៥. បញ្ចមោ កណ្ឌោ (ខាទិ)

១. តិជ មានេហិ ខ សា ខមា វីមំសាសុ.

ខន្តិយំ តិជា វីមំសាយំ មានា ច ខសប្បច្ចយា ហោន្តិ យថាក្កមំ, តិតិក្ខា, វីមំសា, តិតិក្ខតិ, វីមំសតិ. ខមាវីមំសា, សូតិ កិំ? តេជនំ, តេជោ, តេជយតិ, មាននំ, មានោមានេតិ.

២. កិតា តិកិច្ឆាសំសយេសុ ឆោ.

តិកិច្ឆាយំ សំសយេ ច វត្តមានា កិតា ឆោ ហោតិ. តិកិច្ឆា, វិចិកិច្ឆា, តិកិច្ឆតិ, វិចិកិច្ឆតិ. អញ្ញត្រ និកេតោ, សំកេតោ, កេតនំ, កេតោ, កេតយតិ.

៣. និន្ទាយំ គុប ពធា ពស្ស ភោ ច.

និន្ទាយំ វត្តមានេហិ គុប ពធេហិ ឆោ ហោតិ ពស្ស ភោ ច. ជិគុច្ឆា, ពីភច្ឆា, ជិគុច្ឆតិ, ពីភច្ឆតិ, អញ្ញត្រ គោបនំ, គោបោ, គោបេតិ, ពធកោ.

៤. តុំស្មា លោបោ ចិច្ឆាយំ តេ.

តុមន្តតោ ឥច្ឆាយមត្ថេ តេ ខសឆា ហោន្តិ ពហុលំ, លោបោ ច តុំបច្ចយស្ស ហោតិ សុតត្តា, ពុភុក្ខា, ជិគីសាំ, ជិឃច្ឆា, ពុភុក្ខតិ, ជិគីសតិ ជិឃច្ឆតិ. ឥធ កស្មា ន ហោតិ ‘ភោត្តុមិច្ឆតី’តិ? បទន្តរេនាភិធានា. តុំស្មាតិ កិំ? ភោជនមិច្ឆតិ. ឥច្ឆាយន្តិ កិំ? ភុញ្ជិតុំ គច្ឆតិ. កថំ ‘កូលំ វិបតិ សតី’តិ? យថា កូលំ បតិតុ មិច្ឆតីតិ វាក្យំ ហោតិ, ឯវំ វុត្តិបិ ហោស្សតិ. វាក្យមេវ ចរហិ កថំ ហោតិ? លោកស្ស តថា វចនិច្ឆាយ.

៥. ឦយោ កម្មា.

ឥច្ឆាកម្មតោ ឥច្ឆាយមត្ថេ ឦយប្បច្ចយោ ហោតិ. បុត្តមិច្ឆតិ បុត្ថីយតិ. កម្មាតិ កិំ? អសិនេច្ឆតិ. ឥធ កស្មា ន ហោតិ ‘រញ្ញោបុត្តមិច្ឆតី’តិ? សាបេក្ខត្តា, ន ហិ អញ្ញមបេក្ខមានោ អញ្ញេន សហេកត្ថិភាវមនុភវិតុំ សក្កោតិ. ឥធាបិ ចរហិ ន សិយា ‘អត្តនោ បុត្ត មិច្ឆតី’តិ? នេវេត្ថ ភវិតព្ពំ, ន ហិ ភវតិ ‘អត្តនោ បុត្តីយតី’តិ, កថំ ចរហិ បុត្តស្ស អត្តនិយតា-វគម្យតេ? អញ្ញស្សាសុតត្តា ឥច្ឆាយ ច តព្ពិសយត្តា.

៦. ឧបមានាចារេ.

កម្មតោ ឧបមានា អាចារត្ថេ ឦយោ ហោតិ. បុត្តមិ-វា-ចរតិ បុត្តីយតិ មាណវកំ, ឧបមានាតិ កិំ? បុត្តមាចរតិ.

៧. អាធារា.

អាធារតូ-បមានា អាចារត្ថេ ឦយោ យោតិ. កុដិយមិវា-ចរតិ កុដីយតី បាសាទេ, បាសាទីយតិ កុដិយំ ភិក្ខុ.

៨. កត្តុតាយោ.

កត្តុតូ-បមានា អាចារត្ថេ អាយោ ហោតិ. បព្ពតោ ឥវាចរតិ បព្ពតាយតិ.

៩. យ្ចត្ថេ.

