៥. វប្បសុត្តំ

១៩៥. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. អថ ខោ វប្បោ សក្កោ និគណ្ឋសាវកោ យេនាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ វប្បំ សក្កំ និគណ្ឋសាវកំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯតទវោច –

‘‘ឥធស្ស, វប្ប, កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ [អន្វាស្សវេយ្យុំ (ក.)] អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘បស្សាមហំ, ភន្តេ, តំ ឋានំ. ឥធស្ស, ភន្តេ, បុព្ពេ បាបកម្មំ កតំ អវិបក្កវិបាកំ. តតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ. អយញ្ចេវ ខោ បន អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស វប្បេន សក្កេន និគណ្ឋសាវកេន សទ្ធិំ អន្តរាកថា វិប្បកតា ហោតិ.

អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ឧបដ្ឋានសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច –

‘‘កាយ នុត្ថ, មោគ្គល្លាន, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា; កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ? ‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, វប្បំ សក្កំ និគណ្ឋសាវកំ ឯតទវោចំ – ‘ឥធស្ស, វប្ប, កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’ន្តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, វប្បោ សក្កោ និគណ្ឋសាវកោ មំ ឯតទវោច – ‘បស្សាមហំ, ភន្តេ, តំ ឋានំ. ឥធស្ស, ភន្តេ, បុព្ពេ បាបកម្មំ កតំ អវិបក្កវិបាកំ. តតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’ន្តិ. អយំ ខោ នោ, ភន្តេ, វប្បេន សក្កេន និគណ្ឋសាវកេន សទ្ធិំ អន្តរាកថា វិប្បកតា; អថ ភគវា អនុប្បត្តោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា វប្បំ សក្កំ និគណ្ឋសាវកំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ មេ ត្វំ, វប្ប, អនុញ្ញេយ្យញ្ចេវ អនុជានេយ្យាសិ, បដិក្កោសិតព្ពញ្ច បដិក្កោសេយ្យាសិ, យស្ស ច មេ ភាសិតស្ស អត្ថំ ន ជានេយ្យាសិ មមេវេត្ថ ឧត្តរិ បដិបុច្ឆេយ្យាសិ – ‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ, ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ, សិយា នោ ឯត្ថ កថាសល្លាបោ’’តិ. ‘‘អនុញ្ញេយ្យញ្ចេវាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ អនុជានិស្សាមិ, បដិក្កោសិតព្ពញ្ច បដិក្កោសិស្សាមិ, យស្ស ចាហំ ភគវតោ ភាសិតស្ស អត្ថំ ន ជានិស្សាមិ ភគវន្តំយេវេត្ថ ឧត្តរិ បដិបុច្ឆិស្សាមិ – ‘ឥទំ ភន្តេ, កថំ, ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ? ហោតុ នោ ឯត្ថ កថាសល្លាបោ’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វប្ប, យេ កាយសមារម្ភបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, កាយសមារម្ភា បដិវិរតស្ស ឯវំស តេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. សោ នវញ្ច កម្មំ ន ករោតិ, បុរាណញ្ច កម្មំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករោតិ, សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ [វិញ្ញូហីតិ (សី. បី. ក.) សំ. និ. ៤.៣៦៤ បស្សិតព្ពំ]. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វប្ប, យេ វចីសមារម្ភបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, វចីសមារម្ភា បដិវិរតស្ស ឯវំស តេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. សោ នវញ្ច កម្មំ ន ករោតិ, បុរាណញ្ច កម្មំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករោតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វប្ប, យេ មនោសមារម្ភបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, មនោសមារម្ភា បដិវិរតស្ស ឯវំស តេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. សោ នវញ្ច កម្មំ ន ករោតិ, បុរាណញ្ច កម្មំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករោតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វប្ប, យេ អវិជ្ជាបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា ឯវំស តេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. សោ នវញ្ច កម្មំ ន ករោតិ, បុរាណញ្ច កម្មំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករោតិ. សន្ទិដ្ឋិកា និជ្ជរា អកាលិកា ឯហិបស្សិកា ឱបនេយ្យិកា បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហិ. បស្សសិ នោ ត្វំ, វប្ប, តំ ឋានំ យតោនិទានំ បុរិសំ ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ សម្មា វិមុត្តចិត្តស្ស ខោ, វប្ប, ភិក្ខុនោ ឆ សតតវិហារា អធិគតា ហោន្តិ. សោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ; ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ... ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ; ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោ កាយបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘កាយបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយាមី’តិ បជានាតិ; ជីវិតបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘ជីវិតបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយាមី’តិ បជានាតិ; ‘កាយស្ស ភេទា ឧទ្ធំ ជីវិតបរិយាទានា ឥធេវ សព្ពវេទយិតានិ អនភិនន្ទិតានិ សីតី ភវិស្សន្តី’តិ បជានាតិ’’.

