(១៩) ៤. ព្រាហ្មណវគ្គោ

១. យោធាជីវសុត្តំ

១៨១. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ យោធាជីវោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យោធាជីវោ ឋានកុសលោ ច ហោតិ, ទូរេបាតី ច, អក្ខណវេធី ច, មហតោ ច កាយស្ស បទាលេតា. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ យោធាជីវោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឋានកុសលោ ច ហោតិ, ទូរេបាតី ច, អក្ខណវេធី ច, មហតោ ច កាយស្ស បទាលេតា.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឋានកុសលោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឋានកុសលោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទូរេបាតី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ រូបំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ. យា កាចិ វេទនា…បេ… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ វិញ្ញាណំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទូរេបាតី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខណវេធី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្ខណវេធី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហតោ កាយស្ស បទាលេតា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហន្តំ អវិជ្ជាក្ខន្ធំ បទាលេតា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហតោ កាយស្ស បទាលេតា ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. បឋមំ.

២. បាដិភោគសុត្តំ

១៨២. [កថា. ៦២៤] ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ‘ជរាធម្មំ មា ជីរី’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ; ‘ព្យាធិធម្មំ មា ព្យាធិយី’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ; ‘មរណធម្មំ មា មីយី’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ; ‘យានិ ខោ បន តានិ បុព្ពេ អត្តនា កតានិ បាបកានិ កម្មានិ សំកិលេសិកានិ បោនោភវិកានិ សទរានិ ទុក្ខវិបាកានិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណិកានិ, តេសំ វិបាកោ មា និព្ពត្តី’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ធម្មានំ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ – សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. សុតសុត្តំ

១៨៣. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អហញ្ហិ, ភោ គោតម, ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋី (សព្ពត្ថ)] – ‘យោ កោចិ ទិដ្ឋំ ភាសតិ – ឯវំ មេ ទិដ្ឋន្តិ, នត្ថិ តតោ ទោសោ; យោ កោចិ សុតំ ភាសតិ – ឯវំ មេ សុតន្តិ, នត្ថិ តតោ ទោសោ; យោ កោចិ មុតំ ភាសតិ – ឯវំ មេ មុតន្តិ, នត្ថិ តតោ ទោសោ; យោ កោចិ វិញ្ញាតំ ភាសតិ – ឯវំ មេ វិញ្ញាតន្តិ, នត្ថិ តតោ ទោសោ’’’តិ.

‘‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ ទិដ្ឋំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; ន បនាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ ទិដ្ឋំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; នាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ សុតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; ន បនាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ សុតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; នាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ មុតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; ន បនាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ មុតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; នាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ វិញ្ញាតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ; ន បនាហំ, ព្រាហ្មណ, សព្ពំ វិញ្ញាតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ.

‘‘យញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, ទិដ្ឋំ ភាសតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ. យញ្ច ខ្វស្ស, ព្រាហ្មណ, ទិដ្ឋំ អភាសតោ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឯវរូបំ ទិដ្ឋំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ.

‘‘យញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, សុតំ ភាសតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបំ សុតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ. យញ្ច ខ្វស្ស, ព្រាហ្មណ, សុតំ អភាសតោ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឯវរូបំ សុតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ.

‘‘យញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, មុតំ ភាសតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបំ មុតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ. យញ្ច ខ្វស្ស, ព្រាហ្មណ, មុតំ អភាសតោ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឯវរូបំ មុតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ.

‘‘យញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, វិញ្ញាតំ ភាសតោ អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, ឯវរូបំ វិញ្ញាតំ ន ភាសិតព្ពន្តិ វទាមិ. យញ្ច ខ្វស្ស, ព្រាហ្មណ, វិញ្ញាតំ អភាសតោ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, ឯវរូបំ វិញ្ញាតំ ភាសិតព្ពន្តិ វទាមី’’តិ.

អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមីតិ. តតិយំ.

