៩. អកុសលមូលសុត្តំ

៧០. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អកុសលមូលានិ. កតមានិ តីណិ? លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, លោភោ តទបិ អកុសលមូលំ [អកុសលំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]; យទបិ លុទ្ធោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ អកុសលំ [អកុសលមូលំ (ក.)]; យទបិ លុទ្ធោ លោភេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ [ឧបទហតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ អកុសលំ [ឥទំ បន សព្ពត្ថបិ ឯវមេវ ទិស្សតិ]. ឥតិស្សមេ លោភជា លោភនិទានា លោភសមុទយា លោភបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, ទោសោ តទបិ អកុសលមូលំ; យទបិ ទុដ្ឋោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ អកុសលំ; យទបិ ទុដ្ឋោ ទោសេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ អកុសលំ. ឥតិស្សមេ ទោសជា ទោសនិទានា ទោសសមុទយា ទោសបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, មោហោ តទបិ អកុសលមូលំ; យទបិ មូឡ្ហោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ អកុសលំ; យទបិ មូឡ្ហោ មោហេន អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ អកុសលំ. ឥតិស្សមេ មោហជា មោហនិទានា មោហសមុទយា មោហបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ. ឯវរូបោ ចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វុច្ចតិ អកាលវាទីតិបិ, អភូតវាទីតិបិ, អនត្ថវាទីតិបិ, អធម្មវាទីតិបិ, អវិនយវាទីតិបិ.

‘‘កស្មា ចាយំ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបោ បុគ្គលោ វុច្ចតិ អកាលវាទីតិបិ, អភូតវាទីតិបិ, អនត្ថវាទីតិបិ, អធម្មវាទីតិបិ, អវិនយវាទីតិបិ? តថាហាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ. ភូតេន ខោ បន វុច្ចមានោ អវជានាតិ, នោ បដិជានាតិ; អភូតេន វុច្ចមានោ ន អាតប្បំ ករោតិ, តស្ស និព្ពេឋនាយ ឥតិបេតំ អតច្ឆំ ឥតិបេតំ អភូតន្តិ. តស្មា ឯវរូបោ បុគ្គលោ វុច្ចតិ អកាលវាទីតិបិ, អភូតវាទីតិបិ, អនត្ថវាទីតិបិ, អធម្មវាទីតិបិ, អវិនយវាទីតិបិ.

‘‘ឯវរូបោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ លោភជេហិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ, សវិឃាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ. កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា.

‘‘ទោសជេហិ…បេ… មោហជេហិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ, សវិឃាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ. កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, សាលោ វា ធវោ វា ផន្ទនោ វា តីហិ មាលុវាលតាហិ ឧទ្ធស្តោ បរិយោនទ្ធោ អនយំ អាបជ្ជតិ, ព្យសនំ អាបជ្ជតិ, អនយព្យសនំ អាបជ្ជតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបោ បុគ្គលោ លោភជេហិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ, សវិឃាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ. កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា.

‘‘ទោសជេហិ…បេ… មោហជេហិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ សវិឃាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ. កាយស្ស ច ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ អកុសលមូលានីតិ.

‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, កុសលមូលានិ. កតមានិ តីណិ? អលោភោ កុសលមូលំ, អទោសោ កុសលមូលំ, អមោហោ កុសលមូលំ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, អលោភោ តទបិ កុសលមូលំ [កុសលំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]; យទបិ អលុទ្ធោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ កុសលំ [កុសលមូលំ (ក.)]; យទបិ អលុទ្ធោ លោភេន អនភិភូតោ អបរិយាទិន្នចិត្តោ ន បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ កុសលំ. ឥតិស្សមេ អលោភជា អលោភនិទានា អលោភសមុទយា អលោភបច្ចយា អនេកេ កុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, អទោសោ តទបិ កុសលមូលំ; យទបិ អទុដ្ឋោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ កុសលំ; យទបិ អទុដ្ឋោ ទោសេន អនភិភូតោ អបរិយាទិន្នចិត្តោ ន បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ កុសលំ. ឥតិស្សមេ អទោសជា អទោសនិទានា អទោសសមុទយា អទោសបច្ចយា អនេកេ កុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ.

