(១៧) ២. អាឃាតវគ្គោ

១. បឋមអាឃាតបដិវិនយសុត្តំ

១៦១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាឃាតបដិវិនយា យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ. កតមេ បញ្ច? យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, មេត្តា តស្មិំ បុគ្គលេ ភាវេតព្ពា; ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, ករុណា តស្មិំ បុគ្គលេ ភាវេតព្ពា; ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, ឧបេក្ខា តស្មិំ បុគ្គលេ ភាវេតព្ពា; ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, អសតិអមនសិការោ តស្មិំ បុគ្គលេ អាបជ្ជិតព្ពោ; ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេ អាឃាតោ ជាយេថ, កម្មស្សកតា តស្មិំ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាតព្ពា – ‘កម្មស្សកោ អយមាយស្មា កម្មទាយាទោ កម្មយោនិ កម្មពន្ធុ កម្មប្បដិសរណោ, យំ កម្មំ ករិស្សតិ កល្យាណំ វា បាបកំ វា តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សតី’តិ; ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាឃាតបដិវិនយា, យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយអាឃាតបដិវិនយសុត្តំ

១៦២. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘បញ្ចិមេ, អាវុសោ, អាឃាតបដិវិនយា យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ. កតមេ បញ្ច? ឥធាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ ហោតិ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. ឥធ បនាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ ហោតិ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. ឥធ បនាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ ហោតិ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ, លភតិ ច កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. ឥធ បនាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ ហោតិ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ, ន ច លភតិ កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. ឥធ បនាវុសោ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ, លភតិ ច កាលេន វា កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ; ឯវរូបេបិ, អាវុសោ, បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ.

‘‘តត្រាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ, កថំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ? សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បំសុកូលិកោ រថិយាយ នន្តកំ ទិស្វា វាមេន បាទេន និគ្គណ្ហិត្វា ទក្ខិណេន បាទេន បត្ថរិត្វា [វិត្ថារេត្វា (សី. បី.)], យោ តត្ថ សារោ តំ បរិបាតេត្វា អាទាយ បក្កមេយ្យ; ឯវមេវំ ខ្វាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ, យាស្ស អបរិសុទ្ធកាយសមាចារតា ន សាស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា, យា ច ខ្វាស្ស បរិសុទ្ធវចីសមាចារតា សាស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា. ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ.

‘‘តត្រាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ, កថំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ? សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បោក្ខរណី សេវាលបណកបរិយោនទ្ធា. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឃម្មាភិតត្តោ ឃម្មបរេតោ កិលន្តោ តសិតោ បិបាសិតោ. សោ តំ បោក្ខរណិំ ឱគាហេត្វា ឧភោហិ ហត្ថេហិ ឥតិចិតិ ច សេវាលបណកំ អបវិយូហិត្វា អញ្ជលិនា បិវិត្វា បក្កមេយ្យ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ, យាស្ស អបរិសុទ្ធវចីសមាចារតា ន សាស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា, យា ច ខ្វាស្ស បរិសុទ្ធកាយសមាចារតា សាស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា. ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ.

‘‘តត្រាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ លភតិ ច កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, កថំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ? សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បរិត្តំ គោបទេ [គោបទកេ (សី. ស្យា.)] ឧទកំ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឃម្មាភិតត្តោ ឃម្មបរេតោ កិលន្តោ តសិតោ បិបាសិតោ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘ឥទំ ខោ បរិត្តំ គោបទេ ឧទកំ. សចាហំ អញ្ជលិនា វា បិវិស្សាមិ ភាជនេន វា ខោភេស្សាមិបិ តំ លោឡេស្សាមិបិ តំ អបេយ្យម្បិ តំ ករិស្សាមិ. យំនូនាហំ ចតុក្កុណ្ឌិកោ [ចតុគុណ្ឌិកោ (សី.), ចតុកុណ្ឌិកោ (ស្យា. កំ. បី.), ចតុកោណ្ឌិកោ (ទី. និ. ៣.៧)] និបតិត្វា គោបីតកំ បិវិត្វា បក្កមេយ្យ’ន្តិ. សោ ចតុក្កុណ្ឌិកោ និបតិត្វា គោបីតកំ បិវិត្វា បក្កមេយ្យ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ លភតិ ច កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, យាស្ស អបរិសុទ្ធកាយសមាចារតា ន សាស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា; យាបិស្ស អបរិសុទ្ធវចីសមាចារតា ន សាបិស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា. យញ្ច ខោ សោ លភតិ កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, តមេវស្ស [តទេវស្ស (សី. ស្យា.)] តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពំ. ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ.