កត្តុតោ អភូតតព្ភាវេ អាយោ ហោតិ ពហុលំ. ភុសាយតិ, បដបដាយតិ, លោហិតាយតិ, កត្តុតោត្វេវ? (អភុសំ) ភុសំ ករោតីហិ, ឥហ កស្មា ន ហោតិ ‘ភុសី ភវតី’តិ? វុត្តត្ថតាយ.

១០. សទ្ទាទីនិ ករោតិ.

សទ្ទាទីហិ ទុតិយន្តេហិ ករោតីតិ អស្មិំ អត្ថេ អាយោ ហោតិ. សទ្ទាយតិ, វេរាយតិ, កលហាយតិ, ធូបាយតិ.

១១. នុមោត្វ-ស្សោ.

នមោឥច្ចស្មា ករោតីតិ អស្មិំ អត្ថេ អស្សោ ហោតិ. នមស្សតិ តថាគ្តំ.

១២. ធាត្វត្ថេ នាមស្មិ.

នាមស្មា ធាត្វត្ថេ ពហុលមិហោតិ. ហត្ថិនា អតិក្កមតិ អតិហត្ថយតិ, វីណាយ ឧបគាយតិ ឧបវីណយតិ, ទឡ្ហំ ករោតិ វិនយំ ទឡ្ហយតិ, វិសុទ្ធា ហោតិ រត្តិ វិសុទ្ធយតិ, កុសលំ បុច្ឆតិ កុសលយតិ.

១៣. សច្ចាទីហាបិ.

សច្ចាទីហិ ធាត្វត្ថេ អាបិ ហោតិ. សច្ចាបេតិ, អត្ថាបេតិ, វេទាបេតិ, សុក្ខាបេតិ, សុខាបេតិ, ទុក្ខាបេតិ.

១៤. ក្រិយត្ថា.

អយមធិការោ អាសត្ថបរិសមត្តិយា. ក្រិយា អត្ថោ យស្ស សោ ក្រិយត្ថោ ធាតុ.

១៥. ចុរាទិតោ ណិ.

ចុរាទីហិ ក្រិយត្ថេហិ សកត្ថេ ណិ បរោ ហោតិ ពហុលំ. ណការោ វុទ្ធ្យត្ថោ, ឯវមញ្ញត្រាបិ, ចោរយតិ, លាឡយតិ, កថំ ‘រជ្ជំ ការេតី’តិ? យោគវិភាគតោ.

១៦. បយោជកព្យាបារេ ណាបិ ច.

កត្តារំ យោ បយោជយតិ, តស្ស ព្យាបារេ ក្រិយត្ថា ណិណាបី ហោន្តិ ពហុលំ, ការេតិ, ការាបេតិ. ននុ ច កត្តាបិ ករណាទីនំ បយោជកោតិ តំព្យាបារេបិ ណិណាបី បាបុណន្តិ? បយោជកគ្គហណសាមត្ថិយា ន ភវិស្សន្តិ ចុរាទីហិ វិសុំ វចនសាមត្ថិយា ច. អតោ ភិយ្យោ ណាបិយេវ, ណិយេវុវណ្ណតោ, ទ្វយមេវញ្ញេហិ.

១៧. ក្យោ ភាវកម្មេស្វ-បរោក្ខេសុ មាន ន្ត ត្យាទីសុ. ភាវកម្មវិហិតេសុ បរោក្ខាវជ្ជិតេសុ មានន្តត្យាទីសុ បរេសុ ក្យោ ហោតិ ក្រិយត្ថា. ន្តគ្គហណមុត្តរត្ថំ, កការោ អវុទ្ធ្យត្ថោ ឯវមុត្តរត្រាបិ. ឋីយមានំ, ឋីយតេ, សូយមានំ, សូយតេ, អបរោក្ខេសុ មានន្តត្យាទីសូតិ កិំ? ពភូវ ទេវទត្តេន, ពិភិទ កុសុលោ. ភិជ្ជតេ កុសុលោ សយមេវាតិ ‘ភិជ្ជតេ’តិ សវនា កម្មតា-វគម្យតេ, ‘សយមេវា’តិ សវនតោ កត្តុតា, កត្តុតាវចនិច្ឆាយន្តុ ‘ភិន្ទតិ កុសុលោ អត្តាន’ន្តិ ភវតិ, ឯវមញ្ញម្បិ យថាគមមនុគន្តព្ពំ. ‘អបរោក្ខេសុ មានន្តត្យាទីសូ’តិ អយមធិការោ អា ‘តនាទិត្វោ’តិ ៥.២៦. អបិច ឯតេ ក្យាទយោ ត្យាទីសុ បរភូតេសុ កត្តុកម្មភាវ វិហិតេសុ ក្យលាទីនំ វិធានតោ តេស្វេវ វិញ្ញាយន្តីតិ អកម្មកេហិ ធាតូហិ កត្តុភាវេសុ, សកម្មកេហិ កត្តុកម្មេសុ, កម្មាវចនិច្ឆាយំ ភាវេ ច ភវន្តីតិ វេទិតព្ពា. យស្ស បន ធាតុស្ស កិរិយា កម្មមបេក្ខតេ, សោ សកម្មកោ, យស្ស តុ កិរិយា កត្តុមត្តមបេក្ខតេ, ស្វាកម្មកោតិ ញាតព្ពំ.