‘‘យទបិ, ភិក្ខវេ, អមោហោ តទបិ កុសលមូលំ; យទបិ អមូឡ្ហោ អភិសង្ខរោតិ កាយេន វាចាយ មនសា តទបិ កុសលំ; យទបិ អមូឡ្ហោ មោហេន អនភិភូតោ អបរិយាទិន្នចិត្តោ ន បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ តទបិ កុសលំ. ឥតិស្សមេ អមោហជា អមោហនិទានា អមោហសមុទយា អមោហបច្ចយា អនេកេ កុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ. ឯវរូបោ ចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វុច្ចតិ កាលវាទីតិបិ, ភូតវាទីតិបិ, អត្ថវាទីតិបិ, ធម្មវាទីតិបិ, វិនយវាទីតិបិ.

‘‘កស្មា ចាយំ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបោ បុគ្គលោ វុច្ចតិ កាលវាទីតិបិ, ភូតវាទីតិបិ, អត្ថវាទីតិបិ, ធម្មវាទីតិបិ, វិនយវាទីតិបិ? តថាហាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ន បរស្ស អសតា ទុក្ខំ ឧប្បាទយតិ វធេន វា ពន្ធនេន វា ជានិយា វា គរហាយ វា បព្ពាជនាយ វា ពលវម្ហិ ពលត្ថោ ឥតិបិ. ភូតេន ខោ បន វុច្ចមានោ បដិជានាតិ នោ អវជានាតិ; អភូតេន វុច្ចមានោ អាតប្បំ ករោតិ តស្ស និព្ពេឋនាយ – ‘ឥតិបេតំ អតច្ឆំ, ឥតិបេតំ អភូត’ន្តិ. តស្មា ឯវរូបោ បុគ្គលោ វុច្ចតិ កាលវាទីតិបិ, អត្ថវាទីតិបិ, ធម្មវាទីតិបិ, វិនយវាទីតិបិ.

‘‘ឯវរូបស្ស, ភិក្ខវេ, បុគ្គលស្ស លោភជា បាបកា អកុសលា ធម្មា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខំ វិហរតិ អវិឃាតំ អនុបាយាសំ អបរិឡាហំ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយតិ.

‘‘ទោសជា…បេ… បរិនិព្ពាយតិ. មោហជា…បេ… បរិនិព្ពាយតិ. សេយ្យថាបិ ភិក្ខវេ, សាលោ វា ធវោ វា ផន្ទនោ វា តីហិ មាលុវាលតាហិ ឧទ្ធស្តោ បរិយោនទ្ធោ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ កុទ្ទាល-បិដកំ [កុទ្ទាលបិដកំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អាទាយ. សោ តំ មាលុវាលតំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ, មូលេ ឆេត្វា បលិខណេយ្យ, បលិខណិត្វា មូលានិ ឧទ្ធរេយ្យ, អន្តមសោ ឧសីរនាឡិមត្តានិបិ [ឧសីរនាឡមត្តានិបិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. សោ តំ មាលុវាលតំ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទេយ្យ, ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆេត្វា ផាលេយ្យ, ផាលេត្វា សកលិកំ សកលិកំ ករេយ្យ, សកលិកំ សកលិកំ ករិត្វា វាតាតបេ វិសោសេយ្យ, វាតាតបេ វិសោសេត្វា អគ្គិនា ឌហេយ្យ, អគ្គិនា ឌហិត្វា មសិំ ករេយ្យ, មសិំ ករិត្វា មហាវាតេ វា ឱផុណេយ្យ នទិយា វា សីឃសោតាយ បវាហេយ្យ. ឯវមស្ស [ឯវមស្សុ (សី.), ឯវស្សុ (ក.)] តា, ភិក្ខវេ, មាលុវាលតា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបស្ស បុគ្គលស្ស លោភជា បាបកា អកុសលា ធម្មា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខំ វិហរតិ អវិឃាតំ អនុបាយាសំ អបរិឡាហំ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយតិ.

‘‘ទោសជា …បេ… មោហជា បាបកា អកុសលា ធម្មា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខំ វិហរតិ អវិឃាតំ អនុបាយាសំ អបរិឡាហំ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយតិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ កុសលមូលានី’’តិ. នវមំ.