៣. គហបតិវគ្គោ

១. បឋមឧគ្គសុត្តំ

២១. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ [អព្ភុតធម្មេហិ (ស្យា. ក.)] សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ ធារេថា’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ សោ ភិក្ខុ ឯតទវោច –

‘‘អដ្ឋហិ ខោ ត្វំ, គហបតិ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ. កតមេ តេ, គហបតិ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេហិ ត្វំ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, ភន្តេ, ជានាមិ – កតមេហិ អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោតិ. អបិ ច, ភន្តេ, យេ មេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ, តំ សុណោហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស បច្ចស្សោសិ. ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ ឯតទវោច – ‘‘យទាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បឋមំ ទូរតោវ អទ្ទសំ; សហ ទស្សនេនេវ មេ, ភន្តេ, ភគវតោ ចិត្តំ បសីទិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ’’.

‘‘សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, បសន្នចិត្តោ ភគវន្តំ បយិរុបាសិំ. តស្ស មេ ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ សីលកថំ សគ្គកថំ; កាមានំ អាទីនវំ ឱការំ សំកិលេសំ, នេក្ខម្មេ អានិសំសំ បកាសេសិ. យទា មំ ភគវា អញ្ញាសិ កល្លចិត្តំ មុទុចិត្តំ វិនីវរណចិត្តំ ឧទគ្គចិត្តំ បសន្នចិត្តំ, អថ យា ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកា ធម្មទេសនា តំ បកាសេសិ – ទុក្ខំ, សមុទយំ, និរោធំ, មគ្គំ. សេយ្យថាបិ នាម សុទ្ធំ វត្ថំ អបគតកាឡកំ សម្មទេវ រជនំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ មេ តស្មិំយេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’ន្តិ. សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, ទិដ្ឋធម្មោ បត្តធម្មោ វិទិតធម្មោ បរិយោគាឡ្ហធម្មោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិគតកថំកថោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ តត្ថេវ ពុទ្ធញ្ច ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច សរណំ អគមាសិំ, ព្រហ្មចរិយបញ្ចមានិ ច សិក្ខាបទានិ សមាទិយិំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ចតស្សោ កោមារិយោ បជាបតិយោ អហេសុំ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, យេន តា បជាបតិយោ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា តា បជាបតិយោ ឯតទវចំ – ‘មយា ខោ, ភគិនិយោ, ព្រហ្មចរិយបញ្ចមានិ សិក្ខាបទានិ សមាទិន្នានិ [សមាទិណ្ណានិ (សី. ក.)]. យា ឥច្ឆតិ សា ឥធេវ ភោគេ ច ភុញ្ជតុ បុញ្ញានិ ច ករោតុ, សកានិ វា ញាតិកុលានិ គច្ឆតុ. ហោតិ វា បន បុរិសាធិប្បាយោ, កស្ស វោ ទម្មី’តិ? ឯវំ វុត្តេ សា, ភន្តេ, ជេដ្ឋា បជាបតិ មំ ឯតទវោច – ‘ឥត្ថន្នាមស្ស មំ, អយ្យបុត្ត, បុរិសស្ស ទេហី’តិ. អថ ខោ អហំ, ភន្តេ, តំ បុរិសំ បក្កោសាបេត្វា វាមេន ហត្ថេន បជាបតិំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន ភិង្គារំ គហេត្វា តស្ស បុរិសស្ស ឱណោជេសិំ. កោមារិំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ទារំ បរិច្ចជន្តោ នាភិជានាមិ ចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘សំវិជ្ជន្តិ ខោ បន មេ, ភន្តេ, កុលេ ភោគា. តេ ច ខោ អប្បដិវិភត្តា សីលវន្តេហិ កល្យាណធម្មេហិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘យំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ភិក្ខុំ បយិរុបាសាមិ; សក្កច្ចំយេវ បយិរុបាសាមិ, នោ អសក្កច្ចំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បញ្ចមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘សោ ចេ, ភន្តេ, មេ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ; សក្កច្ចំយេវ សុណោមិ, នោ អសក្កច្ចំ. នោ ចេ មេ សោ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, អហមស្ស ធម្មំ ទេសេមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ ឆដ្ឋោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘អនច្ឆរិយំ ខោ បន មំ, ភន្តេ, ទេវតា ឧបសង្កមិត្វា អារោចេន្តិ – ‘ស្វាក្ខាតោ, គហបតិ, ភគវតា ធម្មោ’តិ. ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, តា ទេវតា ឯវំ វទាមិ – ‘វទេយ្យាថ វា ឯវំ ខោ តុម្ហេ ទេវតា នោ វា វទេយ្យាថ, អថ ខោ ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ’តិ. ន ខោ បនាហំ, ភន្តេ, អភិជានាមិ តតោនិទានំ ចិត្តស្ស ឧន្នតិំ [ឧណ្ណតិំ (ក.) ធ. ស. ១១២១; វិភ. ៨៤៣, ៨៤៥ បស្សិតព្ពំ] – ‘មំ វា ទេវតា ឧបសង្កមន្តិ, អហំ វា ទេវតាហិ សទ្ធិំ សល្លបាមី’តិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, សត្តមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា ទេសិតានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ, នាហំ តេសំ កិញ្ចិ អត្តនិ អប្បហីនំ សមនុបស្សាមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ. ឥមេ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ. ន ច ខោ អហំ ជានាមិ – កតមេហិ ចាហំ [កតមេហិបហំ (សី.), កតមេហិបាហំ (បី. ក.)] អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ វេសាលិកស្ស និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ យាវតកោ អហោសិ ឧគ្គេន គហបតិនា វេសាលិកេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ, តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! យថា តំ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ, ឥមេហេវ ខោ, ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧគ្គោ គហបតិ វេសាលិកោ មយា ព្យាកតោ. ឥមេហិ ច បន, ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ វេសាលិកំ ធារេហី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយឧគ្គសុត្តំ

