៦. អនុរុទ្ធសុត្តំ

៤៦. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ទិវាវិហារំ គតោ ហោតិ បដិសល្លីនោ. អថ ខោ សម្ពហុលា មនាបកាយិកា ទេវតា យេនាយស្មា អនុរុទ្ធោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តា ទេវតា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោចុំ – ‘‘មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, មនាបកាយិកា នាម ទេវតា តីសុ ឋានេសុ ឥស្សរិយំ ការេម វសំ វត្តេម. មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, យាទិសកំ វណ្ណំ អាកង្ខាម តាទិសកំ វណ្ណំ ឋានសោ បដិលភាម; យាទិសកំ សរំ អាកង្ខាម តាទិសកំ សរំ ឋានសោ បដិលភាម; យាទិសកំ សុខំ អាកង្ខាម តាទិសកំ សុខំ ឋានសោ បដិលភាម. មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, មនាបកាយិកា នាម ទេវតា ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ ឥស្សរិយំ ការេម វសំ វត្តេមា’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អហោ វតិមា ទេវតា សព្ពាវ នីលា អស្សុ នីលវណ្ណា នីលវត្ថា នីលាលង្ការា’’តិ. អថ ខោ តា ទេវតា អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ចិត្តមញ្ញាយ សព្ពាវ នីលា អហេសុំ នីលវណ្ណា នីលវត្ថា នីលាលង្ការា.

អថ ខោ អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អហោ វតិមា ទេវតា សព្ពាវ បីតា អស្សុ…បេ… សព្ពាវ លោហិតកា អស្សុ… សព្ពាវ ឱទាតា អស្សុ ឱទាតវណ្ណា ឱទាតវត្ថា ឱទាតាលង្ការា’’តិ. អថ ខោ តា ទេវតា អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ចិត្តមញ្ញាយ សព្ពាវ ឱទាតា អហេសុំ ឱទាតវណ្ណា ឱទាតវត្ថា ឱទាតាលង្ការា.

អថ ខោ តា ទេវតា ឯកា ច [កោ (សី.), ឯកាវ (ស្យា. បី.)] គាយិ ឯកា ច [ឯកា បន (សី.), ឯកាវ (ស្យា. បី.)] នច្ចិ ឯកា ច [ឯកា (សី.), ឯកាវ (ស្យា. បី.)] អច្ឆរំ វាទេសិ. សេយ្យថាបិ នាម បញ្ចង្គិកស្ស តូរិយស្ស [តុរិយស្ស (សី. ស្យា. បី.)] សុវិនីតស្ស សុប្បដិបតាឡិតស្ស កុសលេហិ សុសមន្នាហតស្ស សទ្ទោ ហោតិ វគ្គុ ច រជនីយោ ច កមនីយោ ច បេមនីយោ ច មទនីយោ ច; ឯវមេវំ តាសំ ទេវតានំ អលង្ការានំ សទ្ទោ ហោតិ វគ្គុ ច រជនីយោ ច កមនីយោ ច បេមនីយោ ច មទនីយោ ច. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ឥន្ទ្រិយានិ ឱក្ខិបិ.

អថ ខោ តា ទេវតា ‘‘ន ខ្វយ្យោ អនុរុទ្ធោ សាទិយតី’’តិ [សាទយតីតិ (សទ្ទនីតិធាតុមាលា)] តត្ថេវន្តរធាយិំសុ. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, ទិវាវិហារំ គតោ ហោមិ បដិសល្លីនោ. អថ ខោ, ភន្តេ, សម្ពហុលា មនាបកាយិកា ទេវតា យេនាហំ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ, ភន្តេ, តា ទេវតា មំ ឯតទវោចុំ – ‘មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, មនាបកាយិកា នាម ទេវតា តីសុ ឋានេសុ ឥស្សរិយំ ការេម វសំ វត្តេម. មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, យាទិសកំ វណ្ណំ អាកង្ខាម តាទិសកំ វណ្ណំ ឋានសោ បដិលភាម; យាទិសកំ សរំ អាកង្ខាម តាទិសកំ សរំ ឋានសោ បដិលភាម; យាទិសកំ សុខំ អាកង្ខាម តាទិសកំ សុខំ ឋានសោ បដិលភាម. មយំ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, មនាបកាយិកា នាម ទេវតា ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ ឥស្សរិយំ ការេម វសំ វត្តេមា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហោ វតិមា ទេវតា សព្ពាវ នីលា អស្សុ នីលវណ្ណា នីលវត្ថា នីលាលង្ការា’តិ. អថ ខោ, ភន្តេ, តា ទេវតា មម ចិត្តមញ្ញាយ សព្ពាវ នីលា អហេសុំ នីលវណ្ណា នីលវត្ថា នីលាលង្ការា.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហោ វតិមា ទេវតា សព្ពាវ បីតា អស្សុ…បេ… សព្ពាវ លោហិតកា អស្សុ…បេ… សព្ពាវ ឱទាតា អស្សុ ឱទាតវណ្ណា ឱទាតវត្ថា ឱទាតាលង្ការា’តិ. អថ ខោ, ភន្តេ, តា ទេវតា មម ចិត្តមញ្ញាយ សព្ពាវ ឱទាតា អហេសុំ ឱទាតវណ្ណា ឱទាតវត្ថា ឱទាតាលង្ការា.

