្ធតិ ឯតេនាតិ អលិកំ=អសច្ចំ. គច្ឆតីតិ គមិកោ=គន្តា. មុសាតិ និទ្ទេសា ទីឃោ, មុសតិ ថេនេតីតិ មូសិកោ=ឧន្ទូរោ.

២២. កិំកណិកាទយោ.

កិំកណិកាទយោ សទ្ទា កិកន្តា និបច្ចន្តេ. កណឥតិ ទណ្ឌកោ ធាតុ សទ្ទត្ថោ, កស្ស ទ្វិត្តំ, អស្ស ឥត្តំ, និគ្គហីតាគមោ ច, កណតិ សទ្ទំ ករោតី កិំកណិកា=ឃណ្ឌិកា. មុទ-តោសេ, ទស្ស ទ្វិត្តំ, មុទន្តិ ឯតមយាតិ មុទ្ទិកា=អង្គុលិយាវេដ្ឋនំ, ផលវិសេសោ អ. មហីយតិ បូជីយតីតិ មហិកា=ហិមំ. កល-សង្ខ្យានេ, កលីយតិ បរិមីតយតីតិ កលិកា=កោរកោ. សប្ប-គមនេ, អស្ស ឥត្តំ. សប្បតិ គច្ឆតីតិ សិប្បិកា=ជលជន្តុវិសេសោ, ឯវមញ្ញេបិ.

២៣. ឥសា កីកោ.

ឥស សិំស-ឥច្ឆាយំ, ឥច្ចស្មា កីកោ ហោតិ. ឥច្ឆីយតីតិ ឥសីកា=តូលនិស្សយោ.

២៤. កមបទា ណុកោ.

កម-ឥច្ឆាយំ, បទ-គមនេ, ឯតេហិ ណុកោ ហោតិ. ‘‘ណិណាបីន’’ន្តិ (៥.១៦០) យោគវិភាគា ណិលោបោ. កាមេតីតិ កាមុកោ=កាមយិតា. បជ្ជតិ យាតិ ឯតាយាតិ បាទុកា=បាទោបករណំ.

២៥. មណ្ឌសលា ណូកោ.

មណ្ឌ-ភូសនេ, សល-គមនត្ថោ ទណ្ឌកោ ធាតុ, ឯតេហិ ណូកោ ហោតិ. មណ្ឌេតិ ជលំ ភូសេតីតិ មណ្ឌូកោ=ភេកោ, សលតិ គោចរត្ត មុបយាតីតិ សាលូកំ=ឧប្បលកណ្ឌោ.

២៦. ឧលូកាទយោ.

ឧលូកាទយោ សទ្ទា ណូកន្តា និបច្ចន្តេ. ឧល-គវេសនេ, ឱត្តាភាវោ និបាតនា, ឧលតិ គវេសតីតិ ឧលូកោ=កោសិយោ. មន=ញាណេ, នស្ស ធត្តំ, មញ្ញតីតិ មធូកោ=រុក្ខោ. ជល-ទិត្តិយំ, ជលតីតិ ជលូកា=លោហិតបោ, ឯវមញ្ញេបិ.

២៧. កសា សកោ.

កស-វិលេខនេតីមស្មា សកោ ហោតិ. កសតីតិ កស្សកោ=កសិកម្មការោ.

២៨. ករា តិកោ.

ករោតិស្មា តិកោ ហោតិ. ករោន្តិ កីឡំ ឯត្ថាតិ កត្តិកោ=ពាហុលោ.

២៩. ឥសា ឋកន.

ឥស សិំស-ឥច្ឆាយំ, ឥច្ចស្មា ឋកន ហោតិ. ឥច្ឆីយតីតិ ឥដ្ឋកា=មត្តិកាវិការោ.

៣០. សមា ខោ.

សម-ឧបសមខេទេសុ, ឯតស្មា ខោ ហោតិ. សមេតិ ឧបសមេតីតិ សង្ខោ=កម្ពុ.

៣១. មុខា ទយោ.

