បកិណ្ណកថវិវរណំ

តេសុ –’មិលិទោ នាម សោ រាជា …បេ… សាគរន្តិ ឯថ អជ្ឈាហារសម្ពធោ វេទិតព្ពោ យោ’បិ មិលិទោ រាជា ភគវតោ បរិនិព្ពានតោ បញ្ចវស្សសតេ អតិក្កន្តេ រាជកុលេ ឧប្បន្នោ សោ រាជា មិលិទោ នាម.

សាគលាយំ បុរុត្តមេ សាគលនាមកេ ឧត្តមនគរេ រជ្ជំ ការេន្តោ នាគសេនថេរំ ឧបគញ្ឆិ កិំ វិយា?តិ.

គង្គាវ យថ សាគរន្តិ អាហ. យថា គង្គា វា យមុនាទីសុ អញ្ញតរា វា សាគរំ ឧបគញ្ឆិ តថា ឧបគញ្ឆិ’តិ អថោ. វ-សទ្ទោ |ឱ០.០៣៧០| វេថ សមុច្ចយថោ. គង្គា វា’តិ វត្តព្ពេ អាការស្ស រស្សត្តំ កវា គង្គាវ ឥតិ វុត្តំ. ឧប្បលំវ យថោទកេ’តិ ឯថ វុត្តសមុច្ចយថោ វាសទ្ទោ វិយ.

អាសជ្ជ រាជា …បេ… វិទាឡនេ’តិ ឯថ យថាវុត្តសម្ពធោ វេទិតព្ពោ. សោ ច សុវិញេញយ្យោ’វ. បទន្តិ ឧបសគ្គ និបាតនាមអាខ្យាតបទវសេន ចតុព្ពិធំ. តេសុ នាមបទំ សាមញ្ញគុណ-កិត្តិម-ឱបបាតិក-នាម វសេន ចតុព្ពិធំ. តថ បឋមកប្បិកមហាជនេន សម្មន្តិវា ឋបិតត្តា មហាសម្មតោ’តិ រញ្ញោ នាមំ សាមញញនាមំ នាម. ធម្មកថិកោ បំសុកុលិកោ វិនយធរោ តេបិដកោ សទ្ធោ បសន្នោ’តិ ឯវរូបំ គុណតោ អាគតំ នាមំ គុណនាមំ នាម. យម្បន ជាតស្ស កុមារស្ស នាមគហណទិវសេ ទក្ខិណេយ្យានំ សក្ការំ កវា សមីបេ ឋិតា ញាតកា កប្បេវា’អយំ អមុកោ នាមា’តិ នាមំ ករោន្តិ ឥទំ កិត្តិម នាមំ នាម. យា បន បុរិមបញ្ញត្តិ បច្ឆិមបញ្ញត្តិយំ បតតិ, បុរិមវោហារោ បច្ឆិមវោហារេ សេយ្យថិទំ បុរិមកប្បេ’បិ ចទោ ចទោយេវ នាម ឯតរហិ’បិ ចទោ ចទោយេវ នាម, អតីតេ សូរិយោ សមុទ្ទោ បថវី បព្ពតោយេវ នាម. ឯតរហិ’បិ បព្ពតោ បព្ពតោយេវ នាមាតិ ឥទំ ឱបបាតិកនាមំ នាម, ឥទំ នាមចតុក្កំ អភិធម្មបរិយាយេន វុត្តំ. សទ្ទសថេ បន នាមនាម-សព្ពនាម-សមាសនាម-តទ្ធិតនាម-កិតនាមវសេន បញ្ចវិធំ វុត្តំ. តំ សព្ពំ ឥធ យថារហំ វេទិតព្ពំ. បទថោ បន អាសជ្ជា’តិ បវា. ឋានាឋានគតេ’តិ ការណាការណគតេ.

បុថូ’តិ នានប្បការេ.

សុត្តជាលសមថិតា’តិ សុត្តន្តបិដកសង្ខាតសុត្តសមូហេន សមថិតា បថិតា, សុត្តំ អាហរិវា សុត្តថវិសោធនវសេន សុត្តជាលសោធកា

នយេហិ ចាតិ អភិធម្មវិនយាទីហិ នយេហិ យុត្តីហិ វា.

បណិធាយា ចាតិ អភិធម្មវិនយាទីហិ នយេហិ យុត្តីហិ វា.

បណិធាយាតិ អត្តនោ ញាណំ ឋបេន្តោ.

ភាសយិវាន មានសន្តិ អត្តនោ ចិត្តំ អតិសយេន បុនប្បុនំ បវត្តាបនវសេន ហាសេវា

កង្ខាឋានវិទាឡនេ’តិ កង្ខាយ វិចិកិច្ឆាយ វស្សា ការណភូតានំ អវិជ្ជាទិកិលេសានំ ធម្មានំ វិទាឡនការណេ.

អយំ បទថោ នាម.

វិគ្គហោ |ឱ០.០៣៧១| បន ឯវំ វេទិតព្ពោ?

យោនកសង្ខាតានំ មិលានំ ឥទោ

មិលិទោ.

សោតំ បតិតានំ ជនានំ សំសីទនំ រាតិ អាទទាតី’តិ

សាគរោ, តំ សាគរំ.

