១. ធនវគ្គោ

១. បឋមបិយសុត្តំ

១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច. កតមេហិ សត្តហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ លាភកាមោ ច ហោតិ, សក្ការកាមោ ច ហោតិ, អនវញ្ញត្តិកាមោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច, បាបិច្ឆោ ច, មិច្ឆាទិដ្ឋិ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច.

‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ, មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច. កតមេហិ សត្តហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន លាភកាមោ ច ហោតិ, ន សក្ការកាមោ ច ហោតិ, ន អនវញ្ញត្តិកាមោ ច ហោតិ, ហិរិមា ច ហោតិ, ឱត្តប្បី ច, អប្បិច្ឆោ ច, សម្មាទិដ្ឋិ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយបិយសុត្តំ

២. ‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច. កតមេហិ សត្តហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ លាភកាមោ ច ហោតិ, សក្ការកាមោ ច ហោតិ, អនវញ្ញត្តិកាមោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច, ឥស្សុកី ច, មច្ឆរី ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ អប្បិយោ ច ហោតិ អមនាបោ ច អគរុ ច អភាវនីយោ ច.

‘‘សត្តហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ+? សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច. កតមេហិ សត្តហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន លាភកាមោ ច ហោតិ, ន សក្ការកាមោ ច ហោតិ, ន អនវញ្ញត្តិកាមោ ច ហោតិ, ហិរិមា ច ហោតិ, ឱត្តប្បី ច, អនិស្សុកី ច, អមច្ឆរី ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សំខិត្តពលសុត្តំ

៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ…បេ… សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, ពលានិ. កតមានិ សត្ត? សទ្ធាពលំ, វីរិយពលំ, ហិរីពលំ, ឱត្តប្បពលំ, សតិពលំ, សមាធិពលំ, បញ្ញាពលំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពលានីតិ.

‘‘សទ្ធាពលំ វីរិយញ្ច, ហិរី [ហិរិ (សី. បី. ក.)] ឱត្តប្បិយំ ពលំ;

សតិពលំ សមាធិ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ពលំ;

ឯតេហិ ពលវា ភិក្ខុ, សុខំ ជីវតិ បណ្ឌិតោ;

‘‘យោនិសោ វិចិនេ ធម្មំ, បញ្ញាយត្ថំ វិបស្សតិ;

បជ្ជោតស្សេវ និព្ពានំ, វិមោក្ខោ ហោតិ ចេតសោ’’តិ. តតិយំ;

៤. វិត្ថតពលសុត្តំ

៤. ‘‘សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, ពលានិ. កតមានិ សត្ត? សទ្ធាពល, វីរិយពលំ, ហិរីពលំ, ឱត្តប្បពលំ, សតិពលំ, សមាធិពលំ, បញ្ញាពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធាពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធាពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, វីរិយពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វីរិយពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ហិរីពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ហិរិមា ហោតិ, ហិរីយតិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, ហិរីយតិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ហិរីពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ឱត្តប្បពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឱត្តប្បី ហោតិ, ឱត្តប្បតិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, ឱត្តប្បតិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឱត្តប្បពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សតិពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. ឥទំ, វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សតិពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សមាធិពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមាធិពលំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញាពលំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាពលំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពលានីតិ.

‘‘សទ្ធាពលំ វីរិយញ្ច, ហិរី ឱត្តប្បិយំ ពលំ;

សតិពលំ សមាធិ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ពលំ;

ឯតេហិ ពលវា ភិក្ខុ, សុខំ ជីវតិ បណ្ឌិតោ.

‘‘យោនិសោ វិចិនេ ធម្មំ, បញ្ញាយត្ថំ វិបស្សតិ;

បជ្ជោតស្សេវ និព្ពានំ, វិមោក្ខោ ហោតិ ចេតសោ’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. សំខិត្តធនសុត្តំ

៥. ‘‘សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, ធនានិ. កតមានិ សត្ត? សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, ហិរីធនំ, ឱត្តប្បធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ធនានីតិ.

‘‘សទ្ធាធនំ សីលធនំ, ហិរី ឱត្តប្បិយំ ធនំ;

សុតធនញ្ច ចាគោ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ធនំ.

‘‘យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថិ, ឥត្ថិយា បុរិសស្ស វា;

អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ.

‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;

អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ [វរំ (ក.)] ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ. បញ្ចមំ;

៦. វិត្ថតធនសុត្តំ

៦. ‘‘សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, ធនានិ. កតមានិ សត្ត? សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, ហិរីធនំ, ឱត្តប្បធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធាធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធាធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សីលធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សីលធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ហិរីធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ហិរីមា ហោតិ, ហិរីយតិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, ហិរីយតិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ហិរីធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ឱត្តប្បធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឱត្តប្បី ហោតិ, ឱត្តប្បតិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, ឱត្តប្បតិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឱត្តប្បធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សុតធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ. យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ. តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សុតធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ចាគធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ចាគធនំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញាធនំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បញ្ញវា ហោតិ…បេ… សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាធនំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តធនានីតិ.

