(៨) ៣. យោធាជីវវគ្គោ

១. បឋមចេតោវិមុត្តិផលសុត្តំ

៧១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ចេតោវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ ចេតោវិមុត្តិផលានិសំសា ច, បញ្ញាវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ បញ្ញាវិមុត្តិផលានិសំសា ច.

‘‘កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសុភានុបស្សី កាយេ វិហរតិ, អាហារេ បដិកូលសញ្ញី [បដិក្កូលសញ្ញី (សី. ស្យា. កំ. បី.)], សព្ពលោកេ អនភិរតសញ្ញី, សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សី, មរណសញ្ញា ខោ បនស្ស អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតា ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ចេតោវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ ចេតោវិមុត្តិផលានិសំសា ច, បញ្ញាវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ បញ្ញាវិមុត្តិផលានិសំសា ច. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចេតោវិមុត្តោ ច ហោតិ បញ្ញាវិមុត្តោ ច ហោតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ឥតិបិ, សំកិណ្ណបរិខោ [សំកិណ្ណបរិក្ខោ (ស្យា. កំ.)] ឥតិបិ, អព្ពូឡ្ហេសិកោ ឥតិបិ, និរគ្គឡោ ឥតិបិ, អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ឥតិបិ’’’.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អវិជ្ជា បហីនា ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិខោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បោនោភវិកោ [បោនោព្ភវិកោ (ស្យា. ក.)] ជាតិសំសារោ បហីនោ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិខោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អព្ពូឡ្ហេសិកោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា បហីនា ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អព្ពូឡ្ហេសិកោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និរគ្គឡោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ បហីនានិ ហោន្តិ ឧច្ឆិន្នមូលានិ តាលាវត្ថុកតានិ អនភាវំកតានិ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មានិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និរគ្គឡោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អស្មិមានោ បហីនោ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយចេតោវិមុត្តិផលសុត្តំ

៧២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ចេតោវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ ចេតោវិមុត្តិផលានិសំសា ច, បញ្ញាវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ បញ្ញាវិមុត្តិផលានិសំសា ច. កតមេ បញ្ច? អនិច្ចសញ្ញា, អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញា, ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញា, បហានសញ្ញា, វិរាគសញ្ញា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា ចេតោវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ ចេតោវិមុត្តិផលានិសំសា ច, បញ្ញាវិមុត្តិផលា ច ហោន្តិ បញ្ញាវិមុត្តិផលានិសំសា ច. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចេតោវិមុត្តោ ច ហោតិ បញ្ញាវិមុត្តោ ច – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តបលិឃោ ឥតិបិ, សំកិណ្ណបរិខោ ឥតិបិ, អព្ពូឡ្ហេសិកោ ឥតិបិ, និរគ្គឡោ ឥតិបិ, អរិយោ បន្នទ្ធជោ បន្នភារោ វិសំយុត្តោ ឥតិបិ’’’.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិខោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បោនោភវិកោ ជាតិសំសារោ បហីនោ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សំកិណ្ណបរិខោ ហោតិ.