៤. អភយសុត្តំ

១៨៤. អថ ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អហញ្ហិ, ភោ គោតម, ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘នត្ថិ យោ មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្សា’’’តិ. ‘‘អត្ថិ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស; អត្ថិ បន, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘កតមោ ច, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ កាមេសុ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘បិយា វត មំ កាមា ជហិស្សន្តិ, បិយេ ចាហំ កាមេ ជហិស្សាមី’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ កាយេ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘បិយោ វត មំ កាយោ ជហិស្សតិ, បិយញ្ចាហំ កាយំ ជហិស្សាមី’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ អកតកល្យាណោ ហោតិ អកតកុសលោ អកតភីរុត្តាណោ កតបាបោ កតលុទ្ទោ កតកិព្ពិសោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អកតំ វត មេ កល្យាណំ, អកតំ កុសលំ, អកតំ ភីរុត្តាណំ; កតំ បាបំ, កតំ លុទ្ទំ, កតំ កិព្ពិសំ. យាវតា, ភោ, អកតកល្យាណានំ អកតកុសលានំ អកតភីរុត្តាណានំ កតបាបានំ កតលុទ្ទានំ កតកិព្ពិសានំ គតិ តំ គតិំ បេច្ច គច្ឆាមី’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ កង្ខី ហោតិ វិចិកិច្ឆី អនិដ្ឋង្គតោ សទ្ធម្មេ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កង្ខី វតម្ហិ វិចិកិច្ឆី អនិដ្ឋង្គតោ សទ្ធម្មេ’តិ. សោ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ភាយតិ, សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស. ឥមេ ខោ, ព្រាហ្មណ, ចត្តារោ មរណធម្មា សមានា ភាយន្តិ, សន្តាសំ អាបជ្ជន្តិ មរណស្ស.

‘‘កតមោ ច, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ កាមេសុ វីតរាគោ ហោតិ វិគតច្ឆន្ទោ វិគតបេមោ វិគតបិបាសោ វិគតបរិឡាហោ វិគតតណ្ហោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘បិយា វត មំ កាមា ជហិស្សន្តិ, បិយេ ចាហំ កាមេ ជហិស្សាមី’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ កាយេ វីតរាគោ ហោតិ វិគតច្ឆន្ទោ វិគតបេមោ វិគតបិបាសោ វិគតបរិឡាហោ វិគតតណ្ហោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ន ឯវំ ហោតិ – ‘បិយោ វត មំ កាយោ ជហិស្សតិ, បិយញ្ចាហំ កាយំ ជហិស្សាមី’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ អកតបាបោ ហោតិ អកតលុទ្ទោ អកតកិព្ពិសោ កតកល្យាណោ កតកុសលោ កតភីរុត្តាណោ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អកតំ វត មេ បាបំ, អកតំ លុទ្ទំ, អកតំ កិព្ពិសំ; កតំ កល្យាណំ, កតំ កុសលំ, កតំ ភីរុត្តាណំ. យាវតា, ភោ, អកតបាបានំ អកតលុទ្ទានំ អកតកិព្ពិសានំ កតកល្យាណានំ កតកុសលានំ កតភីរុត្តាណានំ គតិ តំ គតិំ បេច្ច គច្ឆាមី’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស.

‘‘បុន ចបរំ, ព្រាហ្មណ, ឥធេកច្ចោ អកង្ខី ហោតិ អវិចិកិច្ឆី និដ្ឋង្គតោ សទ្ធម្មេ. តមេនំ អញ្ញតរោ គាឡ្ហោ រោគាតង្កោ ផុសតិ. តស្ស អញ្ញតរេន គាឡ្ហេន រោគាតង្កេន ផុដ្ឋស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អកង្ខី វតម្ហិ អវិចិកិច្ឆី និដ្ឋង្គតោ សទ្ធម្មេ’តិ. សោ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មរណធម្មោ សមានោ ន ភាយតិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជតិ មរណស្ស. ឥមេ ខោ, ព្រាហ្មណ, ចត្តារោ មរណធម្មា សមានា ន ភាយន្តិ, ន សន្តាសំ អាបជ្ជន្តិ មរណស្សា’’តិ.

‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ព្រាហ្មណសច្ចសុត្តំ

១៨៥. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា បរិព្ពាជកា សិប្បិនិកាតីរេ បរិព្ពាជការាមេ បដិវសន្តិ, សេយ្យថិទំ អន្នភារោ វរធរោ សកុលុទាយី ច បរិព្ពាជកោ អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា បរិព្ពាជកា. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន សិប្បិនិកាតីរេ បរិព្ពាជការាមោ តេនុបសង្កមិ.