២២. ឯកំ សមយំ ភគវា វជ្ជីសុ វិហរតិ ហត្ថិគាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ ហត្ថិគាមកំ ធារេថា’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧគ្គស្ស គហបតិនោ ហត្ថិគាមកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ឧគ្គំ គហបតិំ ហត្ថិគាមកំ សោ ភិក្ខុ ឯតទវោច – ‘‘អដ្ឋហិ ខោ ត្វំ, គហបតិ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ. កតមេ តេ, គហបតិ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, យេហិ ត្វំ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ?

‘‘ន ខោ អហំ, ភន្តេ, ជានាមិ – កតមេហិ អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោតិ. អបិ ច, ភន្តេ, យេ មេ អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ, តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ ហត្ថិគាមកស្ស បច្ចស្សោសិ. ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ ឯតទវោច – ‘‘យទាហំ, ភន្តេ, នាគវនេ បរិចរន្តោ ភគវន្តំ បឋមំ ទូរតោវ អទ្ទសំ; សហ ទស្សនេនេវ មេ, ភន្តេ, ភគវតោ ចិត្តំ បសីទិ, សុរាមទោ ច បហីយិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ចតស្សោ កោមារិយោ បជាបតិយោ អហេសុំ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, យេន តា បជាបតិយោ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា តា បជាបតិយោ ឯតទវចំ – ‘មយា ខោ, ភគិនិយោ, ព្រហ្មចរិយបញ្ចមានិ សិក្ខាបទានិ សមាទិន្នានិ. យា ឥច្ឆតិ សា ឥធេវ ភោគេ ច ភុញ្ជតុ បុញ្ញានិ ច ករោតុ, សកានិ វា ញាតិកុលានិ គច្ឆតុ. ហោតិ វា បន បុរិសាធិប្បាយោ, កស្ស វោ ទម្មី’តិ? ឯវំ វុត្តេ សា, ភន្តេ, ជេដ្ឋា បជាបតិ មំ ឯតទវោច – ‘ឥត្ថន្នាមស្ស មំ, អយ្យបុត្ត, បុរិសស្ស ទេហី’តិ. អថ ខោ អហំ, ភន្តេ, តំ បុរិសំ បក្កោសាបេត្វា វាមេន ហត្ថេន បជាបតិំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន ភិង្គារំ គហេត្វា តស្ស បុរិសស្ស ឱណោជេសិំ. កោមារិំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ទារំ បរិច្ចជន្តោ នាភិជានាមិ ចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘យំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ភិក្ខុំ បយិរុបាសាមិ; សក្កច្ចំយេវ បយិរុបាសាមិ, នោ អសក្កច្ចំ. សោ ចេ មេ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ; សក្កច្ចំយេវ សុណោមិ, នោ អសក្កច្ចំ. នោ ចេ មេ សោ អាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, អហមស្ស ធម្មំ ទេសេមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បញ្ចមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘អនច្ឆរិយំ ខោ បន, ភន្តេ, សង្ឃេ និមន្តិតេ ទេវតា ឧបសង្កមិត្វា អារោចេន្តិ – ‘អសុកោ, គហបតិ, ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ អសុកោ បញ្ញាវិមុត្តោ អសុកោ កាយសក្ខី អសុកោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ [ទិដ្ឋប្បត្តោ (ក.)] អសុកោ សទ្ធាវិមុត្តោ អសុកោ ធម្មានុសារី អសុកោ សទ្ធានុសារី អសុកោ សីលវា កល្យាណធម្មោ អសុកោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ’តិ. សង្ឃំ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, បរិវិសន្តោ នាភិជានាមិ ឯវំ ចិត្តំ ឧប្បាទេន្តោ – ‘ឥមស្ស វា ថោកំ ទេមិ ឥមស្ស វា ពហុក’ន្តិ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, សមចិត្តោវ ទេមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ឆដ្ឋោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘អនច្ឆរិយំ ខោ បន មំ, ភន្តេ, ទេវតា ឧបសង្កមិត្វា អារោចេន្តិ – ‘ស្វាក្ខាតោ, គហបតិ, ភគវតា ធម្មោ’តិ. ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, តា ទេវតា ឯវំ វទេមិ – ‘វទេយ្យាថ វា ឯវំ ខោ តុម្ហេ ទេវតា នោ វា វទេយ្យាថ, អថ ខោ ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ’តិ. ន ខោ បនាហំ, ភន្តេ, អភិជានាមិ តតោនិទានំ ចិត្តស្ស ឧន្នតិំ – ‘មំ តា ទេវតា ឧបសង្កមន្តិ, អហំ វា ទេវតាហិ សទ្ធិំ សល្លបាមី’តិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, សត្តមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ.

