១. បឋមឧគ្គសុត្តំ

២១. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ [អព្ភុតធម្មេហិ (ស្យា. ក.)] សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ ធារេថា’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ សោ ភិក្ខុ ឯតទវោច –

‘‘អដ្ឋហិ ខោ ត្វំ, គហបតិ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ. កតមេ តេ, គហបតិ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេហិ ត្វំ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, ភន្តេ, ជានាមិ – កតមេហិ អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោតិ. អបិ ច, ភន្តេ, យេ មេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ, តំ សុណោហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស បច្ចស្សោសិ. ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ ឯតទវោច – ‘‘យទាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បឋមំ ទូរតោវ អទ្ទសំ; សហ ទស្សនេនេវ មេ, ភន្តេ, ភគវតោ ចិត្តំ បសីទិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ’’.

‘‘សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, បសន្នចិត្តោ ភគវន្តំ បយិរុបាសិំ. តស្ស មេ ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ សីលកថំ សគ្គកថំ; កាមានំ អាទីនវំ ឱការំ សំកិលេសំ, នេក្ខម្មេ អានិសំសំ បកាសេសិ. យទា មំ ភគវា អញ្ញាសិ កល្លចិត្តំ មុទុចិត្តំ វិនីវរណចិត្តំ ឧទគ្គចិត្តំ បសន្នចិត្តំ, អថ យា ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកា ធម្មទេសនា តំ បកាសេសិ – ទុក្ខំ, សមុទយំ, និរោធំ, មគ្គំ. សេយ្យថាបិ នាម សុទ្ធំ វត្ថំ អបគតកាឡកំ សម្មទេវ រជនំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ មេ តស្មិំយេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’ន្តិ. សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, ទិដ្ឋធម្មោ បត្តធម្មោ វិទិតធម្មោ បរិយោគាឡ្ហធម្មោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិគតកថំកថោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ តត្ថេវ ពុទ្ធញ្ច ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច សរណំ អគមាសិំ, ព្រហ្មចរិយបញ្ចមានិ ច សិក្ខាបទានិ សមាទិយិំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ចតស្សោ កោមារិយោ បជាបតិយោ អហេសុំ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, យេន តា បជាបតិយោ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា តា បជាបតិយោ ឯតទវចំ – ‘មយា ខោ, ភគិនិយោ, ព្រហ្មចរិយបញ្ចមានិ សិក្ខាបទានិ សមាទិន្នានិ [សមាទិណ្ណានិ (សី. ក.)]. យា ឥច្ឆតិ សា ឥធេវ ភោគេ ច ភុញ្ជតុ បុញ្ញានិ ច ករោតុ, សកានិ វា ញាតិកុលានិ គច្ឆតុ. ហោតិ វា បន បុរិសាធិប្បាយោ, កស្ស វោ ទម្មី’តិ? ឯវំ វុត្តេ សា, ភន្តេ, ជេដ្ឋា បជាបតិ មំ ឯតទវោច – ‘ឥត្ថន្នាមស្ស មំ, អយ្យបុត្ត, បុរិសស្ស ទេហី’តិ. អថ ខោ អហំ, ភន្តេ, តំ បុរិសំ បក្កោសាបេត្វា វាមេន ហត្ថេន បជាបតិំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន ភិង្គារំ គហេត្វា តស្ស បុរិសស្ស ឱណោជេសិំ. កោមារិំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ទារំ បរិច្ចជន្តោ នាភិជានាមិ ចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘សំវិជ្ជន្តិ ខោ បន មេ, ភន្តេ, កុលេ ភោគា. តេ ច ខោ អប្បដិវិភត្តា សីលវន្តេហិ កល្យាណធម្មេហិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘យំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ភិក្ខុំ បយិរុបាសាមិ; សក្កច្ចំយេវ បយិរុបាសាមិ, នោ អសក្កច្ចំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បញ្ចមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘សោ ចេ, ភន្តេ, មេ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ; សក្កច្ចំយេវ សុណោមិ, នោ អសក្កច្ចំ. នោ ចេ មេ សោ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, អហមស្ស ធម្មំ ទេសេមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ ឆដ្ឋោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘អនច្ឆរិយំ ខោ បន មំ, ភន្តេ, ទេវតា ឧបសង្កមិត្វា អារោចេន្តិ – ‘ស្វាក្ខាតោ, គហបតិ, ភគវតា ធម្មោ’តិ. ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, តា ទេវតា ឯវំ វទាមិ – ‘វទេយ្យាថ វា ឯវំ ខោ តុម្ហេ ទេវតា នោ វា វទេយ្យាថ, អថ ខោ ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ’តិ. ន ខោ បនាហំ, ភន្តេ, អភិជានាមិ តតោនិទានំ ចិត្តស្ស ឧន្នតិំ [ឧណ្ណតិំ (ក.) ធ. ស. ១១២១; វិភ. ៨៤៣, ៨៤៥ បស្សិតព្ពំ] – ‘មំ វា ទេវតា ឧបសង្កមន្តិ, អហំ វា ទេវតាហិ សទ្ធិំ សល្លបាមី’តិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, សត្តមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ, នាហំ តេសំ កិញ្ចិ អត្តនិ អប្បហីនំ សមនុបស្សាមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ. ឥមេ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ. ន ច ខោ អហំ ជានាមិ – កតមេហិ ចាហំ [កតមេហិបហំ (សី.), កតមេហិបាហំ (បី. ក.)] អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ យាវតកោ អហោសិ ឧគ្គេន គហបតិនា វេសាលិកេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ, តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! យថា តំ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ, ឥមេហេវ ខោ, ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ មយា ព្យាកតោ. ឥមេហិ ច បន, ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ ធារេហី’’តិ. បឋមំ.