(១៨) ៣. សញ្ចេតនិយវគ្គោ

១. ចេតនាសុត្តំ

១៧១. [កថា. ៥៣៩] ‘‘កាយេ វា, ភិក្ខវេ, សតិ កាយសញ្ចេតនាហេតុ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ. វាចាយ វា, ភិក្ខវេ, សតិ វចីសញ្ចេតនាហេតុ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ. មនេ វា, ភិក្ខវេ, សតិ មនោសញ្ចេតនាហេតុ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ អវិជ្ជាបច្ចយាវ.

‘‘សាមំ វា តំ, ភិក្ខវេ, កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ. បរេ វាស្ស [បរេ វា តស្ស (ក.)] តំ, ភិក្ខវេ, កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោន្តិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ. សម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ. អសម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ.

‘‘សាមំ វា តំ, ភិក្ខវេ, វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; បរេ វាស្ស តំ, ភិក្ខវេ, វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោន្តិ; យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; សម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; អសម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ.

‘‘សាមំ វា តំ, ភិក្ខវេ, មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; បរេ វាស្ស តំ, ភិក្ខវេ, មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោន្តិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; សម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ; អសម្បជានោ វា តំ, ភិក្ខវេ, មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ.

‘‘ឥមេសុ, ភិក្ខវេ, ធម្មេសុ អវិជ្ជា អនុបតិតា, អវិជ្ជាយត្វេវ អសេសវិរាគនិរោធា សោ កាយោ ន ហោតិ យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ, សា វាចា ន ហោតិ យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ, សោ មនោ ន ហោតិ យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ, ខេត្តំ តំ [វត្ថុំ តំ (សព្ពត្ថ)] ន ហោតិ…បេ… វត្ថុំ តំ ន ហោតិ…បេ… អាយតនំ តំ ន ហោតិ…បេ… អធិករណំ តំ ន ហោតិ យំបច្ចយាស្ស តំ ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខ’’ន្តិ.

‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវបដិលាភា. កតមេ ចត្តារោ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវបដិលាភោ, យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ អត្តសញ្ចេតនា កមតិ, នោ បរសញ្ចេតនា. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវបដិលាភោ, យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ បរសញ្ចេតនា កមតិ, នោ អត្តសញ្ចេតនា. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវបដិលាភោ, យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ អត្តសញ្ចេតនា ច កមតិ បរសញ្ចេតនា ច. អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវបដិលាភោ, យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ នេវត្តសញ្ចេតនា កមតិ, នោ បរសញ្ចេតនា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អត្តភាវបដិលាភា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមស្ស ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ – ‘តត្រ, ភន្តេ, យាយំ អត្តភាវបដិលាភោ យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ អត្តសញ្ចេតនា កមតិ នោ បរសញ្ចេតនា, អត្តសញ្ចេតនាហេតុ តេសំ សត្តានំ តម្ហា កាយា ចុតិ ហោតិ. តត្រ, ភន្តេ, យាយំ អត្តភាវបដិលាភោ យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ បរសញ្ចេតនា កមតិ នោ អត្តសញ្ចេតនា, បរសញ្ចេតនាហេតុ តេសំ សត្តានំ តម្ហា កាយា ចុតិ ហោតិ. តត្រ, ភន្តេ, យាយំ អត្តភាវបដិលាភោ យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ អត្តសញ្ចេតនា ច កមតិ បរសញ្ចេតនា ច, អត្តសញ្ចេតនា ច បរសញ្ចេតនា ច ហេតុ តេសំ សត្តានំ តម្ហា កាយា ចុតិ ហោតិ. តត្រ, ភន្តេ, យាយំ អត្តភាវបដិលាភោ យស្មិំ អត្តភាវបដិលាភេ នេវ អត្តសញ្ចេតនា កមតិ នោ បរសញ្ចេតនា, កតមេ តេន ទេវា ទដ្ឋព្ពា’’’តិ? ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគា, សារិបុត្ត, ទេវា តេន ទដ្ឋព្ពា’’តិ.

‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា តម្ហា កាយា ចុតា អាគាមិនោ ហោន្តិ អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ? កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា តម្ហា កាយា ចុតា អនាគាមិនោ ហោន្តិ អនាគន្តារោ ឥត្ថត្ត’’ន្តិ? ‘‘ឥធ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ អប្បហីនានិ ហោន្តិ, សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ តទស្សាទេតិ, តំ និកាមេតិ, តេន ច វិត្តិំ អាបជ្ជតិ; តត្ថ ឋិតោ តទធិមុត្តោ តព្ពហុលវិហារី អបរិហីនោ កាលំ កុរុមានោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តតោ ចុតោ អាគាមី ហោតិ អាគន្តា ឥត្ថត្តំ.

