៥. ហត្ថកសុត្តំ

៣៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ គោមគ្គេ សិំសបាវនេ បណ្ណសន្ថរេ. អថ ខោ ហត្ថកោ អាឡវកោ ជង្ឃាវិហារំ អនុចង្កមមានោ អនុវិចរមានោ អទ្ទស ភគវន្តំ គោមគ្គេ សិំសបាវនេ បណ្ណសន្ថរេ និសិន្នំ. ទិស្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ហត្ថកោ អាឡវកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, ភគវា សុខមសយិត្ថា’’តិ? ‘‘ឯវំ, កុមារ, សុខមសយិត្ថំ. យេ ច បន លោកេ សុខំ សេន្តិ, អហំ តេសំ អញ្ញតរោ’’តិ.

‘‘សីតា, ភន្តេ, ហេមន្តិកា រត្តិ, អន្តរដ្ឋកោ ហិមបាតសមយោ, ខរា គោកណ្ដកហតា ភូមិ, តនុកោ បណ្ណសន្ថរោ, វិរឡានិ រុក្ខស្ស បត្តានិ, សីតានិ កាសាយានិ វត្ថានិ, សីតោ ច វេរម្ភោ វាតោ វាយតិ. អថ ច បន ភគវា ឯវមាហ – ‘ឯវំ, កុមារ, សុខមសយិត្ថំ. យេ ច បន លោកេ សុខំ សេន្តិ, អហំ តេសំ អញ្ញតរោ’’’តិ.

‘‘តេន ហិ, កុមារ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ. យថា តេ ខមេយ្យ តថា នំ ព្យាករេយ្យាសិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, កុមារ, ឥធស្ស គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា កូដាគារំ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ និវាតំ ផុសិតគ្គឡំ បិហិតវាតបានំ. តត្រស្ស បល្លង្កោ គោនកត្ថតោ បដិកត្ថតោ បដលិកត្ថតោ កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណោ [កាទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណោ (សី.)] សឧត្តរច្ឆទោ ឧភតោ លោហិតកូបធានោ; តេលប្បទីបោ ចេត្ថ ឈាយេយ្យ [ជាលេយ្យ (ក.)]; ចតស្សោ ច [តស្សេវ (ក.)] បជាបតិយោ មនាបាមនាបេន បច្ចុបដ្ឋិតា អស្សុ. តំ កិំ មញ្ញសិ, កុមារ, សុខំ វា សោ សយេយ្យ នោ វា? កថំ វា តេ ឯត្ថ ហោតី’’តិ? ‘‘សុខំ សោ, ភន្តេ, សយេយ្យ. យេ ច បន លោកេ សុខំ សេន្តិ, សោ តេសំ អញ្ញតរោ’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កុមារ, អបិ នុ តស្ស គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ រាគជា បរិឡាហា កាយិកា វា ចេតសិកា វា យេហិ សោ រាគជេហិ បរិឡាហេហិ បរិឌយ្ហមានោ ទុក្ខំ សយេយ្យា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

‘‘យេហិ ខោ សោ, កុមារ, គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា រាគជេហិ បរិឡាហេហិ បរិឌយ្ហមានោ ទុក្ខំ សយេយ្យ, សោ រាគោ តថាគតស្ស បហីនោ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវង្កតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. តស្មាហំ សុខមសយិត្ថំ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កុមារ, អបិ នុ តស្ស គហបតិស្ស វា គហបតិបុត្តស្ស វា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ ទោសជា បរិឡាហា…បេ… មោហជា បរិឡាហា កាយិកា វា ចេតសិកា វា យេហិ សោ មោហជេហិ បរិឡាហេហិ បរិឌយ្ហមានោ ទុក្ខំ សយេយ្យា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

‘‘យេ ហិ ខោ សោ, កុមារ, គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា មោហជេហិ បរិឡាហេហិ បរិឌយ្ហមានោ ទុក្ខំ សយេយ្យ, សោ មោហោ តថាគតស្ស បហីនោ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវង្កតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. តស្មាហំ សុខមសយិត្ថ’’ន្តិ.

[ចូឡវ. ៣០៥; សំ. និ. ១.២៤២] ‘‘សព្ពទា វេ សុខំ សេតិ, ព្រាហ្មណោ បរិនិព្ពុតោ;

យោ ន លិម្បតិ [លិប្បតិ (សី. ស្យា. កំ. ក.)] កាមេសុ, សីតិភូតោ និរូបធិ.

‘‘សព្ពា អាសត្តិយោ ឆេត្វា, វិនេយ្យ ហទយេ ទរំ;

ឧបសន្តោ សុខំ សេតិ, សន្តិំ បប្បុយ្យ ចេតសោ’’តិ. បញ្ចមំ;