១. សន្ធិកប្ប

បឋមកណ្ឌ

(ក)

សេដ្ឋំ តិលោកមហិតំ អភិវន្ទិយគ្គំ,

ពុទ្ធញ្ច ធម្មមមលំ គណមុត្តមញ្ច;

សត្ថុស្ស តស្ស វចនត្ថវរំ សុពុទ្ធុំ,

វក្ខាមិ សុត្តហិតមេត្ថ សុសន្ធិកប្បំ.

(ខ)

សេយ្យំ ជិនេរិតនយេន ពុធា លភន្តិ,

តញ្ចាបិ តស្ស វចនត្ថសុពោធនេន;

អត្ថញ្ច អក្ខរបទេសុ អមោហភាវា,

សេយ្យត្ថិកោ បទមតោ វិវិធំ សុណេយ្យំ.

១. , ១. អត្ថោ អក្ខរសញ្ញាតោ.

សព្ពវចនានមត្ថោ អក្ខរេហេវ សញ្ញាយតេ. អក្ខរវិបត្តិយំ ហិ អត្ថស្ស ទុន្នយថា ហោតិ, តស្មា អក្ខរកោសល្លំ ពហូបការំ សុត្តន្តេសុ.

២. , ២. អក្ខរាបាទយោ ឯកចត្តាលីសំ.

តេ ច ខោ អក្ខរា អបិ អការាទយោ ឯកចត្តា លីស សុត្តន្តេសុ សោបការា.

តំ យថា? អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឯ ឱ, ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម, យ រ ល វ ស ហ ឡ អំ, ឥតិ អក្ខរា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? អត្ថោ អក្ខរសញ្ញាតោ.

៣. , ៣. តត្ថោទន្តា សរា អដ្ឋ.

តត្ថ អក្ខរេសុ អការាទីសុ ឱទន្តា អដ្ឋ អក្ខរា សរា នាម ហោន្តិ.

តំ យថា? អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឯ ឱ, ឥតិ សរា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? សរា សរេ លោបំ.

៤. , ៤. លហុមត្តា តយោ រស្សា.

តត្ថ អដ្ឋសុ សរេសុ លហុមត្តា តយោ សរា រស្សា នាម ហោន្តិ.

តំ យថា? អ ឥ ឧ, ឥតិ រស្សា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? រស្សំ.

៥. , ៥. អញ្ញេ ទីឃា.

តត្ថ អដ្ឋសុ សរេសុ រស្សេហិ អញ្ញេ បញ្ច សរា ទីឃា នាម ហោន្តិ.

តំ យថា? អា ឦ ឩ ឯ ឱ, ឥតិ ទីឃា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? ទីឃំ.

៦. , ៨. សេសា ព្យញ្ជនា.

ឋបេត្វា អដ្ឋ សរេ សេសា អក្ខរា កការាទយោ និគ្គហិតន្តា ព្យញ្ជនា នាម ហោន្តិ.

តំ យថា? ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម, យ រ ល វ ស ហ ឡ អំ, ឥតិ ព្យញ្ជនា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? សរា បកតិ ព្យញ្ជនេ.

៧. , ៩. វគ្គា បញ្ចបញ្ចសោ មន្តា.

តេសំ ខោ ព្យញ្ជនានំ កការាទយោ មការន្តា បញ្ចបញ្ចសោ អក្ខរវន្តោ វគ្គា នាម ហោន្តិ.

តំ យថា? ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម, ឥតិ វគ្គា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? វគ្គន្តំ វា វគ្គេ.

៨. , ១០. អំ ឥតិ និគ្គហិតំ.

អំ ឥតិ និគ្គហិតំ នាម ហោតិ.

តេន ក្វត្ថោ? អំ ព្យញ្ជនេ និគ្គហិតំ.

៩. , ១១. បរសមញ្ញា បយោគេ.

យា ច បន បរេសុ សក្កតគន្ថេសុ សមញ្ញា ឃោសាតិ វា អឃោសាតិ វា, តា បយោគេ សតិ ឯត្ថាបិ យុជ្ជន្តេ.

