(១០) ៥. អសុរវគ្គោ

១. អសុរសុត្តំ

៩១. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អសុរោ អសុរបរិវារោ, អសុរោ ទេវបរិវារោ, ទេវោ អសុរបរិវារោ, ទេវោ ទេវបរិវារោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អសុរោ ហោតិ អសុរបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ បាបធម្មោ, បរិសាបិស្ស ហោតិ ទុស្សីលា បាបធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អសុរោ ហោតិ អសុរបរិវារោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អសុរោ ហោតិ ទេវបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ បាបធម្មោ, បរិសា ច ខ្វស្ស ហោតិ សីលវតី កល្យាណធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អសុរោ ហោតិ ទេវបរិវារោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទេវោ ហោតិ អសុរបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ, បរិសា ច ខ្វស្ស ហោតិ ទុស្សីលា បាបធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទេវោ ហោតិ អសុរបរិវារោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទេវោ ហោតិ ទេវបរិវារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ, បរិសាបិស្ស ហោតិ សីលវតី កល្យាណធម្មា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ទេវោ ហោតិ, ទេវបរិវារោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. បឋមសមាធិសុត្តំ

៩២. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ចេវ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន ច លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. ទុតិយសមាធិសុត្តំ

៩៣. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ចេវ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន ច លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថេ បតិដ្ឋាយ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ យោគោ ករណីយោ. សោ អបរេន សមយេន លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ បតិដ្ឋាយ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថេ យោគោ ករណីយោ. សោ អបរេន សមយេន លាភី ចេវ ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ លាភី ច អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ន ចេវ លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន ច លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន តេសំយេវ កុសលានំ ធម្មានំ បដិលាភាយ អធិមត្តោ ឆន្ទោ ច វាយាមោ ច ឧស្សាហោ ច ឧស្សោឡ្ហី ច អប្បដិវានី ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច ករណីយំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាទិត្តចេលោ វា អាទិត្តសីសោ វា តស្សេវ [តស្ស តស្សេវ (សី. ស្យា. កំ.)] ចេលស្ស វា សីសស្ស វា និព្ពាបនាយ អធិមត្តំ ឆន្ទញ្ច វាយាមញ្ច ឧស្សាហញ្ច ឧស្សោឡ្ហិញ្ច អប្បដិវានិញ្ច សតិញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច ករេយ្យ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តេន បុគ្គលេន តេសំយេវ កុសលានំ ធម្មានំ បដិលាភាយ អធិមត្តោ ឆន្ទោ ច វាយាមោ ច ឧស្សាហោ ច ឧស្សោឡ្ហី ច អប្បដិវានី ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច ករណីយំ. សោ អបរេន សមយេន លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន តេសុយេវ កុសលេសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អាសវានំ ខយាយ យោគោ ករណីយោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. តតិយសមាធិសុត្តំ