‘‘សចេ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ បឋមតរំ កាលំ ករេយ្យំ, អនច្ឆរិយំ ខោ បនេតំ យំ មំ ភគវា ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘នត្ថិ តំ សំយោជនំ យេន សំយុត្តោ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ បុន ឥមំ លោកំ អាគច្ឆេយ្យា’តិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សំវិជ្ជតិ. ឥមេ ខោ មេ, ភន្តេ, អដ្ឋ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ. ន ច ខោ អហំ ជានាមិ – កតមេហិ ចាហំ អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ.

‘‘អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ឧគ្គស្ស គហបតិនោ ហត្ថិគាមកស្ស និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ យាវតកោ អហោសិ ឧគ្គេន គហបតិនា ហត្ថិគាមកេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ, តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! យថា តំ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ, ឥមេហេវ ខោ ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧគ្គោ គហបតិ ហត្ថិគាមកោ មយា ព្យាកតោ. ឥមេហិ ច បន, ភិក្ខុ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ឧគ្គំ គហបតិំ ហត្ថិគាមកំ ធារេហី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមហត្ថកសុត្តំ

២៣. ឯកំ សមយំ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ហត្ថកំ អាឡវកំ ធារេថ. កតមេហិ សត្តហិ? សទ្ធោ ហិ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; សីលវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; ហិរីមា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; ឱត្តប្បី, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; ពហុស្សុតោ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; ចាគវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; បញ្ញវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ហត្ថកំ អាឡវកំ ធារេថា’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ហត្ថកស្ស អាឡវកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ ហត្ថកោ អាឡវកោ យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ហត្ថកំ អាឡវកំ សោ ភិក្ខុ ឯតទវោច –

‘‘សត្តហិ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ. កតមេហិ សត្តហិ? ‘សទ្ធោ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; សីលវា…បេ… ហិរិមា… ឱត្តប្បី… ពហុស្សុតោ… ចាគវា… បញ្ញវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ’តិ. ឥមេហិ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, សត្តហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’’តិ. ‘‘កច្ចិត្ថ, ភន្តេ, ន កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’’តិ? ‘‘ន ហេត្ថ, អាវុសោ, កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ, យទេត្ថ ន កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ហត្ថកស្ស អាឡវកស្ស និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ហត្ថកស្ស អាឡវកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិំ. អថ ខោ, ភន្តេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ហត្ថកំ អាឡវកំ ឯតទវចំ – ‘សត្តហិ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ. កតមេហិ សត្តហិ? សទ្ធោ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; សីលវា…បេ… ហិរិមា… ឱត្តប្បី… ពហុស្សុតោ… ចាគវា… បញ្ញវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោតិ. ឥមេហិ ខោ ត្វំ, អាវុសោ, សត្តហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភគវតា ព្យាកតោ’តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, ហត្ថកោ មំ ឯតទវោច – ‘កច្ចិត្ថ, ភន្តេ, ន កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’តិ? ‘ន ហេត្ថ, អាវុសោ, កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’តិ. ‘សាធុ, ភន្តេ, យទេត្ថ ន កោចិ គិហី អហោសិ ឱទាតវសនោ’’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! អប្បិច្ឆោ សោ, ភិក្ខុ, កុលបុត្តោ. សន្តេយេវ អត្តនិ កុសលធម្មេ ន ឥច្ឆតិ បរេហិ ញាយមានេ [បញ្ញាបយមានេ (ក.)]. តេន ហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, ឥមិនាបិ អដ្ឋមេន អច្ឆរិយេន អព្ភុតេន ធម្មេន សមន្នាគតំ ហត្ថកំ អាឡវកំ ធារេហិ, យទិទំ អប្បិច្ឆតាយា’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយហត្ថកសុត្តំ