១៨. កត្តរិ លោ.

ក្រិយត្ថតោ អបរោក្ខេសុ កត្តុវិហិតមាន ន្តត្យាទីសុ លោ ហោតិ. លការោ, ‘‘ញិលស្សេ’’តិ ៥-១៦៣ វិសេសនត្ថោ. បចមានោ, បចន្តោ, បចតិ.

១៩. មំ ច រុធាទីនំ.

រុធាទិតោ កត្តុវិហិតមានន្ត ត្យាទីសុ លោ ហោតិ មំ ច អន្តសរា បរោ. មការោ-នុពន្ធោ, អការោ ឧច្ចារណត្ថោ. រុន្ធមានោ, រុន្ធន្តោ, រុន្ធតិ.

២០. ណិណាប្យាបីហិ វា.

ណិណាប្យាបីហិ កត្តុវិហិតមានន្ត ត្យាទីសុ លោ ហោតិ វិភាសា, ឱរយន្តោ, ចោរេន្តោ, ការយន្តោ, ការេន្តោ, ការាបយន្តោ, ការាបេន្តោ, សច្ចាបយន្តោ, សច្ចាបេន្តោ, ចោរយតិ, ចោរេតិ, ការយតិ, ការេតិ, ការាបយតិ, ការាបេតិ, សច្ចាបយតិ, សច្ចាបេតិ. វវត្ថិតវិភាសត្ថោ-យំ វាសទ្ទោ, តេន មានេ និច្ចំ, ចោរយមានោ, ការយមានោ, ការាបយមានោ, សច្ចាបយមានោ.

២១. ទិវាទីហិ យក.

ទិវាទីហិ លវិសយេ យក ហោតិ. ទិព្ពន្តោ, ទិព្ពតិ.

២២. តុទាទីហិ កោ.

តុទាទីហិ លវិសយេ កោ ហោតិ. តុទមានោ, តុទន្តោ, តុទតិ.

២៣. ជ្យាទីហិ ក្នា.

ជិអាទីហិ លវិសយេ ក្នា ហោតិ. ជិនន្តោ, ជិនាតិ. កថំ ‘ជយន្តោ’ ជយតី, តិ? ភូវាទិបាឋា.

២៤. ក្យាទីហិ ក្ណា.

កីអាទីហិ លវិសយេ ក្ណា ហោតិ. កិណន្តោ, កិណាតិ.

២៥. ស្វាទីហិ ក្ណោ.

សុអាទីហិ លវិសយេ ក្ណោ ហោតិ. សុណមានោ, សុណន្តោ, សុណោតិ. កថំ សុណាតីតិ? ក្យាទិបាឋា.

២៦. តនាទិត្វោ.

តនាទិតោ លវិសយេ ឱ ហោតិ. តនោតិ.

២៧. ភាវកម្មេសុ តព្ពា-នីយា.

តព្ពអនីយា ក្រិយត្ថា បរេ ភាវកម្មេសុ ពហុលំ ភវន្តិ. កត្តព្ពំ, ករណីយំ, កត្តព្ពោ កដោ, ករណីយោ. ពហុលាធិការា ករណាទីសុបិ ភវន្តិ, សិនានីយំ ចុណ្ណំ, ទានីយោ ព្រាហ្មណោ, សម្មាវត្តនីយោ គុរុ, បវចនីយោ ឧបជ្ឈាយោ, ឧបដ្ឋានីយោ សិស្សោ.

២៨. ឃ្យណ.

ភាវកម្មេសុ ក្រិយត្ថា បរោ ឃ្យណ ហោតិ ពហុលំ. វាក្យំ, ការិយំ, ចេយ្យំ, ជេយ្យំ.

២៩. អាស្សេ ច.

អាតោឃ្យណ ហោតិ ភាវកម្មេសុ, អាស្ស ឯ ច. ទេយ្យំ.

