(៨) ៣. យមកវគ្គោ

១. បឋមសទ្ធាសុត្តំ

៧១. ‘‘សទ្ធោ ច [សទ្ធោ (ស្យា.) ឯត្ថេវ. អ. និ. ៩.៤], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ, នោ ច [នោ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ ‘‘នោ’’ត្វេវ ទិស្សតិ] សីលវា. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ សីលវា ចា’តិ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ សីលវា ច, ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ.

‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ សីលវា ច, នោ ច ពហុស្សុតោ. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ចា’តិ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ សីលវា ច ពហុស្សុតោ ច, ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ.

‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ សីលវា ច ពហុស្សុតោ ច, នោ ច ធម្មកថិកោ…បេ… ធម្មកថិកោ ច, នោ ច បរិសាវចរោ…បេ… បរិសាវចរោ ច, នោ ច វិសារទោ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ…បេ… វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, នោ ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី…បេ… ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, នោ ច អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី អស្សំ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’’’ន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ. ឥមេហិ, ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមន្តបាសាទិកោ ច ហោតិ សព្ពាការបរិបូរោ ចា’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយសទ្ធាសុត្តំ

៧២. ‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ, នោ ច សីលវា. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ សីលវា ចា’តិ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ សីលវា ច, ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ.

‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ សីលវា ច, នោ ច ពហុស្សុតោ…បេ… ពហុស្សុតោ ច, នោ ច ធម្មកថិកោ…បេ… ធម្មកថិកោ ច, នោ ច បរិសាវចរោ…បេ… បរិសាវចរោ ច, នោ ច វិសារទោ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ …បេ… វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, នោ ច យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ…បេ… យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, នោ ច អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរេយ្យំ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’’’ន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ. យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ច កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, អាសវានញ្ច ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមន្តបាសាទិកោ ច ហោតិ សព្ពាការបរិបូរោ ចា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមមរណស្សតិសុត្តំ

៧៣. ឯកំ សមយំ ភគវា នាតិកេ [នាទិកេ (សី. ស្យា.), នាដិកេ (បី.) អ. និ. ៦.១៩] វិហរតិ គិញ្ជកាវសថេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘មរណស្សតិ, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា. ភាវេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មរណស្សតិ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ រត្តិន្ទិវំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ [ពហុំ (សី. បី.)] វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ ទិវសំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ ឧបឌ្ឍទិវសំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឯកបិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឧបឌ្ឍបិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ចត្តារោ បញ្ច អាលោបេ សង្ខាទិត្វា [សង្ខរិត្វា (ក.)] អជ្ឈោហរាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឯកំ អាលោបំ សង្ខាទិត្វា [សង្ខរិត្វា (ក.)] អជ្ឈោហរាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

អញ្ញតរោបិ ខោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភន្តេ, ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ភាវេសិ មរណស្សតិ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ មយ្ហំ ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ អស្សសិត្វា វា បស្សសាមិ, បស្សសិត្វា វា អស្សសាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ ភាវេមិ មរណស្សតិ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ ភគវា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘យ្វាយំ [យោ ចាយំ (ក. សី.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ រត្តិន្ទិវំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.) អ. និ. ៦.១៩ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ ទិវសំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ; យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.) អ. និ. ៦.១៩ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ ឧបឌ្ឍទិវសំ ជីវេយ្យំ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.) អ. និ. ៦.១៩ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឯកបិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ; យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.) អ. និ. ៦.១៩ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឧបឌ្ឍបិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.) អ. និ. ៦.១៩ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ចត្តារោ បញ្ច អាលោបេ សង្ខាទិត្វា អជ្ឈោហរាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខូ បមត្តា វិហរន្តិ, ទន្ធំ មរណស្សតិំ ភាវេន្តិ អាសវានំ ខយាយ’’’.

‘‘យោ ច ខ្វាយំ [យោ ចាយំ (ស្យា.), យោ ច ខោ យំ (ក.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ ឯកំ អាលោបំ សង្ខាទិត្វា អជ្ឈោហរាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ. យោ ចាយំ [យោ បាយំ (ក.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ មរណស្សតិំ ភាវេតិ – ‘អហោ វតាហំ តទន្តរំ ជីវេយ្យំ យទន្តរំ អស្សសិត្វា វា បស្សសាមិ, បស្សសិត្វា វា អស្សសាមិ, ភគវតោ សាសនំ មនសិ ករេយ្យំ, ពហុ វត មេ កតំ អស្សា’តិ – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខូ អប្បមត្តា វិហរន្តិ, តិក្ខំ មរណស្សតិំ ភាវេន្តិ អាសវានំ ខយាយ’’’.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘អប្បមត្តា វិហរិស្សាម, តិក្ខំ មរណស្សតិំ ភាវយិស្សាម អាសវានំ ខយាយា’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយមរណស្សតិសុត្តំ

៧៤. ឯកំ សមយំ ភគវា នាតិកេ វិហរតិ គិញ្ជកាវសថេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ …បេ… មរណស្សតិ, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា.

