៥. សចេតនសុត្តំ

១៥. ឯកំ សមយំ ភគវា ពារាណសិយំ វិហរតិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, រាជា អហោសិ សចេតនោ [បចេតនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] នាម. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, រាជា សចេតនោ រថការំ អាមន្តេសិ – ‘ឥតោ មេ, សម្ម រថការ, ឆន្នំ មាសានំ អច្ចយេន សង្គាមោ ភវិស្សតិ. សក្ខិស្សសិ [សក្ខសិ (ស្យា. កំ. បី.)] មេ, សម្ម រថការ, នវំ ចក្កយុគំ កាតុ’ន្តិ? ‘សក្កោមិ ទេវា’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, រថការោ រញ្ញោ សចេតនស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, រថការោ ឆហិ មាសេហិ ឆារត្តូនេហិ ឯកំ ចក្កំ និដ្ឋាបេសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, រាជា សចេតនោ រថការំ អាមន្តេសិ – ‘ឥតោ មេ, សម្ម រថការ, ឆន្នំ ទិវសានំ អច្ចយេន សង្គាមោ ភវិស្សតិ, និដ្ឋិតំ នវំ ចក្កយុគ’ន្តិ? ‘ឥមេហិ ខោ, ទេវ, ឆហិ មាសេហិ ឆារត្តូនេហិ ឯកំ ចក្កំ និដ្ឋិត’ន្តិ. ‘សក្ខិស្សសិ បន មេ, សម្ម រថការ, ឥមេហិ ឆហិ ទិវសេហិ ទុតិយំ ចក្កំ និដ្ឋាបេតុ’ន្តិ? ‘សក្កោមិ ទេវា’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, រថការោ ឆហិ ទិវសេហិ ទុតិយំ ចក្កំ និដ្ឋាបេត្វា នវំ ចក្កយុគំ អាទាយ យេន រាជា សចេតនោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ សចេតនំ ឯតទវោច – ‘ឥទំ តេ, ទេវ, នវំ ចក្កយុគំ និដ្ឋិត’ន្តិ. ‘យញ្ច តេ ឥទំ, សម្ម រថការ, ចក្កំ ឆហិ មាសេហិ និដ្ឋិតំ ឆារត្តូនេហិ យញ្ច តេ ឥទំ ចក្កំ ឆហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតំ, ឥមេសំ កិំ នានាករណំ? នេសាហំ កិញ្ចិ នានាករណំ បស្សាមី’តិ. ‘អត្ថេសំ, ទេវ, នានាករណំ. បស្សតុ ទេវោ នានាករណ’’’ន្តិ.

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, រថការោ យំ តំ ចក្កំ ឆហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតំ តំ បវត្តេសិ. តំ បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា ចិង្គុលាយិត្វា ភូមិយំ បបតិ. យំ បន តំ ចក្កំ ឆហិ មាសេហិ និដ្ឋិតំ ឆារត្តូនេហិ តំ បវត្តេសិ. តំ បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា អក្ខាហតំ មញ្ញេ អដ្ឋាសិ.

‘‘‘កោ នុ ខោ, សម្ម រថការ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យមិទំ [យទិទំ (ក.)] ចក្កំ ឆហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតំ តំ បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា ចិង្គុលាយិត្វា ភូមិយំ បបតិ? កោ បន, សម្ម រថការ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យមិទំ ចក្កំ ឆហិ មាសេហិ និដ្ឋិតំ ឆារត្តូនេហិ តំ បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា អក្ខាហតំ មញ្ញេ អដ្ឋាសី’តិ? ‘យមិទំ, ទេវ, ចក្កំ ឆហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតំ តស្ស នេមិបិ សវង្កា សទោសា សកសាវា, អរាបិ សវង្កា សទោសា សកសាវា, នាភិបិ សវង្កា សទោសា សកសាវា. តំ នេមិយាបិ សវង្កត្តា សទោសត្តា សកសាវត្តា, អរានម្បិ សវង្កត្តា សទោសត្តា សកសាវត្តា, នាភិយាបិ សវង្កត្តា សទោសត្តា សកសាវត្តា បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា ចិង្គុលាយិត្វា ភូមិយំ បបតិ. យំ បន តំ, ទេវ, ចក្កំ ឆហិ មាសេហិ និដ្ឋិតំ ឆារត្តូនេហិ តស្ស នេមិបិ អវង្កា អទោសា អកសាវា, អរាបិ អវង្កា អទោសា អកសាវា, នាភិបិ អវង្កា អទោសា អកសាវា. តំ នេមិយាបិ អវង្កត្តា អទោសត្តា អកសាវត្តា, អរានម្បិ អវង្កត្តា អទោសត្តា អកសាវត្តា, នាភិយាបិ អវង្កត្តា អទោសត្តា អកសាវត្តា បវត្តិតំ សមានំ យាវតិកា អភិសង្ខារស្ស គតិ តាវតិកំ គន្ត្វា អក្ខាហតំ មញ្ញេ អដ្ឋាសី’’’តិ.

‘‘សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘អញ្ញោ នូន តេន សមយេន សោ រថការោ អហោសី’តិ! ន ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ. អហំ តេន សមយេន សោ រថការោ អហោសិំ. តទាហំ, ភិក្ខវេ, កុសលោ ទារុវង្កានំ ទារុទោសានំ ទារុកសាវានំ. ឯតរហិ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ កុសលោ កាយវង្កានំ កាយទោសានំ កាយកសាវានំ, កុសលោ វចីវង្កានំ វចីទោសានំ វចីកសាវានំ, កុសលោ មនោវង្កានំ មនោទោសានំ មនោកសាវានំ. យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា កាយវង្កោ អប្បហីនោ កាយទោសោ កាយកសាវោ, វចីវង្កោ អប្បហីនោ វចីទោសោ វចីកសាវោ, មនោវង្កោ អប្បហីនោ មនោទោសោ មនោកសាវោ, ឯវំ បបតិតា តេ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មា ធម្មវិនយា, សេយ្យថាបិ តំ ចក្កំ ឆហិ ទិវសេហិ និដ្ឋិតំ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា កាយវង្កោ បហីនោ កាយទោសោ កាយកសាវោ, វចីវង្កោ បហីនោ វចីទោសោ វចីកសាវោ, មនោវង្កោ បហីនោ មនោទោសោ មនោកសាវោ, ឯវំ បតិដ្ឋិតា តេ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ, សេយ្យថាបិ តំ ចក្កំ ឆហិ មាសេហិ និដ្ឋិតំ ឆារត្តូនេហិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘កាយវង្កំ បជហិស្សាម កាយទោសំ កាយកសាវំ, វចីវង្កំ បជហិស្សាម វចីទោសំ វចីកសាវំ, មនោវង្កំ បជហិស្សាម មនោទោសំ មនោកសាវ’ន្តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. បញ្ចមំ.