មុខ អាទយោ ខន្តា និបច្ចន្តេ. មុ-ពន្ធនេ, ឱត្តាភាវោ និបាតនា, មុនន្តិ ពន្ធន្តិ ឯតេនាតិ មុខំ=លបនំ. សិ-សេវាយំ, ឯត្តា ភាវោ និបាតនា, សយន្តិ ឯត្ថ ឩកា កុសុម-ទយោ ចាតិ សិខា=ចូឡា. វិបុព្ពស្ស សិស្ស, វិសតិស្ស វា, វិសេសេន សយន្តិ ឯត្ថ, បវិសន្តីតិ វិសិខា=រច្ឆា. កន-ទីត្តិ គតិ កន្តីសុ, និបុព្ពោ, អនភាគលោបោ, កនតិ ទិព្ពតីតិ និក្ខោ=សុវណ្ណវិការោ. មយឥតិ គមនត្ថោ ទណ្ឌកោ ធាតុ, ខស្ស ឩញ, មយតិ យាតីតិ មយូខោ-កិរណោ. លូ-ឆេទនេ, ឱត្ថាភាវោ, លុនាតិ ឆិន្ទតិ សោភន្តិ លូខោ=អសិនិទ្ធោ. អរ-គមនេ, អរន្តិ យន្តិ ឯតេនាតិ អក្ខោ=សកដាវយវា, បាសកោ ច. យស-បយតនេ, យស្សតិ បយតតិ ពលិមាហរណត្ថាយាតិ យក្ខោ=អមនុស្សោ, រុហ-ជននេ, រុហតិ ជាយតីតិ រុក្ខោ=បាទបោ, ឧស-ទាហេ, ឧសតិ ទហតិ កាមគ្គិនាតិ ឧក្ខោ=ពលីពទ្ទោ. សហ-មរិសនេ ‘ហលោបោ, សហតិ អត្តនិ កតាបរាធំ ខមតីតិ សខា=សហាយោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៣២. អជ វជ មុទ គទ គមា គក.

អជ វជ-គមនេ, មុទ-តោសេ, គទ-វចនេ, អម គម-គមនេ, ឯតេហិ គក ហោតិ. អជតិ គច្ឆតិ សេដ្ឋភាវន្តិ អគ្គោ-សេដ្ឋោ. វជតិ សមូហត្តំ គច្ឆតីតិ វគ្គោ=សមូហោ. មុទន្តិ ឯតេនាតិ មុគ្គោ=ធញ្ញវិសេសោ. គទតីតិ គគ្គោ=ឥសិ. ‘‘មនានំ និគ្គហីត’’ន្តិ (៥.៩៦) មស្ស និគ្គហីតំ, គច្ឆតីតិ គង្គា=សុរាបគា.

៣៣. សិង្គាទយោ.

សិង្គអាទយោ សទ្ទា គកអន្តា និបច្ចន្តេ. សី-សយេ, និគ្គហីតាគមោ, រស្សត្តញ្ច, សយតិ បវត្តតិ មត្ថកេតិ សិង្គំ=វិសាណំ. ផុរ-ចលនេ, លិមុង, ផុរតិ ចលតីតិ បុលិង្គោ=ជលិតង្គា រាវយវោ. ចល-កម្បនេ, ឧបុព្ពោ, ចលស្ស ចាលិំ, ឧច្ចលតិ កម្បតីតិ ឧច្ចាលិង្គោ=សុក្កកីដោ, កល-សទ្ទេ, ឥមុក, កលតិ អភិនាទំ ករោតិ ពហុរជ្ជតាយា តិ កលិង្គោ=ទក្ខិណាបថោ. ភម-អនវដ្ឋានេ, អស្ស ឥត្តំ, ភមតីតិ ភិង្គោ=ភមរោ. បដ អដ-គមនេ, បដិស្ស អមុក, អក ច. បដតិ បតន្តោ គច្ឆតីតិ បដង្គោ, បដគោ=សលភោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៣៤. អគា គិ.

អគ-កុដិលគមនេតីមស្មា គិ ហោតិ. អគតិ កុដិលោ ហុត្វា គច្ឆតីតិ អគ្គិ=បាវកោ.

