២. ចរវគ្គោ

១. ចរសុត្តំ

១១. [ឥតិវុ. ១១០] ‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ, នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ [ព្យន្តិករោតិ (បី.), ព្យន្តិំ ករោតិ (ក.)] ន អនភាវំ គមេតិ, ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ, នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ, ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ, នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ, និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ អធិវាសេតិ, នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ, សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ ‘អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តំ ចេ ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ, បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ, សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតី’’តិ.

‘‘ចរំ វា យទិ វា តិដ្ឋំ, និសិន្នោ ឧទ វា សយំ;

យោ វិតក្កំ វិតក្កេតិ, បាបកំ គេហនិស្សិតំ.

‘‘កុម្មគ្គប្បដិបន្នោ សោ, មោហនេយ្យេសុ មុច្ឆិតោ;

អភព្ពោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តមំ.

‘‘យោ ច ចរំ វា តិដ្ឋំ វា, និសិន្នោ ឧទ វា សយំ;

វិតក្កំ សមយិត្វាន, វិតក្កូបសមេ រតោ;

ភព្ពោ សោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តម’’ន្តិ. បឋមំ;

២. សីលសុត្តំ

១២. ‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថ សម្បន្នបាតិមោក្ខា, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតា វិហរថ អាចារគោចរសម្បន្នា អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវិនោ. សមាទាយ សិក្ខថ សិក្ខាបទេសុ. សម្បន្នសីលានំ វោ, ភិក្ខវេ, វិហរតំ សម្បន្នបាតិមោក្ខានំ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតានំ វិហរតំ អាចារគោចរសម្បន្នានំ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវីនំ សមាទាយ សិក្ខតំ សិក្ខាបទេសុ កិមស្ស ឧត្តរិ ករណីយំ?

‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អភិជ្ឈាព្យាបាទោ វិគតោ ហោតិ, ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ, ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អភិជ្ឈាព្យាបាទោ វិគតោ ហោតិ, ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ, ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អភិជ្ឈាព្យាបាទោ វិគតោ ហោតិ, ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ, និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស អភិជ្ឈាព្យាបាទោ វិគតោ ហោតិ, ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ, សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ ‘អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ’តិ វុច្ចតី’’តិ.

‘‘យតំ [យថា (ក.) ឥតិវុ. ១១១] ចរេ យតំ [យថា (ក.) ឥតិវុ. ១១១] តិដ្ឋេ, យតំ [យថា (ក.) ឥតិវុ. ១១១] អច្ឆេ យតំ [យថា (ក.) ឥតិវុ. ១១១] សយេ;

យតំ [យថា (ក.) ឥតិវុ. ១១១] សមិញ្ជយេ [សម្មិញ្ជយេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ភិក្ខុ, យតមេនំ [យតមេវ នំ (សី.), យតមេតំ (ស្យា. កំ.), យតមេវ (?)] បសារយេ.

‘‘ឧទ្ធំ តិរិយំ អបាចីនំ, យាវតា ជគតោ គតិ;

សមវេក្ខិតា ច ធម្មានំ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ.

‘‘ចេតោសមថសាមីចិំ, សិក្ខមានំ សទា សតំ;

សតតំ បហិតត្តោតិ, អាហុ ភិក្ខុំ តថាវិធ’’ន្តិ. ទុតិយំ;

៣. បធានសុត្តំ

១៣. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, សម្មប្បធានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ; ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ សម្មប្បធានានី’’តិ.

‘‘សម្មប្បធានា មារធេយ្យាភិភូតា,

តេ អសិតា ជាតិមរណភយស្ស បារគូ;

តេ តុសិតា ជេត្វា មារំ សវាហិនិំ [សវាហនំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] តេ អនេជា,

សព្ពំ នមុចិពលំ ឧបាតិវត្តា តេ សុខិតា’’តិ. តតិយំ;

៤. សំវរសុត្តំ

១៤. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, បធានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? សំវរប្បធានំ, បហានប្បធានំ, ភាវនាប្បធានំ, អនុរក្ខណាប្បធានំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សំវរប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ, រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី, យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ, រក្ខតិ មនិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សំវរប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បហានប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; ឧប្បន្នំ ព្យាបាទវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នំ វិហិំសាវិតក្កំ…បេ… ឧប្បន្នុប្បន្នេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បហានប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ភាវនាប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ, ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភាវនាប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អនុរក្ខណាប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ ភទ្ទកំ សមាធិនិមិត្តំ អនុរក្ខតិ អដ្ឋិកសញ្ញំ បុឡវកសញ្ញំ វិនីលកសញ្ញំ វិច្ឆិទ្ទកសញ្ញំ ឧទ្ធុមាតកសញ្ញំ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អនុរក្ខណាប្បធានំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ បធានានី’’តិ.

