២. សត្តសូរិយសុត្តំ

៦៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ អម្ពបាលិវនេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; អធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ អលំ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘សិនេរុ, ភិក្ខវេ, បព្ពតរាជា ចតុរាសីតិយោជនសហស្សានិ អាយាមេន, ចតុរាសីតិយោជនសហស្សានិ វិត្ថារេន, ចតុរាសីតិយោជនសហស្សានិ មហាសមុទ្ទេ អជ្ឈោគាឡ្ហោ, ចតុរាសីតិយោជនសហស្សានិ មហាសមុទ្ទា អច្ចុគ្គតោ. ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ពហូនិ វស្សានិ ពហូនិ វស្សសតានិ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ ទេវោ ន វស្សតិ. ទេវេ ខោ បន, ភិក្ខវេ, អវស្សន្តេ យេ កេចិមេ ពីជគាមភូតគាមា ឱសធិតិណវនប្បតយោ តេ ឧស្សុស្សន្តិ វិសុស្សន្តិ, ន ភវន្តិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ទុតិយោ សូរិយោ បាតុភវតិ. ទុតិយស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា យា កាចិ កុន្នទិយោ កុសោព្ភា [កុស្សុព្ភោ (សី.), កុស្សោព្ភា (ស្យា.)] តា ឧស្សុស្សន្តិ វិសុស្សន្តិ, ន ភវន្តិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន តតិយោ សូរិយោ បាតុភវតិ. តតិយស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា យា កាចិ មហានទិយោ, សេយ្យថិទំ – គង្គា, យមុនា, អចិរវតី, សរភូ, មហី, តា ឧស្សុស្សន្តិ វិសុស្សន្តិ, ន ភវន្តិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ចតុត្ថោ សូរិយោ បាតុភវតិ. ចតុត្ថស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា យេ តេ មហាសរា យតោ ឥមា មហានទិយោ បវត្តន្តិ, សេយ្យថិទំ – អនោតត្តា, សីហបបាតា, រថការា, កណ្ណមុណ្ឌា, កុណាលា, ឆទ្ទន្តា, មន្ទាកិនិយា, តា ឧស្សុស្សន្តិ វិសុស្សន្តិ, ន ភវន្តិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន បញ្ចមោ សូរិយោ បាតុភវតិ. បញ្ចមស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា យោជនសតិកានិបិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកានិ ឱគច្ឆន្តិ, ទ្វិយោជនសតិកានិបិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកានិ ឱគច្ឆន្តិ, តិយោជនសតិកានិបិ, ចតុយោជនសតិកានិបិ, បញ្ចយោជនសតិកានិបិ, ឆយោជនសតិកានិបិ, សត្តយោជនសតិកានិបិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកានិ ឱគច្ឆន្តិ; សត្តតាលម្បិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ សណ្ឋាតិ, ឆតាលម្បិ, បញ្ចតាលម្បិ, ចតុតាលម្បិ, តិតាលម្បិ, ទ្វិតាលម្បិ, តាលមត្តម្បិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ សណ្ឋាតិ; សត្តបោរិសម្បិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ សណ្ឋាតិ, ឆបោរិសម្បិ, បញ្ចបោរិសម្បិ, ចតុបោរិសម្បិ, តិបោរិសម្បិ, ទ្វិបោរិសម្បិ, បោរិសម្បិ [បោរិសមត្តម្បិ (ស្យា.)], អឌ្ឍបោរិសម្បិ, កដិមត្តម្បិ, ជណ្ណុកាមត្តម្បិ, គោប្ផកមត្តម្បិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, សរទសមយេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ តត្ថ តត្ថ គោបទេសុ [គោប្ផកបទេសេសុ (ក.)] ឧទកានិ ឋិតានិ ហោន្តិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តត្ថ តត្ថ គោប្ផកមត្តានិ [គោបទមត្តានិ (សី. ស្យា.)] មហាសមុទ្ទេ ឧទកានិ ឋិតានិ ហោន្តិ. បញ្ចមស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា អង្គុលិបព្ពមត្តម្បិ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ន ហោតិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ឆដ្ឋោ សូរិយោ បាតុភវតិ. ឆដ្ឋស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា អយញ្ច មហាបថវី សិនេរុ ច បព្ពតរាជា ធូមាយន្តិ សំធូមាយន្តិ សម្បធូមាយន្តិ [ធូបាយន្តិ សន្ធូបាយន្តិ សម្បធូបាយន្តិ (សី. ស្យា.)]. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុម្ភការបាកោ អាលេបិតោ [អាលិម្បិតោ (សី. ស្យា.)] បឋមំ ធូមេតិ សំធូមេតិ សម្បធូមេតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋស្ស សូរិយស្ស បាតុភាវា អយញ្ច មហាបថវី សិនេរុ ច បព្ពតរាជា ធូមាយន្តិ សំធូមាយន្តិ សម្បធូមាយន្តិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន សត្តមោ សូរិយោ បាតុភវតិ. សត្តមស្ស, ភិក្ខវេ, សូរិយស្ស បាតុភាវា អយញ្ច មហាបថវី សិនេរុ ច បព្ពតរាជា អាទិប្បន្តិ បជ្ជលន្តិ ឯកជាលា ភវន្តិ. ឥមិស្សា ច, ភិក្ខវេ, មហាបថវិយា សិនេរុស្ស ច បព្ពតរាជស្ស ឈាយមានានំ ទយ្ហមានានំ អច្ចិ វាតេន ខិត្តា យាវ ព្រហ្មលោកាបិ គច្ឆតិ. សិនេរុស្ស, ភិក្ខវេ, បព្ពតរាជស្ស ឈាយមានស្ស ទយ្ហមានស្ស វិនស្សមានស្ស មហតា តេជោខន្ធេន អភិភូតស្ស យោជនសតិកានិបិ កូដានិ បលុជ្ជន្តិ ទ្វិយោជនសតិកានិបិ, តិយោជនសតិកានិបិ, ចតុយោជនសតិកានិបិ, បញ្ចយោជនសតិកានិបិ កូដានិ បលុជ្ជន្តិ. ឥមិស្សា ច, ភិក្ខវេ, មហាបថវិយា សិនេរុស្ស ច បព្ពតរាជស្ស ឈាយមានានំ ទយ្ហមានានំ នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ ន មសិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, សប្បិស្ស វា តេលស្ស វា ឈាយមានស្ស ទយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ ន មសិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមិស្សា ច មហាបថវិយា សិនេរុស្ស ច បព្ពតរាជស្ស ឈាយមានានំ ទយ្ហមានានំ នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ ន មសិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ អលំ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, កោ មន្តា កោ សទ្ធាតា – ‘អយញ្ច បថវី សិនេរុ ច បព្ពតរាជា ទយ្ហិស្សន្តិ វិនស្សិស្សន្តិ, ន ភវិស្សន្តី’តិ អញ្ញត្រ ទិដ្ឋបទេហិ?