៣៥. យាវលា គុ.

យា-បាបុណនេ, វល វល្ល-សំវរណេ, ឯតេហិ គុ ហោតិ. យាតីតិ យាគុ=បេយ្យា. វលីយតិ សំវរីយតីតិ វគ្គុ=មនុញ្ញោ.

៣៦. ផេគ្គាទយោ.

ផេគ្គុ អាទយោ គុអន្តា និបច្ចន្តេ. ផល-និប្ផត្តិយំ, អស្ស ឯត្តំ, ផលតិ និដ្ឋានំ គច្ឆតីតិ ផេគ្គុ=អសារោ. ភរ-ភរណេ, រលោបោ. ភរតីតិ ភគុ=ឥសិ. ហិ-គតីយំ, និគ្គហីតាគមោ, ហិនោ តិ បវត្តតីតិ ហិង្គុ=រាមឋជំ. កម-ឥច្ឆាយំ, កាមីយតីតិ កង្គុ=ធញ្ញវិសេសោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៣៧. ជនា ឃោ.

ជន-ជននេតីមស្មា ឃោ ហោតិ. ‘‘មនានំ និគ្គហីត’’ន្តិ (៥.៩៦) នស្ស និគ្គហីតំ, ជាយតិ គមនមេតាយាតិ ជង្ឃា=បាណ្យង្គវិសេសោ.

៣៨. មេឃាទយោ.

មេឃអាទយោ ឃន្តា និបច្ចន្តេ. មិហ-សេចនេ, ហលោបោ, មេហតិ សិញ្ចតីតិ មេឃោ=អម្ពុទោ. មុហ-មុច្ឆាយំ, ហលោបោ, មុយ្ហន្តិ សត្តា ឯត្ថាតិ មោឃោ=តុច្ឆោ. សី-សយេ, ឯត្តាភាវោ, សេតិ លហុ ហុត្វា បវត្តតីតិ សីឃំ=អាសុ. អហ-ភស្មីករណេ, និបុព្ពោ, ហលោបទីឃា, និទហតីតិ និទាឃោ=គិម្ហោ. មហីស្ស ហលោបោ, មហីយតិ បូជីយតីតិ មឃា=នក្ខត្តំ, ឯវមញ្ញេបិ.

(ឥតិ កវគ្គបច្ចយវិធានំ).

៣៩. ចុសរវរា ចោ.

ចុ-ចវនេ, សរ-គតិ ហិំសា ចិន្តាសុ, វរ-វរណ សម្ភត្តីសុ, ឯយេហិ ចោ ហោតិ. ចវតិ រុក្ខាតិ ចោចំ=ឧបភុត្តផល- វិសេសោ. សរតិ អាយតិំ ទុក្ខំ ហិំសតីតិ សច្ចំ=អវិតថំ. វារេតិ សុខន្តិ វច្ចំ=គូថោ.

៤០. មរា ចុឦចី ច.

មរ-បាណចាគេ តីមស្មា ចុឦចី ហោន្តិ ចោ ច. មរណំ មច្ចុ=មរណំ. មារេតិ អន្ធការំ វិនាសេតីតិ មរីចិ=រំសិ, មិគតណ្ហិកា ច. មរតីតិ មច្ចោ=សត្តោ.

៤១. កុស បសា ឆិក.

កុស-អក្កោសេ, បស-ពាធនេ, ឯតេហិ ឆិក ហោតិ. កុសីយតិ អក្កោសីយតីតិ កុច្ឆិ=ឧទរំ. បសីយតិ ពាធីយតិ ឯត្ថាតិ បច្ឆិ=ភាជនវិសេសោ.

៤២. កស ឧសា ឆុក.

កស-វិលេខនេ, ឧស-ទាហេ, ឯតេហិ ឆុក ហោតិ. កសន្តិ វិលេខន្តិ ឯត្ថាតិ កច្ឆុ=បាមំ. ឧសតិ ទហតិ សន្តាបន្តិ ឧច្ឆុ=រសាលោ.