‘‘អថ ខោ, ភន្តេ, តា ទេវតា ឯកា ច គាយិ ឯកា ច នច្ចិ ឯកា ច អច្ឆរំ វាទេសិ. សេយ្យថាបិ នាម បញ្ចង្គិកស្ស តូរិយស្ស សុវិនីតស្ស សុប្បដិបតាឡិតស្ស កុសលេហិ សុសមន្នាហតស្ស សទ្ទោ ហោតិ វគ្គុ ច រជនីយោ ច កមនីយោ ច បេមនីយោ ច មទនីយោ ច; ឯវមេវំ តាសំ ទេវតានំ អលង្ការានំ សទ្ទោ ហោតិ វគ្គុ ច រជនីយោ ច កមនីយោ ច បេមនីយោ ច មទនីយោ ច. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ឥន្ទ្រិយានិ ឱក្ខិបិំ.

‘‘អថ ខោ, ភន្តេ, តា ទេវតា ‘ន ខ្វយ្យោ អនុរុទ្ធោ សាទិយតី’តិ តត្ថេវន្តរធាយិំសុ. កតិហិ នុ ខោ, ភន្តេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនាបកាយិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’តិ?

‘‘អដ្ឋហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនាបកាយិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ អដ្ឋហិ? ឥធ, អនុរុទ្ធ, មាតុគាមោ យស្ស មាតាបិតរោ ភត្តុនោ ទេន្តិ អត្ថកាមា ហិតេសិនោ អនុកម្បកា អនុកម្បំ ឧបាទាយ តស្ស ហោតិ បុព្ពុដ្ឋាយិនី បច្ឆានិបាតិនី កិង្ការបដិស្សាវិនី មនាបចារិនី បិយវាទិនី.

‘‘យេ តេ ភត្តុ គរុនោ [គុរុនោ (ក.)] ហោន្តិ – មាតាតិ វា បិតាតិ វា សមណព្រាហ្មណាតិ វា – តេ សក្ករោតិ, គរុំ ករោតិ [គរុករោតិ (សី. ស្យា. បី.)], មានេតិ, បូជេតិ, អព្ភាគតេ ច អាសនោទកេន បដិបូជេតិ.

‘‘យេ តេ ភត្តុ អព្ភន្តរា កម្មន្តា – ឧណ្ណាតិ វា កប្បាសាតិ វា – តត្ថ ទក្ខា ហោតិ អនលសា តត្រុបាយាយ [តត្រូបាយាយ (សី.), អ. និ. ៤.៣៥; ១១.១៤] វីមំសាយ សមន្នាគតា អលំ កាតុំ អលំ សំវិធាតុំ.

‘‘យោ សោ ភត្តុ អព្ភន្តរោ អន្តោជនោ – ទាសាតិ វា បេស្សាតិ វា កម្មករាតិ វា – តេសំ កតញ្ច កតតោ ជានាតិ អកតញ្ច អកតតោ ជានាតិ, គិលានកានញ្ច ពលាពលំ ជានាតិ ខាទនីយំ ភោជនីយញ្ចស្ស បច្ចំសេន [បច្ចយេន (ស្យា.), បច្ចត្តំសេន (ក.) អ. និ. ៥.៣៣] សំវិភជតិ.

‘‘យំ ភត្តុ អាហរតិ ធនំ វា ធញ្ញំ វា ជាតរូបំ វា តំ អារក្ខេន គុត្តិយា សម្បាទេតិ, តត្ថ ច ហោតិ អធុត្តី អថេនី អសោណ្ឌី អវិនាសិកា.

‘‘ឧបាសិកា ខោ បន ហោតិ ពុទ្ធំ សរណំ គតា ធម្មំ សរណំ គតា សង្ឃំ សរណំ គតា.

‘‘សីលវតី ខោ បន ហោតិ – បាណាតិបាតា បដិវិរតា, អទិន្នាទានា បដិវិរតា, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតា, មុសាវាទា បដិវិរតា, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតា.

‘‘ចាគវតី ខោ បន ហោតិ. វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគា [មុត្តចាគី (ស្យា.)] បយតបាណិនី [បយតបាណិ (សី.), បយតបាណី (ស្យា. បី. ក.)] វោស្សគ្គរតា យាចយោគា ទានសំវិភាគរតា.

‘‘ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, អដ្ឋហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនាបកាយិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’តិ.

‘‘យោ នំ ភរតិ សព្ពទា, និច្ចំ អាតាបិ ឧស្សុកោ;

តំ សព្ពកាមទំ [តំ សព្ពកាមហរំ (សី. ស្យា. បី.) សព្ពកាមហរំ (អ. និ. ៥.៣៣] បោសំ, ភត្តារំ នាតិមញ្ញតិ.

‘‘ន ចាបិ សោត្ថិ ភត្តារំ, ឥស្សាវាទេន រោសយេ;

ភត្តុ ច គរុនោ សព្ពេ, បដិបូជេតិ បណ្ឌិតា.

‘‘ឧដ្ឋាហិកា [ឧដ្ឋាយិកា (ក.)] អនលសា, សង្គហិតបរិជ្ជនា;

ភត្តុ មនាបំ ចរតិ, សម្ភតំ អនុរក្ខតិ.

‘‘យា ឯវំ វត្តតិ នារី, ភត្តុ ឆន្ទវសានុគា;

មនាបា នាម តេ [មនាបកាយិកា (សី. ក.)] ទេវា, យត្ថ សា ឧបបជ្ជតី’’តិ. ឆដ្ឋំ;