៤. អស្សខឡុង្កសុត្តំ

១៤. ‘‘អដ្ឋ ច [អដ្ឋ (ស្យា.)], ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កេ [អស្សខលុង្កេ (សី.)] ទេសេស្សាមិ អដ្ឋ ច អស្សទោសេ, អដ្ឋ ច បុរិសខឡុង្កេ អដ្ឋ ច បុរិសទោសេ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ អស្សខឡុង្កា អដ្ឋ ច អស្សទោសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បច្ឆតោ បដិក្កមតិ, បិដ្ឋិតោ រថំ បវត្តេតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បច្ឆា លង្ឃតិ, កុព្ពរំ ហនតិ, តិទណ្ឌំ ភញ្ជតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា រថីសាយ សត្ថិំ ឧស្សជ្ជិត្វា រថីសំយេវ អជ្ឈោមទ្ទតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា ឧម្មគ្គំ គណ្ហតិ, ឧព្ពដុមំ រថំ ករោតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា លង្ឃតិ បុរិមកាយំ បគ្គណ្ហតិ បុរិមេ បាទេ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា អនាទិយិត្វា សារថិំ អនាទិយិត្វា បតោទលដ្ឋិំ [បតោទំ (សី. បី.), បតោទយដ្ឋិំ (ស្យា. កំ.)] ទន្តេហិ មុខាធានំ [មុខាឋានំ (ក.)] វិធំសិត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា នេវ អភិក្កមតិ នោ បដិក្កមតិ តត្ថេវ ខីលដ្ឋាយី ឋិតោ ហោតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, សត្តមោ អស្សទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បុរិមេ ច បាទេ សំហរិត្វា បច្ឆិមេ ច បាទេ សំហរិត្វា [សង្ខរិត្វា (ក.)] តត្ថេវ ចត្តារោ បាទេ អភិនិសីទតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ អស្សខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមោ អស្សទោសោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ អស្សខឡុង្កា អដ្ឋ ច អស្សទោសា.

[វិភ. ៩៥៦] ‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ បុរិសខឡុង្កា អដ្ឋ ច បុរិសទោសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ ‘ន សរាមី’តិ អសតិយា និព្ពេឋេតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បច្ឆតោ បដិក្កមតិ, បិដ្ឋិតោ រថំ វត្តេតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ ចោទកំយេវ បដិប្ផរតិ – ‘កិំ នុ ខោ តុយ្ហំ ពាលស្ស អព្យត្តស្ស ភណិតេន! ត្វម្បិ នាម ភណិតព្ពំ មញ្ញសី’តិ! សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បច្ឆា លង្ឃតិ, កុព្ពរំ ហនតិ, តិទណ្ឌំ ភញ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ ចោទកស្សេវ បច្ចារោបេតិ – ‘ត្វំ ខោសិ ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ, ត្វំ តាវ បឋមំ បដិករោហី’តិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា រថីសាយ សត្ថិំ ឧស្សជ្ជិត្វា រថីសំយេវ អជ្ឈោមទ្ទតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ អញ្ញេនាញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា ឧម្មគ្គំ គណ្ហតិ, ឧព្ពដុមំ រថំ ករោតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ សង្ឃមជ្ឈេ ពាហុវិក្ខេបំ ករោតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា លង្ឃតិ, បុរិមកាយំ បគ្គណ្ហតិ បុរិមេ បាទេ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ អនាទិយិត្វា សង្ឃំ អនាទិយិត្វា ចោទកំ សាបត្តិកោវ យេន កាមំ បក្កមតិ. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា អនាទិយិត្វា សារថិំ អនាទិយិត្វា បតោទលដ្ឋិំ ទន្តេហិ មុខាធានំ វិធំសិត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ ‘នេវាហំ អាបន្នោម្ហិ, ន បនាហំ អាបន្នោម្ហី’តិ សោ តុណ្ហីភាវេន សង្ឃំ វិហេឋេតិ [វិហេសេតិ (បី. ក.)]. សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា នេវ អភិក្កមតិ នោ បដិក្កមតិ តត្ថេវ ខីលដ្ឋាយី ឋិតោ ហោតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, សត្តមោ បុរិសទោសោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ. សោ ភិក្ខុ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ចោទិយមានោ ឯវមាហ – ‘កិំ នុ ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ អតិពាឡ្ហំ មយិ ព្យាវដា យាវ [ឥទំ បទំ សីហឡបោត្ថកេ នត្ថិ] ឥទានាហំ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’តិ. សោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិត្វា ឯវមាហ – ‘ឥទានិ ខោ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ អត្តមនា ហោថា’តិ? សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កោ ‘បេហី’តិ វុត្តោ, វិទ្ធោ សមានោ ចោទិតោ សារថិនា បុរិមេ ច បាទេ សំហរិត្វា បច្ឆិមេ ច បាទេ សំហរិត្វា តត្ថេវ ចត្តារោ បាទេ អភិនិសីទតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមោ បុរិសទោសោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ បុរិសខឡុង្កា អដ្ឋ ច បុរិសទោសា’’តិ. ចតុត្ថំ.