៤៣. អស មស វទ កុច កចា ឆោ.

អស-ខិបនេ, មស-អាមសនេ, វទ-វចនេ, កុច-សំកោចនេ, កច-ពន្ធនេ, ឯតេហិ ឆោ ហោតិ. អសតិ ឆិបតីតិ អច្ឆោ=ភល្លូកោ. មសតិ ជលន្តិ មច្ឆោ=មីនោ. វទតីតិ វច្ឆោ=នេលកោ. កុចីយតិ សំកោចីយតីតិ កោច្ឆោ=ភទ្ទបីដ្ឋំ. កចីយតិ ពន្ធីយតីតិ កច្ឆោ=តនុបទេសោ, អនូបោ ច.

៤៤. គុច្ឆាទយោ.

គុច្ឆអាទយោ ឆន្តា និបច្ចន្តេ. គុប-គោបនេ, ឱត្តាភាវោ, គោបីយតីតិ គុច្ឆោ=ថវកោ. តុស-តុដ្ឋិម្ហី, តុសន្តិ ឯតេនាតិ តុច្ឆំ=មុសា. បុស-បោសនេ, បោសន្តិ តនុមនេនាតិ បុច្ឆោ=វាលធិ, ឯវមញ្ញេបិ.

៤៥. អរា ជុ ញដ ច.

អរ-គមនេតីមស្មា ជុ ហោតិ, អរិស្ស ឧដ ច. ដការោ សព្ពាទេសត្ថោ, អរតិ អកុដិលភាវេន បវត្តតីតិ ឧជុ=អវង្កោ.

៤៦. រជ្ជាទយោ.

រជ្ជុអាទយោ ជុអន្តា និបច្ចន្តេ. រុធ-អាវរណេ, ឧស្ស អត្តំ, រុន្ធន្តិ ឯតេនាតិ រុជ្ជុ-យោត្តំ. មន-ញាណេ, អមញ្ញិត្ថាតិ មញ្ជុ=មញ្ជុលំ, ឯវមញ្ញេបិ.

៤៧. គិធា ឈក.

គិធ-អភិកង្ខាយមិច្ចស្មា ឈក ហោតិ. គេធតីតិ គិជ្ឈោ=បក្ខិវិសេសោ.

៤៨. វញ្ឈាទយោ.

វញ្ច្យាទយោ ឈក អន្តា និបច្ចន្តេ. វន-យាចនេ, វនោតិ អត្តានំ អនុភវិតុំ យាចតីតិ វញ្ឈោ=អផលរុក្ខោ, វញ្ឈា=អបសវា ឥត្ថី, អស្ស ឥត្តំ វិញ្ឈោ=បព្ពតោ, សំជ-សង្គេ, និគ្គហីតលោបោ, សញ្ជិយតីតិ សជ្ឈំ=រជតំ, ឯវមញ្ញេបិ.

៤៩. កមយជា ញោ.

កម-ឥច្ឆាយំ, យជ-ទេវបូជាសង្គតិករណទានេសុ, ឯតេហិ ញោ ហោតិ, មស្ស និគ្គហីតវគ្គន្តា, កាមីយតីតិ កញ្ញា=កុមារី. ជស្ស បររូបត្តំ, យជន្ត្យនេនាតិ យញ្ញោ=យាគោ.

៥០. បុញ្ញំ.

បុនាតិ បុណតិស្មា វា ញោឱត្តាភាវោ ច និបច្ចន្តេ. បុនាតិ, បុណតិ សុន្ទរត្តំ ករោតីតិ វា បុញ្ញំ=កុសលំ.

៥១. អរ ហាញ្ញោ ហាស្ស ហិរ ច.

អរ-គមនេ, វា-ចាគេ, ឯតេហិ អញ្ញោ ហោតិ, ហាស្ស ហិរញ្ចាទេសោ. អរីយតេ គម្យតេតិ អរញ្ញំ=វនំ. ជហាតិ សត្តានំ ហីនត្តន្តិ ហិរញ្ញំ=ធនំ, សុវណ្ណញ្ច.

