៧. ចោទនាសុត្តំ

១៦៧. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចោទកេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’.

‘‘កតមេ បញ្ច? កាលេន វក្ខាមិ, នោ អកាលេន; ភូតេន វក្ខាមិ, នោ អភូតេន; សណ្ហេន វក្ខាមិ, នោ ផរុសេន; អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ, នោ អនត្ថសំហិតេន; មេត្តចិត្តោ [មេត្តចិត្តេន (សី. បី. ក.) ចូឡវ. ៤០០ បស្សិតព្ពំ] វក្ខាមិ, នោ ទោសន្តរោ [ទោសន្តរេន (សី. បី. ក.)]. ចោទកេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ.

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ អកាលេន ចោទិយមានំ នោ កាលេន កុបិតំ, អភូតេន ចោទិយមានំ នោ ភូតេន កុបិតំ, ផរុសេន ចោទិយមានំ នោ សណ្ហេន កុបិតំ, អនត្ថសំហិតេន ចោទិយមានំ នោ អត្ថសំហិតេន កុបិតំ, ទោសន្តរេន ចោទិយមានំ នោ មេត្តចិត្តេន កុបិតំ.

‘‘អធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ [ឧបទហិតព្ពោ (សី. ស្យា. បី.)] – ‘អកាលេនាយស្មា ចុទិតោ នោ កាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អភូតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ផរុសេនាយស្មា ចុទិតោ នោ សណ្ហេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរេនាយស្មា ចុទិតោ នោ មេត្តចិត្តេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយា’តិ. អធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ.

‘‘អធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘អកាលេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ [ចុទិតោ (សី. ស្យា. បី.)] នោ កាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អភូតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ផរុសេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ សណ្ហេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ មេត្តចិត្តេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយា’តិ. អធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា ន អញ្ញោបិ ភិក្ខុ អភូតេន ចោទេតព្ពំ មញ្ញេយ្យាតិ.

‘‘ឥធ បនាហំ, អាវុសោ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ កាលេន ចោទិយមានំ នោ អកាលេន កុបិតំ, ភូតេន ចោទិយមានំ នោ អភូតេន កុបិតំ, សណ្ហេន ចោទិយមានំ នោ ផរុសេន កុបិតំ, អត្ថសំហិតេន ចោទិយមានំ នោ អនត្ថសំហិតេន កុបិតំ, មេត្តចិត្តេន ចោទិយមានំ នោ ទោសន្តរេន កុបិតំ.

‘‘ធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘កាលេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អកាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ភូតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; សណ្ហេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ផរុសេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ទោសន្តរេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយា’តិ. ធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ.

‘‘ធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘កាលេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អកាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ភូតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; សណ្ហេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ផរុសេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ទោសន្តរេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយា’តិ. ធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា អញ្ញោបិ ភិក្ខុ ភូតេន ចោទិតព្ពំ មញ្ញេយ្យាតិ.

‘‘ចុទិតេន, អាវុសោ, បុគ្គលេន ទ្វីសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាតព្ពំ – សច្ចេ ច, អកុប្បេ ច. មំ ចេបិ [បញ្ចហិ (ស្យា. ក.)], អាវុសោ, បរេ ចោទេយ្យុំ កាលេន វា អកាលេន វា ភូតេន វា អភូតេន វា សណ្ហេន វា ផរុសេន វា អត្ថសំហិតេន វា អនត្ថសំហិតេន វា មេត្តចិត្តា [មេត្តចិត្តេន (សី. បី. ក.) ម. និ. ១.២២៧ បស្សិតព្ពំ] វា ទោសន្តរា [ទោសន្តរេន (សី. បី. ក.)] វា, អហម្បិ ទ្វីសុយេវ ធម្មេសុ បតិដ្ឋហេយ្យំ – សច្ចេ ច, អកុប្បេ ច. សចេ ជានេយ្យំ – ‘អត្ថេសោ មយិ ធម្មោ’តិ, ‘អត្ថី’តិ នំ វទេយ្យំ – ‘សំវិជ្ជតេសោ មយិ ធម្មោ’តិ. សចេ ជានេយ្យំ – ‘នត្ថេសោ មយិ ធម្មោ’តិ, ‘នត្ថី’តិ នំ វទេយ្យំ – ‘នេសោ ធម្មោ មយិ សំវិជ្ជតី’តិ.

‘‘ឯវម្បិ ខោ តេ [ឯវម្បិ ខោ (ក.)], សារិបុត្ត, វុច្ចមានា អថ ច បនិធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ន បទក្ខិណំ គណ្ហន្តី’’តិ.

‘‘យេ តេ, ភន្តេ, បុគ្គលា អស្សទ្ធា ជីវិកត្ថា ន សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា សឋា មាយាវិនោ កេតពិនោ [កេដុភិនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារា ភោជនេ អមត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អននុយុត្តា សាមញ្ញេ អនបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ ន តិព្ពគារវា ពាហុលិកា សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា កុសីតា ហីនវីរិយា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា ទុប្បញ្ញា ឯឡមូគា, តេ មយា ឯវំ វុច្ចមានា ន បទក្ខិណំ គណ្ហន្តិ.

‘‘យេ បន តេ, ភន្តេ, កុលបុត្តា សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា អសឋា អមាយាវិនោ អកេតពិនោ អនុទ្ធតា អនុន្នឡា អចបលា អមុខរា អវិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អនុយុត្តា សាមញ្ញេ អបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ តិព្ពគារវា ន ពាហុលិកា ន សាថលិកា ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា បវិវេកេ បុព្ពង្គមា អារទ្ធវីរិយា បហិតត្តា ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សម្បជានា សមាហិតា ឯកគ្គចិត្តា បញ្ញវន្តោ អនេឡមូគា, តេ មយា ឯវំ វុច្ចមានា បទក្ខិណំ គណ្ហន្តីតិ.

‘‘យេ តេ, សារិបុត្ត, បុគ្គលា អស្សទ្ធា ជីវិកត្ថា ន សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា សឋា មាយាវិនោ កេតពិនោ ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារា ភោជនេ អមត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អននុយុត្តា សាមញ្ញេ អនបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ ន តិព្ពគារវា ពាហុលិកា សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា កុសីតា ហីនវីរិយា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា ទុប្បញ្ញា ឯឡមូគា, តិដ្ឋន្តុ តេ.

‘‘យេ បន, តេ សារិបុត្ត, កុលបុត្តា សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា អសឋា អមាយាវិនោ អកេតពិនោ អនុទ្ធតា អនុន្នឡា អចបលា អមុខរា អវិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អនុយុត្តា សាមញ្ញេ អបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ តិព្ពគារវា ន ពាហុលិកា ន សាថលិកា ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា បវិវេកេ បុព្ពង្គមា អារទ្ធវីរិយា បហិតត្តា ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សម្បជានា សមាហិតា ឯកគ្គចិត្តា បញ្ញវន្តោ អនេឡមូគា, តេ ត្វំ, សារិបុត្ត, វទេយ្យាសិ. ឱវទ, សារិបុត្ត, សព្រហ្មចារី; អនុសាស, សារិបុត្ត, សព្រហ្មចារី – ‘អសទ្ធម្មា វុដ្ឋាបេត្វា សទ្ធម្មេ បតិដ្ឋាបេស្សាមិ សព្រហ្មចារី’តិ. ឯវញ្ហិ តេ, សារិបុត្ត, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. សត្តមំ.