តេន ខោ បន សមយេន តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរា កថា ឧទបាទិ – ‘‘ឥតិបិ ព្រាហ្មណសច្ចានិ, ឥតិបិ ព្រាហ្មណសច្ចានី’’តិ. អថ ខោ ភគវា យេន តេ បរិព្ពាជកា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា តេ បរិព្ពាជកេ ឯតទវោច –

‘‘កាយ នុត្ថ, បរិព្ពាជកា, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ? ‘‘ឥធ, ភោ គោតម, អម្ហាកំ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘ឥតិបិ ព្រាហ្មណសច្ចានិ, ឥតិបិ ព្រាហ្មណសច្ចានី’’’តិ.

‘‘ចត្តារិមានិ, បរិព្ពាជកា, ព្រាហ្មណសច្ចានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឥធ, បរិព្ពាជកា, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – ‘សព្ពេ បាណា អវជ្ឈា’តិ. ឥតិ វទំ ព្រាហ្មណោ សច្ចំ អាហ, នោ មុសា. សោ តេន ន សមណោតិ មញ្ញតិ, ន ព្រាហ្មណោតិ មញ្ញតិ, ន សេយ្យោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន សទិសោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន ហីនោហមស្មីតិ មញ្ញតិ. អបិ ច យទេវ តត្ថ សច្ចំ តទភិញ្ញាយ បាណានំយេវ អនុទ្ទយាយ [តទភិញ្ញាយ អនុទយាយ (ក.)] អនុកម្បាយ បដិបន្នោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, បរិព្ពាជកា, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – ‘សព្ពេ កាមា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា’តិ. ឥតិ វទំ ព្រាហ្មណោ សច្ចមាហ, នោ មុសា. សោ តេន ន សមណោតិ មញ្ញតិ, ន ព្រាហ្មណោតិ មញ្ញតិ, ន សេយ្យោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន សទិសោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន ហីនោហមស្មីតិ មញ្ញតិ. អបិ ច យទេវ តត្ថ សច្ចំ តទភិញ្ញាយ កាមានំយេវ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, បរិព្ពាជកា, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – ‘សព្ពេ ភវា អនិច្ចា…បេ… ភវានំយេវ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, បរិព្ពាជកា, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – ‘នាហំ ក្វចនិ [ក្វចន (សី. ស្យា.)] កស្សចិ កិញ្ចនតស្មិំ ន ច មម ក្វចនិ កត្ថចិ កិញ្ចនតត្ថី’តិ. ឥតិ វទំ ព្រាហ្មណោ សច្ចំ អាហ, នោ មុសា. សោ តេន ន សមណោតិ មញ្ញតិ, ន ព្រាហ្មណោតិ មញ្ញតិ, ន សេយ្យោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន សទិសោហមស្មីតិ មញ្ញតិ, ន ហីនោហមស្មីតិ មញ្ញតិ. អបិ ច យទេវ តត្ថ សច្ចំ តទភិញ្ញាយ អាកិញ្ចញ្ញំយេវ បដិបទំ បដិបន្នោ ហោតិ. ឥមានិ ខោ, បរិព្ពាជកា, ចត្តារិ ព្រាហ្មណសច្ចានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ឧម្មគ្គសុត្តំ

១៨៦. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កេន នុ ខោ, ភន្តេ, លោកោ នីយតិ, កេន លោកោ បរិកស្សតិ, កស្ស ច ឧប្បន្នស្ស វសំ គច្ឆតី’’តិ?

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! ភទ្ទកោ ខោ តេ, ភិក្ខុ, ឧម្មគ្គោ [ឧម្មង្គោ (ស្យា. ក.)], ភទ្ទកំ បដិភានំ, កល្យាណី [កល្យាណា (ក.)] បរិបុច្ឆា. ឯវញ្ហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, បុច្ឆសិ – ‘កេន នុ ខោ, ភន្តេ, លោកោ នីយតិ, កេន លោកោ បរិកស្សតិ, កស្ស ច ឧប្បន្នស្ស វសំ គច្ឆតី’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ចិត្តេន ខោ, ភិក្ខុ, លោកោ នីយតិ, ចិត្តេន បរិកស្សតិ, ចិត្តស្ស ឧប្បន្នស្ស វសំ គច្ឆតី’’តិ.

‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ភគវន្តំ ឧត្តរិ បញ្ហំ អបុច្ឆិ – ‘‘‘ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ, ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ ហោតី’’តិ?