(ឥតិ ចវគ្គបច្ចយវិធានំ).

៥២. កិរ តរា កីដោ.

កិរ-វិកិរណេ, តរ-តរណេ, ឯតេហិ, កីដោ ហោតិ. សោភេតុមេត្ថ រតនានិ វិកិរីយន្តីតិ កិរីដំ=មកុដំ. តរឥតិ និទ្ទេសា អស្ស ឥត្តំ, តរន្តិ យន្តិ សុរូបត្ត មនេនាតិ តិរីដំ=វេដ្ឋនំ.

៥៣. សកាទីហ្យដោ.

សក-សត្តិយំ, កស-គមនេ, ករ-ករណេ, មក្ក ឥតិ សុត្តិយោ ធាតុ, ទេវ-ទេវនេ, កម-ឥច្ឆាយំ, ឯវមាទិហិ អដោ ហោតិ. សណ្ណោតិ ភារំ វហិតុន្តិ សកដោ=យានំ. អកសិ និរោជត្តំ អគមីតិ កសដំ=និរោជំ. ករោតិ អមនាបន្តិ ករដោ=កាកោ. មក្កតិ ចលតីតិ មក្កដោ=វានរោ. ទេវីយតិ បូជីយតីតិ ទេវដោ=ឥសិ. កមតិ ឥច្ឆតិ អារោហត្ថន្តិ កមដោ=វាមនោ.

៥៤. មកុដាវាដ កវាដ កុក្កុដា.

ឯតេ សទ្ទា និបច្ចន្តេ. មំកិស្មា ឧដោ, និគ្គហីតលោបោ ច, មំកេតិ សោភេតីតិ មកុដំ=កិរីដំ. អវតិស្មា អាដណ, អវ្យតេ ខញ្ញតេតិ អាវាដោ=កាសុ. កុ-សទ្ទេតីមស្មា អាដោ, ឱអវាទេសា យថាយោគំ, កវតិ រវតីតិ កវាដំ=ទ្វារបិធានំ. កុក វក-អាទានេតីមស្មា កុដក, កុកតិ គោចរមាទទាតីតិ កុក្កុដោ=តម្ពចូឡោ.

៥៥. កមុស កុស កសា ឋោ.

កម-ឥច្ឆាយំ, ឧស-ទាហេ, កុស-អក្កោសេ, កស-គមនេ, ឯតេហិឋោ ហោតិ, និគ្គហីតវគ្គន្តា, ឱទនាទីនិ កាមេតីតិ កណ្ឋោ=គលោ. ឱក្កបររូបាទីនិ, ឱទនាទីសុ ឧណ្ហេន ឧសីយតី តិ ឱដ្ឋោ=ទន្តច្ឆទោ, ករភោ ច. កុសីយតិ អក្កោសីយតីតិ កោដ្ឋោ=ធញ្ញនិលយោ. កសតិ យាតិ វិនាសន្តិ កដ្ឋំ=ទារុ.

៥៦. កុដ្ឋាទយោ.

កុដ្ឋអាទយោ សទ្ទា ឋន្តា និបច្ចន្តេ. កុសិស្មា ឋោ, ឱត្តាភាវោ ច, កុសីយតិ អក្កោសីយតីតិ កុដ្ឋំ=ឆវិរោគោ. កុណ-សទ្ទេ, បររូបាភាវោ ឱត្តាភាវោ ច, កុណតិ នទតីតិ កុណ្ឋោ=អតិខិណោ, កុណីយតិ អក្កោសីយតីតិ កុណ្ឋោ= ឆិន្នហត្ថបាទាទិកោ. ទំសិស្ស ទា, ទំសតិ ឯតាយាតិ ទាឋា=ទន្តវិសេសោ. កមិស្ស អក ច. កាមីយាតិ ទីនេតីតិ កមឋោ=ភិក្ខាភាជនំ, វាមនោ, កុម្មោ ច. ផស្សិស្ស ផុដោ, ផស្សីយតីតិ ផុដ្ឋោ=ផស្សោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៥៧. វរ ករា អណ្ឌោ.