៣. បឋមធម្មវិហារីសុត្តំ

៧៣. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធម្មវិហារី, ធម្មវិហារី’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ធម្មវិហារី ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ តាយ ធម្មបរិយត្តិយា ទិវសំ អតិនាមេតិ, រិញ្ចតិ បដិសល្លានំ, នានុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ បរិយត្តិពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ. សោ តាយ ធម្មបញ្ញត្តិយា ទិវសំ អតិនាមេតិ, រិញ្ចតិ បដិសល្លានំ, នានុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ បញ្ញត្តិពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ. សោ តេន សជ្ឈាយេន ទិវសំ អតិនាមេតិ, រិញ្ចតិ បដិសល្លានំ, នានុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ សជ្ឈាយពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ. សោ តេហិ ធម្មវិតក្កេហិ ទិវសំ អតិនាមេតិ, រិញ្ចតិ បដិសល្លានំ, នានុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថំ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ វិតក្កពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. សោ តាយ ធម្មបរិយត្តិយា ន ទិវសំ អតិនាមេតិ, នាបិ រិញ្ចតិ បដិសល្លានំ, អនុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មវិហារី ហោតិ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខុ, ទេសិតោ មយា បរិយត្តិពហុលោ, ទេសិតោ បញ្ញត្តិពហុលោ, ទេសិតោ សជ្ឈាយពហុលោ, ទេសិតោ វិតក្កពហុលោ, ទេសិតោ ធម្មវិហារី. យំ ខោ, ភិក្ខុ [យំ ភិក្ខុ (ស្យា. កំ. បី.)], សត្ថារា ករណីយំ សាវកានំ ហិតេសិនា អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ, កតំ វោ តំ មយា. ឯតានិ, ភិក្ខុ, រុក្ខមូលានិ, ឯតានិ សុញ្ញាគារានិ. ឈាយថ, ភិក្ខុ, មា បមាទត្ថ, មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយធម្មវិហារីសុត្តំ

៧៤. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធម្មវិហារី ធម្មវិហារី’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ធម្មវិហារី ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ; ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ បរិយត្តិពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ, ឧត្តរិ ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ បញ្ញត្តិពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ, ឧត្តរិ ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ សជ្ឈាយពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ, ឧត្តរិ ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ – ‘ភិក្ខុ វិតក្កពហុលោ, នោ ធម្មវិហារី’’’.

‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថំ, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ; ឧត្តរិ ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុ ធម្មវិហារី ហោតិ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខុ, ទេសិតោ មយា បរិយត្តិពហុលោ, ទេសិតោ បញ្ញត្តិពហុលោ, ទេសិតោ សជ្ឈាយពហុលោ, ទេសិតោ វិតក្កពហុលោ, ទេសិតោ ធម្មវិហារី. យំ ខោ, ភិក្ខុ, សត្ថារា ករណីយំ សាវកានំ ហិតេសិនា អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ, កតំ វោ តំ មយា. ឯតានិ, ភិក្ខុ, រុក្ខមូលានិ, ឯតានិ សុញ្ញាគារានិ. ឈាយថ ភិក្ខុ, មា បមាទត្ថ, មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមយោធាជីវសុត្តំ