២៤. ឯកំ សមយំ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. អថ ខោ ហត្ថកោ អាឡវកោ បញ្ចមត្តេហិ ឧបាសកសតេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ហត្ថកំ អាឡវកំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘មហតី ខោ ត្យាយំ, ហត្ថក, បរិសា. កថំ បន ត្វំ, ហត្ថក, ឥមំ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហាសី’’តិ? ‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា ទេសិតានិ [អ. និ. ៤.៣២; ទី. និ. ៣.៣១៣] ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនិ, តេហាហំ [តេនាហំ (សី.)] ឥមំ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហាមិ. អហំ, ភន្តេ, យំ ជានាមិ – ‘អយំ ទានេន សង្គហេតព្ពោ’តិ, តំ ទានេន សង្គណ្ហាមិ; យំ ជានាមិ – ‘អយំ បេយ្យវជ្ជេន សង្គហេតព្ពោ’តិ, តំ បេយ្យវជ្ជេន សង្គណ្ហាមិ; យំ ជានាមិ – ‘អយំ អត្ថចរិយាយ សង្គហេតព្ពោ’តិ, តំ អត្ថចរិយាយ សង្គណ្ហាមិ; យំ ជានាមិ – ‘អយំ សមានត្តតាយ សង្គហេតព្ពោ’តិ, តំ សមានត្តតាយ សង្គណ្ហាមិ. សំវិជ្ជន្តិ ខោ បន មេ, ភន្តេ, កុលេ ភោគា. ទលិទ្ទស្ស ខោ នោ តថា សោតព្ពំ មញ្ញន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ហត្ថក! យោនិ ខោ ត្យាយំ, ហត្ថក, មហតិំ បរិសំ សង្គហេតុំ. យេ ហិ កេចិ, ហត្ថក, អតីតមទ្ធានំ មហតិំ បរិសំ សង្គហេសុំ, សព្ពេ តេ ឥមេហេវ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ មហតិំ បរិសំ សង្គហេសុំ. យេបិ ហិ កេចិ, ហត្ថក, អនាគតមទ្ធានំ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេហេវ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហិស្សន្តិ. យេបិ ហិ កេចិ, ហត្ថក, ឯតរហិ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេហេវ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ មហតិំ បរិសំ សង្គណ្ហន្តី’’តិ.

អថ ខោ ហត្ថកោ អាឡវកោ ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តេ ហត្ថកេ អាឡវកេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ហត្ថកំ អាឡវកំ ធារេថ. កតមេហិ អដ្ឋហិ? សទ្ធោ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; សីលវា, ភិក្ខវេ…បេ… ហិរីមា… ឱត្តប្បី… ពហុស្សុតោ… ចាគវា… បញ្ញវា, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ; អប្បិច្ឆោ, ភិក្ខវេ, ហត្ថកោ អាឡវកោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហិ អច្ឆរិយេហិ អព្ភុតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ ហត្ថកំ អាឡវកំ ធារេថា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. មហានាមសុត្តំ

២៥. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. អថ ខោ មហានាមោ សក្កោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មហានាមោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ឧបាសកោ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ សរណំ គតោ ហោតិ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ; ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ ហោតី’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ សីលវា ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ; ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ សីលវា ហោតី’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយា’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ អត្តនាវ សទ្ធាសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ សទ្ធាសម្បទាយ សមាទបេតិ [សមាទាបេតិ (?)]; អត្តនាវ សីលសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ សីលសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនាវ ចាគសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ ចាគសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនាវ ភិក្ខូនំ ទស្សនកាមោ ហោតិ, នោ បរំ ភិក្ខូនំ ទស្សនេ សមាទបេតិ; អត្តនាវ សទ្ធម្មំ សោតុកាមោ ហោតិ, នោ បរំ សទ្ធម្មស្សវនេ សមាទបេតិ; អត្តនាវ សុតានំ ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ, នោ បរំ ធម្មធារណាយ សមាទបេតិ; អត្តនាវ សុតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ, នោ បរំ អត្ថូបបរិក្ខាយ សមាទបេតិ; អត្តនាវ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិយា សមាទបេតិ. ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយា’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ចា’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ អត្តនា ច សទ្ធាសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច សទ្ធាសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច សីលសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច ចាគសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច ចាគសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច ភិក្ខូនំ ទស្សនកាមោ ហោតិ, បរញ្ច ភិក្ខូនំ ទស្សនេ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សទ្ធម្មំ សោតុកាមោ ហោតិ, បរញ្ច សទ្ធម្មស្សវនេ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សុតានំ ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ, បរញ្ច ធម្មធារណាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សុតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ, បរញ្ច អត្ថូបបរិក្ខាយ សមាទបេតិ, អត្តនា ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ, បរញ្ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិយា សមាទបេតិ. ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ចា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ជីវកសុត្តំ

២៦. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ ជីវកម្ពវនេ. អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ឧបាសកោ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, ជីវក, ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ សរណំ គតោ ហោតិ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ; ឯត្តាវតា ខោ ជីវក, ឧបាសកោ ហោតី’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ សីលវា ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ; ឯត្តាវតា ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ សីលវា ហោតី’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយា’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ អត្តនាវ សទ្ធាសម្បន្នោ ហោតិ, នោ បរំ សទ្ធាសម្បទាយ សមាទបេតិ…បេ… អត្តនាវ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិយា សមាទបេតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយា’’តិ.