៣០. វទាទីហិ យោ.

វទាទីហិ ក្រិយត្ថេហិ យោ ហោតិ ពហុលំ ភាវកម្មេសុ. វជ្ជំ, មជ្ជំ, គម្មំ. (៤២) ‘‘ភុជាន្នេ’’, ភោជ្ជោ ឱទនោ, ភោជ្ជា យាគុ, ភោគ្គមញ្ញំ.

៣១. កិច្ច ឃច្ច ភច្ច ភព្ព លេយ្យា.

ឯតេ សទ្ទា យប្បច្ចយន្តា និបច្ចន្តេ.

៣២. គុហាទីហិ យក.

គុតាទីហិ ក្រិយត្តេហិ ភាវកម្មេសុ យក ហោតិ. គុយ្ហំ, ទុយ្ហំ, សិស្សោ. សិទ្ធា ឯវេតេ តព្ពាទយោ បេសាតិសគ្គបត្តកាលេសុបិ គម្យមានេសុ សាមញ្ញេនវិធានតោ, ត្វយា ខលុ កដោ កត្តព្ពោ, ករណីយោ, ការិយោ, កិច្ចោ, ឯវំ ត្វយា កដោ កត្តព្ពោ, ភោតា កដោ កត្តព្ពោ, ភោតោ ហិ បត្តោ កាលោ កដករណេ. ឯវំ ឧទ្ធមោហុត្តិកេបិ វត្តមានតោ បេសាទីសុ សិទ្ធា ឯវ. តថា អរហេ កត្តរិ សត្តិវិសិដ្ឋេ ច បតីយមានេ អាវស្សកាធមីណតាវិសិដ្ឋេ ច ភាវាទោ សិទ្ធា, ឧទ្ធំមុហុត្តតោ-ភោតា កដោ កត្តព្ពោ, ភោតា រជ្ជំ កត្តព្ពំ. ភវំ អរហោ, ភោតា សារោ វហិតព្ពោ, ភវំ សក្កោ, ភោតា អវស្សំ កដោ កត្តព្ពោ, ភោតា និក្ខោ ទាតព្ពោ.

៣៣. កត្តរិ ល្តុណកា.

កត្តរិ ការកេ ក្រិយត្ថា ល្តុណកា ហោន្តិ ពហុលំ. បឋិតា, បាឋកោ. ពហុលមិត្វេវ? បាទេហិ ហរីយតីតិ បាទហា-រកោ, គលេ ចុប្បតេតិ គលេចោបកោ. សិទ្ធោវ ល្តុ, អរហេ សីលសាធុធម្មេសុ ច សាមញ្ញវិហិតត្តា, ភវំ ខលុ កញ្ញាយ បរិគ្គហិតា, ភវមេតំ អរហតិ. សីលាទីសុ-ខល្វបិ ឧបាទាតា កុមារកេ, គន្តា ខេលំ, មុណ្ឌយិតារោ សាវិដ្ឋាយនា វធុំ កតបរិគ្គហំ.

៣៤. អាវី.

ក្រិយត្ថា អាវី ហោតិ ពហុលំ កត្តរិ. ភយទស្សាវី. អប្បវិសយតញ្ញាបនត្ថំ ភិន្នយោគករណំ, សាមញ្ញវិហិតត្តា សីលា ទីសុ ច ហោតេវ.

៣៥. អាសិំសាយមកោ.

អាសិំសាយំ គម្យមានាយំ ក្រិយត្ថា អកោ ហោតិ កត្តរិ. ជីវតូតិ ជីវកោ, នន្ទតូតិ នន្ទកោ, ភវតូតិ ភវកោ.

៣៦. ករា ណនោ.

ករតោ កត្តរិ ណនោ ហោតិ. ករោតីតិ ការណំ, កត្តរីតិ កិំ? ករណំ.

៣៧. ហាតោ វីហិកាលេសុ.

ហាតោ វីហិស្មិំ កាលេ ច ណនោ ហោតិ កត្តរិ. ហាយនា នាម វិហយោ, ហាយនោ សំវច្ឆរោ, វីហិកាលេសូតិ កិំ? ហាតា.

៣៨. វិទា កូ.

វិទស្មា កូ ហោតិ កត្តរិ. វិទូ, លោកវិទូ.

៣៩. វិតោ ញាតោ.

វិបុព្ពា ញាឥច្ចស្មា កូ ហោតិ កត្តរិ. វិញ្ញូ. វិតោតិ កិំ? បញ្ញា.