តត្ថ ឃោសា នាម-គ ឃ ង, ជ ឈ ញ, ឌ ឍ ណ, ទ ធ ន, ព ភ ម, យ រ ល វ ហ ឡ, ឥតិ ឃោសា នាម. អឃោសា នាម-ក ខ, ច ឆ, ដ ឋ, ត ថ, ប ផ, ស, ឥតិ អឃោសា នាម.

តេន ក្វត្ថោ? វគ្គេ ឃោសាឃោសានំ តតិយបឋមា.

១០. , ១២. បុព្ពមធោឋិត មស្សរំ សរេន វិយោជយេ.

តត្ថ សន្ធិំ កត្តុកាមោ បុព្ពព្យញ្ជនំ អធោឋិតំ អស្សរំ កត្វា សរញ្ច ឧបរិ កត្វា សរេន វិយោជយេ.

តត្រាយមាទិ.

១១. , ១៤. នយេ បរំ យុត្តេ.

អស្សរំ ខោ ព្យញ្ជនំ អធោឋតំ បរក្ខរំ នយេ យុត្តេ. តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យ.

យុត្តេតិកស្មា? អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ មំ អហាសិ មេ. ឯត្ថ បន យុត្តំ ន ហោតិ.

ឥតិ សន្ធិកប្បេ បឋមោ កណ្ឌោ.

ទុតិយកណ្ឌ

១២. , ១៣. សរា សរេ លោបំ.

សរា ខោ សរេ បរេ លោបំ បប្បោន្តិ.

យស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ. នោ ហេតំ ភន្តេ សមេតាយស្មា សង្ឃេន.

១៣. , ១៥. វា បរោ អសរូបា.

សរម្ហា អសរូបា បរោ សរោ លោបំ បប្បោតិ វា.

ចត្តារោ’មេ ភិក្ខវេ ធម្មា, កិន្នុ’ មាវសមណិយោ. វាតិ កស្មា? បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, តយស្សុ ធម្មា ជហិតា ភវន្តិ.

១៤. , ១៦. ក្វចាសចណ្ណំ លុត្តេ.

សរោ ខោ បរោ បុព្ពសរេ លុត្តេ ក្វចិ អសវណ្ណំ បប្បោតិ.

សង្ខ្យំ នោបេតិ វេទគូ, ពន្ធុស្សេវ សមាគមោ.

ក្វចីតិ កស្មា? យស្សិន្ទ្រិយានិ, តថូបមំ ធម្មវរំ អទេសយិ.

១៥. , ១៧. ទីឃំ.

សរោ ខោ បរោ បុព្ពសរេ លុត្តេ ក្វចិ ទីឃំ បប្បោតិ. សទ្ធីធ វិត្តំ បុរិសស្ស សេដ្ឋំ, អនាគារេហិ ចូភយំ.

ក្វចីតិ កស្មា? បញ្ចហុបាលិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ. នត្ថញ្ញំ កិញ្ចិ.

១៦. , ១៨. បុព្ពោ ច.

បុព្ពោ ច សរោ បរសរលោបេ កតេ ក្វចិ ទីឃំ បប្បោតិ.

កិំសូធ វិត្តំ បុរិសស្ស សេដ្ឋំ, សាធូតិ បដិស្សុណិត្វា, ក្វចីតិ កស្មា? ឥតិស្ស មុហុត្តម្បិ.

១៧. , ១៩. យមេទន្តស្សាទេសោ.

ឯការស្ស អន្តភូតស្ស សរេ បរេ ក្វចិ យការាទេសោ ហោតិ.

អធិគតោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ, ត្យាហំ ឯវំ វទេយ្យំ, ត្យាស្ស បហីនា ហោន្តិ.

ក្វចីតិ កស្មា? នេ’នាគតា, ឥតិ នេត្ថ.

១៨. , ២០. វមោទុទន្តានំ.

ឱការុការានំ អន្តភូតានំ សរេ បរេ ក្វចិ វការាទេសោ ហោតិ.

អថ ខ្វស្ស, ស្វស្ស ហោតិ, ពហ្វាពាធោ, វត្ថ្វេត្ថ វិហិតំ និច្ចំ ចក្ខាបាថមាគច្ឆតិ.