៧៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ យោធាជីវោ រជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ ន សន្ថម្ភតិ ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវរូបោបិ [ឯវរូបោ (សី.) បុ. ប. ១៩៣], ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ [ឯកច្ចោ (សី.)] យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ; អបិ ច ខោ ធជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ សហតិ ធជគ្គំ; អបិ ច ខោ ឧស្សារណញ្ញេវ [ឧស្សាទនំយេវ (សី. បី.)] សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ; អបិ ច ខោ សម្បហារេ ហញ្ញតិ [អាហញ្ញតិ (សី.)] ព្យាបជ្ជតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ, សហតិ សម្បហារំ. សោ តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អជ្ឈាវសតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច យោធាជីវា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិមេ យោធាជីវូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា ភិក្ខូសុ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ [សន្តានេតុំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. កិមស្ស រជគ្គស្មិំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា កុមារី វា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា’តិ. សោ តំ សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. ឥទមស្ស រជគ្គស្មិំ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ រជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សហតិ រជគ្គំ; អបិ ច ខោ ធជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. កិមស្ស ធជគ្គស្មិំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ សុណាតិ – ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា កុមារី វា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា’តិ; អបិ ច ខោ សាមំ បស្សតិ ឥត្ថិំ វា កុមារិំ វា អភិរូបំ ទស្សនីយំ បាសាទិកំ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតំ. សោ តំ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. ឥទមស្ស ធជគ្គស្មិំ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ; អបិ ច ខោ ធជគ្គញ្ញេវ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ; អបិ ច ខោ ឧស្សារណញ្ញេវ សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. កិមស្ស ឧស្សារណាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ អរញ្ញគតំ វា រុក្ខមូលគតំ វា សុញ្ញាគារគតំ វា មាតុគាមោ ឧបសង្កមិត្វា ឩហសតិ [ឧហសតិ (ក.), ឱហសតិ (ស្យា. កំ.) បុ. ប. ១៩៦] ឧល្លបតិ ឧជ្ជគ្ឃតិ ឧប្បណ្ឌេតិ. សោ មាតុគាមេន ឩហសិយមានោ ឧល្លបិយមានោ ឧជ្ជគ្ឃិយមានោ ឧប្បណ្ឌិយមានោ សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. ឥទមស្ស ឧស្សារណាយ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ; អបិ ច ខោ ឧស្សារណញ្ញេវ សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ, ន សន្ថម្ភតិ, ន សក្កោតិ សង្គាមំ ឱតរិតុំ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ; អបិ ច ខោ សម្បហារេ ហញ្ញតិ ព្យាបជ្ជតិ. កិមស្ស សម្បហារស្មិំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុំ អរញ្ញគតំ វា រុក្ខមូលគតំ វា សុញ្ញាគារគតំ វា មាតុគាមោ ឧបសង្កមិត្វា អភិនិសីទតិ អភិនិបជ្ជតិ អជ្ឈោត្ថរតិ. សោ មាតុគាមេន អភិនិសីទិយមានោ អភិនិបជ្ជិយមានោ អជ្ឈោត្ថរិយមានោ សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ. ឥទមស្ស សម្បហារស្មិំ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ, អបិ ច ខោ សម្បហារេ ហញ្ញតិ ព្យាបជ្ជតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ, សហតិ សម្បហារំ, សោ តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អជ្ឈាវសតិ. កិមស្ស សង្គាមវិជយស្មិំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរញ្ញគតំ វា រុក្ខមូលគតំ វា សុញ្ញាគារគតំ វា មាតុគាមោ ឧបសង្កមិត្វា អភិនិសីទតិ អភិនិបជ្ជតិ អជ្ឈោត្ថរតិ. សោ មាតុគាមេន អភិនិសីទិយមានោ អភិនិបជ្ជិយមានោ អជ្ឈោត្ថរិយមានោ វិនិវេឋេត្វា វិនិមោចេត្វា យេន កាមំ បក្កមតិ. សោ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជតិ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ.

‘‘សោ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. សោ អភិជ្ឈំ លោកេ បហាយ វិគតាភិជ្ឈេន ចេតសា វិហរតិ, អភិជ្ឈាយ ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ព្យាបាទបទោសំ បហាយ អព្យាបន្នចិត្តោ វិហរតិ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី ព្យាបាទបទោសា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ថិនមិទ្ធំ បហាយ វិគតថិនមិទ្ធោ វិហរតិ អាលោកសញ្ញី សតោ សម្បជានោ, ថិនមិទ្ធា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហាយ អនុទ្ធតោ វិហរតិ អជ្ឈត្តំ វូបសន្តចិត្តោ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; វិចិកិច្ឆំ បហាយ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិហរតិ អកថំកថី កុសលេសុ ធម្មេសុ, វិចិកិច្ឆាយ ចិត្តំ បរិសោធេតិ. សោ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា, បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ.

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘ឥមេ អាសវា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. ឥទមស្ស សង្គាមវិជយស្មិំ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ សហតិ រជគ្គំ, សហតិ ធជគ្គំ, សហតិ ឧស្សារណំ, សហតិ សម្បហារំ, សោ តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អជ្ឈាវសតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច យោធាជីវូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា ភិក្ខូសូ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយយោធាជីវសុត្តំ