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! ភទ្ទកោ ខោ តេ, ភិក្ខុ ឧម្មគ្គោ, ភទ្ទកំ បដិភានំ, កល្យាណី បរិបុច្ឆា. ឯវញ្ហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, បុច្ឆសិ – ‘ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ, ពហុស្សុតោ ធម្មធរោតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ពហុស្សុតោ ធម្មធរោ ហោតី’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ពហូ ខោ, ភិក្ខុ, មយា ធម្មា ទេសិតា [ពហុ ខោ ភិក្ខុ មយា ធម្មោ ទេសិតោ (ក.)] – សុត្តំ, គេយ្យំ, វេយ្យាករណំ, គាថា, ឧទានំ, ឥតិវុត្តកំ, ជាតកំ, អព្ភុតធម្មំ, វេទល្លំ. ចតុប្បទាយ ចេបិ, ភិក្ខុ, គាថាយ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ ពហុស្សុតោ ធម្មធរោតិ អលំ វចនាយា’’តិ.

‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ភគវន្តំ ឧត្តរិ បញ្ហំ អបុច្ឆិ – ‘‘‘សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ, សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ ហោតី’’តិ?

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! ភទ្ទកោ ខោ តេ, ភិក្ខុ, ឧម្មគ្គោ, ភទ្ទកំ បដិភានំ, កល្យាណី បរិបុច្ឆា. ឯវញ្ហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, បុច្ឆសិ – ‘សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ, សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ ហោតី’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, ភិក្ខុនោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ សុតំ ហោតិ, បញ្ញាយ ចស្ស អត្ថំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ សុតំ ហោតិ, បញ្ញាយ ចស្ស អត្ថំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ សុតំ ហោតិ, បញ្ញាយ ចស្ស អត្ថំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ សុតំ ហោតិ, បញ្ញាយ ចស្ស អត្ថំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, សុតវា និព្ពេធិកបញ្ញោ ហោតី’’តិ.

‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ភគវន្តំ ឧត្តរិ បញ្ហំ អបុច្ឆិ – ‘‘‘បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ ហោតី’’តិ?

‘‘សាធុ សាធុ ភិក្ខុ! ភទ្ទកោ ខោ តេ, ភិក្ខុ, ឧម្មគ្គោ, ភទ្ទកំ បដិភានំ, កល្យាណី បរិបុច្ឆា. ឯវញ្ហិ ត្វំ ភិក្ខុ បុច្ឆសិ – ‘បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ ហោតី’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥធ, ភិក្ខុ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ នេវត្តព្យាពាធាយ ចេតេតិ ន បរព្យាពាធាយ ចេតេតិ ន ឧភយព្យាពាធាយ ចេតេតិ អត្តហិតបរហិតឧភយហិតសព្ពលោកហិតមេវ ចិន្តយមានោ ចិន្តេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, បណ្ឌិតោ មហាបញ្ញោ ហោតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វស្សការសុត្តំ

១៨៧. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ជានេយ្យ នុ ខោ, ភោ គោតម, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ. ‘‘ជានេយ្យ បន, ភោ គោតម, អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ. ‘‘ជានេយ្យ នុ ខោ, ភោ គោតម, សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ. ‘‘ជានេយ្យ បន, ភោ គោតម, សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ គោតម, អព្ភុតំ, ភោ គោតម! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ, ភោតា គោតមេន – ‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – អសប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – សប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – សប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ.

‘‘ឯកមិទំ, ភោ គោតម, សមយំ តោទេយ្យស្ស ព្រាហ្មណស្ស បរិសតិ បរូបារម្ភំ វត្តេន្តិ – ‘ពាលោ អយំ រាជា ឯឡេយ្យោ សមណេ រាមបុត្តេ អភិប្បសន្នោ, សមណេ ច បន រាមបុត្តេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោតិ, យទិទំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្ម’ន្តិ. ឥមេបិ រញ្ញោ ឯឡេយ្យស្ស បរិហារកា ពាលា – យមកោ មោគ្គល្លោ [បុគ្គលោ (ក.)] ឧគ្គោ នាវិន្ទកី គន្ធព្ពោ អគ្គិវេស្សោ, យេ សមណេ រាមបុត្តេ អភិប្បសន្នា, សមណេ ច បន រាមបុត្តេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោន្តិ, យទិទំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មន្តិ. ត្យាស្សុទំ តោទេយ្យោ ព្រាហ្មណោ ឥមិនា នយេន នេតិ. តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ, បណ្ឌិតោ រាជា ឯឡេយ្យោ ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេហិ អលមត្ថទសតរោ’តិ? ‘ឯវំ, ភោ, បណ្ឌិតោ រាជា ឯឡេយ្យោ ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេហិ អលមត្ថទសតរោ’’’តិ.