ក្វចីតិកស្មា? ចត្តារោ’មេ ភិក្ខវេ ធម្មា, កិន្នុមាវ សមណិយោ.

១៩. , ២២. សព្ពោ ចំតិ.

សព្ពោ ឥច្ចេសោ តិសទ្ទោ ព្យញ្ជនោ សរេ បរេ ក្វចិ ចការំ បប្បោតិ.

ឥច្ចេតំ កុសលំ, ឥច្ចស្ស វចនីយំ, បច្ចុត្តរិត្វា, បច្ចាហរតិ.

ក្វចីតិ កស្មា? ឥតិស្ស មុហុត្តម្បិ.

២០. , ២៧. ទោ ធស្ស ច.

ធឥច្ចេតស្ស សរេ បរេ ក្វចិ ទការាទេសោ ហោតិ.

ឯកមិទាហំ ភិក្ខវេ សមយំ.

ក្វចីតិ កស្មា? ឥធេវ មរណំ ភវិស្សតិ.

វគ្គហណេន ធការស្ស ហការាទេសោ ហោតិ សាហុ ទស្សន មរិយានំ.

សុត្តវិភាគេន ពហុធា សិយា-

តោ ទស្ស, យថា? សុគតោ.

ដោ តស្ស, យថា? ទុក្កដំ.

ធោ តស្ស, យថា? គន្ធព្ពោ.

ត្រោ ត្តស្ស, យថា? អត្រជោ.

កោ គស្ស, យថា? កុលូបកោ.

លោ រស្ស, យថា? មហាសាលោ.

ជោ យស្ស, យថា? គវជោ.

ព្ពោ វស្ស, យថា? កុព្ពតោ.

កោ យស្ស, យថា? សកេ.

យោ ជស្ស, យថា? និយំបុត្តំ.

កោ តស្ស, យថា? និយកោ.

ច្ចោ ត្តស្ស, យថា ភច្ចោ.

ផោ បស្ស, យថា? និប្ផត្តិ.

ខោ កស្ស, យថា? និក្ខមតិ. ឥច្ចេវមាទី យោជេតព្ពា.

២១. , ២១. ឥវណ្ណោ យំ នវា.

បុព្ពោ ឥវណ្ណោ សរេ បរេ យការំ បប្បោតិ នវា. បដិសុន្ថារវុត្យស្ស, សព្ពា វិត្យានុភូយតេ.

នវាតិ កស្មា? បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ, មុត្តចាគី អនុទ្ធតោ.

២២. , ២៨. ឯវាទិស្ស រិ បុព្ពោ ច រស្សោ.

សរម្ហា បរស្ស ឯវស្ស ឯការស្ស អាទិស្ស រិការោ ហោតិ, បុព្ពោ ច សរោ រស្សោ ហោតិ នវា.

យថរិវ វសុធាតលញ្ច សព្ពំ, តថរិវ គុណវា សុបូជនិយោ.

នវាតិ កស្មា? យថា ឯវ, តថា ឯវ.

ឥតិ សន្ធិកប្បេ ទុតិយោ កណ្ឌោ.

តតិយកណ្ឌ

២៣. , ២៦. សរា បកតិ ព្យញ្ជនេ.

សរា ខោ ព្យញ្ជនេ បរេ បកតិរូបានិ ហោន្តិ.

មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, បមាទោ មច្ចុនោ បទំ, តិណ្ណោ បារង្គតោ អហុ.

២៤. , ៣៥. សរេ ក្វចិ.

សរា ខោ សរេ បរេ ក្វចិ បកតិរូបានិ ហោន្តិ.

កោ ឥមំ បថវិំ វិចេស្សតិ.

ក្វចីតិ កស្មា? អប្បស្សុតាយំ បុរិសោ.

២៥. , ៣៧. ទីឃំ.

សរា ខោ ព្យញ្ជនេ បរេ ក្វចិ ទីឃំ បប្បោន្តិ.

សម្មា ធម្មំ វិបស្សតោ, ឯវំ គាមេ មុនី ចរេ, ខន្តី បរមំ តបោ តិតិក្ខា.

ក្វចីតិ កស្មា? ឥធ មោទតិ បេច្ច មោទតិ, បតិលីយតិ, បដិហញ្ញតិ.

