៦. ទុតិយសញ្ញាសុត្តំ

៤៩. ‘‘សត្តិមា, ភិក្ខវេ, សញ្ញា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា. កតមា សត្ត? អសុភសញ្ញា, មរណសញ្ញា, អាហារេ បដិកូលសញ្ញា, សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញា, អនិច្ចសញ្ញា, អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត សញ្ញា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានាតិ.

‘‘‘អសុភសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ. ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? អសុភសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ មេថុនធម្មសមាបត្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុក្កុដបត្តំ វា ន្ហារុទទ្ទុលំ វា អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អសុភសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ មេថុនធម្មសមាបត្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អសុភសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ មេថុនធម្មសមាបត្តិយា ចិត្តំ អនុសន្ទហតិ [អនុសណ្ឋាតិ (សី.)] អប្បដិកុល្យតា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ អសុភសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អសុភសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ មេថុនធម្មសមាបត្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ អសុភសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘អសុភសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘មរណសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? មរណសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ជីវិតនិកន្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុក្កុដបត្តំ វា ន្ហារុទទ្ទុលំ វា អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មរណសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ជីវិតនិកន្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មរណសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ជីវិតនិកន្តិយា ចិត្តំ អនុសន្ទហតិ អប្បដិកុល្យតា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ មរណសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ មរណសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ជីវិតនិកន្តិយា ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ មរណសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘មរណសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘អាហារេ បដិកូលសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ, កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? អាហារេ បដិកូលសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ រសតណ្ហាយ ចិត្តំ បតិលីយតិ …បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុក្កុដបត្តំ វា ន្ហារុទទ្ទុលំ វា អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អាហារេ បដិកូលសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ រសតណ្ហាយ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អាហារេ បដិកូលសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ រសតណ្ហាយ ចិត្តំ អនុសន្ទហតិ អប្បដិកុល្យតា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ អាហារេ បដិកូលសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អាហារេ បដិកូលសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ រសតណ្ហាយ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ អាហារេ បដិកូលសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘អាហារេ បដិកូលសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លោកចិត្រេសុ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… សេយ្យថាបិ ភិក្ខវេ…បេ… បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លោកចិត្រេសុ ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លោកចិត្រេសុ ចិត្តំ អនុសន្ទហតិ អប្បដិកុល្យតា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លោកចិត្រេសុ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘អនិច្ចសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? អនិច្ចសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លាភសក្ការសិលោកេ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កុក្កុដបត្តំ វា ន្ហារុទទ្ទុលំ វា អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ ន សម្បសារិយតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនិច្ចសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លាភសក្ការសិលោកេ ចិត្តំ បតិលីយតិ…បេ… ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនិច្ចសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លាភសក្ការសិលោកេ ចិត្តំ អនុសន្ទហតិ អប្បដិកុល្យតា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ អនិច្ចសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនិច្ចសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ លាភសក្ការសិលោកេ ចិត្តំ បតិលីយតិ បតិកុដតិ បតិវត្តតិ, ន សម្បសារិយតិ ឧបេក្ខា វា បាដិកុល្យតា វា សណ្ឋាតិ; វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ អនិច្ចសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘អនិច្ចសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ អាលស្យេ កោសជ្ជេ វិស្សដ្ឋិយេ បមាទេ អននុយោគេ អបច្ចវេក្ខណាយ តិព្ពា ភយសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតិ, សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧក្ខិត្តាសិកេ វធកេ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ អាលស្យេ កោសជ្ជេ វិស្សដ្ឋិយេ បមាទេ អននុយោគេ អបច្ចវេក្ខណាយ តិព្ពា ភយសញ្ញា, ន បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតិ, សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧក្ខិត្តាសិកេ វធកេ. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ អាលស្យេ កោសជ្ជេ វិស្សដ្ឋិយេ បមាទេ អននុយោគេ អបច្ចវេក្ខណាយ តិព្ពា ភយសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតិ, សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧក្ខិត្តាសិកេ វធកេ. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញាបរិចិតេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានាបគតំ មានសំ ហោតិ វិធាសមតិក្កន្តំ សន្តំ សុវិមុត្តំ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ ន អហង្ការមមង្ការមានាបគតំ មានសំ ហោតិ វិធាសមតិក្កន្តំ សន្តំ សុវិមុត្តំ. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘អភាវិតា មេ ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា, នត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, អប្បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ.

‘‘សចេ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញាបរិចិតេន ចេតសា ពហុលំ វិហរតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហង្ការមមង្ការមានាបគតំ មានសំ ហោតិ វិធាសមតិក្កន្តំ សន្តំ សុវិមុត្តំ. វេទិតព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ‘សុភាវិតា មេ ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា, អត្ថិ មេ បុព្ពេនាបរំ វិសេសោ, បត្តំ មេ ភាវនាពល’ន្តិ. ឥតិហ តត្ថ សម្បជានោ ហោតិ. ‘ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោតិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត សញ្ញា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា អមតោគធា អមតបរិយោសានា’’តិ. ឆដ្ឋំ.