‘‘ឥធ បន, សារិបុត្ត, ឯកច្ចស្ស បុគ្គលស្ស ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ បហីនានិ ហោន្តិ, សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ តទស្សាទេតិ, តំ និកាមេតិ, តេន ច វិត្តិំ អាបជ្ជតិ; តត្ថ ឋិតោ តទធិមុត្តោ តព្ពហុលវិហារី អបរិហីនោ កាលំ កុរុមានោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តតោ ចុតោ អនាគាមី ហោតិ អនាគន្តា ឥត្ថត្តំ.

‘‘អយំ ខោ, សារិបុត្ត, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា តម្ហា កាយា ចុតា អាគាមិនោ ហោន្តិ អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ. អយំ បន, សារិបុត្ត, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា តម្ហា កាយា ចុតា អនាគាមិនោ ហោន្តិ អនាគន្តារោ ឥត្ថត្ត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. វិភត្តិសុត្តំ

១៧២. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘អទ្ធមាសូបសម្បន្នេន មេ, អាវុសោ, អត្ថបដិសម្ភិទា សច្ឆិកតា ឱធិសោ ព្យញ្ជនសោ. តមហំ អនេកបរិយាយេន អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញាបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ. យស្ស ខោ បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា, សោ មំ បញ្ហេន. អហំ វេយ្យាករណេន សម្មុខីភូតោ នោ សត្ថា យោ នោ ធម្មានំ សុកុសលោ.

‘‘អទ្ធមាសូបសម្បន្នេន មេ, អាវុសោ, ធម្មបដិសម្ភិទា សច្ឆិកតា ឱធិសោ ព្យញ្ជនសោ. តមហំ អនេកបរិយាយេន អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញាបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ. យស្ស ខោ បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា, សោ មំ បញ្ហេន. អហំ វេយ្យាករណេន សម្មុខីភូតោ នោ សត្ថា យោ នោ ធម្មានំ សុកុសលោ.

‘‘អទ្ធមាសូបសម្បន្នេន មេ, អាវុសោ, និរុត្តិបដិសម្ភិទា សច្ឆិកតា ឱធិសោ ព្យញ្ជនសោ. តមហំ អនេកបរិយាយេន អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញាបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ. យស្ស ខោ បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា, សោ មំ បញ្ហេន. អហំ វេយ្យាករណេន សម្មុខីភូតោ នោ សត្ថា យោ នោ ធម្មានំ សុកុសលោ.

‘‘អទ្ធមាសូបសម្បន្នេន មេ, អាវុសោ, បដិភានបដិសម្ភិទា សច្ឆិកតា ឱធិសោ ព្យញ្ជនសោ. តមហំ អនេកបរិយាយេន អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញាបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ. យស្ស ខោ បនស្ស កង្ខា វា វិមតិ វា, សោ មំ បញ្ហេន. អហំ វេយ្យាករណេន សម្មុខីភូតោ នោ សត្ថា យោ នោ ធម្មានំ សុកុសលោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. មហាកោដ្ឋិកសុត្តំ

១៧៣. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថិ ច នត្ថិ ច អញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នេវត្ថិ នោ នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថិ ច នត្ថិ ច អញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នេវត្ថិ នោ នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. យថា កថំ បន, អាវុសោ, ឥមស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ?

‘‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថិ ច នត្ថិ ច អញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នេវត្ថិ នោ នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. យាវតា, អាវុសោ, ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ គតិ តាវតា បបញ្ចស្ស គតិ; យាវតា បបញ្ចស្ស គតិ តាវតា ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ គតិ. ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា បបញ្ចនិរោធោ បបញ្ចវូបសមោ’’តិ. តតិយំ.

៤. អានន្ទសុត្តំ

១៧៤. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេនាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាកោដ្ឋិកេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច –

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’’តិ?

‘‘មា ហេវំ, អាវុសោ’’.

‘‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថិ ច នត្ថិ ច អញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នេវត្ថិ នោ នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘មា ហេវំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. យថា កថំ បនាវុសោ, ឥមស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ?

‘‘‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា អត្ថិ ច នត្ថិ ច អញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. ‘ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា នេវត្ថិ នោ នត្ថញ្ញំ កិញ្ចី’តិ, ឥតិ វទំ អប្បបញ្ចំ បបញ្ចេតិ. យាវតា, អាវុសោ, ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ គតិ តាវតា បបញ្ចស្ស គតិ. យាវតា បបញ្ចស្ស គតិ តាវតា ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ គតិ. ឆន្នំ, អាវុសោ, ផស្សាយតនានំ អសេសវិរាគនិរោធា បបញ្ចនិរោធោ បបញ្ចវូបសមោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឧបវាណសុត្តំ

១៧៥. អថ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វិជ្ជាយន្តករោ ហោតី’’តិ?

