(៧) ២. សតិបដ្ឋានវគ្គោ

១. សិក្ខាទុព្ពល្យសុត្តំ

៦៣. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, សិក្ខាទុព្ពល្យានិ. កតមានិ បញ្ច? បាណាតិបាតោ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារោ, មុសាវាទោ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច សិក្ខាទុព្ពល្យានិ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ សិក្ខាទុព្ពល្យានំ បហានាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ សិក្ខាទុព្ពល្យានំ បហានាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. បឋមំ.

២. នីវរណសុត្តំ

៦៤. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, នីវរណានិ. កតមានិ បញ្ច? កាមច្ឆន្ទនីវរណំ, ព្យាបាទនីវរណំ, ថិនមិទ្ធនីវរណំ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណំ, វិចិកិច្ឆានីវរណំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច នីវរណានិ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ នីវរណានំ បហានាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ នីវរណានំ បហានាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. កាមគុណសុត្តំ

៦៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, កាមគុណា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច កាមគុណា.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. តតិយំ.

៤. ឧបាទានក្ខន្ធសុត្តំ

៦៦. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ឧបាទានក្ខន្ធា. កតមេ បញ្ច? រូបុបាទានក្ខន្ធោ, វេទនុបាទានក្ខន្ធោ, សញ្ញុបាទានក្ខន្ធោ, សង្ខារុបាទានក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឱរម្ភាគិយសុត្តំ

៦៧. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ. កតមានិ បញ្ច? សក្កាយទិដ្ឋិ, វិចិកិច្ឆា, សីលព្ពតបរាមាសោ, កាមច្ឆន្ទោ, ព្យាបាទោ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. គតិសុត្តំ

៦៨. ‘‘បញ្ចិមា, ភិក្ខវេ, គតិយោ. កតមា បញ្ច? និរយោ, តិរច្ឆានយោនិ, បេត្តិវិសយោ, មនុស្សា, ទេវា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច គតិយោ.

‘‘ឥមាសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ គតីនំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. មច្ឆរិយសុត្តំ

៦៩. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, មច្ឆរិយានិ. កតមានិ បញ្ច? អាវាសមច្ឆរិយំ, កុលមច្ឆរិយំ, លាភមច្ឆរិយំ, វណ្ណមច្ឆរិយំ, ធម្មមច្ឆរិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច មច្ឆរិយានិ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ មច្ឆរិយានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ឧទ្ធម្ភាគិយសុត្តំ

៧០. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឧទ្ធម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ. កតមានិ បញ្ច? រូបរាគោ, អរូបរាគោ, មានោ, ឧទ្ធច្ចំ, អវិជ្ជា – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឧទ្ធម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ចេតោខិលសុត្តំ

៧១. [អ. និ. ៥.២០៥; ទី. និ. ៣.៣១៩; ម. និ. ១.១៨៥] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ចេតោខិលា [ចេតោខីលា (ក.)]. កតមេ បញ្ច? ឥធ ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បឋមោ ចេតោខិលោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ធម្មេ កង្ខតិ…បេ… សង្ឃេ កង្ខតិ… សិក្ខាយ កង្ខតិ… សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បញ្ចមោ ចេតោខិលោ.

‘‘ឥមេសំ, ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ចេតោខិលានំ បហានាយ…បេ… ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. នវមំ.

១០. ចេតសោវិនិពន្ធសុត្តំ

៧២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ចេតសោវិនិពន្ធា [ចេតោវិនិពទ្ធា (សារត្ថទីបនីដីកា) អ. និ. ៥.២០៦; ទី. និ. ៣.៣២០]. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាមេសុ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាមេសុ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បឋមោ ចេតសោវិនិពន្ធោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ អវីតរាគោ ហោតិ…បេ… រូបេ អវីតរាគោ ហោតិ… យាវទត្ថំ ឧទរាវទេហកំ ភុញ្ជិត្វា សេយ្យសុខំ បស្សសុខំ មិទ្ធសុខំ អនុយុត្តោ វិហរតិ … អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បញ្ចមោ ចេតសោវិនិពន្ធោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ចេតសោវិនិពន្ធា.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ចេតសោវិនិពន្ធានំ បហានាយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ; វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ចេតសោវិនិពន្ធានំ បហានាយ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវេតព្ពា’’តិ. ទសមំ.

សតិបដ្ឋានវគ្គោ ទុតិយោ.