[អ. និ. ៦.៥៤; ៧.៧៣] ‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, សុនេត្តោ នាម សត្ថា អហោសិ តិត្ថករោ កាមេសុ វីតរាគោ. សុនេត្តស្ស ខោ បន, ភិក្ខវេ, សត្ថុនោ អនេកានិ សាវកសតានិ អហេសុំ. សុនេត្តោ, ភិក្ខវេ, សត្ថា សាវកានំ ព្រហ្មលោកសហព្យតាយ ធម្មំ ទេសេសិ. យេ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សុនេត្តស្ស សត្ថុនោ ព្រហ្មលោកសហព្យតាយ ធម្មំ ទេសេន្តស្ស សព្ពេន សព្ពំ សាសនំ អាជានិំសុ តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ ព្រហ្មលោកំ ឧបបជ្ជិំសុ. យេ ន សព្ពេន សព្ពំ សាសនំ អាជានិំសុ តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អប្បេកច្ចេ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ និម្មានរតីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ តុសិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ យាមានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ តាវតិំសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ ខត្តិយមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ ព្រាហ្មណមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ, អប្បេកច្ចេ គហបតិមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សុនេត្តស្ស សត្ថុនោ ឯតទហោសិ – ‘ន ខោ មេតំ បតិរូបំ យោហំ សាវកានំ សមសមគតិយោ អស្សំ អភិសម្បរាយំ, យំនូនាហំ ឧត្តរិ មេត្តំ [ឧត្តរិ មគ្គំ (ក.)] ភាវេយ្យ’’’ន្តិ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សុនេត្តោ សត្ថា សត្ត វស្សានិ មេត្តំ ចិត្តំ ភាវេសិ. សត្ត វស្សានិ មេត្តំ ចិត្តំ ភាវេត្វា សត្ត សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ នយិមំ លោកំ បុនរាគមាសិ. សំវដ្ដមានេ សុទំ, ភិក្ខវេ, លោកេ អាភស្សរូបគោ ហោតិ. វិវដ្ដមានេ លោកេ សុញ្ញំ ព្រហ្មវិមានំ ឧបបជ្ជតិ. តត្រ សុទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា ហោតិ មហាព្រហ្មា អភិភូ អនភិភូតោ អញ្ញទត្ថុទសោ វសវត្តី. ឆត្តិំសក្ខត្តុំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សក្កោ អហោសិ ទេវានមិន្ទោ. អនេកសតក្ខត្តុំ រាជា អហោសិ ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ចាតុរន្តោ វិជិតាវី ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ សត្តរតនសមន្នាគតោ. បរោសហស្សំ ខោ បនស្ស បុត្តា អហេសុំ សូរា វីរង្គរូបា បរសេនប្បមទ្ទនា. សោ ឥមំ បថវិំ សាគរបរិយន្តំ អទណ្ឌេន អសត្ថេន ធម្មេន អភិវិជិយ អជ្ឈាវសិ. សោ ហិ នាម, ភិក្ខវេ, សុនេត្តោ សត្ថា ឯវំ ទីឃាយុកោ សមានោ ឯវំ ចិរដ្ឋិតិកោ អបរិមុត្តោ អហោសិ – ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, អបរិមុត្តោ ទុក្ខស្មា’តិ វទាមិ’’.