អភិធម្មវិនយេសុ អនុបវិសនថេន ឱគាឡ្ហា

អភិធម្មវិនយោគាឡ្ហា.

សុត្តជាលស្ស សមថិតា

សុត្តជាលសមថិតា.

កង្ខា ច កង្ខាឋានញ្ច កង្ខាឋានានិ កង្ខាឋានានំ វិទាឡនំ

កង្ខាឋានវិទាឡនំ.

អយំ វិគ្គហោ.

ឥមា បញ្ច គាថា កេន កតា?តិ ចោទនា ភទន្តពុទ្ធឃោសាចរិយេន កតា’តិ បរិហារោ. ន កេវលំ បញច គាថា’វ, ថេររាជវចនេ’បិ អញ្ញំ បុព្ពាបរវចនម្បិ តេន វុត្តំ.

តេសុ សម្ពធនយេ–

‘ឯកខ្យាតោ បទច្ចយោ សិយា វាក្យំ សការកោ’តិ ច

‘យេន យស្ស ហិ សម្ពធោ ទូរដ្ឋម្បិ ច តស្ស តំ,

អថតោ អសមានានំ អាសន្នត្តំ អការណំន្តិ ច;

‘នានត្តា សតិ យា នានា-ក្រិយា ហោតិ យថារហំ,

ឯកក្រិយាយ ឆន្នន្តុ នថិ ការកតា សទា’;

‘វោហារវិសយោ សទ្ទោ’នេកថបរមថតោ,

ពុទ្ធិវិកប្បតោ ចថោ តស្សថោ’តិ បវុច្ចតិ;

តីណី’បិ លក្ខណានិ សល្លក្ខេវា យថា អថោ ច សភាវោ ច លព្ភតិ, តថា សទ្ទប្បយោគោ កាតព្ពោ. សទ្ទប្បយោគេន ហិ អត្ថសភាវា អនុវត្តិតព្ពា, ន អត្ថសភាវេហិ សទ្ទប្បយោគោ អបិ ច អាចរិយា នានារដ្ឋេសុ ឋិតា អត្តនោ អត្តនោ រដ្ឋវោហារានុរូបេន |ឱ០.០៣៧២| សទ្ទប្បយោគស្ស អថំ វទន្តិ. ឥធ អម្ហាកំ ពិង្គរដ្ឋេ សិលិដ្ឋវោហារានុរូបេន សទ្ទប្បយោគស្ស អថោ វត្តព្ពោ. យថា វចនំ សិលិដ្ឋំ ហោតិ កុលបុត្តានញ្ច ហទយំ បវិសតិ តថា វត្តព្ពោ កថំ? យទិ បឋមា កត្តា ហោតិ, ទុតិយា កម្មំ សវិសេសនំ បឋមន្តកត្តំ វវា ក្រិយាបទំ វត្តព្ពំ. ក្រិយាបទំ វវា សវិសេសនំ ទុតិយន្តកម្មំ វត្តព្ពំ. យទិ សវិសេសនំ បឋមន្តបទំ កម្មំ ហោតិ តំ តស្ស វិសេសនញ្ច វវា តតិយន្តកត្តា វត្តព្ពោ. តំ វវា ក្រិយាបទំ វត្តព្ពន្តិ.

បទថោ បន –

‘អថប្បការណា លិង្គា ឱជញ្ញា (?) ទេសកាលតោ;

សទ្ទថា វិភជីយន្តិ; ន សទ្ទាយេវ កេវលា’តិ ច;

‘បរភាវបថាបេក្ខំ ស-អមាទិ តុ ការកំ,

បច្ចយស្ស សធាតុស្ស អថភុតន្តុ សាធនន្តិ ច;

‘ធាតុ សទ្ទោ ក្រិយាវាចី បច្ចយោ សាធនវាចកោ,

អថស្ស វាចកំ លិង្គំ វិភត្តិ អថជោតកា;’

តិ ច លក្ខណានិ សល្លក្ខេវា ឯកេកបទស្ស អថវិគ្គហោ វត្តព្ពោ.

បទ វិគ្គហោ បន-

‘ធាវថោ ហិ សិយា ហេតុ - បច្ចយថោ សិយា ផលំ,

ទ្វិន្នំ ជាននថញ្ច ឥតិ សទ្ទោ បយុជ្ជតេ;

សព្ពវាក្យេ ក្រិយាសទ្ទោ ឥតិសទ្ទោ ច ហោតិ ហិ;

ក្រិយាព្យុប្បត្តិ និមិត្តំ ឥតិសទ្ទេន ទីបិតន្តិ,

អាទីនិ លក្ខណានិ សល្លក្ខេវា វត្តព្ពោ;

អយំ អម្ហេហិ វុត្តោ សទ្ទប្បយោគអថប្បយោគោ យោជនានំ នយោ សព្ពថ ឧបការោ កុលបុត្តេហិ ឧគ្គហេតព្ពោ សល្លក្ខេតព្ពោយេវ.

ឥតោ បរំ យំ អថតោ ច រូបតោ ច អបាកដំ, តំយេវ វណ្ណយិស្សាម.