៧៦. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ. សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ. សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ [ឧបលិខន្តិ (ក.)], តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ. សោ ញាតកេហិ នីយមានោ អប្បត្វាវ ញាតកេ អន្តរាមគ្គេ កាលំ ករោតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ. សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ, តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ. តមេនំ ញាតកា ឧបដ្ឋហន្តិ បរិចរន្តិ. សោ ញាតកេហិ ឧបដ្ឋហិយមានោ បរិចរិយមានោ តេនេវ អាពាធេន កាលំ ករោតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ. សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ. តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ, តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ. តមេនំ ញាតកា ឧបដ្ឋហន្តិ បរិចរន្តិ. សោ ញាតកេហិ ឧបដ្ឋហិយមានោ បរិចរិយមានោ វុដ្ឋាតិ តម្ហា អាពាធា. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ. សោ តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អជ្ឈាវសតិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ យោធាជីវោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ យោធាជីវោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច យោធាជីវា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិមេ យោធាជីវូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា ភិក្ខូសុ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. សោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តមេវ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អរក្ខិតេន ចិត្តេន អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា. តស្ស តំ មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ. សោ រាគានុទ្ធំសិតេន ចិត្តេន សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ, សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ហនន្តិ បរិយាបាទេន្តិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. សោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តមេវ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អរក្ខិតេន ចិត្តេន អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា. តស្ស តំ មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ. សោ រាគានុទ្ធំសិតេន ចិត្តេន បរិឌយ្ហតេវ កាយេន បរិឌយ្ហតិ ចេតសា. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំនូនាហំ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ អារោចេយ្យំ – រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ [រាគាយិតោម្ហិ (សី. ស្យា. កំ)], អាវុសោ, រាគបរេតោ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ; សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’តិ. សោ អារាមំ គច្ឆន្តោ អប្បត្វាវ អារាមំ អន្តរាមគ្គេ សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ, សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ, តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ. សោ ញាតកេហិ នីយមានោ អប្បត្វាវ ញាតកេ អន្តរាមគ្គេ កាលំ ករោតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. សោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តមេវ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អរក្ខិតេន ចិត្តេន អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា. តស្ស តំ មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ. សោ រាគានុទ្ធំសិតេន ចិត្តេន បរិឌយ្ហតេវ កាយេន បរិឌយ្ហតិ ចេតសា. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំនូនាហំ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ អារោចេយ្យំ – រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ, រាគបរេតោ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ; សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’តិ. សោ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ អារោចេតិ – ‘រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ, រាគបរេតោ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ; សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ.

‘‘តមេនំ សព្រហ្មចារី ឱវទន្តិ អនុសាសន្តិ – ‘អប្បស្សាទា, អាវុសោ, កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា [ពហូបាយាសា (សី. ស្យា. កំ. បី.) បាចិ. ៤១៧; ចូឡវ. ៦៥; ម. និ. ១.២៣៤], អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. មំសបេសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. តិណុក្កូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អង្គារកាសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. សុបិនកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. យាចិតកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. រុក្ខផលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អសិសូនូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. សត្តិសូលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អភិរមតាយស្មា ព្រហ្មចរិយេ; មាយស្មា សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តី’’’តិ.

‘‘សោ សព្រហ្មចារីហិ ឯវំ ឱវទិយមានោ ឯវំ អនុសាសិយមានោ ឯវមាហ – ‘កិញ្ចាបិ, អាវុសោ, អប្បស្សាទា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ; អថ ខោ នេវាហំ សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ. សោ សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ, សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ, តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ, តមេនំ ញាតកា ឧបដ្ឋហន្តិ បរិចរន្តិ. សោ ញាតកេហិ ឧបដ្ឋហិយមានោ បរិចរិយមានោ តេនេវ អាពាធេន កាលំ ករោតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. សោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តមេវ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អរក្ខិតេន ចិត្តេន អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា. តស្ស តំ មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ. សោ រាគានុទ្ធំសិតេន ចិត្តេន បរិឌយ្ហតេវ កាយេន បរិឌយ្ហតិ ចេតសា. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘យំនូនាហំ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ អារោចេយ្យំ – រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ, រាគបរេតោ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ; សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’តិ. សោ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ អារោចេតិ – ‘រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ, រាគបរេតោ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ; សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ.

‘‘តមេនំ សព្រហ្មចារី ឱវទន្តិ អនុសាសន្តិ – ‘អប្បស្សាទា, អាវុសោ, កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. មំសបេសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា…បេ… តិណុក្កូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… អង្គារកាសូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សុបិនកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… យាចិតកូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… រុក្ខផលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… អសិសូនូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សត្តិសូលូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា… សប្បសិរូបមា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. អភិរមតាយស្មា ព្រហ្មចរិយេ; មាយស្មា សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តី’’’តិ.