‘‘កថំ ភាវិតា ច, ភិក្ខវេ, មរណស្សតិ កថំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទិវសេ និក្ខន្តេ រត្តិយា បតិហិតាយ [បដិហិតាយ (បី.), (អ. និ. ៦.២០ បស្សិតព្ពំ)] ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ពហុកា ខោ មេ បច្ចយា មរណស្ស – អហិ វា មំ ឌំសេយ្យ, វិច្ឆិកោ វា មំ ឌំសេយ្យ, សតបទី វា មំ ឌំសេយ្យ; តេន មេ អស្ស កាលកិរិយា. សោ មម អស្ស [មមស្ស (អ. និ. ៦.២០)] អន្តរាយោ. ឧបក្ខលិត្វា វា បបតេយ្យំ, ភត្តំ វា មេ ភុត្តំ ព្យាបជ្ជេយ្យ, បិត្តំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សេម្ហំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សត្ថកា វា មេ វាតា កុប្បេយ្យុំ, មនុស្សា វា មំ ឧបក្កមេយ្យុំ, អមនុស្សា វា មំ ឧបក្កមេយ្យុំ; តេន មេ អស្ស កាលកិរិយា. សោ មម អស្ស អន្តរាយោ’តិ. តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខិតព្ពំ – ‘អត្ថិ នុ ខោ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ រត្តិំ កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’’’តិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អត្ថិ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ រត្តិំ កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’តិ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា តេសំយេវ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ អធិមត្តោ ឆន្ទោ ច វាយាមោ ច ឧស្សាហោ ច ឧស្សោឡ្ហី ច អប្បដិវានី ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច ករណីយំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាទិត្តចេលោ វា អាទិត្តសីសោ វា តស្សេវ ចេលស្ស វា សីសស្ស វា និព្ពាបនាយ អធិមត្តំ ឆន្ទញ្ច វាយាមញ្ច ឧស្សាហញ្ច ឧស្សោឡ្ហិញ្ច អប្បដិវានិញ្ច សតិញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច ករេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តេន ភិក្ខុនា តេសំយេវ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ អធិមត្តោ ឆន្ទោ ច វាយាមោ ច ឧស្សាហោ ច ឧស្សោឡ្ហី ច អប្បដិវានី ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច ករណីយំ.

‘‘សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘នត្ថិ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ រត្តិំ កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’តិ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា តេនេវ បីតិបាមោជ្ជេន វិហាតព្ពំ អហោរត្តានុសិក្ខិនា កុសលេសុ ធម្មេសុ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រត្តិយា និក្ខន្តាយ ទិវសេ បតិហិតេ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ពហុកា ខោ មេ បច្ចយា មរណស្ស – អហិ វា មំ ឌំសេយ្យ, វិច្ឆិកោ វា មំ ឌំសេយ្យ, សតបទី វា មំ ឌំសេយ្យ; តេន មេ អស្ស កាលកិរិយា. សោ មម អស្ស អន្តរាយោ. ឧបក្ខលិត្វា វា បបតេយ្យំ, ភត្តំ វា មេ ភុត្តំ ព្យាបជ្ជេយ្យ, បិត្តំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សេម្ហំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សត្ថកា វា មេ វាតា កុប្បេយ្យុំ, មនុស្សា វា មំ ឧបក្កមេយ្យុំ, អមនុស្សា វា មំ ឧបក្កមេយ្យុំ; តេន មេ អស្ស កាលកិរិយា. សោ មម អស្ស អន្តរាយោ’តិ. តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខិតព្ពំ – ‘អត្ថិ នុ ខោ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ ទិវា កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’’’តិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘អត្ថិ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ ទិវា កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’តិ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា តេសំយេវ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ អធិមត្តោ ឆន្ទោ ច វាយាមោ ច ឧស្សាហោ ច ឧស្សោឡ្ហី ច អប្បដិវានី ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច ករណីយំ.