សុវិភត្ត-វីថិ-ចច្ចរ-ចតុក្ក-សិង្ឃាដកន្និ សុវិភត្តា រថិកាសង្ខាតា វីថិ ចច្ចរសង្ខាតា ចតុក្កា មគ្គសធិសង្ខាតា សិង្ឃាដកា |ឱ០.០៣៧៣| ឯថាតិ សុវិវិភត្តវីថិចច្ចរចតុក្កសិង្ឃាដំ. វុត្តញ្ហេតំ អភិធានប្បទីបិកាយំ;

‘‘រច្ឆា ច វិសិខា វុត្តា រដិកា វីថិ ចាប្យថ

វ្យុហោ រច្ឆា អនិព្ពិទ្ធា និព្ពិទ្ធា តុ បថទ្ធិ ច,

ចតុក្កំ ចច្ចរេ មគ្គ-សធិ-សិង្ឃាដកម្ភវេ’’តិ;

កាសិក-កោដុម្ពរកាទិ - នានាវិធវថាបណសម្បន្នន្តិ ឯថ មហគ្ឃវថំ កាសិកំ កាសិករដ្ឋេ វា ឧប្បន្នំ កាសិកំ. កោដុម្ពរទេសេ ជាតំ វថំ កោដុម្ពរំ. អាទិសទ្ទេន ខោមំ កប្បាសិកំ កោសេយ្យំ កម្ពលំ សាណំ ភង្គន្តិ. ធវលវថានិ ច ខោមស្ស អនុលោមភុតំ ទុកុលំ កោសេយ្យស្ស អនុលោមភុតានិ បត្តុន្នបដ្ដ-សោមារ-ចីនជ វថានិ ច សង្គណ្ហាតិ. វុត្តញ្ហេតំ ខុទ្ទកសិក្ខាគថេ?

ទុកូលញ្ចេវ បត្តុន្ន - បត្តំ សោមារចីនជំ ឥទ្ធិជំ ទេវទិន្នញ្ច តស្ស តស្សានុលោមកន្តិ.

តស្ស ដីកាយញ្ច’វាកមយត្តា ទុកុលា សាណស្ស អនុលោមកេហិ កតសុត្តមយត្តា បត្តុណ្ណបដ្ដ-សោមារចីនវថានិ កោសេយ្យស្ស អនុលោមានិ ឥទ្ធិជទេវទិន្នវថានិ ឆន្នំ វថានំ អនុលោមានិ តេសំ អញ្ញតរមយត្តា’តិ វុត្តំ.

តថ មិលិទបញ្ហោ លក្ខណបញ្ហោ វិមតិច្ឆេទនបញ្ហោ’តិ ទុវិធោ’តិ ឯថ ធម្មានំ លក្ខណបុច្ឆនវសេន បវត្តោ បញ្ហោ លក្ខណបញេហា.ធម្មានំ លក្ខណបញ្ហោ’តិ កថចិ លិខិតំ. ឋានុប្បន្តិកបដិហានោ’តិ តស្មិំ តស្មិំ គម្ភីរថវិចារណកាលេ កត្តព្ពកិច្ចសង្ខាតេ ឋានេ ឧប្បត្តិ ឧប្បជ្ជនំ ឋានុប្បត្តិ សា អស្ស អថិតិ ឋានុប្បត្តិកំ. អារម្មណេ បដិភាតីតិ បដិភានំ, ញាណំ. ឋានុប្បត្តិកំ បដិភានំ យស្ស សោ ឋានុប្បត្តិកបដិភានោ.

បដិពលោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានន្តិ ឯថ អថានំ ជានិតុន្តិ បាឋសេសោ កាតព្ពោ សោយេវ វា បាឋោ. តថ អហំ អតីតភវេ ទិន្នទានោ រក្ខិតសីលោ ភាវិតភាវនោ កតកល្យាណោ ឥទានិ ញាណសម្បន្នោ ធនវា យសវា’តិ អតីតថំ ជានិតុំ បដិពលោ ឥទានិ មយា ទានាទិ បុញ្ញំ កត្តព្ពំ សម្បត្តិ |ឱ០.០៣៧៤| ភវតោ. សម្បត្តិ ភវេ ឧប្បជ្ជិវា សុខី ហុវា បរិនិព្ពាយិស្សាមី’តិ. ឯវំ បច្ចុប្បន្នអនាគតថេ ជានិតុំ បដិពលោ នាម.

សមន្តយោគវិធានកិរិយានំ ករណកាលេ’តិ យុញ្ជិតព្ពោ យោគោ. សមន្តតោ សព្ពតោ សព្ពកាលេ យោគោ សព្ពកាលេសុ សព្ពកត្តព្ពកម្មានំ វិទហនំ វិធានំ នាម. ឥទញ្ចិទញ្ច ករិស្សាមិ, ឥមស្មិំ កតេ ឥទំ ភវិស្សតី’តិ បុព្ពភាគេ ឧបាយេន កត្តព្ពវិធានំ កិរិយា នាម ករណកាលេយេវ លព្ភតិ. បុព្ពភាគេ ច ករណកាលេ ច និសម្មការីតិ អធិប្បាយោ.

សេយ្យថីទន្តិ យានិ សថានិ តេន ឧគ្គហិតានិ តានិ សេយ្យថិទំ វិភជិស្សាមីតិ អថោ អនេកថតោ មហនិទានសុត្តវណ្ណនាយញ្ច ឯវមេវថោ វុត្តោ’ សេយ្យថិទំ កតមានី’តិ កេចិ វទន្តិ. តំ’កតមេ បញ្ចុបាទានក្ខធា? សេយ្យថិទំ? រូបូបាទានក្ខធោ’តិអាទិនា នយេន សមេតិ. តេសុ ច ឯកូនវីសតិសថេសុ.

