៤. ទុតិយអគ្គិសុត្តំ

៤៧. តេន ខោ បន សមយេន ឧគ្គតសរីរស្ស ព្រាហ្មណស្ស មហាយញ្ញោ ឧបក្ខដោ ហោតិ. បញ្ច ឧសភសតានិ ថូណូបនីតានិ ហោន្តិ យញ្ញត្ថាយ, បញ្ច វច្ឆតរសតានិ ថូណូបនីតានិ ហោន្តិ យញ្ញត្ថាយ, បញ្ច វច្ឆតរិសតានិ ថូណូបនីតានិ ហោន្តិ យញ្ញត្ថាយ, បញ្ច អជសតានិ ថូណូបនីតានិ ហោន្តិ យញ្ញត្ថាយ, បញ្ច ឧរព្ភសតានិ ថូណូបនីតានិ ហោន្តិ យញ្ញត្ថាយ. អថ ខោ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘សុតំ មេតំ, ភោ គោតម, អគ្គិស្ស អាទានំ [អាធានំ (សី. ស្យា.)] យូបស្ស ឧស្សាបនំ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំស’’ន្តិ. ‘‘មយាបិ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, សុតំ អគ្គិស្ស អាទានំ យូបស្ស ឧស្សាបនំ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំស’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភោ គោតម, អគ្គិស្ស អាទានំ យូបស្ស ឧស្សាបនំ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំស’’ន្តិ. ‘‘មយាបិ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, សុតំ អគ្គិស្ស អាទានំ យូបស្ស ឧស្សាបនំ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំស’’ន្តិ. ‘‘តយិទំ, ភោ គោតម, សមេតិ ភោតោ ចេវ គោតមស្ស អម្ហាកញ្ច, យទិទំ សព្ពេន សព្ពំ’’.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា អានន្ទោ ឧគ្គតសរីរំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, ព្រាហ្មណ, តថាគតា ឯវំ បុច្ឆិតព្ពា – ‘សុតំ មេតំ, ភោ គោតម, អគ្គិស្ស អាទានំ យូបស្ស ឧស្សាបនំ មហប្ផលំ ហោតិ មហានិសំស’ន្តិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, តថាគតា បុច្ឆិតព្ពា – ‘អហញ្ហិ, ភន្តេ, អគ្គិំ [អគ្គិស្ស (ក.)] អាទាតុកាមោ, [អាធាតុកាមោ (សី. ស្យា.)] យូបំ ឧស្សាបេតុកាមោ. ឱវទតុ មំ, ភន្តេ, ភគវា. អនុសាសតុ មំ, ភន្តេ, ភគវា យំ មម អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’’តិ.

អថ ខោ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហញ្ហិ, ភោ គោតម, អគ្គិំ អាទាតុកាមោ យូបំ ឧស្សាបេតុកាមោ. ឱវទតុ មំ ភវំ គោតមោ. អនុសាសតុ មំ ភវំ គោតមោ យំ មម អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ [អាធេន្តោ (សី. ស្យា.)] យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា តីណិ សត្ថានិ ឧស្សាបេតិ អកុសលានិ ទុក្ខុទ្រយានិ [ទុក្ខុទ្ទយានិ (សី.)] ទុក្ខវិបាកានិ. កតមានិ តីណិ? កាយសត្ថំ, វចីសត្ថំ, មនោសត្ថំ. អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឯវំ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ – ‘ឯត្តកា ឧសភា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា វច្ឆតរា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា វច្ឆតរិយោ ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា អជា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា ឧរព្ភា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយា’តិ. សោ ‘បុញ្ញំ ករោមី’តិ អបុញ្ញំ ករោតិ, ‘កុសលំ ករោមី’តិ អកុសលំ ករោតិ, ‘សុគតិយា មគ្គំ បរិយេសាមី’តិ ទុគ្គតិយា មគ្គំ បរិយេសតិ. អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឥទំ បឋមំ មនោសត្ថំ ឧស្សាបេតិ អកុសលំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកំ.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, អគ្គិំ អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឯវំ វាចំ ភាសតិ – ‘ឯត្តកា ឧសភា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា វច្ឆតរា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា វច្ឆតរិយោ ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា អជា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយ, ឯត្តកា ឧរព្ភា ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយា’តិ. សោ ‘បុញ្ញំ ករោមី’តិ អបុញ្ញំ ករោតិ, ‘កុសលំ ករោមី’តិ អកុសលំ ករោតិ, ‘សុគតិយា មគ្គំ បរិយេសាមី’តិ ទុគ្គតិយា មគ្គំ បរិយេសតិ. អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឥទំ ទុតិយំ វចីសត្ថំ ឧស្សាបេតិ អកុសលំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកំ.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, អគ្គិំ អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា សយំ បឋមំ សមារម្ភតិ [សមារព្ភតិ (សី. ក.), សមារភតិ (ស្យា.)] ឧសភា ហន្តុំ [ហញ្ញន្តុ (សី. ស្យា.)] យញ្ញត្ថាយ, សយំ បឋមំ សមារម្ភតិ វច្ឆតរា ហន្តុំ យញ្ញត្ថាយ, សយំ បឋមំ សមារម្ភតិ វច្ឆតរិយោ ហន្តុំ យញ្ញត្ថាយ, សយំ បឋមំ សមារម្ភតិ អជា ហន្តុំ យញ្ញត្ថាយ, សយំ បឋមំ សមារម្ភតិ ឧរព្ភា ហន្តុំ យញ្ញត្ថាយ [ហញ្ញន្តុ យញ្ញត្ថាយាតិ (សី. ស្យា.)]. សោ ‘បុញ្ញំ ករោមី’តិ អបុញ្ញំ ករោតិ, ‘កុសលំ ករោមី’តិ អកុសលំ ករោតិ, ‘សុគតិយា មគ្គំ បរិយេសាមី’តិ ទុគ្គតិយា មគ្គំ បរិយេសតិ. អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឥទំ តតិយំ កាយសត្ថំ ឧស្សាបេតិ អកុសលំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកំ. អគ្គិំ, ព្រាហ្មណ, អាទេន្តោ យូបំ ឧស្សាបេន្តោ បុព្ពេវ យញ្ញា ឥមានិ តីណិ សត្ថានិ ឧស្សាបេតិ អកុសលានិ ទុក្ខុទ្រយានិ ទុក្ខវិបាកានិ.