៤០. កម្មា.

កម្មតោ បរា ញាឥច្ចស្មា កូ ហោតិ កត្តរិ. សព្ពញ្ញូ, កាលញ្ញូ.

៤១. ក្វចណ.

កម្មតោ បរា ក្រិយត្ថា ក្វចិ អណ ហោតិ កត្តរិ. កុម្ភការោ, សរលាវោ, មន្តជ្ឈាយោ, ពហុលាធិការា ឥធ ន ហោតិ អាទិច្ចំ បស្សតិ, ហិមវន្តំ សុណោតិ, គាមំ គច្ឆតិ. ក្វចីតិ កិំ? កម្មករោ.

៤២. គមា រូ.

កម្មតោ បរា គមា រូ ហោតិ កត្តរិ. វេទគូ បារគូ.

៤៣. សមានញ្ញ ភវន្ត យាទិតូ-បមានា ទិសា កម្មេ រីរិក្ខកា.

សមានាទីហិ យាទីហិ ចោបមានេហិ បរា ទិសា កម្មការកេ រីរិក្ខកា ហោន្តិ. សមានោ វិយ ទិស្សតីតិ សទី សទិក្ខោ សទិសោ. អញ្ញាទី អញ្ញាទិក្ខោ អញ្ញាទិសោ. ភវាទី ភវាទិក្ខោ ភវាទិសោ. យាទី យាទិក្ខោ យាទិសោ. ត្យាទី ត្យាទិក្ខោ ត្យាទិសោ. សមានាទីហីតិ កិំ? រុក្ខោ វិយ ទិស្សតិ. ឧបមានាតិ កិំ? សោ ទិស្សតិ. កម្មេតិ កិំ? សោ វិយ បស្សតិ. រការា អន្តសរាទិលោបត្ថា, កការោ ឯការាភាវត្ថោ.

៤៤. ភាវការកេស្វ-ឃណ ឃកា.

ភាវេ ការកេ ច ក្រិយត្ថា អ ឃណ ឃ កា ហោន្តិ ពហុលំ. អ-បគ្គហោ, និគ្គហោ, ករោ, គរោ, ចយោ, ជយោ, រវោ, ភវោ, បចោ, វចោ, អន្នទោ, បុរិន្ទទោ, ឦសក្ករោ, ទុក្ករោ, សុករោ. ឃណ-ភាវេ បាកោ, ចាគោ, ភាវោ, ការកេបិ សញ្ញាយំ តាវ បជ្ជតេនេនាតិ បាទោ, រុជតីតិ រោគោ, វិសតីតិ វេសោ, សរតិ កាលន្តរន្តិ សារោ ថិរំសោ, ទរីយន្តេ ឯតេហីតិ ទារា, ជីរយតិ ឯតេនាតិ ជារោ, អសញ្ញាយម្បិ ទាយោ ទត្តោ, លាភោ លទ្ធោ, ឃ-វកោ, និបកោ, ក-បិយោ, ខិបោ, ភុជោ, អាយុធំ.

៤៥. ទាធាត្វិ.

ទាធាហិ ពហុលមិ ហោតិ ភាវការកេសុ. អាទិ, និធិ, វាលមិ.

៤៦. វមាទីយ្យថុ.

វមាទីហិ ភាវការកេស្វថុ ហោតិ. វមថុ, វេបថុ, (អវថុ, សយថុ).

៤៧. ក្វិ.

ក្រិយត្ថា ក្វិ ហោតិ ពហុលំ ភាវការកេសុ. កការោ កានុពន្ធការិយត្ថោ, អភិភូ, សយម្ភូ, ភត្តគ្គំ, (ទានគ្គំ) សលាកគ្គំ, សភា, បភា.

៤៨. អនោ.

ក្រិយត្តា ភាវការកេស្វនោ ហោតិ. គមនំ, ទានំ, សម្បទានំ, អបាទានំ, អធិករណំ, ចលនោ, ជលនោ, កោធនោ, កោបនោ, មណ្ឌនោ, ភូសនោ.

៤៩. ឥត្ថិយមណ ត្តិ ក យក យា ច.