‘‘សោ សព្រហ្មចារីហិ ឯវំ ឱវទិយមានោ ឯវំ អនុសាសិយមានោ ឯវមាហ – ‘ឧស្សហិស្សាមិ, អាវុសោ, វាយមិស្សាមិ, អាវុសោ, អភិរមិស្សាមិ, អាវុសោ! ន ទានាហំ, អាវុសោ, សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ, សោ តស្មិំ សង្គាមេ ឧស្សហតិ វាយមតិ, តមេនំ ឧស្សហន្តំ វាយមន្តំ បរេ ឧបលិក្ខន្តិ, តមេនំ អបនេន្តិ; អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តិ, តមេនំ ញាតកា ឧបដ្ឋហន្តិ បរិចរន្តិ. សោ ញាតកេហិ ឧបដ្ឋហិយមានោ បរិចរិយមានោ វុដ្ឋាតិ តម្ហា អាពាធា; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. សោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ តមេវ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ រក្ខិតេនេវ កាយេន រក្ខិតាយ វាចាយ រក្ខិតេន ចិត្តេន ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា សំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ; រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រិយំ; ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា … ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ; រក្ខតិ មនិន្ទ្រិយំ; មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. សោ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជតិ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ. សោ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. សោ អភិជ្ឈំ លោកេ បហាយ…បេ… សោ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ សោ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ អសិចម្មំ គហេត្វា ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា វិយូឡ្ហំ សង្គាមំ ឱតរតិ, សោ តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អជ្ឈាវសតិ; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ. ឯវរូបោបិ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ហោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ យោធាជីវូបមោ បុគ្គលោ សន្តោ សំវិជ្ជមានោ ភិក្ខូសុ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច យោធាជីវូបមា បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា ភិក្ខូសូ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមអនាគតភយសុត្តំ

៧៧. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អនាគតភយានិ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន [អារញ្ញកេន (សព្ពត្ថ អ. និ. ៥.១៨១; បរិ. ៤៤៣)] ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ឯកកោ អរញ្ញេ វិហរាមិ. ឯកកំ ខោ បន មំ [ឯកកំ ខោ បន (ស្យា. កំ.)] អរញ្ញេ វិហរន្តំ អហិ វា មំ ឌំសេយ្យ, វិច្ឆិកោ [វិច្ឆិកា (ស្យា.)] វា មំ ឌំសេយ្យ, សតបទី វា មំ ឌំសេយ្យ, តេន មេ អស្ស កាលង្កិរិយា, សោ មមស្ស អន្តរាយោ; ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ឯកកោ អរញ្ញេ វិហរាមិ. ឯកកោ ខោ បនាហំ អរញ្ញេ វិហរន្តោ ឧបក្ខលិត្វា វា បបតេយ្យំ, ភត្តំ វា ភុត្តំ មេ ព្យាបជ្ជេយ្យ, បិត្តំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សេម្ហំ វា មេ កុប្បេយ្យ, សត្ថកា វា មេ វាតា កុប្បេយ្យុំ, តេន មេ អស្ស កាលង្កិរិយា, សោ មមស្ស អន្តរាយោ; ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ឯកកោ អរញ្ញេ វិហរាមិ. ឯកកោ ខោ បនាហំ អរញ្ញេ វិហរន្តោ វាឡេហិ សមាគច្ឆេយ្យំ, សីហេន វា ព្យគ្ឃេន វា ទីបិនា វា អច្ឆេន វា តរច្ឆេន វា, តេ មំ ជីវិតា វោរោបេយ្យុំ, តេន មេ អស្ស កាលង្កិរិយា, សោ មមស្ស អន្តរាយោ; ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ឯកកោ អរញ្ញេ វិហរាមិ. ឯកកោ ខោ បនាហំ អរញ្ញេ វិហរន្តោ មាណវេហិ សមាគច្ឆេយ្យំ កតកម្មេហិ វា អកតកម្មេហិ វា, តេ មំ ជីវិតា វោរោបេយ្យុំ, តេន មេ អស្ស កាលង្កិរិយា, សោ មមស្ស អន្តរាយោ; ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ឯកកោ អរញ្ញេ វិហរាមិ. សន្តិ ខោ បនារញ្ញេ វាឡា អមនុស្សា, តេ មំ ជីវិតា វោរោបេយ្យុំ, តេន មេ អស្ស កាលង្កិរិយា, សោ មមស្ស អន្តរាយោ; ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អនាគតភយានិ សម្បស្សមានេន អលមេវ អារញ្ញិកេន ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយអនាគតភយសុត្តំ