សុតីតិ ឯថ សុយ្យតេ ធម្មោ ឯតាយាតិ សុតិ, វេទោ.

សម្មុតីតិ សទ្ទគន្ថោ. សេសា សង្ខ្យាទយោបិ ច កត្តុយោនកត្តា ពាហិរ សថេសុ យទិ ទិស្សន្តិ តេ សុគហេតព្ពា យេវាតិ.

ភត្តវិស្សគ្គករណថាយាតិ ភត្តកិច្ចករណថាយ.

សកិំ ឯវំ ចក្ខុំ ឧទបាទីតិ អតីតភវេ តីសុ វេទេសុ បរិចយសតិញាណពលេន សកិមេវ ឯកុគ្គហណវារមេវ ចក្ខុ វេទុគ្គហញាណចក្ខុ ឧទបាទិ. ពហុតរំ អវចាបេវា ឯកវារមេវ វទាបេវា ធារេតុំ អសក្កោន្តស្ស ញាណចក្ខុ ឧទបាទីតិ អធិប្បាយោ.

អាចរិយស្ស អនុយោគំ ទវា’តិ’អាចរិយ, តុម្ហេហិ យំ យំ ឥច្ឆថ, តំ តំ មំ បុច្ឆថ, អហំ វិស្សជេស្សាមិ. ព្យាកាតុំ អសក្កោន្តស្ស មេ អាចិក្ខថា’តិ អាចរិយស្ស អត្តនោ អនុយោគំ អនុយុញ្ជនំ ចោទនំ ទវា. ឯកច្ចោ ហិ អនុយោគំ ទាតុំ សក្កោតិ ព្យាកាតុំ បន ន សក្កោតិ. នាគសេនទារកោ បន តទុភយម្បិ កាតុំ សក្កោតិយេវ.

ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទីតិ’យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិធម្មចក្ខុ សោតាបត្តិមគ្គញាណំ និព្ពានារម្មណំ ហុវា ឯវំ ឧប្បជ្ជនាការេន ឧទបាទិយំ កិញ្ចិ សង្ខតំ ធម្មជាតំ សមុទយធម្មំ ឧប្បជ្ជនសភាវំ សព្ពំ តំ និរោធធម្មំ, សព្ពំ តំ ធម្មជាតំ និរុជ្ឈនសភាវំ អនិច្ចំ ខយវយធម្មន្តិ ឧទបាទិ. |ឱ០.០៣៧៥| កស្មា និព្ពានារម្មណំយេវ មគ្គញាណមេវ ឧទបាទី?តិ. តប្បដិច្ឆាទកមោហធការំ វិទ្ធំសេវា ឧប្បន្នត្តា.

(ទោសិនា) ទោសិតាតិ វត្តព្ពេ តការស្ស តការំ កវា ទោសិនា’តិ វុត្តំ.

រថំ អារុយ្ហា’តិ ឯថ សាមិកំ រមយតីតិ រថោ’តិ វិគ្គហោ កាតព្ពោ.

រាជរថោ នាម សព្ពរតនវិចិត្តោ ឥច្ឆិតព្ពោ.

(វយហំ) វហន្តី ឯតេនាតិ វយហំ ឧបរិមណ្ឌបសទិសបទរច្ឆន្នសព្ពមាលាគុណ្ឋិមំ វា ឆាទេវាតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេន កតសកដំ វយ្ហំ នាម.

សទមានិកា’តិ ឧភោសុ បស្សេសុ សុវណ្ណរជតាទិមយា គោបានសិយោ ទវា គរុឡបក្ខកនយេន សទមានិកា’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេន កតោ យានវិសេសោ វយ្ហាទិទ្វយំ ចេកថាយ ឥធានីតំ

តិថករោ’តិ’ឧគ្គហោ សវណំ បុច្ឆា កថនំ ធារណំ ឥតិ បញ្ចធម្មវសេនេវ តិថវាសោ បវុច្ចតី’តិ ឯវំ វុត្តេ តិថវាសេ បតិដ្ឋាយ បរេ ច បតិដ្ឋាបេវា បិដកត្តយតិថឆេកករណេន ធម្មតិថង្ករោ.

និបុណោ’តិ ពធាទីសុ ឧបជាននសមថោ.

វិសារទោ’តិ បរិសាសុ ភយរហិតោ.

សាមយិកោ’តិ ទេសជភាសាសង្ខាតសមយកុសលោ សកសមយសមយន្តរច្ឆេកញាណវន្តោ.

បដិភាណោ’តិ កល្យាណវាក្យ សង្ខ្យាតបដិភាណវន្តោ.

មេធាវីតិ ធម្មោជបញ្ញាយ មេធាវី. ធម្មោជបញ្ញា នាយ ញានគតោ បណ្ឌិតោ’កិំ សុតំ កិំ វា សុណាមិ, កិំ កុសលំ គវេសិន្តិ’ យាយ វិចារេតិ សា ធម្មោជបញ្ញា នាម.