‘‘តត្រាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ ន ច លភតិ កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, កថំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ? សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បុរិសោ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ. តស្ស បុរតោបិស្ស ទូរេ គាមោ បច្ឆតោបិស្ស ទូរេ គាមោ. សោ ន លភេយ្យ សប្បាយានិ ភោជនានិ, ន លភេយ្យ សប្បាយានិ ភេសជ្ជានិ, ន លភេយ្យ បតិរូបំ ឧបដ្ឋាកំ, ន លភេយ្យ គាមន្តនាយកំ. តមេនំ អញ្ញតរោ បុរិសោ បស្សេយ្យ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ. សោ តស្មិំ បុរិសេ ការុញ្ញំយេវ ឧបដ្ឋាបេយ្យ, អនុទ្ទយំយេវ ឧបដ្ឋាបេយ្យ, អនុកម្បំយេវ ឧបដ្ឋាបេយ្យ – ‘អហោ វតាយំ បុរិសោ លភេយ្យ សប្បាយានិ ភោជនានិ, លភេយ្យ សប្បាយានិ ភេសជ្ជានិ, លភេយ្យ បតិរូបំ ឧបដ្ឋាកំ, លភេយ្យ គាមន្តនាយកំ! តំ កិស្ស ហេតុ? មាយំ [អយំ (ក.)] បុរិសោ ឥធេវ អនយព្យសនំ អាបជ្ជី’តិ [អាបជ្ជេយ្យ (ក.)]! ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធវចីសមាចារោ ន ច លភតិ កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, ឯវរូបេបិ [ឯវរូបេ (បី.)], អាវុសោ, បុគ្គលេ ការុញ្ញំយេវ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ អនុទ្ទយាយេវ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា អនុកម្បាយេវ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា – ‘អហោ វត អយមាយស្មា កាយទុច្ចរិតំ បហាយ កាយសុចរិតំ ភាវេយ្យ, វចីទុច្ចរិតំ បហាយ វចីសុចរិតំ ភាវេយ្យ, មនោទុច្ចរិតំ បហាយ មនោសុចរិតំ ភាវេយ្យ! តំ កិស្ស ហេតុ? មាយំ អាយស្មា [អយមាយស្មា (ក.)] កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជី’តិ [ឧបបជ្ជតីតិ (ក.)]! ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ.

‘‘តត្រាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ លភតិ ច កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, កថំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ? សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បោក្ខរណី អច្ឆោទកា សាតោទកា សីតោទកា [អច្ឆោទិកា សាតោទិកា សីតោទិកា (សី.)] សេតកា [សេតោទកា (ក.)] សុបតិត្ថា រមណីយា នានារុក្ខេហិ សញ្ឆន្នា. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឃម្មាភិតត្តោ ឃម្មបរេតោ កិលន្តោ តសិតោ បិបាសិតោ. សោ តំ បោក្ខរណិំ ឱគាហេត្វា ន្ហាត្វា ច បិវិត្វា ច បច្ចុត្តរិត្វា តត្ថេវ រុក្ខច្ឆាយាយ និសីទេយ្យ វា និបជ្ជេយ្យ វា.

ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យ្វាយំ បុគ្គលោ បរិសុទ្ធកាយសមាចារោ បរិសុទ្ធវចីសមាចារោ លភតិ ច កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, យាបិស្ស បរិសុទ្ធកាយសមាចារតា សាបិស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា; យាបិស្ស បរិសុទ្ធវចីសមាចារតា សាបិស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពា; យម្បិ លភតិ កាលេន កាលំ ចេតសោ វិវរំ ចេតសោ បសាទំ, តម្បិស្ស តស្មិំ សមយេ មនសិ កាតព្ពំ. ឯវំ តស្មិំ បុគ្គលេ អាឃាតោ បដិវិនេតព្ពោ. សមន្តបាសាទិកំ, អាវុសោ, បុគ្គលំ អាគម្ម ចិត្តំ បសីទតិ.

‘‘ឥមេ ខោ, អាវុសោ, បញ្ច អាឃាតបដិវិនយា, យត្ថ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នោ អាឃាតោ សព្ពសោ បដិវិនេតព្ពោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សាកច្ឆសុត្តំ

១៦៣. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

[អ. និ. ៥.៦៥-៦៦] ‘‘បញ្ចហាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ សាកច្ឆោ សព្រហ្មចារីនំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ, សីលសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ, សមាធិសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ, បញ្ញាសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ សាកច្ឆោ សព្រហ្មចារីន’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. សាជីវសុត្តំ

១៦៤. [អ. និ. ៥.៦៥] តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ‘‘បញ្ចហិ, អាវុសោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំសាជីវោ សព្រហ្មចារីនំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ, សីលសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ, សមាធិសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ, បញ្ញាសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ; អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាកថាយ ច អាគតំ បញ្ហំ ព្យាកត្តា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំសាជីវោ សព្រហ្មចារីន’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បញ្ហបុច្ឆាសុត្តំ

១៦៥. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ‘‘យោ ហិ កោចិ, អាវុសោ, បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, សព្ពោ សោ បញ្ចហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេន. កតមេហិ បញ្ចហិ? មន្ទត្តា មោមូហត្តា [មោមុហត្តា (សី.)] បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, បរិភវំ បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, អញ្ញាតុកាមោ បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, អថ វា បនេវំចិត្តោ [អថ វា បកុប្បន្តោ (សី. បី.)] បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ – ‘សចេ មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សម្មទេវ ព្យាករិស្សតិ ឥច្ចេតំ កុសលំ, នោ ចេ [នោ ច (ស្យា.)] មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សម្មទេវ ព្យាករិស្សតិ អហមស្ស សម្មទេវ ព្យាករិស្សាមី’តិ. យោ ហិ កោចិ, អាវុសោ, បរំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, សព្ពោ សោ ឥមេហិ បញ្ចហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេន. អហំ ខោ បនាវុសោ, ឯវំចិត្តោ បរំ បញ្ហំ បុច្ឆាមិ – ‘សចេ មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សម្មទេវ ព្យាករិស្សតិ ឥច្ចេតំ កុសលំ, នោ ចេ មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សម្មទេវ ព្យាករិស្សតិ, អហមស្ស សម្មទេវ ព្យាករិស្សាមី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. និរោធសុត្តំ

១៦៦. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ‘‘ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ [សមាបជ្ជេយ្យបិ វុដ្ឋហេយ្យបិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] – អត្ថេតំ ឋានំ. នោ ចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញំ អារាធេយ្យ, អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ [កពឡិំការាហារភក្ខានំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧទាយី អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អនវកាសោ យំ សោ ភិក្ខុ អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – នត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ.

ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋានំ. នោ ចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញំ អារាធេយ្យ, អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ.

តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អនវកាសោ យំ សោ ភិក្ខុ អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – នត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យាវតតិយកម្បិ [យាវតតិយម្បិ (សី. ស្យា. បី.)] ខោ មេ អាយស្មា ឧទាយី បដិក្កោសតិ, ន ច មេ កោចិ ភិក្ខុ អនុមោទតិ. យំនូនាហំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋានំ. នោ ចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញំ អារាធេយ្យ, អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតោបិ ខោ មេ សម្មុខា អាយស្មា ឧទាយី យាវតតិយកំ បដិក្កោសតិ, ន ច មេ កោចិ ភិក្ខុ អនុមោទតិ. យំនូនាហំ តុណ្ហី អស្ស’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ តុណ្ហី អហោសិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អាមន្តេសិ – ‘‘កំ បន ត្វំ, ឧទាយិ, មនោមយំ កាយំ បច្ចេសី’’តិ? ‘‘យេ តេ, ភន្តេ, ទេវា អរូបិនោ សញ្ញាមយា’’តិ. ‘‘កិំ នុ ខោ តុយ្ហំ, ឧទាយិ, ពាលស្ស អព្យត្តស្ស ភណិតេន! ត្វម្បិ នាម ភណិតព្ពំ មញ្ញសី’’តិ! អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អត្ថិ នាម, អានន្ទ, ថេរំ ភិក្ខុំ វិហេសិយមានំ អជ្ឈុបេក្ខិស្សថ. ន ហិ នាម, អានន្ទ, ការុញ្ញម្បិ ភវិស្សតិ ថេរម្ហិ [ព្យត្តម្ហិ (ស្យា. កំ. ក.)] ភិក្ខុម្ហិ វិហេសិយមានម្ហី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋានំ. នោ ចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អញ្ញំ អារាធេយ្យ, អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបជ្ជេយ្យាបិ វុដ្ឋហេយ្យាបិ – អត្ថេតំ ឋាន’’ន្តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ យេនាយស្មា ឧបវាណោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធាវុសោ ឧបវាណ, អញ្ញេ ថេរេ ភិក្ខូ វិហេសេន្តិ. មយំ តេន ន មុច្ចាម. អនច្ឆរិយំ ខោ, បនេតំ អាវុសោ ឧបវាណ, យំ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ ឯតទេវ អារព្ភ ឧទាហរេយ្យ យថា អាយស្មន្តំយេវេត្ថ ឧបវាណំ បដិភាសេយ្យ. ឥទានេវ អម្ហាកំ សារជ្ជំ ឱក្កន្ត’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ឧបដ្ឋានសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ ឯតទវោច –

‘‘កតីហិ នុ ខោ, ឧបវាណ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ថេរោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ? ‘‘បញ្ចហិ, ភន្តេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ថេរោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភន្តេ, ថេរោ ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ [អនេលគឡាយ (ស្យា. កំ.)] អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភន្តេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ថេរោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ឧបវាណ! ឥមេហិ ខោ, ឧបវាណ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ថេរោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច. ឥមេ ចេ, ឧបវាណ, បញ្ច ធម្មា ថេរស្ស ភិក្ខុនោ ន សំវិជ្ជេយ្យុំ, តំ សព្រហ្មចារី ន សក្ករេយ្យុំ ន គរុំ ករេយ្យុំ ន មានេយ្យុំ ន បូជេយ្យុំ ខណ្ឌិច្ចេន បាលិច្ចេន វលិត្តចតាយ. យស្មា ច ខោ, ឧបវាណ, ឥមេ បញ្ច ធម្មា ថេរស្ស ភិក្ខុនោ សំវិជ្ជន្តិ, តស្មា តំ សព្រហ្មចារី សក្ករោន្តិ គរុំ ករោន្តិ មានេន្តិ បូជេន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ចោទនាសុត្តំ

១៦៧. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចោទកេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ’’.

‘‘កតមេ បញ្ច? កាលេន វក្ខាមិ, នោ អកាលេន; ភូតេន វក្ខាមិ, នោ អភូតេន; សណ្ហេន វក្ខាមិ, នោ ផរុសេន; អត្ថសំហិតេន វក្ខាមិ, នោ អនត្ថសំហិតេន; មេត្តចិត្តោ [មេត្តចិត្តេន (សី. បី. ក.) ចូឡវ. ៤០០ បស្សិតព្ពំ] វក្ខាមិ, នោ ទោសន្តរោ [ទោសន្តរេន (សី. បី. ក.)]. ចោទកេន, អាវុសោ, ភិក្ខុនា បរំ ចោទេតុកាមេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បរោ ចោទេតព្ពោ.

