៣. ឆឡភិជាតិសុត្តំ

៥៧. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បូរណេន, ភន្តេ, កស្សបេន ឆឡភិជាតិយោ បញ្ញត្តា – កណ្ហាភិជាតិ បញ្ញត្តា, នីលាភិជាតិ បញ្ញត្តា, លោហិតាភិជាតិ បញ្ញត្តា, ហលិទ្ទាភិជាតិ បញ្ញត្តា, សុក្កាភិជាតិ បញ្ញត្តា, បរមសុក្កាភិជាតិ បញ្ញត្តា.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន កណ្ហាភិជាតិ បញ្ញត្តា, ឱរព្ភិកា សូករិកា សាកុណិកា មាគវិកា លុទ្ទា មច្ឆឃាតកា ចោរា ចោរឃាតកា ពន្ធនាគារិកា យេ វា បនញ្ញេបិ កេចិ កុរូរកម្មន្តា.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន នីលាភិជាតិ បញ្ញត្តា, ភិក្ខូ កណ្ដកវុត្តិកា យេ វា បនញ្ញេបិ កេចិ កម្មវាទា ក្រិយវាទា.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន លោហិតាភិជាតិ បញ្ញត្តា, និគណ្ឋា ឯកសាដកា.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន ហលិទ្ទាភិជាតិ បញ្ញត្តា, គិហី ឱទាតវសនា អចេលកសាវកា.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន សុក្កាភិជាតិ បញ្ញត្តា, អាជីវកា អាជីវកិនិយោ.

‘‘តត្រិទំ, ភន្តេ, បូរណេន កស្សបេន បរមសុក្កាភិជាតិ បញ្ញត្តា, នន្ទោ វច្ឆោ កិសោ សំកិច្ចោ មក្ខលិ គោសាលោ. បូរណេន, ភន្តេ, កស្សបេន ឥមា ឆឡភិជាតិយោ បញ្ញត្តា’’តិ.

‘‘កិំ បនានន្ទ, បូរណស្ស កស្សបស្ស សព្ពោ លោកោ ឯតទព្ភនុជានាតិ ឥមា ឆឡភិជាតិយោ បញ្ញាបេតុ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, បុរិសោ ទលិទ្ទោ អស្សកោ អនាឡ្ហិកោ, តស្ស អកាមកស្ស ពិលំ ឱលគ្គេយ្យុំ – ‘ឥទំ តេ, អម្ភោ បុរិស, មំសញ្ច ខាទិតព្ពំ, មូលញ្ច អនុប្បទាតព្ព’ន្តិ. ឯវមេវំ ខោ, អានន្ទ, បូរណេន កស្សបេន អប្បដិញ្ញាយ ឯតេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ឥមា ឆឡភិជាតិយោ បញ្ញត្តា, យថា តំ ពាលេន អព្យត្តេន អខេត្តញ្ញុនា អកុសលេន.

‘‘អហំ ខោ បនានន្ទ, ឆឡភិជាតិយោ បញ្ញាបេមិ. តំ សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កតមា ចានន្ទ, ឆឡភិជាតិយោ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ. ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ. ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ. ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ. ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ. ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ នីចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ចណ្ឌាលកុលេ វា នេសាទកុលេ វា វេនកុលេ [វេណកុលេ (សព្ពត្ថ)] វា រថការកុលេ វា បុក្កុសកុលេ វា, ទលិទ្ទេ អប្បន្នបានភោជនេ កសិរវុត្តិកេ, យត្ថ កសិរេន ឃាសច្ឆាទោ លព្ភតិ. សោ ច ហោតិ ទុព្ពណ្ណោ ទុទ្ទសិកោ ឱកោដិមកោ ពវ្ហាពាធោ កាណោ វា កុណី វា ខញ្ជោ វា បក្ខហតោ វា, ន លាភី អន្នស្ស បានស្ស វត្ថស្ស យានស្ស មាលាគន្ធវិលេបនស្ស សេយ្យាវសថបទីបេយ្យស្ស. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ នីចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ចណ្ឌាលកុលេ វា…បេ… សេយ្យាវសថបទីបេយ្យស្ស. សោ កាយេន សុចរិតំ ចរតិ, វាចាយ សុចរិតំ ចរតិ, មនសា សុចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន សុចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ សុចរិតំ ចរិត្វា, មនសា សុចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ នីចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ចណ្ឌាលកុលេ វា…បេ… សោ ច ហោតិ ទុព្ពណ្ណោ ទុទ្ទសិកោ ឱកោដិមកោ. សោ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ. សោ ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តោ, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, កណ្ហាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ ឧច្ចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ខត្តិយមហាសាលកុលេ វា ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ វា គហបតិមហាសាលកុលេ វា, អឌ្ឍេ មហទ្ធនេ មហាភោគេ បហូតជាតរូបរជតេ បហូតវិត្តូបករណេ បហូតធនធញ្ញេ. សោ ច ហោតិ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ, លាភី អន្នស្ស បានស្ស វត្ថស្ស យានស្ស មាលាគន្ធវិលេបនស្ស សេយ្យាវសថបទីបេយ្យស្ស. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរតិ, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរតិ, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា, មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ កណ្ហំ ធម្មំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ ឧច្ចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ខត្តិយមហាសាលកុលេ វា…បេ… សេយ្យាវសថបទីបេយ្យស្ស. សោ កាយេន សុចរិតំ ចរតិ, វាចាយ សុចរិតំ ចរតិ, មនសា សុចរិតំ ចរតិ. សោ កាយេន សុចរិតំ ចរិត្វា, វាចាយ សុចរិតំ ចរិត្វា, មនសា សុចរិតំ ចរិត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ សុក្កំ ធម្មំ អភិជាយតិ.

‘‘កថញ្ចានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ ឧច្ចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតិ – ខត្តិយមហាសាលកុលេ វា ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ វា គហបតិមហាសាលកុលេ វា, អឌ្ឍេ មហទ្ធនេ មហាភោគេ បហូតជាតរូបរជតេ បហូតវិត្តូបករណេ បហូតធនធញ្ញេ. សោ ច ហោតិ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ, លាភី អន្នស្ស បានស្ស វត្ថស្ស យានស្ស មាលាគន្ធវិលេបនស្ស សេយ្យាវសថបទីបេយ្យស្ស. សោ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ. សោ ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តោ, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សុក្កាភិជាតិយោ សមានោ អកណ្ហំ អសុក្កំ និព្ពានំ អភិជាយតិ. ឥមា ខោ, អានន្ទ, ឆឡភិជាតិយោ’’តិ. តតិយំ.