‘‘សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ចវេក្ខមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘នត្ថិ មេ បាបកា អកុសលា ធម្មា អប្បហីនា យេ មេ អស្សុ ទិវា កាលំ ករោន្តស្ស អន្តរាយាយា’តិ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា តេនេវ បីតិបាមោជ្ជេន វិហាតព្ពំ អហោរត្តានុសិក្ខិនា កុសលេសុ ធម្មេសុ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, មរណស្សតិ ឯវំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមសម្បទាសុត្តំ

៧៥. ‘‘អដ្ឋិមា, ភិក្ខវេ, សម្បទា. កតមា អដ្ឋ? [អ. និ. ៨.៥៤] ឧដ្ឋានសម្បទា, អារក្ខសម្បទា, កល្យាណមិត្តតា, សមជីវិតា, សទ្ធាសម្បទា, សីលសម្បទា, ចាគសម្បទា, បញ្ញាសម្បទា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ សម្បទា’’តិ.

‘‘ឧដ្ឋាតា កម្មធេយ្យេសុ, អប្បមត្តោ វិធានវា;

សមំ កប្បេតិ ជីវិកំ, សម្ភតំ អនុរក្ខតិ.

‘‘សទ្ធោ សីលេន សម្បន្នោ, វទញ្ញូ វីតមច្ឆរោ;

និច្ចំ មគ្គំ វិសោធេតិ, សោត្ថានំ សម្បរាយិកំ.

‘‘ឥច្ចេតេ អដ្ឋ ធម្មា ច, សទ្ធស្ស ឃរមេសិនោ;

អក្ខាតា សច្ចនាមេន, ឧភយត្ថ សុខាវហា.

‘‘ទិដ្ឋធម្មហិតត្ថាយ, សម្បរាយសុខាយ ច;

ឯវមេតំ គហដ្ឋានំ, ចាគោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតី’’តិ. បញ្ចមំ;

៦. ទុតិយសម្បទាសុត្តំ

៧៦. ‘‘អដ្ឋិមា, ភិក្ខវេ, សម្បទា. កតមា អដ្ឋ? ឧដ្ឋានសម្បទា, អារក្ខសម្បទា, កល្យាណមិត្តតា, សមជីវិតា, សទ្ធាសម្បទា, សីលសម្បទា, ចាគសម្បទា, បញ្ញាសម្បទា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឧដ្ឋានសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ យេន កម្មដ្ឋានេន ជីវិតំ កប្បេតិ – យទិ កសិយា យទិ វណិជ្ជាយ យទិ គោរក្ខេន យទិ ឥស្សត្តេន យទិ រាជបោរិសេន យទិ សិប្បញ្ញតរេន – តត្ថ ទក្ខោ ហោតិ អនលសោ, តត្រុបាយាយ វីមំសាយ សមន្នាគតោ, អលំ កាតុំ អលំ សំវិធាតុន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឧដ្ឋានសម្បទា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អារក្ខសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តស្ស ភោគា ហោន្តិ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតា ពាហាពលបរិចិតា សេទាវក្ខិត្តា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា តេ អារក្ខេន គុត្តិយា សម្បាទេតិ – ‘កិន្តិ មេ ភោគេ នេវ រាជានោ ហរេយ្យុំ, ន ចោរា ហរេយ្យុំ, ន អគ្គិ ឌហេយ្យ, ន ឧទកំ វហេយ្យ, ន អប្បិយា ទាយាទា ហរេយ្យុ’ន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អារក្ខសម្បទា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, កល្យាណមិត្តតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ យស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា បដិវសតិ, តត្ថ យេ តេ ហោន្តិ គហបតី វា គហបតិបុត្តា វា ទហរា វា វុទ្ធសីលិនោ វុទ្ធា វា វុទ្ធសីលិនោ សទ្ធាសម្បន្នា សីលសម្បន្នា ចាគសម្បន្នា បញ្ញាសម្បន្នា, តេហិ សទ្ធិំ សន្តិដ្ឋតិ សល្លបតិ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជតិ; យថារូបានំ សទ្ធាសម្បន្នានំ សទ្ធាសម្បទំ អនុសិក្ខតិ, យថារូបានំ សីលសម្បន្នានំ សីលសម្បទំ អនុសិក្ខតិ, យថារូបានំ ចាគសម្បន្នានំ ចាគសម្បទំ អនុសិក្ខតិ, យថារូបានំ បញ្ញាសម្បន្នានំ បញ្ញាសម្បទំ អនុសិក្ខតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, កល្យាណមិត្តតា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សមជីវិតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ អាយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា វយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា សមំ ជីវិកំ កប្បេតិ នាច្ចោគាឡ្ហំ នាតិហីនំ – ‘ឯវំ មេ អាយោ វយំ បរិយាទាយ ឋស្សតិ, ន ច មេ វយោ អាយំ បរិយាទាយ ឋស្សតី’តិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, តុលាធារោ វា តុលាធារន្តេវាសី វា តុលំ បគ្គហេត្វា ជានាតិ – ‘ឯត្តកេន វា ឱនតំ, ឯត្តកេន វា ឧន្នត’ន្តិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ អាយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា វយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា សមំ ជីវិកំ កប្បេតិ នាច្ចោគាឡ្ហំ នាតិហីនំ – ‘ឯវំ មេ អាយោ វយំ បរិយាទាយ ឋស្សតិ, ន ច មេ វយោ អាយំ បរិយាទាយ ឋស្សតី’តិ. សចាយំ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ អប្បាយោ សមានោ ឧឡារំ ជីវិកំ កប្បេតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ ‘ឧទុម្ពរខាទី វាយំ កុលបុត្តោ ភោគេ ខាទតី’តិ. សចេ បនាយំ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ មហាយោ សមានោ កសិរំ ជីវិកំ កប្បេតិ, តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ – ‘អជេដ្ឋមរណំ វាយំ កុលបុត្តោ មរិស្សតី’តិ. យតោ ច ខោយំ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ អាយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា វយញ្ច ភោគានំ វិទិត្វា សមំ ជីវិកំ កប្បេតិ នាច្ចោគាឡ្ហំ នាតិហីនំ – ‘ឯវំ មេ អាយោ វយំ បរិយាទាយ ឋស្សតិ, ន ច មេ វយោ អាយំ បរិយាទាយ ឋស្សតី’តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមជីវិតា.