‘‘កិត្តាវតា បន, ភន្តេ, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ចា’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ អត្តនា ច សទ្ធាសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច សទ្ធាសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច សីលសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច ចាគសម្បន្នោ ហោតិ, បរញ្ច ចាគសម្បទាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច ភិក្ខូនំ ទស្សនកាមោ ហោតិ, បរញ្ច ភិក្ខូនំ ទស្សនេ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សទ្ធម្មំ សោតុកាមោ ហោតិ, បរញ្ច សទ្ធម្មស្សវនេ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សុតានំ ធម្មានំ ធារណជាតិកោ ហោតិ, បរញ្ច ធម្មធារណាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច សុតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខិតា ហោតិ, បរញ្ច អត្ថូបបរិក្ខាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ, បរញ្ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិយា សមាទបេតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ជីវក, ឧបាសកោ អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ចា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមពលសុត្តំ

២៧. ‘‘អដ្ឋិមានិ, ភិក្ខវេ, ពលានិ. កតមានិ អដ្ឋ? រុណ្ណពលា, ភិក្ខវេ, ទារកា, កោធពលា មាតុគាមា, អាវុធពលា ចោរា, ឥស្សរិយពលា រាជានោ, ឧជ្ឈត្តិពលា ពាលា, និជ្ឈត្តិពលា បណ្ឌិតា, បដិសង្ខានពលា ពហុស្សុតា, ខន្តិពលា សមណព្រាហ្មណា – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ ពលានី’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយពលសុត្តំ

២៨. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កតិ នុ ខោ, សារិបុត្ត, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលានិ, យេហិ ពលេហិ សមន្នាគតោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ? ‘‘អដ្ឋ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលានិ, យេហិ ពលេហិ សមន្នាគតោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘កតមានិ អដ្ឋ? [អ. និ. ១០.៩០; បដិ. ម. ២.៤៤] ឥធ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អនិច្ចតោ សព្ពេ សង្ខារា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. យម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អនិច្ចតោ សព្ពេ សង្ខារា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ, ឥទម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អង្គារកាសូបមា កាមា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. យម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អង្គារកាសូបមា កាមា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ, ឥទម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ ហោតិ វិវេកបោណំ វិវេកបព្ភារំ វិវេកដ្ឋំ នេក្ខម្មាភិរតំ ព្យន្តិភូតំ សព្ពសោ អាសវដ្ឋានិយេហិ ធម្មេហិ. យម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ ហោតិ វិវេកបោណំ វិវេកបព្ភារំ វិវេកដ្ឋំ នេក្ខម្មាភិរតំ ព្យន្តិភូតំ សព្ពសោ អាសវដ្ឋានិយេហិ ធម្មេហិ, ឥទម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា. យម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា, ឥទម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា…បេ… បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ…បេ… សត្ត ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា…បេ… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវិតោ ហោតិ សុភាវិតោ. យម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវិតោ ហោតិ សុភាវិតោ, ឥទម្បិ, ភន្តេ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ.

‘‘ឥមានិ ខោ, ភន្តេ, អដ្ឋ ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលានិ, យេហិ ពលេហិ សមន្នាគតោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អក្ខណសុត្តំ

២៩. ‘‘‘ខណកិច្ចោ លោកោ, ខណកិច្ចោ លោកោ’តិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ ភាសតិ, នោ ច ខោ សោ ជានាតិ ខណំ វា អក្ខណំ វា. អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, អក្ខណា អសមយា ព្រហ្មចរិយវាសាយ. កតមេ អដ្ឋ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ច លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា, ធម្មោ ច ទេសិយតិ ឱបសមិកោ បរិនិព្ពានិកោ សម្ពោធគាមី សុគតប្បវេទិតោ; អយញ្ច បុគ្គលោ និរយំ ឧបបន្នោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អក្ខណោ អសមយោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ច លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា, ធម្មោ ច ទេសិយតិ ឱបសមិកោ បរិនិព្ពានិកោ សម្ពោធគាមី សុគតប្បវេទិតោ; អយញ្ច បុគ្គលោ តិរច្ឆានយោនិំ ឧបបន្នោ ហោតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ…បេ… អយញ្ច បុគ្គលោ បេត្តិវិសយំ ឧបបន្នោ ហោតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ…បេ… អយញ្ច បុគ្គលោ អញ្ញតរំ ទីឃាយុកំ ទេវនិកាយំ ឧបបន្នោ ហោតិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ…បេ… អយញ្ច បុគ្គលោ បច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ បច្ចាជាតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ អវិញ្ញាតារេសុ មិលក្ខេសុ [មិលក្ខូសុ (ស្យា. ក.) ទី. និ. ៣.៣៥៨], យត្ថ នត្ថិ គតិ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ…បេ… បញ្ចមោ អក្ខណោ អសមយោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ…បេ… អយញ្ច បុគ្គលោ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ បច្ចាជាតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, នត្ថិ អយំ លោកោ, នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា, នត្ថិ បិតា, នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មា បដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ…បេ….

