៨. លិច្ឆវិកុមារកសុត្តំ

៥៨. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ វេសាលិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. វេសាលិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ មហាវនំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ.

តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា លិច្ឆវិកុមារកា សជ្ជានិ ធនូនិ អាទាយ កុក្កុរសង្ឃបរិវុតា មហាវនេ អនុចង្កមមានា អនុវិចរមានា អទ្ទសុ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ; ទិស្វាន សជ្ជានិ ធនូនិ និក្ខិបិត្វា កុក្កុរសង្ឃំ ឯកមន្តំ ឧយ្យោជេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា តុណ្ហីភូតា តុណ្ហីភូតា បញ្ជលិកា ភគវន្តំ បយិរុបាសន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន មហានាមោ លិច្ឆវិ មហាវនេ ជង្ឃាវិហារំ អនុចង្កមមានោ អទ្ទស តេ លិច្ឆវិកុមារកេ តុណ្ហីភូតេ តុណ្ហីភូតេ បញ្ជលិកេ ភគវន្តំ បយិរុបាសន្តេ; ទិស្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មហានាមោ លិច្ឆវិ ឧទានំ ឧទានេសិ – ‘ភវិស្សន្តិ វជ្ជី, ភវិស្សន្តិ វជ្ជី’’’តិ!

‘‘កិំ បន ត្វំ, មហានាម, ឯវំ វទេសិ – ‘ភវិស្សន្តិ វជ្ជី, ភវិស្សន្តិ វជ្ជី’’’តិ? ‘‘ឥមេ, ភន្តេ, លិច្ឆវិកុមារកា ចណ្ឌា ផរុសា អបានុភា [អបជហាតិ (សី.), អបាដុភា (ស្យា. កំ.), អបជហា (បី.), អបានុតា (កត្ថចិ)]. យានិបិ តានិ កុលេសុ បហេណកានិ [បហីនកានិ (សី.), បហីណកានិ (ស្យា. កំ. បី.)] បហីយន្តិ, ឧច្ឆូតិ វា ពទរាតិ វា បូវាតិ វា មោទកាតិ វា សំកុលិកាតិ វា [សក្ខលិកាតិ វា (សី. បី.)], តានិ វិលុម្បិត្វា វិលុម្បិត្វា ខាទន្តិ; កុលិត្ថីនម្បិ កុលកុមារីនម្បិ បច្ឆាលិយំ ខិបន្តិ. តេ ទានិមេ តុណ្ហីភូតា តុណ្ហីភូតា បញ្ជលិកា ភគវន្តំ បយិរុបាសន្តី’’តិ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, មហានាម, កុលបុត្តស្ស បញ្ច ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ – យទិ វា រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស, យទិ វា រដ្ឋិកស្ស បេត្តនិកស្ស [មុទ្ធាភិសិត្តស្ស (ក.) អ. និ. ៥.១៣៥, ១៣៦ បស្សិតព្ពំ], យទិ វា សេនាយ សេនាបតិកស្ស, យទិ វា គាមគាមណិកស្ស, យទិ វា បូគគាមណិកស្ស, យេ វា បន កុលេសុ បច្ចេកាធិបច្ចំ ការេន្តិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘កតមេ បញ្ច? ឥធ, មហានាម, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ មាតាបិតរោ សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. តមេនំ មាតាបិតរោ សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តិ – ‘ចិរំ ជីវ, ទីឃមាយុំ បាលេហី’តិ. មាតាបិតានុកម្បិតស្ស, មហានាម, កុលបុត្តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហានាម, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ បុត្តទារទាសកម្មករបោរិសេ [… សាមន្តសំវោហារេ (សី. បី.)] សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. តមេនំ បុត្តទារទាសកម្មករបោរិសា សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តិ – ‘ចិរំ ជីវ, ទីឃមាយុំ បាលេហី’តិ. បុត្តទារទាសកម្មករបោរិសានុកម្បិតស្ស, មហានាម, កុលបុត្តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហានាម, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ ខេត្តកម្មន្តសាមន្តសព្យោហារេ សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. តមេនំ ខេត្តកម្មន្តសាមន្តសព្យោហារា សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តិ – ‘ចិរំ ជីវ, ទីឃមាយុំ បាលេហី’តិ. ខេត្តកម្មន្តសាមន្តសព្យោហារានុកម្បិតស្ស, មហានាម, កុលបុត្តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហានាម, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ យាវតា ពលិបដិគ្គាហិកា ទេវតា សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. តមេនំ ពលិបដិគ្គាហិកា ទេវតា សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តិ – ‘ចិរំ ជីវ, ទីឃមាយុំ បាលេហី’តិ. ទេវតានុកម្បិតស្ស, មហានាម, កុលបុត្តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហានាម, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ សមណព្រាហ្មណេ សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. តមេនំ សមណព្រាហ្មណា សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តិ – ‘ចិរំ ជីវ, ទីឃមាយុំ បាលេហី’តិ. សមណព្រាហ្មណានុកម្បិតស្ស, មហានាម, កុលបុត្តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានិ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, មហានាម, កុលបុត្តស្ស ឥមេ បញ្ច ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ – យទិ វា រញ្ញោ ខត្តិយស្ស មុទ្ធាវសិត្តស្ស, យទិ វា រដ្ឋិកស្ស បេត្តនិកស្ស, យទិ វា សេនាយ សេនាបតិកស្ស, យទិ វា គាមគាមណិកស្ស, យទិ វា បូគគាមណិកស្ស, យេ វា បន កុលេសុ បច្ចេកាធិបច្ចំ ការេន្តិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា, នោ បរិហានី’’តិ.

‘‘មាតាបិតុកិច្ចករោ, បុត្តទារហិតោ សទា;

អន្តោជនស្ស អត្ថាយ, យេ ចស្ស អនុជីវិនោ.

‘‘ឧភិន្នញ្ចេវ អត្ថាយ, វទញ្ញូ ហោតិ សីលវា;

ញាតីនំ បុព្ពបេតានំ, ទិដ្ឋេ ធម្មេ ច ជីវតំ [ជីវិនំ (សី.), ជីវិតំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)].

‘‘សមណានំ ព្រាហ្មណានំ, ទេវតានញ្ច បណ្ឌិតោ;

វិត្តិសញ្ជននោ ហោតិ, ធម្មេន ឃរមាវសំ.

‘‘សោ ករិត្វាន កល្យាណំ, បុជ្ជោ ហោតិ បសំសិយោ;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ. អដ្ឋមំ;