‘‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’’.

‘‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, ចរណេនន្តករោ ហោតី’’តិ?

‘‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’’.

‘‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, វិជ្ជាចរណេនន្តករោ ហោតី’’តិ?

‘‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’’.

‘‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, អញ្ញត្រ វិជ្ជាចរណេនន្តករោ ហោតី’’តិ?

‘‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’’.

‘‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, វិជ្ជាយន្តករោ ហោតី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, ចរណេនន្តករោ ហោតី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, វិជ្ជាចរណេនន្តករោ ហោតី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. ‘កិំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, អញ្ញត្រ វិជ្ជាចរណេនន្តករោ ហោតី’តិ, ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’តិ វទេសិ. យថា កថំ បនាវុសោ, អន្តករោ ហោតី’’តិ?

‘‘វិជ្ជាយ ចេ, អាវុសោ, អន្តករោ អភវិស្ស, សឧបាទានោវ សមានោ អន្តករោ អភវិស្ស. ចរណេន ចេ, អាវុសោ, អន្តករោ អភវិស្ស, សឧបាទានោវ សមានោ អន្តករោ អភវិស្ស. វិជ្ជាចរណេន ចេ, អាវុសោ, អន្តករោ អភវិស្ស, សឧបាទានោវ សមានោ អន្តករោ អភវិស្ស. អញ្ញត្រ វិជ្ជាចរណេន ចេ, អាវុសោ, អន្តករោ អភវិស្ស, បុថុជ្ជនោ អន្តករោ អភវិស្ស. បុថុជ្ជនោ ហិ, អាវុសោ, អញ្ញត្រ វិជ្ជាចរណេន. ចរណវិបន្នោ ខោ, អាវុសោ, យថាភូតំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ. ចរណសម្បន្នោ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ. យថាភូតំ ជានំ បស្សំ អន្តករោ ហោតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អាយាចនសុត្តំ

១៧៦. ‘‘សទ្ធោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ សម្មា អាយាចមានោ អាយាចេយ្យ – ‘តាទិសោ ហោមិ យាទិសា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា’តិ [អ. និ. ២.១៣១ ឥទំ សុត្តំ អាគតំ]. ឯសា, ភិក្ខវេ, តុលា ឯតំ បមាណំ មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ, យទិទំ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា.

‘‘សទ្ធា, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនី ឯវំ សម្មា អាយាចមានា អាយាចេយ្យ – ‘តាទិសា ហោមិ យាទិសា ខេមា ច ភិក្ខុនី ឧប្បលវណ្ណា ចា’តិ. ឯសា, ភិក្ខវេ, តុលា ឯតំ បមាណំ មម សាវិកានំ ភិក្ខុនីនំ, យទិទំ ខេមា ច ភិក្ខុនី ឧប្បលវណ្ណា ច.

‘‘សទ្ធោ, ភិក្ខវេ, ឧបាសកោ ឯវំ សម្មា អាយាចមានោ អាយាចេយ្យ – ‘តាទិសោ ហោមិ យាទិសោ ចិត្តោ ច គហបតិ ហត្ថកោ ច អាឡវកោ’តិ. ឯសា, ភិក្ខវេ, តុលា ឯតំ បមាណំ មម សាវកានំ ឧបាសកានំ, យទិទំ ចិត្តោ ច គហបតិ ហត្ថកោ ច អាឡវកោ.

‘‘សទ្ធា, ភិក្ខវេ, ឧបាសិកា ឯវំ សម្មា អាយាចមានា អាយាចេយ្យ – ‘តាទិសា ហោមិ យាទិសា ខុជ្ជុត្តរា ច ឧបាសិកា វេឡុកណ្ឌកិយា ច នន្ទមាតា’តិ. ឯសា, ភិក្ខវេ, តុលា ឯតំ បមាណំ មម សាវិកានំ ឧបាសិកានំ, យទិទំ ខុជ្ជុត្តរា ច ឧបាសិកា វេឡុកណ្ឌកិយា ច នន្ទមាតា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. រាហុលសុត្តំ

១៧៧. អថ ខោ អាយស្មា រាហុលោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ រាហុលំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘យា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ យា ច ពាហិរា បថវីធាតុ, បថវីធាតុរេវេសា. ‘តំ នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា បថវីធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, បថវីធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ.