‘‘សំវរោ ច បហានញ្ច, ភាវនា អនុរក្ខណា;

ឯតេ បធានា ចត្តារោ, ទេសិតាទិច្ចពន្ធុនា;

យេហិ ភិក្ខុ ឥធាតាបី, ខយំ ទុក្ខស្ស បាបុណេ’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. បញ្ញត្តិសុត្តំ

១៥. ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, អគ្គបញ្ញត្តិយោ. កតមា ចតស្សោ? ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, អត្តភាវីនំ យទិទំ – រាហុ អសុរិន្ទោ. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, កាមភោគីនំ យទិទំ – រាជា មន្ធាតា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, អាធិបតេយ្យានំ យទិទំ – មារោ បាបិមា. សទេវកេ, ភិក្ខវេ, លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អគ្គមក្ខាយតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ អគ្គបញ្ញត្តិយោ’’តិ.

‘‘រាហុគ្គំ អត្តភាវីនំ, មន្ធាតា កាមភោគិនំ;

មារោ អាធិបតេយ្យានំ, ឥទ្ធិយា យសសា ជលំ.

‘‘ឧទ្ធំ តិរិយំ អបាចីនំ, យាវតា ជគតោ គតិ;

សទេវកស្ស លោកស្ស, ពុទ្ធោ អគ្គោ បវុច្ចតី’’តិ. បញ្ចមំ;

៦. សោខុម្មសុត្តំ

១៦. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, សោខុម្មានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រូបសោខុម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ បរមេន; តេន ច រូបសោខុម្មេន អញ្ញំ រូបសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន សមនុបស្សតិ; តេន ច រូបសោខុម្មេន អញ្ញំ រូបសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន បត្ថេតិ. វេទនាសោខុម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ បរមេន; តេន ច វេទនាសោខុម្មេន អញ្ញំ វេទនាសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន សមនុបស្សតិ; តេន ច វេទនាសោខុម្មេន អញ្ញំ វេទនាសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន បត្ថេតិ. សញ្ញាសោខុម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ បរមេន; តេន ច សញ្ញាសោខុម្មេន អញ្ញំ សញ្ញាសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន សមនុបស្សតិ; តេន ច សញ្ញាសោខុម្មេន អញ្ញំ សញ្ញាសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន បត្ថេតិ. សង្ខារសោខុម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ បរមេន; តេន ច សង្ខារសោខុម្មេន អញ្ញំ សង្ខារសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន សមនុបស្សតិ; តេន ច សង្ខារសោខុម្មេន អញ្ញំ សង្ខារសោខុម្មំ ឧត្តរិតរំ វា បណីតតរំ វា ន បត្ថេតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ សោខុម្មានី’’តិ.

‘‘រូបសោខុម្មតំ ញត្វា, វេទនានញ្ច សម្ភវំ;

សញ្ញា យតោ សមុទេតិ, អត្ថំ គច្ឆតិ យត្ថ ច;

សង្ខារេ បរតោ ញត្វា, ទុក្ខតោ នោ ច អត្តតោ.

‘‘ស វេ សម្មទ្ទសោ ភិក្ខុ, សន្តោ សន្តិបទេ រតោ;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. បឋមអគតិសុត្តំ

១៧. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អគតិគមនានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អគតិគមនានី’’តិ.

‘‘ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ អតិវត្តតិ;

និហីយតិ តស្ស យសោ, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ. សត្តមំ;

៨. ទុតិយអគតិសុត្តំ

១៨. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, នាគតិគមនានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, ន មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ន ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ នាគតិគមនានី’’តិ.

‘‘ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ នាតិវត្តតិ;

អាបូរតិ តស្ស យសោ, សុក្កបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ. អដ្ឋមំ;

៩. តតិយអគតិសុត្តំ

១៩. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អគតិគមនានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អគតិគមនានិ.

‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, នាគតិគមនានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, ន មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ន ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ នាគតិគមនានី’’តិ.

‘‘ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ អតិវត្តតិ;

និហីយតិ តស្ស យសោ, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា.

‘‘ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ នាតិវត្តតិ;

អាបូរតិ តស្ស យសោ, សុក្កបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ. នវមំ;

១០. ភត្តុទ្ទេសកសុត្តំ

២០. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភត្តុទ្ទេសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ចតូហិ? ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភត្តុទ្ទេសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភត្តុទ្ទេសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ចតូហិ? ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, ន មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ន ភយាគតិំ គច្ឆតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភត្តុទ្ទេសកោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ.

‘‘យេ កេចិ កាមេសុ អសញ្ញតា ជនា,

អធម្មិកា ហោន្តិ អធម្មគារវា;

ឆន្ទា ទោសា មោហា ច ភយា គាមិនោ [ឆន្ទា ច ទោសា ច ភយា ច គាមិនោ (សី. ស្យា. កំ. បី)],

បរិសាកសដោ [បរិសក្កសាវោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ច បនេស វុច្ចតិ.

‘‘ឯវញ្ហិ វុត្តំ សមណេន ជានតា,

តស្មា ហិ តេ សប្បុរិសា បសំសិយា;

ធម្មេ ឋិតា យេ ន ករោន្តិ បាបកំ,

ន ឆន្ទា ន ទោសា ន មោហា ន ភយា ច គាមិនោ [ន ឆន្ទទោសា ន ភយា ច គាមិនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

‘‘បរិសាយ មណ្ឌោ ច បនេស វុច្ចតិ,

ឯវញ្ហិ វុត្តំ សមណេន ជានតា’’តិ. ទសមំ;

ចរវគ្គោ ទុតិយោ.