អាយស្មាបិ ខោ នាគសេនោ បដិសម្មោទិ…បេ… អារាធេសិតិ យេនេវ សម្មោទនិយវចនេន ថេរោ រញេញា មិលិទស្ស ចិត្តំ អារាធេសិ តោសេសិ តេនេវ សម្មោទនីយវចនេន រញ្ញា សទ្ធិំ បដិសម្មោទីតិ យោជនា.

ញាយាមីតិ ញាតោ បាកដោ ហោមិ.

អបិ |ឱ០.០៣៧៦| ច ខោ មហារាជ …បេ… នាគសេនោ’តិ យំ ឥទំនាគសេនោ’តិ នាមំ ឯសា សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមមត្តំ ហោតីតិ យោជនា.

(សង្ខា) ឯថ ច សង្ខាយតីតិ សង្ខា. សង្កថិយតីតិ អថោ កិន្តិ សង្កថិយតិ? បរស្សាតិ អត្តា’តិ ភវោ’តិ បោសោ’តិ បុគ្គលោ’តិ នរោ’តិ មាណវោ’តិ តិស្សោ’តិ ទត្តោ’តិ មញ្ចបីឋំ ភិសិពិម្ពោ ហនន្តិ វិហារោ បរិវេណំ ទ្វារំ វាតបានន្តិ. ឯវំ អនេកេហិ អាការេហិ សង្កថីយតិតិ សង្ខា.

សមញ្ញា សម្មា ញាយតីតិ កិន្តិ ញាយតី?តិ. អហន្តិ មមន្តិ…បេ… ទ្វារំ វាតបានន្តិ សម្មា ញាយតីតិ សមញ្ញា.

(បញ្ញត្តិ) បញ្ញាបីយតីតិ បញ្ញត្តិ.

(វោហារោ). កិន្តិ បញ្ញាបីយតីតិ…បេ… វោហរីយតីតិ វោហារោ. កិន្និ វោហរីយតិតិ. អហន្តិ មមន្តិ…បេ… ទ្វារំ វាតបាតន្តិ វោហរីយតីតិ វោហារោ. ឥមេហិ ចតុហិ សង្ខាអាទីហិ បទេហី នាមបញ្ញត្តិយេវ អធិប្បេតា នាមមត្តន្តិ ទស្សនតោ.

សចេ វំ មហារាជ បណ្ឌិតវាទា សល្លបិស្សសីតិ វំ សចេ មយា សទ្ធិំ បណ្ឌិតានំ សល្លាបេន.

អាវេឋនម្បិ កយិរតិ និព្ពេឋនម្បិ កយិរតី’តិ បញ្ហបូច្ឆនវសេន វេឋនំ បណ្ឌិតេហិ កយិរតិ បញ្ហវិស្សជ្ជនវសេន វេឋនំ បណ្ឌិតេហិ កយិរតិ បញ្ហវិស្សជ្ជនវសេន និព្ពេឋនម្បិ កយិរតិ.

និគ្គហោ’បិ កយិរតី’តិ នាគសេនថេរោ មុសាភណតីតិអាទិនា និគ្គហនយេន អញ្ញបណ្ឌិតានំ និគ្គហណវចនំ អញ្ញបណ្ឌិតេហិ កយិរតិ. អបិ ច កថាវថុប្បករណេ អាគតោ សព្ពនិគ្គហោ និគ្គហោយេវ.

បដិក្កមម្បី’តិ វំ មហារាជ’រាជា មិលិទោ ជម្ពុទីបេ អគ្គរាជា កស្មា មុសា ភណសី’តិអាទិនា បដិក្កមម្បិ កយិរតិ.

វិសេសោ ‘បីតិ’សម្បន្នំ មុនិនោ ចិត្តំ, ‘កម្មនា ព្យត្តត្តេន ច វិជ្ជាចរណសម្បន្នំ ធម្មគតានំ បសំសតី’តិអាទិនា គុណបសំសនសង្ខាត វិសេសោ. ឥធ បន កល្លោ’សិ ភន្តេ’តិអាទិ បដិគ្គហណវិសេសោ’តិ’សម្បន្នំ មុនិនោ ចិត្តំ…បេ… ធម្មគតានំ អនុមោទសី’តិអាទិនា គុណបសំសនសង្ខាតោ បដិគ្គហណវិសេសោ. ឥធ បន សាធុ ខោ វំ មហារាជ រថំ ជានាសី’តិអាទិ. ឯកំ |ឱ០.០៣៧៧| វថុំ បដិជានន្តីតិ កល្យាណមណិអាទិកំ អញ្ញតរំ ឯកំ វថុំ កល្យាណំ វា អថិ នថិតិ បដិជានន្តិ បឋមទិវសេ តយោ បញ្ហា រញ្ញា បុច្ឆិតា នាមបញ្ញត្តិបញ្ហោ សត្តវស្សិកបញ្ហោ វីមំសនបញ្ហោ.

ភន្តេ នាគសេន បុច្ឆិស្សាមីតិ …បេ… កិម្បន មហារាជ តយា បុច្ឆិតន្តិ តតិយោ វីមំសនបញ្ហោ ឋានុប្បត្តិកបដិហានជាននថាយ វីមំសនវសេន បុច្ឆិតត្តា វិមំសនបញ្ហោ នាម. តថ’បុច្ឆិតោ មេ ភន្តេ’តិ ឥទំ រញ្ញា អត្តនា ហេដ្ឋា បុច្ឆិតេ ទ្វេ បញ្ហេ សធាយ វុត្តំ.