វរ-វរណេ, ករ-ករណេ, ឯតេហិ អណ្ឌោ ហោតិ. អត្តនិ បេផំ វារយតីតិ វរណ្ឌោ=មុខរោគោ. ករីយតីតិ ករណ្ឌោ=ភណ្ឌវិសេសោ.

៥៨. មនន្តា ឌោ.

មការ នការន្តេហិ ក្រិយត្ថេហិ ពហុលំ ឌប្បច្ចយោ ហោតិ. សម-ឧបសមេ, សមនំ សណ្ឌំ=សមូហោ. កម-បទវិក្ខេបេ, កមតិ យាតីតិ កណ្ឌោ=សរោ, បរិច្ឆេទោ ច, ទម-ទមនេ, ទមន្ត្វ្យនេនាតិ ទណ្ឌោ=និគ្គហោ. អម គម-គមនេ, អមន្តិ ឧប្បជ្ជន្តិ ឯត្ថាតិ អណ្ឌោ=បក្ខិបសវោ, កោសោ ច. គច្ឆតិ សូនភាវន្តិ គណ្ឌោ=ព្យាធិ, វទនេកទេសោ ច. រមុ-កីឡាយំ, រមន្តិ ឯត្ថាតិ រុណ្ឌា=វិធវា. មន-ញាណេ, មញ្ញន្តិ ឯតេនាតិ មណ្ឌោ=ឱទនាទិនិស្សាវោ. ខន ខណ=អវទារណេ, ខញ្ញតីតិ ខណ្ឌោ=ឧច្ឆុវិការ វិសេសោ. លម-ហិំសាយំ, លមតិ ហិំសតិ សុចិភាវន្តិ លណ្ឌោ=វច្ចំ, ឯវមញ្ញេបិ.

៥៩. កុណ្ឌា ទយោ.

កុណ្ឌអាទយោ ឌន្តា និបច្ចន្តេ. កម មន តនានំ អស្ស ឧត្តំ, កាមីយតីតិ កុណ្ឌំ=ភាជនំ. មញ្ញតិ ហិតាហិតន្តិ មុណ្ឌោ= ឆិន្នកេសោ. តនោតិ ឯតេនាតិ តុណ្ឌំ=លបនំ. ឦរ-ខេបេ, ឯរំអាទេសោ. ឦរតិ កម្បតីតិ ឯរណ្ឌោ=ព្យគ្ឃបុច្ឆោ, សិ-សេវាយំ, សិស្ស ខមុក, សុគន្ធំ សេវតីតិ សិខណ្ឌោ=ចូឡា, ឯវមញ្ញេបិ.

៦០. តិជ កស តស ទក្ខា កិណោ ជស្ស ខោ ច.

តិជ-និសានេ, កស-គមនេ, តស-បិបាសាយំ, ទក្ខ-វុទ្ធិយំ, ឯតេហិ កិណោ ហោតិ, ជស្ស ខោ ច, តេជយិត្ថាតិ តិខិណំ=និសិតំ. កសតិ បវត្តតីតិ កសិណំ=អសេសំ. តសនំ តសិណា=តណ្ហា. ទក្ខតិ វុទ្ធិំ គច្ឆតិ ឯតាយាតិ ទក្ខីណា=កុសលំ.

៦១. វីអាទិតោ ណិ.

វី-តន្តសន្តានេ, សិ-សេវាសំ, សូ-បស្សវនេ, ទុ-គមនេ, កី-ទព្ពវិនីមយេ, សា-តនុករណាវសានេសុ, ឯវមាទីហិ ណិ ហោតិ. វីយតីតិ វេណិ=កេសកលាបោ. សេវនំ សេណិ=សជាតីនំ ការូនំ សមូហោ. និបុព្ពោ, និសេវីយតីតិ និសេណិ=សោបានំ. សវតិ បស្សវតីតិ សោណិ=កដិ. ទវតិ វហតីតិ ទោណិ=កដ្ឋម្ពុវាហនី, នាវា ច. នទាទិបាឋា វិម្ហិ សោណី ទោណី តិបិ ហោតិ. កយនំ, កីយតេ ឯតាយាតិ វា កេណិ=កយោ សាតិ ទុក្ខំ តនុំ ករោតីតិ សាណិ=តិរោករណី, ឯវមញ្ញេបិ.