‘‘យា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ យា ច ពាហិរា អាបោធាតុ, អាបោធាតុរេវេសា. ‘តំ នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា អាបោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, អាបោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ.

‘‘យា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ យា ច ពាហិរា តេជោធាតុ, តេជោធាតុរេវេសា. ‘តំ នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា តេជោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, តេជោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ.

‘‘យា ច, រាហុល, អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ យា ច ពាហិរា វាយោធាតុ, វាយោធាតុរេវេសា. ‘តំ នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ, ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទិស្វា វាយោធាតុយា និព្ពិន្ទតិ, វាយោធាតុយា ចិត្តំ វិរាជេតិ.

‘‘យតោ ខោ, រាហុល, ភិក្ខុ ឥមាសុ ចតូសុ ធាតូសុ នេវត្តានំ ន អត្តនិយំ សមនុបស្សតិ, អយំ វុច្ចតិ, រាហុល, ភិក្ខុ អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ, វិវត្តយិ សំយោជនំ, សម្មា មានាភិសមយា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្សា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ជម្ពាលីសុត្តំ

១៧៨. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតិ. តស្ស សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតោ សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ [តស្ស កោ ឯតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.), ឯវំ ខោ តស្ស (?) ‘‘ឯវំ ហិ តស្សា ភិក្ខវេ ជម្ពាលិយា’’តិ បាឋោ វិយ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ន សក្កាយនិរោធោ បាដិកង្ខោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ លេបគតេន [លសគតេន (សី. បី.)] ហត្ថេន សាខំ គណ្ហេយ្យ, តស្ស សោ ហត្ថោ សជ្ជេយ្យបិ គណ្ហេយ្យបិ [គយ្ហេយ្យបិ (?)] ពជ្ឈេយ្យបិ [ខជ្ជេយ្យបិ (សី.)]; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតិ. តស្ស សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតោ សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ន សក្កាយនិរោធោ បាដិកង្ខោ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតិ. តស្ស សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតោ សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ អធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សក្កាយនិរោធោ បាដិកង្ខោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ សុទ្ធេន ហត្ថេន សាខំ គណ្ហេយ្យ, តស្ស សោ ហត្ថោ នេវ សជ្ជេយ្យ ន គណ្ហេយ្យ ន ពជ្ឈេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតិ. តស្ស សក្កាយនិរោធំ មនសិ ករោតោ សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ អធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សក្កាយនិរោធោ បាដិកង្ខោ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតិ. តស្ស អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតោ អវិជ្ជាប្បភេទេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ន អវិជ្ជាប្បភេទោ បាដិកង្ខោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ជម្ពាលី អនេកវស្សគណិកា. តស្សា បុរិសោ យានិ ចេវ អាយមុខានិ តានិ បិទហេយ្យ, យានិ ច អបាយមុខានិ តានិ វិវរេយ្យ, ទេវោ ច ន សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆេយ្យ. ឯវញ្ហិ តស្សា, ភិក្ខវេ, ជម្ពាលិយា ន អាឡិប្បភេទោ បាដិកង្ខោ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតិ. តស្ស អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតោ អវិជ្ជាប្បភេទេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ នប្បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ន អវិជ្ជាប្បភេទោ បាដិកង្ខោ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតិ. តស្ស អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតោ អវិជ្ជាប្បភេទេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ អធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អវិជ្ជាប្បភេទោ បាដិកង្ខោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ជម្ពាលី អនេកវស្សគណិកា. តស្សា បុរិសោ យានិ ចេវ អាយមុខានិ តានិ វិវរេយ្យ, យានិ ច អបាយមុខានិ តានិ បិទហេយ្យ, ទេវោ ច សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆេយ្យ. ឯវញ្ហិ តស្សា, ភិក្ខវេ, ជម្ពាលិយា អាឡិប្បភេទោ បាដិកង្ខោ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតិ. តស្ស អវិជ្ជាប្បភេទំ មនសិ ករោតោ អវិជ្ជាប្បភេទេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ អធិមុច្ចតិ. តស្ស ខោ ឯវំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អវិជ្ជាប្បភេទោ បាដិកង្ខោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. និព្ពានសុត្តំ

១៧៩. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ន បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ?

‘‘ឥធាវុសោ អានន្ទ, សត្តា ឥមា ហានភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ឥមា ឋិតិភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ឥមា វិសេសភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ឥមា និព្ពេធភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. អយំ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ន បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ.