វិស្សជ្ជិតំ មេ’តិ ឥទម្បិ ថេរេន អត្តនា ហេដ្ឋា វិស្សជ្ជិតេ ទ្វេ បញ្ហេ សធាយ វុត្តំ.

នាគសេនោ នាគសេនោ’តិ សជ្ឈាយំ ករោន្តោ បក្កាមីតិ រញ្ញា នាគសេនថេរេ ពហុមានគារវោ កតោ’តិ ទីបេតុំ ពុទ្ធឃោសាចរិយេន វុត្តំ អគារវោ ហិ បុគ្គលោ គរុដ្ឋានិយំ បុគ្គលំ ទិស្វាបិ សុវាបិ ជានិវាបិ អបស្សន្តោ អសុណន្តោ អជានន្តោ វិយ ហោតីតិ. តត្រាយំ វចនថោ? អាគុំ បាបំ ន ករោតីតិ នាគោ. សេន្តិ សយន្តិ ឯតេន វាទបច្ចថិកា ជនាតិ សេនោ នាគោ ច សោ សេនោ ចាតិ នាគសេនោ សាមញ្ញាទីសុ ចតុសុ នាមេសុ ឥទំ កិត្តិមនាមំ.

សុដ្ឋុ ថេរោ អពភនុមោទីតិ’សាធុ សុដ្ឋុ’តិ វចនេន. អន្តរាមគ្គេ បុច្ឆិតោ អនថកាលបញ្ហោ.

កតមេថ នាគសេនោ’តិ កតមោ ធម្មោ ឯតស្មិំ វចនេ នាគសេនោ នាម ហោតីតិ បុច្ឆិ.

ជីវោ’តិ ជីវភុតោ វាយោ.

អស្សាសបស្សាសា នាមេតេ កាយសង្ខារោ’តិ ថេរោ អភិធម្មកថំ អកាសីតិ ឥមិនា អនន្តកាយស្ស ឯតេ អន្តោ-បវិសន-ពហិ-និក្ខមតវាតា អស្សាសបស្សសា នាម ករជកាយេន អភិសង្ខរីយន្តិ, តស្មា កាយសង្ខារា ច ហោន្តិ, តេនេវ ជីវេន នាគសេនោ នាគសេនោ’តិ ឥមិនា នាមមត្តំ គណ្ហាតិ ន បុគ្គលោ ជីវោ គហេតព្ពោ’តិ ថេរោ អភិធម្មកថំ អកាសិ.

ឧបាសកត្តំ បវេទេសី’តិ អត្តសន្និយ្យាតនេន សិស្សភាវូបគមនេន បណិបាតេន សមាទានេនាតិ ចតុសុ សរណគមនូបាយេសុ សមាទានេន រតនត្តយស្ស ច ថេរស្ស ច ឧបាសកភាវំ, ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមិ, តញ្ច សរណំ គច្ឆាមិ, ឧបាសកំ មំ ធារេហិ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតន្តិ.

អនន្តកាយបញ្ហោ ចតុថោ.

កិម្ហិ |ឱ០.០៣៧៨| ហោតិ កថាសល្លាបោ’តិ កិម្ហិ ការណេ និមិត្តភុតេ កថាសល្លាបោ ហោតិ. កិម្បយោជនោ កថាសល្លាបោ’តិ អធិប្បាយោ ឥទំ រញញា កិមថាយ វុត្តំ? អនុយោគទានថាយ ចេវ បុច្ឆនស្ស ឱកាសទាបនថាយ ចាតិ ញាតព្ពំ.

អថេន មយំ មហារាជ អថិកា អថេន ហោតុ កថាសល្លបោ’តិ ឥមិនា ថេរោ រញ្ញោ អនុយោគញ្ចេវ ឱកាសញ្ច ទេតិ តថ អថេនា’តិ.

’អថោ បយោជនោ សទ្ទា’ភិធេយ្យ វុទ្ធិយំ ធនេ,

វថម្ហិ ការណេ នាសេ ហិតេ បច្ឆិមបព្ពតេ’តិ;

ឯវំ វុត្តេសុ អថេសុ ឥធ បយោជនញ្ច ហិតញ្ច លព្ភតិ. តេសុ លោកិយលោកុត្តរផលំ បយោជនំ នាម, សាសនវុទ្ធិ វា. យថិច្ឆិតផលនិប្ផាទានោ ហិនោតិ បវត្តតីតិ ហិតំ. ទានសីលាទិលោកិយលោកុត្តរការណំ.

កិន្តី’តិ កិម្ហិ អសង្ខតធាតុសង្ខាតេ និព្ពានេ ផលសង្ខាតេ និព្ពានេ ឥទំ បច្ចុប្បន្នទុក្ខំ និរុជ្ឈេយ្យ.

អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ អរហត្តផលសង្ខាតំ អនុបាទាបរិនិព្ពានំ. និព្ពានញ្ហិ ទុវិធំ អបច្ចយបរិនិព្ពានំ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ. តេសុ អវិជ្ជាទិបច្ចយរហិតត្តា អសង្ខតធាតុ អបច្ចយ-បរិនិព្ពានំ នាម. កិលេសសង្ខត-បរិនិព្ពានសង្ខាតំ ឧបាទាន រហិតត្តា អរហត្តផលំ អនុបាទាបរិនិព្ពានំ នាម.

