៦. សាឡ្ហសុត្តំ

៦៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ អាយស្មា នន្ទកោ សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. អថ ខោ សាឡ្ហោ ច មិគារនត្តា សាណោ ច សេខុនិយនត្តា [រោហណោ ច បេខុណិយនត្តា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេនាយស្មា នន្ទកោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ សាឡ្ហំ មិគារនត្តារំ អាយស្មា នន្ទកោ ឯតទវោច –

‘‘ឯថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, មា អនុស្សវេន, មា បរម្បរាយ, មា ឥតិកិរាយ, មា បិដកសម្បទានេន, មា តក្កហេតុ, មា នយហេតុ, មា អាការបរិវិតក្កេន, មា ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា, មា ភព្ពរូបតាយ, មា សមណោ នោ គរូតិ. យទា តុម្ហេ, សាឡ្ហា, អត្តនាវ ជានេយ្យាថ ‘ឥមេ ធម្មា អកុសលា, ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា វិញ្ញុគរហិតា, ឥមេ ធម្មា សមត្តា សមាទិន្នា អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តី’តិ, អថ តុម្ហេ សាឡ្ហា បជហេយ្យាថ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ លោភោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អភិជ្ឈាតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. លុទ្ធោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, អភិជ្ឈាលុ បាណម្បិ ហនតិ, អទិន្នម្បិ អាទិយតិ, បរទារម្បិ គច្ឆតិ, មុសាបិ ភណតិ, បរម្បិ តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ ទោសោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘ព្យាបាទោតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. ទុដ្ឋោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, ព្យាបន្នចិត្តោ បាណម្បិ ហនតិ, អទិន្នម្បិ អាទិយតិ, បរទារម្បិ គច្ឆតិ, មុសាបិ ភណតិ, បរម្បិ តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ មោហោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អវិជ្ជាតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. មូឡ្ហោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, អវិជ្ជាគតោ បាណម្បិ ហនតិ, អទិន្នម្បិ អាទិយតិ, បរទារម្បិ គច្ឆតិ, មុសាបិ ភណតិ, បរម្បិ តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, ឥមេ ធម្មា កុសលា វា អកុសលា វា’’តិ?

‘‘អកុសលា, ភន្តេ’’.

‘‘សាវជ្ជា វា អនវជ្ជា វា’’តិ?

‘‘សាវជ្ជា, ភន្តេ’’.

‘‘វិញ្ញុគរហិតា វា វិញ្ញុប្បសត្ថា វា’’តិ?

‘‘វិញ្ញុគរហិតា, ភន្តេ’’.

‘‘សមត្តា សមាទិន្នា អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ, នោ វា? កថំ វា ឯត្ថ ហោតី’’តិ?

‘‘សមត្តា, ភន្តេ, សមាទិន្នា អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តីតិ. ឯវំ នោ ឯត្ថ ហោតី’’តិ.

‘‘ឥតិ ខោ, សាឡ្ហា, យំ តំ អវោចុម្ហា – ‘ឯថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, មា អនុស្សវេន, មា បរម្បរាយ, មា ឥតិកិរាយ, មា បិដកសម្បទានេន, មា តក្កហេតុ, មា នយហេតុ, មា អាការបរិវិតក្កេន, មា ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា, មា ភព្ពរូបតាយ, មា សមណោ នោ គរូតិ. យទា តុម្ហេ, សាឡ្ហា, អត្តនាវ ជានេយ្យាថ – ឥមេ ធម្មា អកុសលា, ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា វិញ្ញុគរហិតា, ឥមេ ធម្មា សមត្តា សមាទិន្នា អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តីតិ, អថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, បជហេយ្យាថា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘ឯថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, មា អនុស្សវេន, មា បរម្បរាយ, មា ឥតិកិរាយ, មា បិដកសម្បទានេន, មា តក្កហេតុ, មា នយហេតុ, មា អាការបរិវិតក្កេន, មា ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា, មា ភព្ពរូបតាយ, មា សមណោ នោ គរូតិ. យទា តុម្ហេ, សាឡ្ហា, អត្តនាវ ជានេយ្យាថ – ‘ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា វិញ្ញុប្បសត្ថា, ឥមេ ធម្មា សមត្តា សមាទិន្នា ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តី’តិ, អថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាថ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ អលោភោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អនភិជ្ឈាតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. អលុទ្ធោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, អនភិជ្ឈាលុ នេវ បាណំ ហនតិ, ន អទិន្នំ អាទិយតិ, ន បរទារំ គច្ឆតិ, ន មុសា ភណតិ, បរម្បិ ន តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ អទោសោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘អព្យាបាទោតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. អទុដ្ឋោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, អព្យាបន្នចិត្តោ នេវ បាណំ ហនតិ, ន អទិន្នំ អាទិយតិ, ន បរទារំ គច្ឆតិ, ន មុសា ភណតិ, បរម្បិ ន តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, អត្ថិ អមោហោ’’តិ?