ឥត្ថិលិង្គេ ភាវេ ការកេ ច ក្រិយត្ថា អអាទយោ ហោន្តិ អនោ ច ពហុលំ. អ តិតិក្ខា, វីមំសា, ជិគុច្ឆា, បិបាសា, បុត្តិយា ឦហា ភិក្ខា, អាបទា, មេធា, គោធា, ណការា, ហារា, តារា, ធារា, អារា, ក្តិ-ឥដ្ឋិ, សិដ្ឋិ, ភិត្តិ, ភត្តិ, តន្តិ ភូតិ, ក-គុហា, រុជា, មុទា, យក-វិជ្ជា, ឥជ្ជា, យ-សេយ្យា, សមជ្ជា, បព្ពជ្ជា, បរិចរិយា, ជាគរិយា, អនការណា, ហារណា, វេទនា, វន្ទនា, ឧបាសនា.

៥០. ជាហាហិ និ.

ជាហាឥច្ចេតេហិ និ ហោតិត្ថិយំ. ជានិ, ហានិ.

៥១. ករា រិរិយោ.

ករតោ រិរិយោ ហោតិត្ថិយំ. ករណំ កិរិយា. កថំ ‘ក្រិយា’តិ? ‘‘ក្រិយាយំ’’តិ និបាតនា.

៥២. ឥកិតី សរូបេ.

ក្រិយត្ថស្ស សរូបេ-ភិធេយ្យេ ក្រិយត្ថា បរេ ឥកិតី ហោន្តិ, វចិ, យុធិ, បចតិ, ‘អការោ កការោ’តិ អាទីសុ ការសទ្ទេន សមាសោ, យថា ឯវការោតិ.

៥៣. សីលាភិក្ខញ្ញា-វស្សកេសុ ណី.

ក្រិយត្ថា ណី ហោតិ សីលាទីសុ បតីយមានេសុ, ឧណ្ហភោជី, ខីរបាយី, អវស្សការី, សតន្ទាយី.

៥៤. ថាវរិត្តរ ភង្គុរ ភិទុរ ភាសុរ ភស្សរា.

ឯតេ សទ្ទា និបច្ចន្តេ សីលេ គម្យមានេ.

៥៥. កត្តរិ ភូតេ ក្តវន្តុ ក្តាវី.

ភូតេ-ត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិយត្ថា ក្តវន្តុត្តាវី ហោន្តិ កត្តរិ. វិជិតវា, វិជិតាវី, ភូតេតិ អធិការោ យាវ ‘‘អាហារត្ថា’’តិ (៥-៦០).

៥៦. ក្តោភាវកម្មេសុ.

ភាវេ កម្មេ ច ភូតេ ក្តោ ហោតិ. អាសិតំ ភវតា. កតោ កដោ ភវតា.

៥៧. កត្តរិ ចារម្ភេ.

ក្រិយារម្ភេ កត្តរិ ក្តោ ហោតិ យថាបត្តញ្ច. បកតោ ភវំ កដំ, បកតោ កដោ ភវតា, បសុត្តោ ភវំ, បសុត្តំ ភវតា.

៥៨. ឋា-ស វស សិលិស សី រុហ ជរ ជនីហិ.

ឋាទីហិ កត្តរិ ក្តោ ហោតិ យថាបត្តញ្ច. ឧបដ្ឋិតោ គុរុំ ភវំ, ឧបដ្ឋិតោ គុរុ ភោតា, ឧបាសិតោ គុរុំ ភវំ, ឧបាសិតោ គុរុ ភោតា, អនុវុសិតោ គុរុំ ភវំ, អនុវុសិតោ គុរុ ភោតា, អាសិលិដ្ឋោ គុរុំ ភវំ, អាសិលិដ្ឋោ គុរុ ភោតា, អធិស្សិតោ ខដោបិកំ ភវំ, អធិស្សិតា ខដោបិកា ភោតា, អារឡ្ហោ រុក្ខំ ភវំ, អារុឡ្ហោ រុក្ខោ ភោតា, អនុជិណ្ណោ វសលិំ ទេវទត្តោ, អនុជិណ្ណា វសលី ទេវទត្តេន, អនុជាតោ មាណវកោ មាណវិកំ, អនុជាតា មាណវិកា មាណវកេន.

៥៩. គមនត្ថាកម្មកាធារេ ច.

គមនត្ថតោ អកម្មកតោ ច ក្រិយត្ថា អាធារេ ក្តោ ហោតិ កត្តរិ ច យថាបត្តញ្ច, ឥទមេសំ យាតំ, ឥហ តេ យាតា, ឥហ តេហិ យាតំ, អយំ តេហិ យាតោ បថោ, ឥទមេសមាសិតំ, ឥហ តេ អាសិតា, ឥហតេហិ អាសិតំ, ‘ទេវោ ចេ វុដ្ឋោ សម្បន្នា សាលយោ’តិ ការណសាមគ្គីសម្បត្តិ ឯត្ថាភិមតា.