‘‘កតមា ច ភិក្ខវេ, សទ្ធាសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធាសម្បទា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សីលសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សីលសម្បទា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ចាគសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ…បេ… យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ចាគសម្បទា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញាសម្បទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, កុលបុត្តោ បញ្ញវា ហោតិ…បេ… សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាសម្បទា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ សម្បទា’’តិ.

‘‘ឧដ្ឋាតា កម្មធេយ្យេសុ, អប្បមត្តោ វិធានវា;

សមំ កប្បេតិ ជីវិកំ, សម្ភតំ អនុរក្ខតិ.

‘‘សទ្ធោ សីលេន សម្បន្នោ, វទញ្ញូ វីតមច្ឆរោ;

និច្ចំ មគ្គំ វិសោធេតិ, សោត្ថានំ សម្បរាយិកំ.

‘‘ឥច្ចេតេ អដ្ឋ ធម្មា ច, សទ្ធស្ស ឃរមេសិនោ;

អក្ខាតា សច្ចនាមេន, ឧភយត្ថ សុខាវហា.

‘‘ទិដ្ឋធម្មហិតត្ថាយ, សម្បរាយសុខាយ ច;

ឯវមេតំ គហដ្ឋានំ, ចាគោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតី’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. ឥច្ឆាសុត្តំ

៧៧. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវោ’’តិ! ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