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘វិជ្ជាតិ ខោ អហំ, សាឡ្ហា, ឯតមត្ថំ វទាមិ. អមូឡ្ហោ ខោ អយំ, សាឡ្ហា, វិជ្ជាគតោ នេវ បាណំ ហនតិ, ន អទិន្នំ អាទិយតិ, ន បរទារំ គច្ឆតិ, ន មុសា ភណតិ, បរម្បិ ន តថត្តាយ សមាទបេតិ, យំ ស ហោតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, សាឡ្ហា, ឥមេ ធម្មា កុសលា វា អកុសលា វា’’តិ?

‘‘កុសលា, ភន្តេ’’.

‘‘សាវជ្ជា វា អនវជ្ជា វា’’តិ?

‘‘អនវជ្ជា, ភន្តេ’’.

‘‘វិញ្ញុគរហិតា វា វិញ្ញុប្បសត្ថា វា’’តិ?

‘‘វិញ្ញុប្បសត្ថា, ភន្តេ’’.

‘‘សមត្តា សមាទិន្នា ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តិ, នោ វា? កថំ វា ឯត្ថ ហោតី’’តិ?

‘‘សមត្តា, ភន្តេ, សមាទិន្នា ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តីតិ. ឯវំ នោ ឯត្ថ ហោតី’’តិ.

‘‘ឥតិ ខោ, សាឡ្ហា, យំ តំ អវោចុម្ហា – ‘ឯថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, មា អនុស្សវេន, មា បរម្បរាយ, មា ឥតិកិរាយ, មា បិដកសម្បទានេន, មា តក្កហេតុ, មា នយហេតុ, មា អាការបរិវិតក្កេន, មា ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា, មា ភព្ពរូបតាយ, មា សមណោ នោ គរូតិ. យទា តុម្ហេ, សាឡ្ហា, អត្តនាវ ជានេយ្យាថ – ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា វិញ្ញុប្បសត្ថា, ឥមេ ធម្មា សមត្តា សមាទិន្នា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តីតិ, អថ តុម្ហេ, សាឡ្ហា, ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យាថា’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘ស ខោ សោ, សាឡ្ហា, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បតិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា…បេ… ករុណា…បេ… មុទិតា…បេ… ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ, ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ឈេន ផរិត្វា វិហរតិ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘អត្ថិ ឥទំ, អត្ថិ ហីនំ, អត្ថិ បណីតំ, អត្ថិ ឥមស្ស សញ្ញាគតស្ស ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] និស្សរណ’ន្តិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ.

‘‘សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘អហុ បុព្ពេ លោភោ, តទហុ អកុសលំ, សោ ឯតរហិ នត្ថិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; អហុ បុព្ពេ ទោសោ…បេ… អហុ បុព្ពេ មោហោ, តទហុ អកុសលំ, សោ ឯតរហិ នត្ថិ, ឥច្ចេតំ កុសល’ន្តិ. សោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតិភូតោ សុខប្បដិសំវេទី ព្រហ្មភូតេន អត្តនា វិហរតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.