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ…បេ… អយញ្ច បុគ្គលោ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ បច្ចាជាតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ ទុប្បញ្ញោ ជឡោ ឯឡមូគោ អប្បដិពលោ សុភាសិតទុព្ភាសិតស្ស អត្ថមញ្ញាតុំ. អយំ, ភិក្ខវេ, សត្តមោ អក្ខណោ អសមយោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ច លោកេ អនុប្បន្នោ ហោតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. ធម្មោ ច ន ទេសិយតិ ឱបសមិកោ បរិនិព្ពានិកោ សម្ពោធគាមី សុគតប្បវេទិតោ. អយញ្ច បុគ្គលោ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ បច្ចាជាតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ បញ្ញវា អជឡោ អនេឡមូគោ បដិពលោ សុភាសិតទុព្ភាសិតស្ស អត្ថមញ្ញាតុំ. អយំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមោ អក្ខណោ អសមយោ ព្រហ្មចរិយវាសាយ. ‘ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ អក្ខណា អសមយា ព្រហ្មចរិយវាសាយ’’’.

‘‘ឯកោវ ខោ, ភិក្ខវេ, ខណោ ច សមយោ ច ព្រហ្មចរិយវាសាយ. កតមោ ឯកោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ច លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. ធម្មោ ច ទេសិយតិ ឱបសមិកោ បរិនិព្ពានិកោ សម្ពោធគាមី សុគតប្បវេទិតោ. អយញ្ច បុគ្គលោ មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសុ បច្ចាជាតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ បញ្ញវា អជឡោ អនេឡមូគោ បដិពលោ សុភាសិតទុព្ភាសិតស្ស អត្ថមញ្ញាតុំ. អយំ, ភិក្ខវេ, ឯកោវ ខណោ ច សមយោ ច ព្រហ្មចរិយវាសាយា’’តិ.

‘‘មនុស្សលាភំ [មនុស្សលោកំ (ស្យា.)] លទ្ធាន, សទ្ធម្មេ សុប្បវេទិតេ;

យេ ខណំ នាធិគច្ឆន្តិ, អតិនាមេន្តិ តេ ខណំ.

‘‘ពហូ ហិ អក្ខណា វុត្តា, មគ្គស្ស អន្តរាយិកា;

កទាចិ ករហចិ លោកេ, ឧប្បជ្ជន្តិ តថាគតា.

‘‘តយិទំ [តស្សិទំ (ក.)] សម្មុខីភូតំ, យំ លោកស្មិំ សុទុល្លភំ;

មនុស្សបដិលាភោ ច, សទ្ធម្មស្ស ច ទេសនា;

អលំ វាយមិតុំ តត្ថ, អត្តកាមេន [អត្ថកាមេន (សី. ស្យា. ក.)] ជន្តុនា.

‘‘កថំ វិជញ្ញា សទ្ធម្មំ, ខណោ វេ [វោ (ស្យា.)] មា ឧបច្ចគា;

ខណាតីតា ហិ សោចន្តិ, និរយម្ហិ សមប្បិតា.

‘‘ឥធ ចេ នំ វិរាធេតិ, សទ្ធម្មស្ស និយាមតំ [និយាមិតំ (ស្យា.)];

វាណិជោវ អតីតត្ថោ, ចិរត្តំ [ចិរន្តំ (ក.)] អនុតបិស្សតិ.

‘‘អវិជ្ជានិវុតោ បោសោ, សទ្ធម្មំ អបរាធិកោ;

ជាតិមរណសំសារំ, ចិរំ បច្ចនុភោស្សតិ.

‘‘យេ ច លទ្ធា មនុស្សត្តំ, សទ្ធម្មេ សុប្បវេទិតេ;

អកំសុ សត្ថុ វចនំ, ករិស្សន្តិ ករោន្តិ វា.

‘‘ខណំ បច្ចវិទុំ លោកេ, ព្រហ្មចរិយំ អនុត្តរំ;

យេ មគ្គំ បដិបជ្ជិំសុ, តថាគតប្បវេទិតំ.

‘‘យេ សំវរា ចក្ខុមតា, ទេសិតាទិច្ចពន្ធុនា;

តេសុ [តេសំ (ក.)] គុត្តោ សទា សតោ, វិហរេ អនវស្សុតោ.

‘‘សព្ពេ អនុសយេ ឆេត្វា, មារធេយ្យបរានុគេ;

តេ វេ បារង្គតា [បារគតា (សី. ស្យា. បី.)] លោកេ, យេ បត្តា អាសវក្ខយ’’ន្តិ. នវមំ;

១០. អនុរុទ្ធមហាវិតក្កសុត្តំ

៣០. ឯកំ សមយំ ភគវា ភគ្គេសុ វិហរតិ សុំសុមារគិរេ ភេសកឡាវនេ មិគទាយេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ចេតីសុ វិហរតិ បាចីនវំសទាយេ. អថ ខោ អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘អប្បិច្ឆស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មហិច្ឆស្ស; សន្តុដ្ឋស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសន្តុដ្ឋស្ស; បវិវិត្តស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ សង្គណិការាមស្ស; អារទ្ធវីរិយស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ កុសីតស្ស; ឧបដ្ឋិតស្សតិស្សាយំ [ឧបដ្ឋិតសតិស្សាយំ (សី. ស្យា. បី.)] ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មុដ្ឋស្សតិស្ស [មុដ្ឋសតិស្ស (សី. ស្យា. បី.)]; សមាហិតស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសមាហិតស្ស; បញ្ញវតោ អយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ ទុប្បញ្ញស្សា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ; ឯវមេវំ – ភគ្គេសុ សុំសុមារគិរេ ភេសកឡាវនេ មិគទាយេ អន្តរហិតោ ចេតីសុ បាចីនវំសទាយេ អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស សម្មុខេ បាតុរហោសិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. អាយស្មាបិ ខោ អនុរុទ្ធោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ

និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សាធុ សាធុ, អនុរុទ្ធ! សាធុ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, (យំ តំ មហាបុរិសវិតក្កំ) [សត្ត មហាបុរិសវិតក្កេ (សី. បី.) ទី. និ. ៣.៣៥៨] វិតក្កេសិ – ‘អប្បិច្ឆស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មហិច្ឆស្ស; សន្តុដ្ឋស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសន្តុដ្ឋស្ស; បវិវិត្តស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ សង្គណិការាមស្ស; អារទ្ធវីរិយស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ កុសីតស្ស; ឧបដ្ឋិតស្សតិស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មុដ្ឋស្សតិស្ស; សមាហិតស្សាយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសមាហិតស្ស; បញ្ញវតោ អយំ ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ ទុប្បញ្ញស្សា’តិ. តេន ហិ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមម្បិ អដ្ឋមំ មហាបុរិសវិតក្កំ វិតក្កេហិ – ‘និប្បបញ្ចារាមស្សាយំ ធម្មោ និប្បបញ្ចរតិនោ, នាយំ ធម្មោ បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ’’’តិ.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, តតោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, យាវទេវ [យាវទេ (សំ. និ. ២.១៥២)] អាកង្ខិស្សសិ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សសិ.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, តតោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, យាវទេវ អាកង្ខិស្សសិ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សសិ.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, តតោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, យាវទេវ អាកង្ខិស្សសិ, បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរិស្សសិ សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទិស្សសិ យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សសិ.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, តតោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, យាវទេវ អាកង្ខិស្សសិ, សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សសិ.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ ច អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ភវិស្សសិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, តតោ តុយ្ហំ, អនុរុទ្ធ, សេយ្យថាបិ នាម គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា នានារត្តានំ ទុស្សានំ ទុស្សករណ្ឌកោ បូរោ; ឯវមេវំ តេ បំសុកូលចីវរំ ខាយិស្សតិ សន្តុដ្ឋស្ស វិហរតោ រតិយា អបរិតស្សាយ ផាសុវិហារាយ ឱក្កមនាយ និព្ពានស្ស.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ ច អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ភវិស្សសិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, តតោ តុយ្ហំ, អនុរុទ្ធ, សេយ្យថាបិ នាម គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា សាលីនំ ឱទនោ វិចិតកាឡកោ អនេកសូបោ អនេកព្យញ្ជនោ; ឯវមេវំ តេ បិណ្ឌិយាលោបភោជនំ ខាយិស្សតិ សន្តុដ្ឋស្ស វិហរតោ រតិយា អបរិតស្សាយ ផាសុវិហារាយ ឱក្កមនាយ និព្ពានស្ស.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ ច អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ភវិស្សសិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, តតោ តុយ្ហំ, អនុរុទ្ធ, សេយ្យថាបិ នាម គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា កូដាគារំ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ និវាតំ ផុសិតគ្គឡំ បិហិតវាតបានំ; ឯវមេវំ តេ រុក្ខមូលសេនាសនំ ខាយិស្សតិ សន្តុដ្ឋស្ស វិហរតោ រតិយា អបរិតស្សាយ ផាសុវិហារាយ ឱក្កមនាយ និព្ពានស្ស.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ ច អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ភវិស្សសិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, តតោ តុយ្ហំ, អនុរុទ្ធ, សេយ្យថាបិ នាម គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា បល្លង្កោ គោនកត្ថតោ បដិកត្ថតោ បដលិកត្ថតោ កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណោ [កាទលិ… បច្ចត្ថរណោ (សី.)] សឧត្តរច្ឆទោ ឧភតោលោហិតកូបធានោ; ឯវមេវំ តេ តិណសន្ថារកសយនាសនំ ខាយិស្សតិ សន្តុដ្ឋស្ស វិហរតោ រតិយា អបរិតស្សាយ ផាសុវិហារាយ ឱក្កមនាយ និព្ពានស្ស.