‘‘កោ បនាវុសោ សារិបុត្ត, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ អានន្ទ, សត្តា ឥមា ហានភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ឥមា ឋិតិភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ឥមា វិសេសភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ឥមា និព្ពេធភាគិយា សញ្ញាតិ យថាភូតំ បជានន្តិ. អយំ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន មិធេកច្ចេ សត្តា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. មហាបទេសសុត្តំ

១៨០. ឯកំ សមយំ ភគវា ភោគនគរេ វិហរតិ អានន្ទចេតិយេ [អានន្ទេ ចេតិយេ (ទី. និ. ២.១៨៦) មហាវ. ៣០៣ បន អញ្ញថា អាគតំ]. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, មហាបទេសេ ទេសេស្សាមិ, តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមេ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ មហាបទេសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ [ឱសារេតព្ពានិ], វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ [ឱសារិយមានានិ] វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ ន ចេវ សុត្តេ ឱតរន្តិ [ឱសរន្តិ (ទី. និ. ២.១៨៨)] ន វិនយេ សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ ន ចេវ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; ឥមស្ស ច ភិក្ខុនោ ទុគ្គហិត’ន្តិ. ឥតិ ហេតំ [ឥតិ ហិទំ (សី. ស្យា. កំ. ក.)], ភិក្ខវេ, ឆឌ្ឌេយ្យាថ.

[ឯត្តកោ បាឋោ ទីឃនិកាយេ ន ទិស្សតិ, បេយ្យាលមុខេន ទស្សិតោ ភវេយ្យ] ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ [ឯត្តកោ បាឋោ ទីឃនិកាយេ ន ទិស្សតិ, បេយ្យាលមុខេន ទស្សិតោ ភវេយ្យ]. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ សុត្តេ ចេវ ឱតរន្តិ វិនយេ ច សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; ឥមស្ស ច ភិក្ខុនោ សុគ្គហិត’ន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ មហាបទេសំ ធារេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ សង្ឃោ វិហរតិ សថេរោ សបាមោក្ខោ. តស្ស មេ សង្ឃស្ស សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ ន ចេវ សុត្តេ ឱតរន្តិ ន វិនយេ សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ ន ចេវ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តស្ស ច សង្ឃស្ស ទុគ្គហិត’ន្តិ. ឥតិ ហេតំ, ភិក្ខវេ, ឆឌ្ឌេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ សង្ឃោ វិហរតិ សថេរោ សបាមោក្ខោ. តស្ស មេ សង្ឃស្ស សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ, វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ សុត្តេ ចេវ ឱតរន្តិ វិនយេ ច សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តស្ស ច សង្ឃស្ស សុគ្គហិត’ន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយំ មហាបទេសំ ធារេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពហុស្សុតា អាគតាគមា ធម្មធរា វិនយធរា មាតិកាធរា. តេសំ មេ ថេរានំ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ ន ចេវ សុត្តេ ឱតរន្តិ ន វិនយេ សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ ន ចេវ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តេសញ្ច ថេរានំ ទុគ្គហិត’ន្តិ. ឥតិ ហេតំ, ភិក្ខវេ, ឆឌ្ឌេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពហុស្សុតា អាគតាគមា ធម្មធរា វិនយធរា មាតិកាធរា. តេសំ មេ ថេរានំ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ សុត្តេ ចេវ ឱតរន្តិ វិនយេ ច សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តេសញ្ច ថេរានំ សុគ្គហិត’ន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, តតិយំ មហាបទេសំ ធារេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ ឯកោ ថេរោ ភិក្ខុ វិហរតិ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ. តស្ស មេ ថេរស្ស សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ ន ចេវ សុត្តេ ឱតរន្តិ ន វិនយេ សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ ន ចេវ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តស្ស ច ថេរស្ស ទុគ្គហិត’ន្តិ. ឥតិ ហេតំ, ភិក្ខវេ, ឆឌ្ឌេយ្យាថ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ ឯកោ ថេរោ ភិក្ខុ វិហរតិ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ. តស្ស មេ ថេរស្ស សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា តានិ បទព្យញ្ជនានិ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា សុត្តេ ឱតារេតព្ពានិ, វិនយេ សន្ទស្សេតព្ពានិ. តានិ ចេ សុត្តេ ឱតារិយមានានិ វិនយេ សន្ទស្សិយមានានិ សុត្តេ ចេវ ឱតរន្តិ វិនយេ ច សន្ទិស្សន្តិ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អទ្ធា, ឥទំ តស្ស ភគវតោ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស; តស្ស ច ថេរស្ស សុគ្គហិត’ន្តិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថំ មហាបទេសំ ធារេយ្យាថ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ មហាបទេសា’’តិ. ទសមំ.

សញ្ចេតនិយវគ្គោ តតិយោ.