៩៤. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ចេវ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន ច លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ. ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ សោ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘កថំ នុ ខោ, អាវុសោ, សង្ខារា ទដ្ឋព្ពា? កថំ សង្ខារា សម្មសិតព្ពា? កថំ សង្ខារា វិបស្សិតព្ពា’ [បស្សិតព្ពា (ក.)] តិ? តស្ស សោ យថាទិដ្ឋំ យថាវិទិតំ ព្យាករោតិ – ‘ឯវំ ខោ, អាវុសោ, សង្ខារា ទដ្ឋព្ពា, ឯវំ សង្ខារា សម្មសិតព្ពា, ឯវំ សង្ខារា វិបស្សិតព្ពា’តិ. សោ អបរេន សមយេន លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស សោ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘កថំ នុ ខោ, អាវុសោ, ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ សន្និសាទេតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ ឯកោទិ កាតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ សមាទហាតព្ព’ន្តិ? តស្ស សោ យថាទិដ្ឋំ យថាវិទិតំ ព្យាករោតិ – ‘ឯវំ ខោ, អាវុសោ, ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ពំ, ឯវំ ចិត្តំ សន្និសាទេតព្ពំ, ឯវំ ចិត្តំ ឯកោទិ កាតព្ពំ [ឯកោទិ កត្តព្ពំ (បី.)], ឯវំ ចិត្តំ សមាទហាតព្ព’ន្តិ. សោ អបរេន សមយេ លាភី ចេវ ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ លាភី ច អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ន ចេវ លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស ន ច លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី ចេវ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ សោ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘កថំ នុ ខោ, អាវុសោ, ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ សន្និសាទេតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ ឯកោទិ កាតព្ពំ? កថំ ចិត្តំ សមាទហាតព្ពំ? កថំ សង្ខារា ទដ្ឋព្ពា? កថំ សង្ខារា សម្មសិតព្ពា? កថំ សង្ខារា វិបស្សិតព្ពា’តិ? តស្ស សោ យថាទិដ្ឋំ យថាវិទិតំ ព្យាករោតិ – ‘ឯវំ ខោ, អាវុសោ, ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ពំ, ឯវំ ចិត្តំ សន្និសាទេតព្ពំ, ឯវំ ចិត្តំ ឯកោទិ កាតព្ពំ, ឯវំ ចិត្តំ សមាទហាតព្ពំ, ឯវំ សង្ខារា ទដ្ឋព្ពា, ឯវំ សង្ខារា សម្មសិតព្ពា, ឯវំ សង្ខារា វិបស្សិតព្ពា’តិ. សោ អបរេន សមយេន លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, តេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលេន តេសុ ចេវ កុសលេសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ ឧត្តរិ អាសវានំ ខយាយ យោគោ ករណីយោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឆវាលាតសុត្តំ

៩៥. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អត្តហិតាយ ចេវ [អត្តហិតាយ ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បដិបន្នោ បរហិតាយ ច.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឆវាលាតំ ឧភតោ បទិត្តំ [អាទិត្តំ (ក.)], មជ្ឈេ គូថគតំ, នេវ គាមេ កដ្ឋត្ថំ ផរតិ ន អរញ្ញេ ( ) [(កដ្ឋត្ថំ ផរតិ) កត្ថចិ]; តថូបមាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមំ បុគ្គលំ វទាមិ យ្វាយំ បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, អយំ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អយំ ឥមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តត្រ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច, អយំ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ [មោក្ខោ (បី.) សំ. និ. ៣.៦៦២-៦៦៣; អ. និ. ៥.១៨១] ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, គវា ខីរំ, ខីរម្ហា ទធិ, ទធិម្ហា នវនីតំ, នវនីតម្ហា សប្បិ, សប្បិម្ហា សប្បិមណ្ឌោ, សប្បិមណ្ឌោ [សប្បិម្ហា សប្បិមណ្ឌោ (ក.)] តត្ថ [តត្រ (សំ. និ. ៣.៦៦២-៦៦២)] អគ្គមក្ខាយតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច, អយំ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. រាគវិនយសុត្តំ

៩៦. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា រាគវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ រាគវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ទោសវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ ទោសវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា មោហវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ មោហវិនយាយ សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា ន រាគវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរំ រាគវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ន ទោសវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរំ ទោសវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ន មោហវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរំ មោហវិនយាយ សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា ន រាគវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ រាគវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ន ទោសវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ ទោសវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ន មោហវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរំ មោហវិនយាយ សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា ច រាគវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរញ្ច រាគវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច ទោសវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរញ្ច ទោសវិនយាយ សមាទបេតិ; អត្តនា ច មោហវិនយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, បរញ្ច មោហវិនយាយ សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ខិប្បនិសន្តិសុត្តំ