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ អកាលេន ចោទិយមានំ នោ កាលេន កុបិតំ, អភូតេន ចោទិយមានំ នោ ភូតេន កុបិតំ, ផរុសេន ចោទិយមានំ នោ សណ្ហេន កុបិតំ, អនត្ថសំហិតេន ចោទិយមានំ នោ អត្ថសំហិតេន កុបិតំ, ទោសន្តរេន ចោទិយមានំ នោ មេត្តចិត្តេន កុបិតំ.

‘‘អធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ [ឧបទហិតព្ពោ (សី. ស្យា. បី.)] – ‘អកាលេនាយស្មា ចុទិតោ នោ កាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អភូតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ផរុសេនាយស្មា ចុទិតោ នោ សណ្ហេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរេនាយស្មា ចុទិតោ នោ មេត្តចិត្តេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយា’តិ. អធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ.

‘‘អធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘អកាលេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ [ចុទិតោ (សី. ស្យា. បី.)] នោ កាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អភូតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ផរុសេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ សណ្ហេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អនត្ថសំហិតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ទោសន្តរេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ មេត្តចិត្តេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយា’តិ. អធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា ន អញ្ញោបិ ភិក្ខុ អភូតេន ចោទេតព្ពំ មញ្ញេយ្យាតិ.

‘‘ឥធ បនាហំ, អាវុសោ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ កាលេន ចោទិយមានំ នោ អកាលេន កុបិតំ, ភូតេន ចោទិយមានំ នោ អភូតេន កុបិតំ, សណ្ហេន ចោទិយមានំ នោ ផរុសេន កុបិតំ, អត្ថសំហិតេន ចោទិយមានំ នោ អនត្ថសំហិតេន កុបិតំ, មេត្តចិត្តេន ចោទិយមានំ នោ ទោសន្តរេន កុបិតំ.

‘‘ធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘កាលេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អកាលេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; ភូតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អភូតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; សណ្ហេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ផរុសេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេនាយស្មា ចុទិតោ នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តេនាយស្មា ចុទិតោ នោ ទោសន្តរេន, អលំ តេ វិប្បដិសារាយា’តិ. ធម្មចុទិតស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ វិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ.

‘‘ធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ – ‘កាលេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អកាលេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; ភូតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អភូតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; សណ្ហេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ផរុសេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; អត្ថសំហិតេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ អនត្ថសំហិតេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយ; មេត្តចិត្តេន តេ, អាវុសោ, ចោទិតោ នោ ទោសន្តរេន, អលំ តេ អវិប្បដិសារាយា’តិ. ធម្មចោទកស្ស, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អវិប្បដិសារោ ឧបទហាតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា អញ្ញោបិ ភិក្ខុ ភូតេន ចោទិតព្ពំ មញ្ញេយ្យាតិ.

‘‘ចុទិតេន, អាវុសោ, បុគ្គលេន ទ្វីសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាតព្ពំ – សច្ចេ ច, អកុប្បេ ច. មំ ចេបិ [បញ្ចហិ (ស្យា. ក.)], អាវុសោ, បរេ ចោទេយ្យុំ កាលេន វា អកាលេន វា ភូតេន វា អភូតេន វា សណ្ហេន វា ផរុសេន វា អត្ថសំហិតេន វា អនត្ថសំហិតេន វា មេត្តចិត្តា [មេត្តចិត្តេន (សី. បី. ក.) ម. និ. ១.២២៧ បស្សិតព្ពំ] វា ទោសន្តរា [ទោសន្តរេន (សី. បី. ក.)] វា, អហម្បិ ទ្វីសុយេវ ធម្មេសុ បតិដ្ឋហេយ្យំ – សច្ចេ ច, អកុប្បេ ច. សចេ ជានេយ្យំ – ‘អត្ថេសោ មយិ ធម្មោ’តិ, ‘អត្ថី’តិ នំ វទេយ្យំ – ‘សំវិជ្ជតេសោ មយិ ធម្មោ’តិ. សចេ ជានេយ្យំ – ‘នត្ថេសោ មយិ ធម្មោ’តិ, ‘នត្ថី’តិ នំ វទេយ្យំ – ‘នេសោ ធម្មោ មយិ សំវិជ្ជតី’តិ.