[អ. និ. ៨.៦១] ‘‘អដ្ឋិមេ, អាវុសោ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ អដ្ឋ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ. តស្ស ឧដ្ឋហតោ, ឃដតោ, វាយមតោ លាភាយ លាភោ នុប្បជ្ជតិ. សោ តេន អលាភេន សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ, ន ច លាភី, សោចី ច បរិទេវី ច, ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ. តស្ស ឧដ្ឋហតោ ឃដតោ វាយមតោ លាភាយ លាភោ ឧប្បជ្ជតិ. សោ តេន លាភេន មជ្ជតិ បមជ្ជតិ បមាទមាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ឧដ្ឋហតិ ឃដតិ វាយមតិ លាភាយ, លាភី ច, មទី ច បមាទី ច, ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ. តស្ស អនុដ្ឋហតោ, អឃដតោ, អវាយមតោ លាភាយ លាភោ នុប្បជ្ជតិ. សោ តេន អលាភេន សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ, ន ច លាភី, សោចី ច បរិទេវី ច, ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ. តស្ស អនុដ្ឋហតោ, អឃដតោ, អវាយមតោ លាភាយ លាភោ ឧប្បជ្ជតិ. សោ តេន លាភេន មជ្ជតិ បមជ្ជតិ បមាទមាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ន ឧដ្ឋហតិ ន ឃដតិ ន វាយមតិ លាភាយ, លាភី ច, មទី ច បមាទី ច, ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ. តស្ស ឧដ្ឋហតោ, ឃដតោ, វាយមតោ លាភាយ, លាភោ នុប្បជ្ជតិ. សោ តេន អលាភេន ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ឧដ្ឋហតិ ឃដតិ វាយមតិ លាភាយ, ន ច លាភី, ន ច សោចី ន ច បរិទេវី, អច្ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ. តស្ស ឧដ្ឋហតោ, ឃដតោ, វាយមតោ លាភាយ, លាភោ ឧប្បជ្ជតិ. សោ តេន លាភេន ន មជ្ជតិ ន បមជ្ជតិ ន បមាទមាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ឧដ្ឋហតិ, ឃដតិ, វាយមតិ លាភាយ, លាភី ច, ន ច មទី ន ច បមាទី, អច្ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ. តស្ស អនុដ្ឋហតោ, អឃដតោ, អវាយមតោ លាភាយ, លាភោ នុប្បជ្ជតិ. សោ តេន អលាភេន ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ, ន ច លាភី, ន ច សោចី ន ច បរិទេវី, អច្ចុតោ ច សទ្ធម្មា’’’.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ និរាយត្តវុត្តិនោ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ លាភាយ. សោ ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ. តស្ស អនុដ្ឋហតោ, អឃដតោ, អវាយមតោ លាភាយ, លាភោ ឧប្បជ្ជតិ. សោ តេន លាភេន ន មជ្ជតិ ន បមជ្ជតិ ន បមាទមាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតាវុសោ, ‘ភិក្ខុ ឥច្ឆោ វិហរតិ លាភាយ, ន ឧដ្ឋហតិ, ន ឃដតិ, ន វាយមតិ លាភាយ, លាភី ច, ន ច មទី ន ច បមាទី, អច្ចុតោ ច សទ្ធម្មា’. ឥមេ ខោ, អាវុសោ, អដ្ឋ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. អលំសុត្តំ

៧៨. [អ. និ. ៨.៦២] តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ឆហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, អលំ បរេសំ. កតមេហិ ឆហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ច ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ, បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគឡាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា; សន្ទស្សកោ ច ហោតិ សមាទបកោ សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, ឆហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, អលំ បរេសំ.

‘‘បញ្ចហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, អលំ បរេសំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ច ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ…បេ… សន្ទស្សកោ ច ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, អលំ បរេសំ.

‘‘ចតូហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ច ហោតិ; នោ ច កល្យាណវាចោ ហោតិ…បេ… នោ ច សន្ទស្សកោ ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ.

‘‘ចតូហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; នោ ច ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; នោ ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ…បេ… សន្ទស្សកោ ច ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ.

‘‘តីហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ. កតមេហិ តីហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ច ហោតិ; នោ ច កល្យាណវាចោ ហោតិ…បេ… នោ ច សន្ទស្សកោ ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ.

‘‘តីហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ. កតមេហិ តីហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; នោ ច ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; នោ ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ…បេ… អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា, សន្ទស្សកោ ច ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ.

‘‘ទ្វីហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ. កតមេហិ ទ្វីហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; នោ ច សុតានំ ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ច ហោតិ; នោ ច កល្យាណវាចោ ហោតិ…បេ… នោ ច សន្ទស្សកោ ហោតិ…បេ… សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អត្តនោ, នាលំ បរេសំ.

‘‘ទ្វីហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ. កតមេហិ ទ្វីហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ; នោ ច សុតានំ ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ; នោ ច ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ; នោ ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ, បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគឡាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា; សន្ទស្សកោ ច ហោតិ សមាទបកោ សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ បរេសំ, នាលំ អត្តនោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បរិហានសុត្តំ

៧៩. ‘‘អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សេខស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ អដ្ឋ? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា, សង្គណិការាមតា, ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារតា, ភោជនេ អមត្តញ្ញុតា, សំសគ្គារាមតា, បបញ្ចារាមតា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ ធម្មា សេខស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សេខស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ អដ្ឋ? ន កម្មារាមតា, ន ភស្សារាមតា, ន និទ្ទារាមតា, ន សង្គណិការាមតា, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា, ភោជនេ មត្តញ្ញុតា, អសំសគ្គារាមតា, និប្បបញ្ចារាមតា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ ធម្មា សេខស្ស ភិក្ខុនោ អបរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. កុសីតារម្ភវត្ថុសុត្តំ