៧៨. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អនាគតភយានិ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ ទហរោ យុវា សុសុកាឡកេសោ ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ បឋមេន វយសា. ហោតិ ខោ បន សោ សមយោ យំ ឥមំ កាយំ ជរា ផុសតិ. ជិណ្ណេន ខោ បន ជរាយ អភិភូតេន ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ, ន សុករានិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតិ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អមនាបោ; ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ [បដិគច្ចេវ (សី.)] វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យេនាហំ ធម្មេន សមន្នាគតោ ជិណ្ណកោបិ ផាសុំ [ផាសុ (បី. ក.)] វិហរិស្សាមី’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោ ឯតរហិ អប្បាពាធោ អប្បាតង្កោ សមវេបាកិនិយា គហណិយា សមន្នាគតោ នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយ មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយ. ហោតិ ខោ បន សោ សមយោ យំ ឥមំ កាយំ ព្យាធិ ផុសតិ. ព្យាធិតេន ខោ បន ព្យាធិនា អភិភូតេន [ព្យាធាភិភូតេន (សី. បី. ក.)] ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ, ន សុករានិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតិ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អមនាបោ; ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យេនាហំ ធម្មេន សមន្នាគតោ ព្យាធិតោបិ ផាសុំ វិហរិស្សាមី’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ឯតរហិ ខោ សុភិក្ខំ សុសស្សំ សុលភបិណ្ឌំ, សុករំ ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. ហោតិ ខោ បន សោ សមយោ យំ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ ទុស្សស្សំ ទុល្លភបិណ្ឌំ, ន សុករំ ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. ទុព្ភិក្ខេ ខោ បន មនុស្សា យេន សុភិក្ខំ តេន សង្កមន្តិ [តេនុបសង្កមន្តិ (ក.)]. តត្ថ សង្គណិកវិហារោ ហោតិ អាកិណ្ណវិហារោ. សង្គណិកវិហារេ ខោ បន សតិ អាកិណ្ណវិហារេ ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ, ន សុករានិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតិ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អមនាបោ; ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យេនាហំ ធម្មេន សមន្នាគតោ ទុព្ភិក្ខេបិ ផាសុ វិហរិស្សាមី’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ឯតរហិ ខោ មនុស្សា សមគ្គា សម្មោទមានា អវិវទមានា ខីរោទកីភូតា អញ្ញមញ្ញំ បិយចក្ខូហិ សម្បស្សន្តា វិហរន្តិ. ហោតិ ខោ បន សោ សមយោ យំ ភយំ ហោតិ អដវិសង្កោបោ, ចក្កសមារូឡ្ហា ជានបទា បរិយាយន្តិ. ភយេ ខោ បន សតិ មនុស្សា យេន ខេមំ តេន សង្កមន្តិ. តត្ថ សង្គណិកវិហារោ ហោតិ អាកិណ្ណវិហារោ. សង្គណិកវិហារេ ខោ បន សតិ អាកិណ្ណវិហារេ ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ, ន សុករានិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតិ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អមនាបោ; ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យេនាហំ ធម្មេន សមន្នាគតោ ភយេបិ ផាសុំ វិហរិស្សាមី’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ឯតរហិ ខោ សង្ឃោ សមគ្គោ សម្មោទមានោ អវិវទមានោ ឯកុទ្ទេសោ ផាសុ វិហរតិ. ហោតិ ខោ បន សោ សមយោ យំ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ. សង្ឃេ ខោ បន ភិន្នេ ន សុករំ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ, ន សុករានិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតិ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អមនាបោ; ហន្ទាហំ បដិកច្ចេវ វីរិយំ អារភាមិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យេនាហំ ធម្មេន សមន្នាគតោ ភិន្នេបិ សង្ឃេ ផាសុំ វិហរិស្សាមី’តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ អនាគតភយំ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