‘‘ឯវម្បិ ខោ តេ [ឯវម្បិ ខោ (ក.)], សារិបុត្ត, វុច្ចមានា អថ ច បនិធេកច្ចេ មោឃបុរិសា ន បទក្ខិណំ គណ្ហន្តី’’តិ.

‘‘យេ តេ, ភន្តេ, បុគ្គលា អស្សទ្ធា ជីវិកត្ថា ន សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា សឋា មាយាវិនោ កេតពិនោ [កេដុភិនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារា ភោជនេ អមត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អននុយុត្តា សាមញ្ញេ អនបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ ន តិព្ពគារវា ពាហុលិកា សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា កុសីតា ហីនវីរិយា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា ទុប្បញ្ញា ឯឡមូគា, តេ មយា ឯវំ វុច្ចមានា ន បទក្ខិណំ គណ្ហន្តិ.

‘‘យេ បន តេ, ភន្តេ, កុលបុត្តា សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា អសឋា អមាយាវិនោ អកេតពិនោ អនុទ្ធតា អនុន្នឡា អចបលា អមុខរា អវិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អនុយុត្តា សាមញ្ញេ អបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ តិព្ពគារវា ន ពាហុលិកា ន សាថលិកា ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា បវិវេកេ បុព្ពង្គមា អារទ្ធវីរិយា បហិតត្តា ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សម្បជានា សមាហិតា ឯកគ្គចិត្តា បញ្ញវន្តោ អនេឡមូគា, តេ មយា ឯវំ វុច្ចមានា បទក្ខិណំ គណ្ហន្តីតិ.

‘‘យេ តេ, សារិបុត្ត, បុគ្គលា អស្សទ្ធា ជីវិកត្ថា ន សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា សឋា មាយាវិនោ កេតពិនោ ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារា ភោជនេ អមត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អននុយុត្តា សាមញ្ញេ អនបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ ន តិព្ពគារវា ពាហុលិកា សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា កុសីតា ហីនវីរិយា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា ទុប្បញ្ញា ឯឡមូគា, តិដ្ឋន្តុ តេ.

‘‘យេ បន, តេ សារិបុត្ត, កុលបុត្តា សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា អសឋា អមាយាវិនោ អកេតពិនោ អនុទ្ធតា អនុន្នឡា អចបលា អមុខរា អវិកិណ្ណវាចា ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ជាគរិយំ អនុយុត្តា សាមញ្ញេ អបេក្ខវន្តោ សិក្ខាយ តិព្ពគារវា ន ពាហុលិកា ន សាថលិកា ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា បវិវេកេ បុព្ពង្គមា អារទ្ធវីរិយា បហិតត្តា ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ សម្បជានា សមាហិតា ឯកគ្គចិត្តា បញ្ញវន្តោ អនេឡមូគា, តេ ត្វំ, សារិបុត្ត, វទេយ្យាសិ. ឱវទ, សារិបុត្ត, សព្រហ្មចារី; អនុសាស, សារិបុត្ត, សព្រហ្មចារី – ‘អសទ្ធម្មា វុដ្ឋាបេត្វា សទ្ធម្មេ បតិដ្ឋាបេស្សាមិ សព្រហ្មចារី’តិ. ឯវញ្ហិ តេ, សារិបុត្ត, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. សីលសុត្តំ

១៦៨. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ទុស្សីលស្ស, អាវុសោ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ អសតិ និព្ពិទាវិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ …បេ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ អសតិ និព្ពិទាវិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.

‘‘សីលវតោ, អាវុសោ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ សតិ និព្ពិទាវិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ, សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ…បេ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ សតិ និព្ពិទាវិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ [អ. និ. ៥.១៦៨; ៦.៥០; ៧.៦៥]. អដ្ឋមំ.