‘‘យតោ ខោ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, ឥមេ ច អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កេ វិតក្កេស្សសិ, ឥមេសញ្ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ភវិស្សសិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, តតោ តុយ្ហំ, អនុរុទ្ធ, សេយ្យថាបិ នាម គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា នានាភេសជ្ជានិ, សេយ្យថិទំ – សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ; ឯវមេវំ តេ បូតិមុត្តភេសជ្ជំ ខាយិស្សតិ សន្តុដ្ឋស្ស វិហរតោ រតិយា អបរិតស្សាយ ផាសុវិហារាយ ឱក្កមនាយ និព្ពានស្ស. តេន ហិ ត្វំ, អនុរុទ្ធ, អាយតិកម្បិ វស្សាវាសំ ឥធេវ ចេតីសុ បាចីនវំសទាយេ វិហរេយ្យាសី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវំ – ចេតីសុ បាចីនវំសទាយេ អន្តរហិតោ ភគ្គេសុ សុំសុមារគិរេ ភេសកឡាវនេ មិគទាយេ បាតុរហោសីតិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អដ្ឋ ខោ, ភិក្ខវេ, មហាបុរិសវិតក្កេ ទេសេស្សាមិ, តំ សុណាថ…បេ… កតមេ ច, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កា? អប្បិច្ឆស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មហិច្ឆស្ស; សន្តុដ្ឋស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសន្តុដ្ឋស្ស; បវិវិត្តស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ សង្គណិការាមស្ស; អារទ្ធវីរិយស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ កុសីតស្ស; ឧបដ្ឋិតស្សតិស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មុដ្ឋស្សតិស្ស; សមាហិតស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសមាហិតស្ស; បញ្ញវតោ អយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ ទុប្បញ្ញស្ស; និប្បបញ្ចារាមស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ និប្បបញ្ចរតិនោ, នាយំ ធម្មោ បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ’’.

‘‘‘អប្បិច្ឆស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មហិច្ឆស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អប្បិច្ឆោ សមានោ ‘អប្បិច្ឆោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, សន្តុដ្ឋោ សមានោ ‘សន្តុដ្ឋោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, បវិវិត្តោ សមានោ ‘បវិវិត្តោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, អារទ្ធវីរិយោ សមានោ ‘អារទ្ធវីរិយោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, ឧបដ្ឋិតស្សតិ សមានោ ‘ឧបដ្ឋិតស្សតីតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, សមាហិតោ សមានោ ‘សមាហិតោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, បញ្ញវា សមានោ ‘បញ្ញវាតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, និប្បបញ្ចារាមោ សមានោ ‘និប្បបញ្ចារាមោតិ មំ ជានេយ្យុ’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ. ‘អប្បិច្ឆស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មហិច្ឆស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘សន្តុដ្ឋស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសន្តុដ្ឋស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ឥតរីតរចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន. ‘សន្តុដ្ឋស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសន្តុដ្ឋស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘បវិវិត្តស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ សង្គណិការាមស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បវិវិត្តស្ស វិហរតោ ភវន្តិ ឧបសង្កមិតារោ ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ ឧបាសកា ឧបាសិកាយោ រាជានោ រាជមហាមត្តា តិត្ថិយា តិត្ថិយសាវកា. តត្រ ភិក្ខុ វិវេកនិន្នេន ចិត្តេន វិវេកបោណេន វិវេកបព្ភារេន វិវេកដ្ឋេន នេក្ខម្មាភិរតេន អញ្ញទត្ថុ ឧយ្យោជនិកបដិសំយុត្តំយេវ កថំ កត្តា [បវត្តា (ក.)] ហោតិ. ‘បវិវិត្តស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ សង្គណិការាមស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘អារទ្ធវីរិយស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ កុសីតស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. ‘អារទ្ធវីរិយស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ កុសីតស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘ឧបដ្ឋិតស្សតិស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ មុដ្ឋស្សតិស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ, ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. ‘ឧបដ្ឋិតស្សតិស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ, មុដ្ឋស្សតិស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘សមាហិតស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសមាហិតស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ‘សមាហិតស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ អសមាហិតស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘បញ្ញវតោ អយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ ទុប្បញ្ញស្សា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. ‘បញ្ញវតោ អយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, នាយំ ធម្មោ ទុប្បញ្ញស្សា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘និប្បបញ្ចារាមស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ និប្បបញ្ចរតិនោ, នាយំ ធម្មោ បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បបញ្ចនិរោធេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. ‘និប្បបញ្ចារាមស្សាយំ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ, និប្បបញ្ចរតិនោ, នាយំ ធម្មោ បបញ្ចារាមស្ស បបញ្ចរតិនោ’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្ត’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ អាយតិកម្បិ វស្សាវាសំ តត្ថេវ ចេតីសុ បាចីនវំសទាយេ វិហាសិ. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា អនុរុទ្ធោ អរហតំ អហោសីតិ. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ អរហត្តប្បត្តោ តាយំ វេលាយំ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

[ថេរគា. ៩០១-៩០៣] ‘‘មម សង្កប្បមញ្ញាយ, សត្ថា លោកេ អនុត្តរោ;

មនោមយេន កាយេន, ឥទ្ធិយា ឧបសង្កមិ.

‘‘យថា មេ អហុ សង្កប្បោ, តតោ ឧត្តរិ ទេសយិ;

និប្បបញ្ចរតោ ពុទ្ធោ, និប្បបញ្ចំ អទេសយិ.

‘‘តស្សាហំ ធម្មមញ្ញាយ, វិហាសិំ សាសនេ រតោ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. ទសមំ;

គហបតិវគ្គោ តតិយោ.