‘‘យស្មា ច ខោ, ភោ, សមណោ រាមបុត្តោ រញ្ញា ឯឡេយ្យេន បណ្ឌិតេន បណ្ឌិតតរោ ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេន អលមត្ថទសតរោ, តស្មា រាជា ឯឡេយ្យោ សមណេ រាមបុត្តេ អភិប្បសន្នោ, សមណេ ច បន រាមបុត្តេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោតិ, យទិទំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ, បណ្ឌិតា រញ្ញោ ឯឡេយ្យស្ស បរិហារកា – យមកោ មោគ្គល្លោ ឧគ្គោ នាវិន្ទកី គន្ធព្ពោ អគ្គិវេស្សោ, ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេហិ អលមត្ថទសតរាតិ? ‘ឯវំ, ភោ, បណ្ឌិតា រញ្ញោ ឯឡេយ្យស្ស បរិហារកា – យមកោ មោគ្គល្លោ ឧគ្គោ នាវិន្ទកី គន្ធព្ពោ អគ្គិវេស្សោ, ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេហិ អលមត្ថទសតរា’’’តិ.

‘‘យស្មា ច ខោ, ភោ, សមណោ រាមបុត្តោ រញ្ញោ ឯឡេយ្យស្ស បរិហារកេហិ បណ្ឌិតេហិ បណ្ឌិតតរោ ករណីយាធិករណីយេសុ វចនីយាធិវចនីយេសុ អលមត្ថទសតរេហិ អលមត្ថទសតរោ, តស្មា រញ្ញោ ឯឡេយ្យស្ស បរិហារកា សមណេ រាមបុត្តេ អភិប្បសន្នា; សមណេ ច បន រាមបុត្តេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោន្តិ, យទិទំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្ម’’ន្តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ, គោតម, អព្ភុតំ, ភោ គោតម! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ ភោតា គោតមេន – ‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – អសប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – សប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – សប្បុរិសោ អយំ ភវន្តិ. ឯតម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’ន្តិ. ហន្ទ ច ទានិ មយំ, ភោ គោតម, គច្ឆាម. ពហុកិច្ចា មយំ ពហុករណីយា’’តិ. ‘‘យស្សទានិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, កាលំ មញ្ញសី’’តិ. អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមីតិ. សត្តមំ.

៨. ឧបកសុត្តំ

១៨៨. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. អថ ខោ ឧបកោ មណ្ឌិកាបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧបកោ មណ្ឌិកាបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អហញ្ហិ, ភន្តេ, ឯវំវាទី ឯវំទិដ្ឋិ – ‘យោ កោចិ បរូបារម្ភំ វត្តេតិ, បរូបារម្ភំ វត្តេន្តោ សព្ពោ សោ [សព្ពសោ (សី. បី.)] ន ឧបបាទេតិ. អនុបបាទេន្តោ គារយ្ហោ ហោតិ ឧបវជ្ជោ’’’តិ. ‘‘បរូបារម្ភំ ចេ, ឧបក, វត្តេតិ បរូបារម្ភំ វត្តេន្តោ ន ឧបបាទេតិ, អនុបបាទេន្តោ គារយ្ហោ ហោតិ ឧបវជ្ជោ. ត្វំ ខោ, ឧបក, បរូបារម្ភំ វត្តេសិ, បរូបារម្ភំ វត្តេន្តោ ន ឧបបាទេសិ, អនុបបាទេន្តោ គារយ្ហោ ហោសិ ឧបវជ្ជោ’’តិ. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ឧម្មុជ្ជមានកំយេវ មហតា បាសេន ពន្ធេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ឧម្មុជ្ជមានកោយេវ ភគវតា មហតា វាទបាសេន [មហតា បាសេន (ក.)] ពទ្ធោ’’តិ.

‘‘ឥទំ អកុសលន្តិ ខោ, ឧបក, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា បទា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា តថាគតស្ស ធម្មទេសនា – ឥតិបិទំ អកុសលន្តិ. តំ ខោ បនិទំ អកុសលំ បហាតព្ពន្តិ ខោ, ឧបក, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា បទា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា តថាគតស្ស ធម្មទេសនា – ឥតិបិទំ អកុសលំ បហាតព្ពន្តិ.