៩. ខិប្បនិសន្តិសុត្តំ

១៦៩. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ [សារាណីយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ, កុសលេសុ ធម្មេសុ សុគ្គហិតគ្គាហី ច, ពហុញ្ច គណ្ហាតិ, គហិតញ្ចស្ស នប្បមុស្សតី’’តិ? ‘‘អាយស្មា ខោ អានន្ទោ ពហុស្សុតោ. បដិភាតុ អាយស្មន្តំយេវ អានន្ទ’’ន្តិ. ‘‘តេនហាវុសោ សារិបុត្ត, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ. អាយស្មា អានន្ទោ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ អត្ថកុសលោ ច ហោតិ, ធម្មកុសលោ ច, ព្យញ្ជនកុសលោ ច, និរុត្តិកុសលោ ច, បុព្ពាបរកុសលោ ច. ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ខិប្បនិសន្តិ ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, សុគ្គហិតគ្គាហី ច, ពហុញ្ច គណ្ហាតិ, គហិតញ្ចស្ស នប្បមុស្សតី’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, អាវុសោ! អព្ភុតំ, អាវុសោ!! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ អាយស្មតា អានន្ទេន. ឥមេហិ ច មយំ បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ធារេម – ‘អាយស្មា អានន្ទោ អត្ថកុសលោ ធម្មកុសលោ ព្យញ្ជនកុសលោ និរុត្តិកុសលោ បុព្ពាបរកុសលោ’’’តិ. នវមំ.

១០. ភទ្ទជិសុត្តំ

១៧០. ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា ភទ្ទជិ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ ភទ្ទជិំ អាយស្មា អានន្ទោ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ ភទ្ទជិ, ទស្សនានំ អគ្គំ, កិំ សវនានំ អគ្គំ, កិំ សុខានំ អគ្គំ, កិំ សញ្ញានំ អគ្គំ, កិំ ភវានំ អគ្គ’’ន្តិ?

‘‘អត្ថាវុសោ, ព្រហ្មា អភិភូ អនភិភូតោ អញ្ញទត្ថុទសោ វសវត្តី, យោ តំ ព្រហ្មានំ បស្សតិ, ឥទំ ទស្សនានំ អគ្គំ. អត្ថាវុសោ, អាភស្សរា នាម ទេវា សុខេន អភិសន្នា បរិសន្នា. តេ កទាចិ ករហចិ ឧទានំ ឧទានេន្តិ – ‘អហោ សុខំ, អហោ សុខ’ន្តិ! យោ តំ សទ្ទំ សុណាតិ, ឥទំ សវនានំ អគ្គំ. អត្ថាវុសោ, សុភកិណ្ហា នាម ទេវា. តេ សន្តំយេវ តុសិតា សុខំ បដិវេទេន្តិ, ឥទំ សុខានំ អគ្គំ. អត្ថាវុសោ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនូបគា ទេវា, ឥទំ សញ្ញានំ អគ្គំ. អត្ថាវុសោ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគា ទេវា, ឥទំ ភវានំ អគ្គ’’ន្តិ. ‘‘សមេតិ ខោ ឥទំ អាយស្មតោ ភទ្ទជិស្ស, យទិទំ ពហុនា ជនេនា’’តិ?

‘‘អាយស្មា ខោ, អានន្ទោ, ពហុស្សុតោ. បដិភាតុ អាយស្មន្តំយេវ អានន្ទ’’ន្តិ. ‘‘តេនហាវុសោ ភទ្ទជិ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា ភទ្ទជិ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ. អាយស្មា អានន្ទោ ឯតទវោច –

‘‘យថា បស្សតោ ខោ, អាវុសោ, អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ឥទំ ទស្សនានំ អគ្គំ. យថា សុណតោ អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ឥទំ សវនានំ អគ្គំ. យថា សុខិតស្ស អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ឥទំ សុខានំ អគ្គំ. យថា សញ្ញិស្ស អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ឥទំ សញ្ញានំ អគ្គំ. យថា ភូតស្ស អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ឥទំ ភវានំ អគ្គ’’ន្តិ. ទសមំ.

អាឃាតវគ្គោ ទុតិយោ.