‘‘តំ កិស្ស ហេតុ? ចតុន្នំ ធម្មានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា. កតមេសំ ចតុន្នំ? អរិយស្ស, ភិក្ខវេ, សីលស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា, អរិយស្ស សមាធិស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា, អរិយាយ បញ្ញាយ អននុពោធា អប្បដិវេធា, អរិយាយ វិមុត្តិយា អននុពោធា អប្បដិវេធា. តយិទំ, ភិក្ខវេ, អរិយំ សីលំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, អរិយោ សមាធិ អនុពោធោ បដិវិទ្ធោ, អរិយា បញ្ញា អនុពោធា បដិវិទ្ធា, អរិយា វិមុត្តិ អនុពោធា បដិវិទ្ធា, ឧច្ឆិន្នា ភវតណ្ហា, ខីណា ភវនេត្តិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘សីលំ សមាធិ បញ្ញា ច, វិមុត្តិ ច អនុត្តរា;

អនុពុទ្ធា ឥមេ ធម្មា, គោតមេន យសស្សិនា.

‘‘ឥតិ ពុទ្ធោ អភិញ្ញាយ, ធម្មមក្ខាសិ ភិក្ខុនំ;

ទុក្ខស្សន្តករោ សត្ថា, ចក្ខុមា បរិនិព្ពុតោ’’តិ. ទុតិយំ;