២. ផគ្គុនសុត្តំ

៥៦. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ផគ្គុនោ [ផេគ្គុនោ (ក.), ផគ្គុណោ (សី. ស្យា.)] អាពាធិកោ ហោតិ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, ផគ្គុនោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេនាយស្មា ផគ្គុនោ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា ផគ្គុនោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា ផគ្គុនោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន មញ្ចកេ សមធោសិ [សមញ្ចោបិ (សី. ស្យា. បី.), សំ + ធូ + ឦ = សមធោសិ]. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ផគ្គុនំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ផគ្គុន, មា ត្វំ មញ្ចកេ សមធោសិ. សន្តិមានិ អាសនានិ បរេហិ បញ្ញត្តានិ, តត្ថាហំ និសីទិស្សាមី’’តិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ផគ្គុនំ ឯតទវោច –

‘‘កច្ចិ តេ, ផគ្គុន, ខមនីយំ កច្ចិ យាបនីយំ? កច្ចិ តេ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ, នោ អភិក្កមន្តិ; បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ អភិក្កមោ’’តិ? ‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ពលវា បុរិសោ តិណ្ហេន សិខរេន មុទ្ធនិ [មុទ្ធានំ (សី. បី.)] អភិមត្ថេយ្យ [អភិមដ្ឋេយ្យ (ស្យា.)]; ឯវមេវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អធិមត្តា វាតា មុទ្ធនិ [ហនន្តិ (សី. បី.), ឱហនន្តិ (ស្យា.)] ឩហនន្តិ. ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ពលវា បុរិសោ ទឡ្ហេន វរត្តក្ខណ្ឌេន សីសវេឋនំ ទទេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អធិមត្តា សីសេ សីសវេទនា. ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ទក្ខោ គោឃាតកោ វា គោឃាតកន្តេវាសី វា តិណ្ហេន គោវិកន្តនេន កុច្ឆិំ បរិកន្តេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អធិមត្តា វាតា កុច្ឆិំ បរិកន្តន្តិ. ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ទ្វេ ពលវន្តោ បុរិសា ទុព្ពលតរំ បុរិសំ នានាពាហាសុ គហេត្វា អង្គារកាសុយា សន្តាបេយ្យុំ សម្បរិតាបេយ្យុំ; ឯវមេវំ ខោ មេ, ភន្តេ, អធិមត្តោ កាយស្មិំ ឌាហោ. ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ’’តិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ផគ្គុនំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

អថ ខោ អាយស្មា ផគ្គុនោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ កាលមកាសិ. តម្ហិ ចស្ស សមយេ មរណកាលេ ឥន្ទ្រិយានិ វិប្បសីទិំសុ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, ផគ្គុនោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ កាលមកាសិ. តម្ហិ ចស្ស សមយេ មរណកាលេ ឥន្ទ្រិយានិ វិប្បសីទិំសូ’’តិ.

‘‘កិំ ហានន្ទ, ផគ្គុនស្ស [ផេគ្គុនស្ស អានន្ទ (ក.)] ភិក្ខុនោ ឥន្ទ្រិយានិ ន វិប្បសីទិស្សន្តិ! ផគ្គុនស្ស, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ អវិមុត្តំ អហោសិ. តស្ស តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ.

‘‘ឆយិមេ, អានន្ទ, អានិសំសា កាលេន ធម្មស្សវនេ [ធម្មសវណេ (សី.)] កាលេន អត្ថុបបរិក្ខាយ. កតមេ ឆ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ. តស្ស តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. តស្ស តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, បឋមោ អានិសំសោ កាលេន ធម្មស្សវនេ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ ន ហេវ ខោ [នោ ច ខោ (ក.)] លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ, អបិ ច ខោ តថាគតសាវកំ លភតិ ទស្សនាយ. តស្ស តថាគតសាវកោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. តស្ស តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, ទុតិយោ អានិសំសោ កាលេន ធម្មស្សវនេ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ ន ហេវ ខោ លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ, នបិ តថាគតសាវកំ លភតិ ទស្សនាយ; អបិ ច ខោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ. តស្ស យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កយតោ អនុវិចារយតោ មនសានុបេក្ខតោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, តតិយោ អានិសំសោ កាលេន អត្ថុបបរិក្ខាយ.

‘‘ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ ហោតិ, អនុត្តរេ ច ខោ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ. តស្ស តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ…បេ… ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. តស្ស តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, ចតុត្ថោ អានិសំសោ កាលេន ធម្មស្សវនេ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ ហោតិ, អនុត្តរេ ច ខោ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ ន ហេវ ខោ លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ, អបិ ច ខោ តថាគតសាវកំ លភតិ ទស្សនាយ. តស្ស តថាគតសាវកោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ…បេ… បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. តស្ស តំ ធម្មទេសនំ សុត្វា អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, បញ្ចមោ អានិសំសោ កាលេន ធម្មស្សវនេ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហិ ឱរម្ភាគិយេហិ សំយោជនេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ ហោតិ, អនុត្តរេ ច ខោ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ហោតិ. សោ តម្ហិ សមយេ មរណកាលេ ន ហេវ ខោ លភតិ តថាគតំ ទស្សនាយ, នបិ តថាគតសាវកំ លភតិ ទស្សនាយ; អបិ ច ខោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ. តស្ស យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កយតោ អនុវិចារយតោ មនសានុបេក្ខតោ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. អយំ, អានន្ទ, ឆដ្ឋោ អានិសំសោ កាលេន អត្ថុបបរិក្ខាយ. ឥមេ ខោ, អានន្ទ, ឆ អានិសំសា កាលេន ធម្មស្សវនេ កាលេន អត្ថុបបរិក្ខាយា’’តិ. ទុតិយំ.