៣. ឥដ្ឋសុត្តំ

៤៣. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘បញ្ចិមេ, គហបតិ, ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ. កតមេ បញ្ច? អាយុ, គហបតិ, ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ; វណ្ណោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ; សុខំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ ទុល្លភំ លោកស្មិំ; យសោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ; សគ្គា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, គហបតិ, បញ្ច ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, គហបតិ, បញ្ចន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ន អាយាចនហេតុ វា បត្ថនាហេតុ វា [ន បត្ថនាហេតុ វា (ស្យា. កំ. បី.)] បដិលាភំ វទាមិ. ឥមេសំ ខោ, គហបតិ, បញ្ចន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ អាយាចនហេតុ វា បត្ថនាហេតុ វា បដិលាភោ អភវិស្ស, កោ ឥធ កេន ហាយេថ?

‘‘ន ខោ, គហបតិ, អរហតិ អរិយសាវកោ អាយុកាមោ អាយុំ អាយាចិតុំ វា អភិនន្ទិតុំ វា អាយុស្ស វាបិ ហេតុ. អាយុកាមេន, គហបតិ, អរិយសាវកេន អាយុសំវត្តនិកា បដិបទា បដិបជ្ជិតព្ពា. អាយុសំវត្តនិកា ហិស្ស បដិបទា បដិបន្នា អាយុបដិលាភាយ សំវត្តតិ. សោ លាភី ហោតិ អាយុស្ស ទិព្ពស្ស វា មានុសស្ស វា.

‘‘ន ខោ, គហបតិ, អរហតិ អរិយសាវកោ វណ្ណកាមោ វណ្ណំ អាយាចិតុំ វា អភិនន្ទិតុំ វា វណ្ណស្ស វាបិ ហេតុ. វណ្ណកាមេន, គហបតិ, អរិយសាវកេន វណ្ណសំវត្តនិកា បដិបទា បដិបជ្ជិតព្ពា. វណ្ណសំវត្តនិកា ហិស្ស បដិបទា បដិបន្នា វណ្ណបដិលាភាយ សំវត្តតិ. សោ លាភី ហោតិ វណ្ណស្ស ទិព្ពស្ស វា មានុសស្ស វា.

‘‘ន ខោ, គហបតិ, អរហតិ អរិយសាវកោ សុខកាមោ សុខំ អាយាចិតុំ វា អភិនន្ទិតុំ វា សុខស្ស វាបិ ហេតុ. សុខកាមេន, គហបតិ, អរិយសាវកេន សុខសំវត្តនិកា បដិបទា បដិបជ្ជិតព្ពា. សុខសំវត្តនិកា ហិស្ស បដិបទា បដិបន្នា សុខបដិលាភាយ សំវត្តតិ. សោ លាភី ហោតិ សុខស្ស ទិព្ពស្ស វា មានុសស្ស វា.

‘‘ន ខោ, គហបតិ, អរហតិ អរិយសាវកោ យសកាមោ យសំ អាយាចិតុំ វា អភិនន្ទិតុំ វា យសស្ស វាបិ ហេតុ. យសកាមេន, គហបតិ, អរិយសាវកេន យសសំវត្តនិកា បដិបទា បដិបជ្ជិតព្ពា. យសសំវត្តនិកា ហិស្ស បដិបទា បដិបន្នា យសបដិលាភាយ សំវត្តតិ. សោ លាភី ហោតិ យសស្ស ទិព្ពស្ស វា មានុសស្ស វា.

‘‘ន ខោ, គហបតិ, អរហតិ អរិយសាវកោ សគ្គកាមោ សគ្គំ អាយាចិតុំ វា អភិនន្ទិតុំ វា សគ្គានំ វាបិ ហេតុ. សគ្គកាមេន, គហបតិ, អរិយសាវកេន សគ្គសំវត្តនិកា បដិបទា បដិបជ្ជិតព្ពា. សគ្គសំវត្តនិកា ហិស្ស បដិបទា បដិបន្នា សគ្គបដិលាភាយ សំវត្តតិ. សោ លាភី ហោតិ សគ្គាន’’ន្តិ.

‘‘អាយុំ វណ្ណំ យសំ កិត្តិំ, សគ្គំ ឧច្ចាកុលីនតំ;

រតិយោ បត្ថយានេន [បត្ថយមានេន (ក.)], ឧឡារា អបរាបរា.

‘‘អប្បមាទំ បសំសន្តិ, បុញ្ញកិរិយាសុ បណ្ឌិតា;

‘‘អប្បមត្តោ ឧភោ អត្ថេ, អធិគណ្ហាតិ បណ្ឌិតោ.

‘‘ទិដ្ឋេ ធម្មេ ច [ទិដ្ឋេវ ធម្មេ (សី.)] យោ អត្ថោ, យោ ចត្ថោ សម្បរាយិកោ;

អត្ថាភិសមយា ធីរោ, បណ្ឌិតោតិ បវុច្ចតី’’តិ. តតិយំ;