២៦. , ៣៨. រស្សំ.

សរា ខោ ព្យញ្ជនេ បរេ ក្វចិ រស្សំ បប្បោន្តិ.

ភោវាទិនាម សោ ហោតិ, យថាភាវិ គុណេន សោ.

ក្វចីតិ កស្មា? សម្មាសមាធិ, សាវិត្តី ឆន្ទសោ មុខំ, ឧបនីយតិ ជីវិតមប្បមាយុ.

២៧. , ៣៩. លោបញ្ច តត្រាការោ.

សរា ខោ ព្យញ្ជនេ បរេ ក្វចិ លោបំ បប្បោន្តិ. តត្រ ច លោបេ កតេ អការាគមោ ហោតិ.

ស សីលវា. ស បញ្ញវា ឯស ធម្មោ សនន្តនោ, ស វេ កសាវមរហតិ, ស មានកាមោបិ ភវេយ្យ, ស វេ មុនិ ជាតិភយំ អទស្សិ.

ក្វចីតិ កស្មា? សោ មុនិ, ឯសោ ធម្មោ បទិស្សតិ, ន សោ កាសាវមរហតិ.

២៨. , ៤០. បរ ទ្វេភាវោ ឋានេ.

សរម្ហា បរស្ស ព្យញ្ជនស្ស ទ្វេភាវោ ហោតិ ឋានេ.

ឥធប្បមាទោ, បុរិសស្ស ជន្តុនោ, បព្ពជ្ជំ កិត្តយិស្សាមិ, ចាតុទ្ទសិ, បញ្ចទ្ទសិ, អភិក្កន្តតរោ ចន្ទោ.

ឋានេតិ កស្មា? ឥធ មោទតិ បេច្ច មោទតិ.

២៩. , ៤២. វគ្គេ ឃោសាឃោសានំ តតិយបឋមា.

វគ្គេ ខោ បុព្ពេសំ ព្យញ្ជនានំ ឃោសាឃោសភូតានំ សរម្ហា យថាសង្ខ្យំ តតិយបឋមក្ខរា ទ្វេភាវំ គច្ឆន្តិ ឋានេ.

ឯសេវ ចជ្ឈានប្ផលោ, យត្រដ្ឋិតំ នប្បសហេយ្យ មច្ចុ, សេលេ យថា បព្ពតមុទ្ធនិដ្ឋិតោ, ចត្តារិដ្ឋានានិ នរោ បមត្តោ.

ឋានេតិ កស្មា? ឥធ ចេតសោ ទឡ្ហំ គណ្ហាតិ ថាមសា.

ឥតិ សន្ធិកប្បេ តតិយោ កណ្ឌោ.

ចតុត្ថកណ្ឌ

៣០. , ៥៨. អំ ព្យញ្ជនេ និគ្គហិតំ.

និគ្គហិតំ ខោ ព្យញ្ជនេ បរេ អំ ឥតិ ហោតិ.

ឯវំ វុត្តេ, តំ សាធូតិ បដិស្សុណិត្វា.

៣១. , ៤៩. វគ្គន្តំ វា វគ្គេ.

វគ្គភូតេ ព្យញ្ជនេ បរេ និគ្គហិតំ ខោ វគ្គន្តំ វា បប្បោតិ.

តន្និច្ចុតំ, ធម្មញ្ចរេ សុចរិតំ, ចិរប្បវាសិំ បុរិសំ. សន្តន្តស្ស មនំ ហោតិ, តង្ការុណិកំ, ឯវង្ខោ ភិក្ខវេ សិក្ខិតព្ពំ.

វាគ្គហណេននិគ្គហិតំ ខោ លការាទេសោ ហោតិ. បុគ្គលំ.

វាតិ កស្មា? ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ.

៣២. , ៥០. ឯហេ ឧំ.

ឯការហការេ បរេ និគ្គហិតំ ខោ ញការំ បប្បោតិ វា.

បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយិស្សាមិ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ, ឯវញ្ហិ វោ ភិក្ខវេ សិក្ខិតព្ពំ. តញ្ហិ តស្ស មុសា ហោតិ.