‘‘ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អនាគតភយានិ សម្បស្សមានេន អលមេវ ភិក្ខុនា អប្បមត្តេន អាតាបិនា បហិតត្តេន វិហរិតុំ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. តតិយអនាគតភយសុត្តំ

៧៩. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អនាគតភយានិ ឯតរហិ អសមុប្បន្នានិ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សន្តិ. តានិ វោ [ខោ (កត្ថចិ)] បដិពុជ្ឈិតព្ពានិ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តេសំ បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘កតមានិ បញ្ច? ភវិស្សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា អញ្ញេ ឧបសម្បាទេស្សន្តិ. តេបិ [តេ (សី.)] ន សក្ខិស្សន្តិ វិនេតុំ អធិសីលេ អធិចិត្តេ អធិបញ្ញាយ. តេបិ ភវិស្សន្តិ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា អញ្ញេ ឧបសម្បាទេស្សន្តិ. តេបិ [តេ (?)] ន សក្ខិស្សន្តិ វិនេតុំ អធិសីលេ អធិចិត្តេ អធិបញ្ញាយ. តេបិ ភវិស្សន្តិ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោ; វិនយសន្ទោសា ធម្មសន្ទោសោ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា អញ្ញេសំ និស្សយំ ទស្សន្តិ. តេបិ ន សក្ខិស្សន្តិ វិនេតុំ អធិសីលេ អធិចិត្តេ អធិបញ្ញាយ. តេបិ ភវិស្សន្តិ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា អញ្ញេសំ និស្សយំ ទស្សន្តិ. តេបិ ន សក្ខិស្សន្តិ វិនេតុំ អធិសីលេ អធិចិត្តេ អធិបញ្ញាយ. តេបិ ភវិស្សន្តិ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោ; វិនយសន្ទោសា ធម្មសន្ទោសោ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា អភិធម្មកថំ វេទល្លកថំ កថេន្តា កណ្ហធម្មំ ឱក្កមមានា ន ពុជ្ឈិស្សន្តិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោ; វិនយសន្ទោសា ធម្មសន្ទោសោ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា យេ តេ សុត្តន្តា តថាគតភាសិតា គម្ភីរា គម្ភីរត្ថា លោកុត្តរា សុញ្ញតាប្បដិសំយុត្តា, តេសុ ភញ្ញមានេសុ ន សុស្សូសិស្សន្តិ, ន សោតំ ឱទហិស្សន្តិ, ន អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេស្សន្តិ, ន ច តេ ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញិស្សន្តិ. យេ បន តេ សុត្តន្តា កវិតា [កវិកតា (សី. ស្យា. កំ. បី., សំ. និ. ២.២២៩) ដីកា ឱលោកេតព្ពា] កាវេយ្យា ចិត្តក្ខរា ចិត្តព្យញ្ជនា ពាហិរកា សាវកភាសិតា, តេសុ ភញ្ញមានេសុ សុស្សូសិស្សន្តិ, សោតំ ឱទហិស្សន្តិ, អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេស្សន្តិ, តេ ច ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញិស្សន្តិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោ; វិនយសន្ទោសា ធម្មសន្ទោសោ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អភាវិតកាយា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា. តេ អភាវិតកាយា សមានា អភាវិតសីលា អភាវិតចិត្តា អភាវិតបញ្ញា ថេរា ភិក្ខូ ពាហុលិកា [ពាហុល្លិកា (ស្យា. កំ.) អ. និ. ២.៤៩; ៣.៩៦] ភវិស្សន្តិ សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា, ន វីរិយំ អារភិស្សន្តិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. តេសំ បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជិស្សតិ. សាបិ ភវិស្សតិ ពាហុលិកា សាថលិកា ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា, ន វីរិយំ អារភិស្សតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោ; វិនយសន្ទោសា ធម្មសន្ទោសោ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ. ‘‘ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អនាគតភយានិ ឯតរហិ អសមុប្បន្នានិ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សន្តិ. តានិ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពានិ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តេសំ បហានាយ វាយមិតព្ព’’ន្តិ. នវមំ.