៦០. អាហារត្ថា.

អជ្ឈោហារត្ថា អាធារេ ក្តោ ហោតិ យថាបត្តញ្ច, ឥទមេសំ ភុត្តំ, ឥទមេសំ បីតំ, ឥហ តេហិ ភុត្តំ, ឥហ តេហិ បីតំ, ឱទនោ តេហិ ភុត្តោ បីតមុទកំ, អកត្តត្ថោ យោគវិភាគោ, កថំ ‘បីតា គាវោ’តិ? បីតមេសំ វិជ្ជតីតិ បីតា, ពាហុលកា វា, ‘បស្សិន្នោ’តិ យា ឯត្ថ ភូតកាលតា, តត្រ ត្តោ, ឯវំ រញ្ញំ មតោ រញ្ញំ ឥដ្ឋោ, រញ្ញំ ពុទ្ធោ, រញ្ញំ បូជិតោ, ឯវំ សីលិតោ, រក្ខិតោ, ខន្តោ, អាកុដ្ឋោ, រុដ្ឋោ, រុសិតោ, អភិព្យាហដោ, ទយិយោ, ហដ្ឋោ, កន្តា, សំយតោ, អមតោ, ‘កដ្ឋ’ន្តិ ភូតតាយមេវ ហេតុនោ, ផលំ ត្វត្រ ភាវិ.

៦១. តុំ តាយេ តវេ ភាវេ ភវិស្សតិ ក្រិយាយំ តទត្ថាយ.

ភវិស្សតិ អត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិយត្ថា ភាវេ តុំ តាយេ តវេ ហោន្តិ ក្រិយាយំ តទត្ថាយំ បតីយមានាយំ. កាតុំ គច្ឆតិ, កត្តាយេ គច្ឆតិ, កាតវេ គច្ឆតិ, ឥច្ឆតិ ភោត្តុំ កាមេតិ ភោត្តុន្តិ ឥមីនាវ សិទ្ធំ, បុនព្ពិធានេ ត្វិហាបិ សិយា ‘ឥច្ឆន្តោ ករោតី’តិ, ឯវំ សក្កោតិ ភោត្តុំ, ជានាតិ ភោត្តុំ, គិលាយតិ ភោត្តុំ, ឃដតេ ភោត្តុំ, អារភតេ ភោត្តុំ, លភតេ ភោត្តុំ, បក្កមតិ ភោត្តុំ, ឧស្សហតិ ភោត្តុំ, អរហតិ ភោត្តុំ, អត្ថិ ភោត្តុំ, វិជ្ជតិ ភោត្តុំ, វដ្ដ តិភោត្តុំ, កប្បតិ ភោត្តុន្តិ. តថា បារយតិ ភោត្តុំ, បហុ ភោត្តុំ, សមត្ថោ ភោត្តុំ, បរិយត្តោ ភោត្តុំ, អលំ ភោត្តុន្តិ ភវតិស្ស សព្ពត្ថ សម្ភវា. តថា កាលោ ភោត្តុំ. សមយោ ភោតុំ, វេលា ភោតុន្តិ, យថា ភោត្តុំមនោ, សោត្តុំ សោតោ, ទដ្ឋុំ ចក្ខុ, យុជ្ឈិតុំ ធនុ, វត្តុំ ជឡោ, គន្តុមនោ, កត្តុមលសោតិ, ឧច្ចារណន្តុ វត្តាយត្តំ. ភាវេតិ កិំ? ករិស្សាមីតិ គច្ឆតិ, ក្រិយាយន្តិ កិំ? ភិក្ខិស្សំ ឥច្ចស្ស ជដា, តទត្ថាយន្តិ កិំ? គច្ឆិស្សតោ តេ ភវិស្សតិ ភត្តំ ភោជនាយ.

៦២. បដិសេធេ-លំខលូនំ តុន ត្វាន ត្វា វា.

អលំ ខលុសទ្ទានំ បដិសេធត្ថានំ បយោគេ តុនាទយោ វា ហោន្តិ ភាវេ. អលំ សោតុន, ខលុ សោតុន, អលំ សុត្វាន, ធលុ សុត្វាន, អលំ សុត្វា, ខលុ សុត្វា, អលំ សុតេន, ខលុ សោតេន, អលំ ខលូនន្តិ កិំ? មា ហោតុ, បដិសេធេតិ កិំ? អលង្ការោ.

៦៣. បុព្ពេកកត្ថុកានំ.