៨០. [ទិ. និ. ៣.៣៣៤, ៣៥៨] ‘‘អដ្ឋិមានិ, ភិក្ខវេ, កុសីតវត្ថូនិ. កតមានិ អដ្ឋ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា កម្មំ កត្តព្ពំ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កម្មំ ខោ មេ កត្តព្ពំ ភវិស្សតិ. កម្មំ ខោ បន មេ ករោន្តស្ស កាយោ កិលមិស្សតិ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា កម្មំ កតំ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ កម្មំ អកាសិំ. កម្មំ ខោ បន មេ ករោន្តស្ស កាយោ កិលន្តោ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គន្តព្ពោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មគ្គោ មេ គន្តព្ពោ ភវិស្សតិ. មគ្គំ ខោ បន មេ គច្ឆន្តស្ស កាយោ កិលមិស្សតិ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គតោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ មគ្គំ អគមាសិំ. មគ្គំ ខោ បន មេ គច្ឆន្តស្ស កាយោ កិលន្តោ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ន លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ នាលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស មេ កាយោ កិលន្តោ អកម្មញ្ញោ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ អលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស មេ កាយោ គរុកោ អកម្មញ្ញោ មាសាចិតំ មញ្ញេ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ ហោតិ អប្បមត្តកោ អាពាធោ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘ឧប្បន្នោ ខោ មេ អយំ អប្បមត្តកោ អាពាធោ អត្ថិ កប្បោ និបជ្ជិតុំ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, សត្តមំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលានា វុដ្ឋិតោ [អ. និ. ៦.១៦ សុត្តវណ្ណនា ដីកា ឱលោកេតព្ពា] ហោតិ អចិរវុដ្ឋិតោ គេលញ្ញា. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គិលានា វុដ្ឋិតោ អចិរវុដ្ឋិតោ គេលញ្ញា. តស្ស មេ កាយោ ទុព្ពលោ អកម្មញ្ញោ. ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមំ កុសីតវត្ថុ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ កុសីតវត្ថូនិ.

[ទី. និ. ៣.៣៣៥, ៣៥៨] ‘‘អដ្ឋិមានិ, ភិក្ខវេ, អារម្ភវត្ថូនិ. កតមានិ អដ្ឋ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា កម្មំ កត្តព្ពំ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កម្មំ ខោ មេ កត្តព្ពំ ភវិស្សតិ. កម្មំ ខោ មយា ករោន្តេន ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ. ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. សោ វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា កម្មំ កតំ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ កម្មំ អកាសិំ. កម្មំ ខោ បនាហំ ករោន្តោ នាសក្ខិំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ. ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. សោ វីរិយំ អារភតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គន្តព្ពោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – មគ្គោ ខោ មេ គន្តព្ពោ ភវិស្សតិ. មគ្គំ ខោ បន មេ គច្ឆន្តេន ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ. ហន្ទាហំ វីរិយំ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គតោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – អហំ ខោ មគ្គំ អគមាសិំ. មគ្គំ ខោ បនាហំ គច្ឆន្តោ នាសក្ខិំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ. ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ន លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ នាលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស មេ កាយោ លហុកោ កម្មញ្ញោ. ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ អលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស មេ កាយោ ពលវា កម្មញ្ញោ. ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ ហោតិ អប្បមត្តកោ អាពាធោ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ឧប្បន្នោ ខោ មេ អយំ អប្បមត្តកោ អាពាធោ. ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ យំ មេ អាពាធោ បវឌ្ឍេយ្យ. ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ…បេ… ឥទំ, ភិក្ខវេ, សត្តមំ អារម្ភវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលានា វុដ្ឋិតោ ហោតិ អចិរវុដ្ឋិតោ គេលញ្ញា. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គិលានា វុដ្ឋិតោ អចិរវុដ្ឋិតោ គេលញ្ញា. ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ យំ មេ អាពាធោ បច្ចុទាវត្តេយ្យ. ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. សោ វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមំ អារម្ភវត្ថុ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ អារម្ភវត្ថូនី’’តិ. ទសមំ.

យមកវគ្គោ តតិយោ.