៦២. គហាទីហ្យណិ.

គហ-ឧបាទានេ, អរ-គមនេ, ធរ-ធារណេ, សរ-គតិយិំសា ចិន្តាសុ, តរ-តរណេ, ឯវមាទីហិ អណិប្បច្ចយោ ហោតិ. គណ្ហាតីតិ គហណិ=អសិតាទិបាចកោ អគ្គិ. អរីយតិ គមីយតីតិ អរណិ=អគ្គិមន្ថនកដ្ឋំ. ធារេតីតិ ធរណិ=មហី. សរីយតិ គមីយតីតិ ភរណិ=មគ្គោ. តរន្ត្យនេនាតិ តរណិ=នាវា, សូរិយោ ច.

៦៣. រីវីភាហិ ណុ.

រី-បស្សវនេ, វី វា-គមនេ, ភា-ទិត្តិយំ, ឯតេហិណុ ហោតិ. រីយតិ បស្សវតីតិ រេណុ=រជោ. វេតិ បវត្តតីតិ វេណុ=វេឡុ. ភាតិ ទិព្ពតីតិ ភាណុ=រំសិ.

៦៤. ខាណ្វា ទយោ.

ខាណុអាទយោ ណុអន្តា និបច្ចន្តេ. ខណ ខន-អវទារណេ, ណស្ស អា, ខញ្ញតិ អវទារីយតីតិ ខាណុ=ឆិន្នសាខោ រុក្ខោ. ជន-ជននេ, នស្ស វា អាត្តំ, ជាយតិ គមន មនេនាតិ ជាណុ, ជណ្ណុ=ជង្ឃោរូនំ សន្ធិ. ហរ-ហរណេ, ឯក, ហរីយតីតិ ហរេណុ=គន្ធទព្ព, ឯវមញ្ញេបិ.

៦៥. ក្វាទិតោ ណោ.

កុ-សទ្ទេ, សុ-សវនេ, ទុ-គមនេ, វរ-វរណេ, ករ-ករណេ, បណ-ព្យវហារថុតិសុ, តា-បាលនេ, លី-និលីយនេ, ឯវមាទីហិ ណោ ហោតិ. កវតិ នទតិ ឯត្ថាតិ កោណោ=អស្សិ, វីណាទិវាទនទណ្ឌោ ច. សុណោតីតិ សោណោ=សុនខោ, នរោ ច. ទវតិ បវត្តតីតិ ទោណោ=បរិមាណវិសេសោ. វិរូបត្ត វារេតីតិ វណ្ណោ=នីលាទិ. សវនំ ករោតីតិ កណ្ណោ=សវនំ. បណីយតិ វោហរីយតីតិ បណ្ណោ=បលាសោ. លាយតីតិ តាណំ=រក្ខា. និលីយន្តិ ឯត្ថាតិ លេណំ=និលីយនដ្ឋានំ.

៦៦. សុវីហិ ណក.

សុ-សវនេ, វី-តន្តសន្តានេ, ឯតេហិ ណក ហោតិ. សុណោតីតិ សុណោ=សុនខោ. វីយតីតិ វីណា=វល្លកី.

៦៧. តិណាទយោ.