‘‘តយោមេ, ព្រាហ្មណ, អគ្គី បហាតព្ពា បរិវជ្ជេតព្ពា, ន សេវិតព្ពា. កតមេ តយោ? រាគគ្គិ, ទោសគ្គិ, មោហគ្គិ.

‘‘កស្មា ចាយំ, ព្រាហ្មណ, រាគគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ? រត្តោ ខោ, ព្រាហ្មណ, រាគេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. តស្មាយំ រាគគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ.

‘‘កស្មា ចាយំ, ព្រាហ្មណ, ទោសគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ? ទុដ្ឋោ ខោ, ព្រាហ្មណ, ទោសេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. តស្មាយំ ទោសគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ.

‘‘កស្មា ចាយំ, ព្រាហ្មណ, មោហគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ? មូឡ្ហោ ខោ, ព្រាហ្មណ, មោហេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. តស្មាយំ មោហគ្គិ បហាតព្ពោ បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន សេវិតព្ពោ. ឥមេ ខោ តយោ, ព្រាហ្មណ, អគ្គី បហាតព្ពា បរិវជ្ជេតព្ពា, ន សេវិតព្ពា.

‘‘តយោ ខោ, ព្រាហ្មណ, អគ្គី សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា សម្មា សុខំ បរិហាតព្ពា. កតមេ តយោ? អាហុនេយ្យគ្គិ, គហបតគ្គិ, ទក្ខិណេយ្យគ្គិ.

‘‘កតមោ ច, ព្រាហ្មណ, អាហុនេយ្យគ្គិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, យស្ស តេ ហោន្តិ មាតាតិ វា បិតាតិ វា, អយំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, អាហុនេយ្យគ្គិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អតោហយំ [ឥតោបាយំ (ក.)], ព្រាហ្មណ, អាហុតោ សម្ភូតោ, តស្មាយំ អាហុនេយ្យគ្គិ សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា សម្មា សុខំ បរិហាតព្ពោ.

‘‘កតមោ ច, ព្រាហ្មណ, គហបតគ្គិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, យស្ស តេ ហោន្តិ បុត្តាតិ វា ទារាតិ វា ទាសាតិ វា បេស្សាតិ វា កម្មករាតិ វា, អយំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, គហបតគ្គិ. តស្មាយំ គហបតគ្គិ សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា សម្មា សុខំ បរិហាតព្ពោ.

‘‘កតមោ ច, ព្រាហ្មណ, ទក្ខិណេយ្យគ្គិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា បរប្បវាទា បដិវិរតា ខន្តិសោរច្ចេ និវិដ្ឋា ឯកមត្តានំ ទមេន្តិ, ឯកមត្តានំ សមេន្តិ, ឯកមត្តានំ បរិនិព្ពាបេន្តិ, អយំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, ទក្ខិណេយ្យគ្គិ. តស្មាយំ ទក្ខិណេយ្យគ្គិ សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា សម្មា សុខំ បរិហាតព្ពោ. ឥមេ ខោ, ព្រាហ្មណ, តយោ អគ្គី សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា សម្មា សុខំ បរិហាតព្ពា.

‘‘អយំ ខោ បន, ព្រាហ្មណ, កដ្ឋគ្គិ កាលេន កាលំ ឧជ្ជលេតព្ពោ, កាលេន កាលំ អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពោ, កាលេន កាលំ និព្ពាបេតព្ពោ, កាលេន កាលំ និក្ខិបិតព្ពោ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ ឧគ្គតសរីរោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម; អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតន្តិ. ឯសាហំ, ភោ គោតម, បញ្ច ឧសភសតានិ មុញ្ចាមិ ជីវិតំ ទេមិ, បញ្ច វច្ឆតរសតានិ មុញ្ចាមិ ជីវិតំ ទេមិ, បញ្ច វច្ឆតរិសតានិ មុញ្ចាមិ ជីវិតំ ទេមិ, បញ្ច អជសតានិ មុញ្ចាមិ ជីវិតំ ទេមិ, បញ្ច ឧរព្ភសតានិ មុញ្ចាមិ ជីវិតំ ទេមិ. ហរិតានិ ចេវ តិណានិ ខាទន្តុ, សីតានិ ច បានីយានិ បិវន្តុ, សីតោ ច នេសំ វាតោ ឧបវាយត’’ន្តិ [ឧបវាយតូតិ (ក.)]. ចតុត្ថំ.