‘‘សេយ្យថាបិ, វប្ប, ថូណំ បដិច្ច ឆាយា បញ្ញាយតិ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ កុទ្ទាលបិដកំ អាទាយ. សោ តំ ថូណំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ; មូលេ ឆិន្ទិត្វា បលិខណេយ្យ; បលិខណិត្វា មូលានិ ឧទ្ធរេយ្យ, អន្តមសោ ឧសីរនាឡិមត្តានិបិ [ឧសីរនាឡមត្តានិបិ (សី.)]. សោ តំ ថូណំ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទេយ្យ. ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆេត្វា ផាលេយ្យ. ផាលេត្វា សកលិកំ សកលិកំ ករេយ្យ. សកលិកំ សកលិកំ កត្វា វាតាតបេ វិសោសេយ្យ. វាតាតបេ វិសោសេត្វា អគ្គិនា ឌហេយ្យ. អគ្គិនា ឌហេត្វា មសិំ ករេយ្យ. មសិំ ករិត្វា មហាវាតេ វា ឱផុណេយ្យ នទិយា វា សីឃសោតាយ បវាហេយ្យ. ឯវំ ហិស្ស, វប្ប, យា ថូណំ បដិច្ច ឆាយា សា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, វប្ប, ឯវំ សម្មា វិមុត្តចិត្តស្ស ភិក្ខុនោ ឆ សតតវិហារា អធិគតា ហោន្តិ. សោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ; ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ; ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោ កាយបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘កាយបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយាមី’តិ បជានាតិ; ជីវិតបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘ជីវិតបរិយន្តិកំ វេទនំ វេទិយាមី’តិ បជានាតិ; ‘កាយស្ស ភេទា ឧទ្ធំ ជីវិតបរិយាទានា ឥធេវ សព្ពវេទយិតានិ អនភិនន្ទិតានិ សីតី ភវិស្សន្តី’តិ បជានាតិ’’.

ឯវំ វុត្តេ វប្បោ សក្កោ និគណ្ឋសាវកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, បុរិសោ ឧទយត្ថិកោ អស្សបណិយំ បោសេយ្យ. សោ ឧទយញ្ចេវ នាធិគច្ឆេយ្យ, ឧត្តរិញ្ច កិលមថស្ស វិឃាតស្ស ភាគី អស្ស. ឯវមេវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ឧទយត្ថិកោ ពាលេ និគណ្ឋេ បយិរុបាសិំ. ស្វាហំ ឧទយញ្ចេវ នាធិគច្ឆិំ, ឧត្តរិញ្ច កិលមថស្ស វិឃាតស្ស ភាគី អហោសិំ. ឯសាហំ, ភន្តេ, អជ្ជតគ្គេ យោ មេ ពាលេសុ និគណ្ឋេសុ បសាទោ តំ មហាវាតេ វា ឱផុណាមិ នទិយា វា សីឃសោតាយ បវាហេមិ. អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ, ភន្តេ, ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បញ្ចមំ.