តិណអាទយោ ណកន្តា និបច្ចន្តេ. តិជ-តេជនេ, ជលោបោ, តេជេតិ ឯតេនាតិ តិណំ=ពីរណាទិ. លី លិហ សាទ ក្លេទានំ លោ លវា, លីយតិ រសតោ សព្ពត្ថ អល្លីយតីតិ លោណំ លវណំ, លេហីយតីតិ លោណំ លវណំ, សាទីយតីតិ លោណំ លវណំ, ក្លេទយតីតិ លោណំ លវណំ, គមិស្ស ឱ, គច្ឆតីតិ គោណោ=គោ. ហរ-ហរណេ, ណស្សញ្ជិ, ហរីយតីតិ ហរិណោ=មិគោ. ឦរ-កម្បនេ, រស្សត្តំ, ណស្ស ញិច, អត្តនោ លូខភាវេ សម្បត្តេ ឦរតិ កម្បតីតិ ឥរិណំ=ឩសរំ. ថុ-អភិត្ថវេ, ទីឃោ, អភិត្ថវីយតីតិ ថូណំ=នគរំ, ថូណោ=ឃរត្ថម្ភោ, ឯវមញ្ញេបិ.

៦៨. រវណ វរណ បូរណា ទយោ.

រវណ វរណ បូរណា ទយោ អណប្បច្ចយេន សិទ្ធា. រវតីតិ រវណោ=កោកិលោ. វារេតីតិ វរណោ=បាការោ. បូរីយតេ អនេនាតិ បូរណោ=បរិបូរី.

(ឥតិ ដវគ្គបច្ចយវិធានំ).

៦៩. បាវសា អតិ.

បា-រក្ខណេ, វស-និវាសេ, ឯតេតិ អតិ ហោតិ. បុព្ពសរលោបោ, បាតិ រក្ខតីតិ បតិ=សាមី, វសន្តិ ឯត្ថាតិ វសតិ=គេហំ.

៧០. ធា ហិ សិ តន ជន ជរ គម សចា តុ.

ធា-ធារណេ, ហិ-គតិយំ, តន-វិត្ថារេ, ជន-ជននេ, ជរ-វយោ-ហានិយំ, អម គម-គមនេ, សច-សមវាយេ, ឯតេហិ តុ ហោតិ. ធារេតីតិ ធាតុ=គេរុកាទិ. ហិនោតិ បវត្តាតិ ផលំ ឯតេនាតិ ហេតុ=ការណំ, សេវីយតិ ជនេហីតិ សេតុ=ពន្ធតិ (បទ្ធតិ). តញ្ញតេតិ តន្តុ=សុត្តំ. ជនីយតេ កម្មកិលេសេហីតិ ជន្តុ, ជាយតិ កម្មកិលេហីតិ វា ជន្តុ=សត្តោ. ជីរតីតិ ជត្តុ=អំសសន្ធិ. គច្ឆតីតិ គន្តុ=គមិកោ, សចតិ សមេតីតិ សត្តុ=យវាទិចុណ្ណំ.

៧១. អរិស្សុដ ច.

អរ-គមនេតីមស្មា តុ ហោតិ, អរិស្ស ឧដ អាទេសោច. អរតិ បវត្តតីតិ ឧតុ=ហេមន្តាទិ,

៧២. បិត្វាទយោ.

បិតុអាទយោ សទ្ទា តុអន្តា និបច្ចន្តេ. បា-រក្ខណេ, អាស្ស ឥត្តំ, បាតិ រក្ខតីតិ បិតា=ជនកោ. បាតិស្សេវាទិស្ស មោ, បាយេតីតិ មាតា=ជននី. ភា-ទិត្តិយំ, ភាតីតិ ភាតា=សោទរិយោ. ធា-ធារណេ, អាស្ស ឦត្តំ, ធារីយតីតិ ធីតា=បុត្តី. ទុហ-បបូរណេ, ឱត្តាភាវោ, តុស្ស ញ្ឆិច. ទុហតិ បសវេ បបូរេតីតិ ទុហិតា=បុត្តី. ជន-ជននេ, អស្ស អាត្តំ, មា ចាន្តាទេសោ. បបុត្តេ ជនេតីតិ ជាមាតា=ទុហិតុបតិ. នហ-ពន្ធនេ, នហីយតិ ពន្ធីយតិ បេមេនាតិ នត្តា-បបុត្តោ. ហុ-ហវនេ, ហវតិ បូជេតីតិ ហោតា=យញ្ញកោ. បូ-បវនេ, បុនាតិ អាយតិំ ភវំ បវិត្តំ ករោតីតិ បោតា=សោយេវ.