៩៧. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ខិប្បនិសន្តី ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារកជាតិកោ [ធារណជាតិកោ (ក.)] ហោតិ, ធាតានញ្ច [ធតានញ្ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខី ហោតិ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ, ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; នោ ច កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា, នោ ច សន្ទស្សកោ ហោតិ សមាទបកោ [សមាទាបកោ (?)] សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តី ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, នោ ច សុតានំ ធម្មានំ ធារកជាតិកោ ហោតិ, នោ ច ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខី ហោតិ, នោ ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា, សន្ទស្សកោ ច ហោតិ សមាទបកោ សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ន ហេវ ខោ ខិប្បនិសន្តី ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, នោ ច សុតានំ ធម្មានំ ធារកជាតិកោ ហោតិ, នោ ច ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខី ហោតិ, នោ ច អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; នោ ច កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា, នោ ច សន្ទស្សកោ ហោតិ សមាទបកោ សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ខិប្បនិសន្តី ច ហោតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, សុតានញ្ច ធម្មានំ ធារកជាតិកោ ហោតិ, ធាតានញ្ច ធម្មានំ អត្ថូបបរិក្ខី ហោតិ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ, ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ ហោតិ; កល្យាណវាចោ ច ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា, សន្ទស្សកោ ច ហោតិ សមាទបកោ សមុត្តេជកោ សម្បហំសកោ សព្រហ្មចារីនំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. អត្តហិតសុត្តំ

៩៨. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សិក្ខាបទសុត្តំ

៩៩. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ បរហិតាយ ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ បាណាតិបាតា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ អទិន្នាទានា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ មុសាវាទា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិយា សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា បាណាតិបាតា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, បរំ បាណាតិបាតា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា អទិន្នាទានា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, បរំ អទិន្នាទានា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា កាមេសុមិច្ឆាចារា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, បរំ កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា មុសាវាទា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, បរំ មុសាវាទា វេរមណិយា សមាទបេតិ; អត្តនា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, បរំ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិយា សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ នោ បរហិតាយ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា បាណាតិបាតា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ បាណាតិបាតា វេរមណិយា សមាទបេតិ…បេ… អត្តនា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា អប្បដិវិរតោ ហោតិ, នោ បរំ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិយា សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ នេវត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តនា ច បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច បាណាតិបាតា វេរមណិយា សមាទបេតិ…បេ… អត្តនា ច សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណិយា សមាទបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. បោតលិយសុត្តំ

១០០. អថ ខោ បោតលិយោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ បោតលិយំ បរិព្ពាជកំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារោមេ, បោតលិយ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, បោតលិយ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ [បុ. ប. ១៦៥] អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, បោតលិយ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, បោតលិយ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, បោតលិយ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស ច អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, វណ្ណារហស្ស ច វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥមេ ខោ, បោតលិយ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. ឥមេសំ ខោ, បោតលិយ, ចតុន្នំ បុគ្គលានំ កតមោ តេ បុគ្គលោ ខមតិ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ?

‘‘ចត្តារោមេ, ភោ គោតម, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភោ គោតម, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, ភោ គោតម, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, ភោ គោតម, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥធ បន, ភោ គោតម, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស ច អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, វណ្ណារហស្ស ច វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន. ឥមេ ខោ, ភោ គោតម, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. ឥមេសំ, ភោ គោតម, ចតុន្នំ បុគ្គលានំ យ្វាយំ បុគ្គលោ នេវ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; អយំ មេ បុគ្គលោ ខមតិ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? អភិក្កន្តា [អភិក្កន្តតរា (ក.)] ហេសា, ភោ គោតម, យទិទំ ឧបេក្ខា’’តិ.

‘‘ចត្តារោមេ, បោតលិយ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ…បេ… ឥមេ ខោ, បោតលិយ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. ឥមេសំ ខោ, បោតលិយ, ចតុន្នំ បុគ្គលានំ យ្វាយំ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស ច អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, វណ្ណារហស្ស ច វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; អយំ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? អភិក្កន្តា ហេសា, បោតលិយ, យទិទំ តត្ថ តត្ថ កាលញ្ញុតា’’តិ.

‘‘ចត្តារោមេ, ភោ គោតម, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ…បេ… ឥមេ ខោ, ភោ គោតម, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. ឥមេសំ, ភោ គោតម, ចតុន្នំ បុគ្គលានំ យ្វាយំ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស ច អវណ្ណំ ភាសិតា ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, វណ្ណារហស្ស ច វណ្ណំ ភាសិតា ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; អយំ មេ បុគ្គលោ ខមតិ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? អភិក្កន្តា ហេសា, ភោ គោតម, យទិទំ តត្ថ តត្ថ កាលញ្ញុតា.

‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ, ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ទសមំ.

អសុរវគ្គោ បញ្ចមោ.