‘‘ឥទំ កុសលន្តិ ខោ, ឧបក, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា បទា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា តថាគតស្ស ធម្មទេសនា – ឥតិបិទំ កុសលន្តិ. តំ ខោ បនិទំ កុសលំ ភាវេតព្ពន្តិ ខោ, ឧបក, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា បទា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា តថាគតស្ស ធម្មទេសនា – ឥតិបិទំ កុសលំ ភាវេតព្ព’’ន្តិ.

អថ ខោ ឧបកោ មណ្ឌិកាបុត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន រាជា មាគធោ អជាតសត្តុ វេទេហិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា យាវតកោ អហោសិ ភគវតា សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ រញ្ញោ មាគធស្ស អជាតសត្តុស្ស វេទេហិបុត្តស្ស អារោចេសិ.

ឯវំ វុត្តេ រាជា មាគធោ អជាតសត្តុ វេទេហិបុត្តោ កុបិតោ អនត្តមនោ ឧបកំ មណ្ឌិកាបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘យាវ ធំសី វតាយំ លោណការទារកោ យាវ មុខរោ យាវ បគព្ពោ យត្រ ហិ នាម តំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ អាសាទេតព្ពំ មញ្ញិស្សតិ; អបេហិ ត្វំ, ឧបក, វិនស្ស, មា តំ អទ្ទស’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សច្ឆិករណីយសុត្តំ

១៨៩. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, សច្ឆិករណីយា ធម្មា. កតមេ ចត្តារោ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា កាយេន សច្ឆិករណីយា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សតិយា សច្ឆិករណីយា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ចក្ខុនា សច្ឆិករណីយា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ សច្ឆិករណីយា. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា កាយេន សច្ឆិករណីយា? អដ្ឋ វិមោក្ខា, ភិក្ខវេ, កាយេន សច្ឆិករណីយា.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា សតិយា សច្ឆិករណីយា? បុព្ពេនិវាសោ, ភិក្ខវេ, សតិយា សច្ឆិករណីយោ.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា ចក្ខុនា សច្ឆិករណីយា? សត្តានំ ចុតូបបាតោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុនា សច្ឆិករណីយោ.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា បញ្ញាយ សច្ឆិករណីយា? អាសវានំ ខយោ, ភិក្ខវេ, បញ្ញាយ សច្ឆិករណីយោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ សច្ឆិករណីយា ធម្មា’’តិ. នវមំ.

១០. ឧបោសថសុត្តំ

១៩០. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា តទហុបោសថេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា តុណ្ហីភូតំ តុណ្ហីភូតំ ភិក្ខុសង្ឃំ អនុវិលោកេត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘អបលាបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា និប្បលាបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា សុទ្ធា សារេ បតិដ្ឋិតា. តថារូបោ អយំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, តថារូបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា. យថារូបា បរិសា ទុល្លភា ទស្សនាយបិ លោកស្មិំ, តថារូបោ អយំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, តថារូបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា. យថារូបា បរិសា អាហុនេយ្យា បាហុនេយ្យា ទក្ខិណេយ្យា អញ្ជលិករណីយា អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស, តថារូបោ អយំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, តថារូបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា. យថារូបាយ បរិសាយ អប្បំ ទិន្នំ ពហុ ហោតិ ពហុ ទិន្នំ ពហុតរំ, តថារូបោ អយំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, តថារូបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា. យថារូបំ បរិសំ អលំ យោជនគណនានិបិ ទស្សនាយ គន្តុំ អបិ បុដោសេនាបិ, តថារូបោ អយំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, (តថារូបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា) [( ) សី. ស្យា. កំ. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ].

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ ទេវប្បត្តា វិហរន្តិ; សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ ព្រហ្មប្បត្តា វិហរន្តិ; សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ អានេញ្ជប្បត្តា វិហរន្តិ; សន្តិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ អរិយប្បត្តា វិហរន្តិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទេវប្បត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ… ទុតិយំ ឈានំ…បេ… តតិយំ ឈានំ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទេវប្បត្តោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ព្រហ្មប្បត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ តថា តតិយំ តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. ករុណា… មុទិតា… ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ តថា តតិយំ តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ព្រហ្មប្បត្តោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អានេញ្ជប្បត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អានេញ្ជប្បត្តោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយប្បត្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ទសមំ.

ព្រាហ្មណវគ្គោ [យោធាជីវវគ្គោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ចតុត្ថោ.