៧. កថាវត្ថុសុត្តំ

៦៨. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, កថាវត្ថូនិ. កតមានិ តីណិ? អតីតំ វា, ភិក្ខវេ, អទ្ធានំ អារព្ភ កថំ កថេយ្យ – ‘ឯវំ អហោសិ អតីតមទ្ធាន’ន្តិ. អនាគតំ វា, ភិក្ខវេ, អទ្ធានំ អារព្ភ កថំ កថេយ្យ – ‘ឯវំ ភវិស្សតិ អនាគតមទ្ធាន’ន្តិ. ឯតរហិ វា, ភិក្ខវេ, បច្ចុប្បន្នំ អទ្ធានំ អារព្ភ កថំ កថេយ្យ – ‘ឯវំ ហោតិ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នមទ្ធាន’’’ន្តិ [ឯវំ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នន្តិ (សី. បី. ក.), ឯវំ ហោតិ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នន្តិ (ស្យា. កំ.)].

‘‘កថាសម្បយោគេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វេទិតព្ពោ យទិ វា កច្ឆោ យទិ វា អកច្ឆោតិ. សចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ ឯកំសព្យាករណីយំ បញ្ហំ ន ឯកំសេន ព្យាករោតិ, វិភជ្ជព្យាករណីយំ បញ្ហំ ន វិភជ្ជ ព្យាករោតិ, បដិបុច្ឆាព្យាករណីយំ បញ្ហំ ន បដិបុច្ឆា ព្យាករោតិ, ឋបនីយំ បញ្ហំ ន ឋបេតិ [ថបនីយំ បញ្ហំ ន ថបេតិ (ក.)], ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អកច្ឆោ ហោតិ. សចេ បនាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ ឯកំសព្យាករណីយំ បញ្ហំ ឯកំសេន ព្យាករោតិ, វិភជ្ជព្យាករណីយំ បញ្ហំ វិភជ្ជ ព្យាករោតិ, បដិបុច្ឆាព្យាករណីយំ បញ្ហំ បដិបុច្ឆា ព្យាករោតិ, ឋបនីយំ បញ្ហំ ឋបេតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កច្ឆោ ហោតិ.

‘‘កថាសម្បយោគេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វេទិតព្ពោ យទិ វា កច្ឆោ យទិ វា អកច្ឆោតិ. សចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ ឋានាឋានេ ន សណ្ឋាតិ បរិកប្បេ ន សណ្ឋាតិ អញ្ញាតវាទេ [អញ្ញវាទេ (សី. ស្យា. កំ. បី.), អញ្ញាតវារេ (ក.)] ន សណ្ឋាតិ បដិបទាយ ន សណ្ឋាតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អកច្ឆោ ហោតិ. សចេ បនាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ ឋានាឋានេ សណ្ឋាតិ បរិកប្បេ សណ្ឋាតិ អញ្ញាតវាទេ សណ្ឋាតិ បដិបទាយ សណ្ឋាតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កច្ឆោ ហោតិ.

‘‘កថាសម្បយោគេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វេទិតព្ពោ យទិ វា កច្ឆោ យទិ វា អកច្ឆោតិ. សចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អកច្ឆោ ហោតិ. សចេ បនាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ ន អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ ន ពហិទ្ធា កថំ អបនាមេតិ, ន កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កច្ឆោ ហោតិ.

‘‘កថាសម្បយោគេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វេទិតព្ពោ យទិ វា កច្ឆោ យទិ វា អកច្ឆោតិ. សចាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ អភិហរតិ អភិមទ្ទតិ អនុបជគ្ឃតិ [អនុសំជគ្ឃតិ (ក.)] ខលិតំ គណ្ហាតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អកច្ឆោ ហោតិ. សចេ បនាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ បញ្ហំ បុដ្ឋោ សមានោ នាភិហរតិ នាភិមទ្ទតិ ន អនុបជគ្ឃតិ ន ខលិតំ គណ្ហាតិ, ឯវំ សន្តាយំ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ កច្ឆោ ហោតិ.

‘‘កថាសម្បយោគេន, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ វេទិតព្ពោ យទិ វា សឧបនិសោ យទិ វា អនុបនិសោតិ. អនោហិតសោតោ, ភិក្ខវេ, អនុបនិសោ ហោតិ, ឱហិតសោតោ សឧបនិសោ ហោតិ. សោ សឧបនិសោ សមានោ អភិជានាតិ ឯកំ ធម្មំ, បរិជានាតិ ឯកំ ធម្មំ, បជហតិ ឯកំ ធម្មំ, សច្ឆិករោតិ ឯកំ ធម្មំ. សោ អភិជានន្តោ ឯកំ ធម្មំ, បរិជានន្តោ ឯកំ ធម្មំ, បជហន្តោ ឯកំ ធម្មំ, សច្ឆិករោន្តោ ឯកំ ធម្មំ សម្មាវិមុត្តិំ ផុសតិ. ឯតទត្ថា, ភិក្ខវេ, កថា; ឯតទត្ថា មន្តនា; ឯតទត្ថា ឧបនិសា; ឯតទត្ថំ សោតាវធានំ, យទិទំ អនុបាទា ចិត្តស្ស វិមោក្ខោតិ.

‘‘យេ វិរុទ្ធា សល្លបន្តិ, វិនិវិដ្ឋា សមុស្សិតា;

អនរិយគុណមាសជ្ជ, អញ្ញោញ្ញវិវរេសិនោ.

‘‘ទុព្ភាសិតំ វិក្ខលិតំ, សម្បមោហំ [សសម្មោហំ (ក.)] បរាជយំ;

អញ្ញោញ្ញស្សាភិនន្ទន្តិ, តទរិយោ កថនាចរេ [តទរិយោ ន កថំ វទេ (ក.)].

‘‘សចេ ចស្ស កថាកាមោ, កាលមញ្ញាយ បណ្ឌិតោ;

ធម្មដ្ឋបដិសំយុត្តា, យា អរិយចរិតា [អរិយញ្ចរិតា (សី.), អរិយាទិកា (ក.)] កថា.

‘‘តំ កថំ កថយេ ធីរោ, អវិរុទ្ធោ អនុស្សិតោ;

អនុន្នតេន មនសា, អបឡាសោ អសាហសោ.

‘‘អនុសូយាយមានោ សោ, សម្មទញ្ញាយ ភាសតិ;

សុភាសិតំ អនុមោទេយ្យ, ទុព្ភដ្ឋេ នាបសាទយេ [នាវសាទយេ (សី. បី.)].

‘‘ឧបារម្ភំ ន សិក្ខេយ្យ, ខលិតញ្ច ន គាហយេ [ន ភាសយេ (ក.)];

នាភិហរេ នាភិមទ្ទេ, ន វាចំ បយុតំ ភណេ.

‘‘អញ្ញាតត្ថំ បសាទត្ថំ, សតំ វេ ហោតិ មន្តនា;

ឯវំ ខោ អរិយា មន្តេន្តិ, ឯសា អរិយាន មន្តនា;

ឯតទញ្ញាយ មេធាវី, ន សមុស្សេយ្យ មន្តយេ’’តិ. សត្តមំ;