រាជាភិនីតា’តិ រាជូហិ បីឡិតា រាជភីតា វា.

ឥណដ្ដា’តិ ឥណេន បីឡិតា.

កល្លោ’សីតិ ព្យាករណ ញាណេន ឆេកោ’សិ, អង្គុត្តរដីកាយំ’ ព្យាករណេ សមថោ’. បដិពលោ’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ យេវាតិ.

បព្ពជ្ជាបញ្ហោ បញ្ចមោ.

សោបាទានោ’តិ សកិលេសោ.

បដិសទហនបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

យោនិសោ មនសិការេនាតិ អនិច្ចំ ទុក្ខន្តិ ឧបាយេន បថេន សារណលក្ខណេន អារម្មណបដិបាទកមនសិការេន.

មនសិការបញ្ហោ សត្តមោ.

ឧស្សហនលក្ខណេ’តិ |ឱ០.០៣៧៩| សម្បយុត្តានំ អារម្មណេ សំយោជនវសេន ឧស្សហនលក្ខណេ គណ្ហនលក្ខណេ វា.

មនសិការលក្ខណបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

យោ សីលក្ខធោ វរបាតិមោក្ខិយោ’តិ យោ បាតិមោក្ខសីលសំវរសង្ខាតោ ពុទ្ធុប្បាទេយេវ ឧប្បន្នោ សីលគុណោ សយំ បតិដ្ឋាតិ ឥទុយាទីនំ ឯកទសន្នំ កុសលធម្មានំ និស្សយាការេន និស្សយបច្ចយោ ចេវ ពលវការណដ្ឋេន ឧបនិស្សយោ ច បថវី ឥវ សត្តានំ បតិដ្ឋា.

សីលបតិដ្ឋានលក្ខណបញ្ហោ នវមោ.

អញ្ញេសំ ចិត្តំ វិមុត្តំ បស្សិវា’តិ អញ្ញេសំ អរិយានំ សោតាបត្តិផលាទិកេ ផលេ វិសេសេន អធិមុត្តំ បក្ខទន្តំ ញាណចក្ខុនា បស្សិវា.

សទ្ធាលក្ខណបញ្ហោ ទសមោ.

សព្ពេ កុសលា ធម្មា’តិ សព្ពេ លោកិយកុសលធម្មា ឧប្បន្នា ន បរិហាយន្តិ.

វីរិយលក្ខណបញ្ហោ ឯកាទសមោ.

អបិលាបនលក្ខណោ’តិ អារម្មណេ អនុបវិសនដ្ឋេន ឱគាហនលក្ខណោ សប្បដិភាគធម្មោ’តិ បដិភាគេន បច្ចថិកេន សហ វត្តន្តីតិ សប្បដិភាគា សុក្កោ ច កណ្ហបដិភាគេន សប្បដិភាគោ.

កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគេ’តិ ឦទិសបាឋោ យទិ អថិ សុទរោយេវ.

អបិលាបេតីតិ អនុបវិសនដ្ឋេន ឱគាហតិ.

ហិតាហិតានំ ធម្មានំ គតិយោ’តិ កុសលាកុសលានំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានិដ្ឋ-វិបាកទានភាវ-សំខាត-និប្ផត្តិយោ.

សព្ពថកន្តិ សព្ពកិច្ចេ និយុត្តំ សព្ពលីនុធច្ចេសុ ឥច្ឆិតព្ពំ វា.

សតិលក្ខណបញ្ហោ ទ្វាទសមោ.

តប្បមុខា’វាតិ រាជប្បធានា ឥវ.

សមាធិបញ្ហោ តេរសមោ.

យោ ឧប្បជ្ជតិ សោ ឯវ សោ’តិ យោ បថវិផស្សាទិបរមថធម្មោ ឧប្បជ្ជតិ, សោ ឧប្បន្នបុព្ពធម្មោ ឯវ.

បញ្ញាលក្ខណបញ្ហោ |ឱ០.០៣៨០| ចុទ្ទសមោ.

នានា-ឯកកិច្ចករណបញ្ហោ បណ្ណរសមោ.

បណ្ណរសបញ្ហវន្តោ បឋមវគ្គោ សមត្តោ.

វំ បន ភន្តេ ឯវំ វុត្តេ កិំ វទេយ្យាសី’តិ យទា វំ ទហរោ តរុណោ មទោ ឧត្តានសេយ្យកោ អហោសិ សោយេវ វំ ឯតរហិ មហន្តោ’តិ ឥមស្មិំ វចនេ មយា ច កេនវិធ បុច្ឆនវសេន វុត្តេ វំ កិំ វទេយ្យាសីតិ យោជនា.

ទុតិយវគ្គេ បន ធម្មសន្តតិបញ្ហោ បឋមោ.

ន បដិសទហនជាននបញ្ហោ ទុតិយោ.

សកិច្ចយន្តិ អត្តនោ វិសយោភាសនកិច្ចំ.

អាលិម្បនំ វិជ្ឈាបេតុន្តិ អគ្គិំ និព្ពាបេតុំ

បញ្ញានិរុជ្ឈនបញ្ហោ តតិយោ.