ឯកោ កត្តា យេសំ ព្យាបារានំ, តេសុ យោ បុព្ពោ, តទត្ថតោ ក្រិយត្ថា តុនាទយោ ហោន្តិ ភាវេ, សោតុន យាតិ, សុត្វាន, សុត្វា វា, ឯកកត្តុកានន្តិកិំ? ភុត្តស្មិំ ទេវទត្តេ យញ្ញទត្តោ វជតិ, បុព្ពាតិ កិំ? ភុញ្ជភិ ច បចតិ ច. ‘អប្បត្វា នទិំ បព្ពតោ អតិក្កម្ម បព្ពតំ នទី’តិ ភូធាតុស្ស សព្ពត្ថ សម្ភវា ឯកកត្តុកតា បុព្ពកាលតា ច គម្យតេ. ‘ភុត្វា ភុត្វា គច្ឆតីតិ’ ឥមិនាវ សិទ្ធំ អាភិក្ខញ្ញន្តុ ទ្វិព្ពចនាវគម្យតេ. កថំ ‘ជីវគ្គាហំ អគាហយិ, កាយប្បចាលកំ គច្ឆន្តី’តិ អាទិ? ឃណន្តេន ក្រិយាវិសេសនេន សិទ្ធំ យថា ‘ឱទនបាកំ សយតី’តិ.

៦៤. ន្តោ កត្ថរិ វត្តមានេ.

វត្តមានត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិយត្តា ន្តោ ហោ តិ កត្តរិ, តិដ្ឋន្តោ.

៦៥. មានោ.

វត្តមានត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិយត្ថា មានោ ហោតិ, កត្តរិ. តិដ្ឋមានោ.

៦៦. ភាវកម្មេសុ.

វត្តមានត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិំយត្ថា ភាវេ កម្មេច មានោ ហោតិ. ឋីយមានំ, បច្ចមានោ ឱទនោ.

៦៧. តេ ស្សបុព្ពានាគតេ.

អនាគតត្ថេ វត្តមានតោ ក្រិយត្ថា តេន្តមានា ស្សបុព្ពា ហោន្តិ. ឋស្សន្តោ, ឋស្សមានោ, ឋីយិស្សមានំ, បច្ចិស្សមានោ ឱទនោ.

៦៨. ណ្វាទយោ.

ក្រិយត្ថា បរេ ពហុលំ ណ្វាទយោ ហោន្តិ. ចារុ, ទារុ.

៦៩. ខឆសាន មេកស្សរោទិ ទ្វេ.

ខឆសប្បច្ចយន្តានំ ក្រិយត្ថានំ បឋមេកស្សរំ សទ្ទរូបំ ទ្វេ ភវតិ. តិតិក្ខា, ជិគុច្ឆា, វីមំសា.

៧០. បរោក្ខាយញ្ច.

បរោក្ខាយំ បឋមេកស្សរំ សទ្ទរូបំ ទ្វេ ភវតិ. ជគាម, ចការោ អនុត្តសមុច្ចយត្ថោ, តេនញ្ញត្រាបិ យថាគមំ, ជហាតិ, ជហិតព្ពំ, ជហិតុំ, ទទ្ទល្លតិ, ចង្កមតិ. ‘លោលុបោ, មោមូហោតិ ឱត្តំ តទមិនាទិបាឋា.

៧១. អាទិស្មា សរា.

អាទិភូតា សរា បរមេកស្សរំ ទ្វេ ហោតិ, អសិសិសតិ, អាទិស្មាតិ កិំ? ជជគារ, សរាតិ កិំ? បបាច.

៧២. ន បុន.

យំ ទ្វិភូតំ, ន តំ បុន ទ្វិត្តមាបជ្ជតេ, តិតិក្ខិសតិ, ជិគុច្ឆិសតិ.

៧៣. យថិដ្ឋំ ស្យាទិនោ.

ស្យាទ្យន្តស្ស យថិដ្ឋមេកស្សរមាទិភូតមញ្ញំ វា យថាគមំ ទ្វិត្តបជ្ជតេ, បុបុត្តីយិសតិ, បុតិត្តីយិសតិ, បុត្តីយិយិសតិ.

៧៤. រស្សោ បុព្ពស្ស.

ទ្វិត្តេ បុព្ពស្ស សរោ រស្សោ ហោតិ. ទទាតិ.

៧៥. លោបោ-នាទិព្យញ្ជនស្ស.

ទ្វិត្តេ បុព្ពស្សាទិតោ-ញ្ញស្ស ព្យញ្ជនស្ស លោបោ ហោតិ. អសិសិសតិ.