‘‘សទ្ធាធនំ សីលធនំ, ហិរី ឱត្តប្បិយំ ធនំ;

សុតធនញ្ច ចាគោ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ធនំ.

‘‘យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថិ, ឥត្ថិយា បុរិសស្ស វា;

អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ.

‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;

អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. ឧគ្គសុត្តំ

៧. អថ ខោ ឧគ្គោ រាជមហាមត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧគ្គោ រាជមហាមត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ អឌ្ឍោ ចាយំ, ភន្តេ, មិគារោ រោហណេយ្យោ យាវ មហទ្ធនោ យាវ មហាភោគោ’’តិ. ‘‘កីវ អឌ្ឍោ បនុគ្គ, មិគារោ រោហណេយ្យោ, កីវ មហទ្ធនោ, កីវ មហាភោគោ’’តិ? ‘‘សតំ, ភន្តេ, សតសហស្សានំ [សហស្សានំ (សី.), សហស្សានិ (ស្យា.), សតសហស្សានិ (?)] ហិរញ្ញស្ស, កោ បន វាទោ រូបិយស្សា’’តិ! ‘‘អត្ថិ ខោ ឯតំ, ឧគ្គ, ធនំ នេតំ ‘នត្ថី’តិ វទាមីតិ. តញ្ច ខោ ឯតំ, ឧគ្គ, ធនំ សាធារណំ អគ្គិនា ឧទកេន រាជូហិ ចោរេហិ អប្បិយេហិ ទាយាទេហិ. សត្ត ខោ ឥមានិ, ឧគ្គ, ធនានិ អសាធារណានិ អគ្គិនា ឧទកេន រាជូហិ ចោរេហិ អប្បិយេហិ ទាយាទេហិ. កតមានិ សត្ត? សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, ហិរីធនំ, ឱត្តប្បធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនំ. ឥមានិ ខោ, ឧគ្គ, សត្ត ធនានិ អសាធារណានិ អគ្គិនា ឧទកេន រាជូហិ ចោរេហិ អប្បិយេហិ ទាយាទេហីតិ.

‘‘សទ្ធាធនំ សីលធនំ, ហិរី ឱត្តប្បិយំ ធនំ;

សុតធនញ្ច ចាគោ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ធនំ.

‘‘យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថិ, ឥត្ថិយា បុរិសស្ស វា;

ស វេ មហទ្ធនោ លោកេ, អជេយ្យោ ទេវមានុសេ.

‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;

អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ. សត្តមំ;

៨. សំយោជនសុត្តំ

៨. ‘‘សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, សំយោជនានិ. កតមានិ សត្ត? អនុនយសំយោជនំ, បដិឃសំយោជនំ, ទិដ្ឋិសំយោជនំ, វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ, មានសំយោជនំ, ភវរាគសំយោជនំ, អវិជ្ជាសំយោជនំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត សំយោជនានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បហានសុត្តំ

៩. ‘‘សត្តន្នំ, ភិក្ខវេ, សំយោជនានំ បហានាយ សមុច្ឆេទាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. កតមេសំ សត្តន្នំ? អនុនយសំយោជនស្ស បហានាយ សមុច្ឆេទាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ, បដិឃសំយោជនស្ស…បេ… ទិដ្ឋិសំយោជនស្ស… វិចិកិច្ឆាសំយោជនស្ស… មានសំយោជនស្ស… ភវរាគសំយោជនស្ស … អវិជ្ជាសំយោជនស្ស បហានាយ សមុច្ឆេទាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តន្នំ សំយោជនានំ បហានាយ សមុច្ឆេទាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អនុនយសំយោជនំ បហីនំ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវំ កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មំ. បដិឃសំយោជនំ…បេ… ទិដ្ឋិសំយោជនំ… វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ… មានសំយោជនំ… ភវរាគសំយោជនំ… អវិជ្ជាសំយោជនំ បហីនំ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវំ កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ, វិវត្តយិ សំយោជនំ, សម្មា មានាភិសមយា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្សា’’តិ. នវមំ.

១០. មច្ឆរិយសុត្តំ

១០. ‘‘សត្តិមានិ, ភិក្ខវេ, សំយោជនានិ. កតមានិ សត្ត? អនុនយសំយោជនំ, បដិឃសំយោជនំ, ទិដ្ឋិសំយោជនំ, វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ, មានសំយោជនំ, ឥស្សាសំយោជនំ, មច្ឆរិយសំយោជនំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត សំយោជនានី’’តិ. ទសមំ.

ធនវគ្គោ បឋមោ.