និព្ពិសំ ភតកោ យថា’តិ យថា ភតកោ ភតកកម្មំ កវា លក្ខំ និព្ពិសំ និព្ពិសន្តោ លភន្តោ ទុក្ខំ ជីវិតុំ នាភិនទតិ មរណញ្ច នាភិនទតិ មរណកាលំ អាគមេតិ, ឯវមេវាហំ កាលំ មរណកាលំ បដិកង្ខាមិ អាគមេមីតិ អធិប្បាយោ.

បរីនិព្ពានបញ្ហោ ចតុថោ.

យទិ កុសលា ន ទុក្ខា’តិ សុខា វេទនា កុសលា យទិ សិយា សា កុសលា វេទនា ន ទុក្ខភូតា.យទិ សិយា សា កុសលា ន ហោតិ. កុសលំ ទុក្ខន្តិ ន ឧបបជ្ជតី’តិ កុសលំ ទុក្ខភុតន្តិ វចនំ ន ឧបបជ្ជតីតិ វត្តុំ ន យុជ្ជតិ. កុសលំ ទុក្ខំ ន. អញ្ញមញ្ញបច្ចនីកត្តា’តិ រញ្ញោ អធិប្បាយោ. សភាវោ បន ឯវំ ន ហោតិ. កុសលា ហិ សុខា វេទនា សង្ខារទុក្ខេន វិបរិណាមទុក្ខេន’បិ ទុក្ខា. នេក្ខម្មនិស្សិតទោមនស្សសង្ខាតទុក្ខា’បិ អនវជ្ជដ្ឋេន កុសលា សិយាតិ ថេរោ បន មយិ រាជានំ អយោគុឡហិមបិណ្ឌបញ្ហំ បុច្ឆន្តេ តំ រាជា មិច្ឆា ព្យាករិស្សតិ. តស្មិំ ទោសំ អារោបេស្សាមិ. រាជា តំ មិច្ឆា ព្យាករិស្សតិ. តស្មិំ ទោសំ អារោបេស្សាមិ. រាជា តំ ហរិតុំ អសក្កោន្តោ មំ អថជប្បនំ យាចិស្សតិ. អថ រាជាតំ សភាវថំ សញ្ញាបេស្សាមីតិ មន្វា តំ កិម្មញ្ញសិ មហារាជា’តិអាទិមាហ. កិន្នុ |ឱ០.០៣៨១| ខោ មហារាជ ឧភោ’បិ តេ ទហេយ្យុន្តិ ឥមស្មិំ បុច្ឆាវចនេ ថេរេន វុត្តេ រាជា សីតុណ្ហសមញ្ញាតា តេជោធាតុ’តិ សុតត្តា សីតហិមបិណ្ឌស្ស ខរខាទនភាវញ្ច សធាយ ធាតុនំ ឧស្សទភាវជាននញាណតោ វិរុជ្ឈិវា’អាម ភន្តេ ឧភោ’បិ តេ ទហេយ្យុន្តិ វិរុទ្ធបដិវចនំ អទាសិ.

ន ហិ ភន្តេ’តិ រញ្ញោ អវជាននបដិក្ខបនំ.

អជានាហិ និគ្គហន្តិ ថេរវចនំ. យស្មា តេ បុរិមាយ’អាមា’តិ បដិញ្ញាយ បច្ឆិមា’ន ហិ ភន្តេ’តិ បដិញ្ញា បច្ឆិមាយ ច បុរិមា ន សធិយតី. តស្មា វំ និគ្គហំ បត្តោ. វំ និគ្គហំ ទោសំ អបរាធំ សម្បិដិច្ឆាហី’តិ អថោ. ឥទានិ ឧភិន្នំ តត្តាភាវទស្សនវសេន ឧភិន្នំ សីតលាភាវទស្សនវសេន ច តំ និគ្គហំ បាកដំ ករោន្តោ យទិ តត្តំ ទហតី’តិអាទិមាហ.

តថ– ‘យទិ តត្តំ ទហតី’តិ សចេ ឧភិន្នំ តត្តតា ទហតិ. យទិ តត្តំ ទហតី’តិ ច ឋបនវចនំ.

ន ច តេ ឧភោ’តិ ទោសារោបនវចនំ.

តេន ន ឧប្បជ្ជតី’តិ តេន តស្មិំ ឧភិន្នំ ឧណ្ហភាវការណា ឧភោ’បេតេ ទហន្តិ’តិ វចនំ តត្តភាវស្ស ទហនេ ន ឧបបជ្ជតិ, ន យុជ្ជតិ.

យទិ សីតលំ ទហតីតិ សចេ ឧភិន្នំ សីតលភាវោ ទហតិ តេន ន ឧបបជ្ជតី’តិ តស្មា ការណា ឧភិន្នំ សីតលាភាវការណា ឧភោ’បិ តេ ទហន្តិ’តិ វចនំ សីតលភាវស្ស ទហនេន ន ឧបបជ្ជតី’តិ វត្តុំ ន យុជ្ជតិ បុន តំ ទោសំ បាកដតរំ ករោន្តោ ថេរោ កិស្ស បន តេ មហារាជ ឧភោ’បិ ទហន្តិតិអាទិមាហ.