៨. អញ្ញតិត្ថិយសុត្តំ

៦៩. ‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘តយោមេ, អាវុសោ, ធម្មា. កតមេ តយោ? រាគោ, ទោសោ, មោហោ – ឥមេ ខោ, អាវុសោ, តយោ ធម្មា. ឥមេសំ, អាវុសោ, តិណ្ណំ ធម្មានំ កោ វិសេសោ កោ អធិប្បយាសោ [អធិប្បាយោ (សី.) អធិប្បាយាសោ (ស្យា. កំ. បី.) អធិ + ប + យសុ + ណ = អធិប្បយាសោ] កិំ នានាករណ’ន្តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ កិន្តិ ព្យាករេយ្យាថា’’តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ – ‘តយោមេ, អាវុសោ, ធម្មា. កតមេ តយោ? រាគោ, ទោសោ, មោហោ – ឥមេ ខោ, អាវុសោ, តយោ ធម្មា; ឥមេសំ, អាវុសោ, តិណ្ណំ ធម្មានំ កោ វិសេសោ កោ អធិប្បយាសោ កិំ នានាករណ’ន្តិ? ឯវំ បុដ្ឋា តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថ – ‘រាគោ ខោ, អាវុសោ, អប្បសាវជ្ជោ ទន្ធវិរាគី, ទោសោ មហាសាវជ្ជោ ខិប្បវិរាគី, មោហោ មហាសាវជ្ជោ ទន្ធវិរាគី’’’ តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា រាគោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’តិ? ‘សុភនិមិត្តន្តិស្ស វចនីយំ. តស្ស សុភនិមិត្តំ អយោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា រាគោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា រាគោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’’’តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា ទោសោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា ទោសោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’តិ? ‘បដិឃនិមិត្តំ តិស្ស វចនីយំ. តស្ស បដិឃនិមិត្តំ អយោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ វា ទោសោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា ទោសោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា ទោសោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា ទោសោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’’’តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា មោហោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា មោហោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’តិ? ‘អយោនិសោ មនសិការោ តិស្ស វចនីយំ. តស្ស អយោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ វា មោហោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា មោហោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា មោហោ ឧប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ វា មោហោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតី’’’តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ ចេវ រាគោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច រាគោ បហីយតី’តិ? ‘អសុភនិមិត្តន្តិស្ស វចនីយំ. តស្ស អសុភនិមិត្តំ យោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ ចេវ រាគោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច រាគោ បហីយតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ ចេវ រាគោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច រាគោ បហីយតី’’’តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ ចេវ ទោសោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច ទោសោ បហីយតី’តិ? ‘មេត្តា ចេតោវិមុត្តី តិស្ស វចនីយំ. តស្ស មេត្តំ ចេតោវិមុត្តិំ យោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ ចេវ ទោសោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច ទោសោ បហីយតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ ចេវ ទោសោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច ទោសោ បហីយតី’’’តិ.

‘‘‘កោ បនាវុសោ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ ចេវ មោហោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច មោហោ បហីយតី’តិ? ‘យោនិសោមនសិការោ តិស្ស វចនីយំ. តស្ស យោនិសោ មនសិ ករោតោ អនុប្បន្នោ ចេវ មោហោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច មោហោ បហីយតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន អនុប្បន្នោ វា មោហោ នុប្បជ្ជតិ ឧប្បន្នោ ច មោហោ បហីយតី’’’តិ. អដ្ឋមំ.