១០. ចតុត្ថអនាគតភយសុត្តំ

៨០. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អនាគតភយានិ ឯតរហិ អសមុប្បន្នានិ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សន្តិ. តានិ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពានិ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តេសំ បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘កតមានិ បញ្ច? ភវិស្សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ ចីវរេ កល្យាណកាមា. តេ ចីវរេ កល្យាណកាមា សមានា រិញ្ចិស្សន្តិ បំសុកូលិកត្តំ, រិញ្ចិស្សន្តិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ; គាមនិគមរាជធានីសុ ឱសរិត្វា វាសំ កប្បេស្សន្តិ, ចីវរហេតុ ច អនេកវិហិតំ អនេសនំ អប្បតិរូបំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ បិណ្ឌបាតេ កល្យាណកាមា. តេ បិណ្ឌបាតេ កល្យាណកាមា សមានា រិញ្ចិស្សន្តិ បិណ្ឌបាតិកត្តំ, រិញ្ចិស្សន្តិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ; គាមនិគមរាជធានីសុ ឱសរិត្វា វាសំ កប្បេស្សន្តិ ជិវ្ហគ្គេន រសគ្គានិ បរិយេសមានា, បិណ្ឌបាតហេតុ ច អនេកវិហិតំ អនេសនំ អប្បតិរូបំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ សេនាសនេ កល្យាណកាមា. តេ សេនាសនេ កល្យាណកាមា សមានា រិញ្ចិស្សន្តិ រុក្ខមូលិកត្តំ [អារញ្ញកត្តំ (ស្យា. កំ.)], រិញ្ចិស្សន្តិ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ; គាមនិគមរាជធានីសុ ឱសរិត្វា វាសំ កប្បេស្សន្តិ, សេនាសនហេតុ ច អនេកវិហិតំ អនេសនំ អប្បតិរូបំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ ភិក្ខុនីសិក្ខមានាសមណុទ្ទេសេហិ សំសដ្ឋា វិហរិស្សន្តិ. ភិក្ខុនីសិក្ខមានាសមណុទ្ទេសេហិ សំសគ្គេ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សតិ ឯតំ បាដិកង្ខំ – ‘អនភិរតា វា ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សន្តិ, អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិស្សន្តិ, សិក្ខំ វា បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សន្តិ’. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភវិស្សន្តិ ភិក្ខូ អនាគតមទ្ធានំ អារាមិកសមណុទ្ទេសេហិ សំសដ្ឋា វិហរិស្សន្តិ. អារាមិកសមណុទ្ទេសេហិ សំសគ្គេ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សតិ ឯតំ បាដិកង្ខំ – ‘អនេកវិហិតំ សន្និធិការបរិភោគំ អនុយុត្តា វិហរិស្សន្តិ, ឱឡារិកម្បិ និមិត្តំ ករិស្សន្តិ, បថវិយាបិ ហរិតគ្គេបិ’. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ អនាគតភយំ ឯតរហិ អសមុប្បន្នំ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សតិ. តំ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តស្ស បហានាយ វាយមិតព្ពំ.

‘‘ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អនាគតភយានិ ឯតរហិ អសមុប្បន្នានិ អាយតិំ សមុប្បជ្ជិស្សន្តិ. តានិ វោ បដិពុជ្ឈិតព្ពានិ; បដិពុជ្ឈិត្វា ច តេសំ បហានាយ វាយមិតព្ព’’ន្តិ. ទសមំ.

យោធាជីវវគ្គោ តតិយោ.