៥. បរិសវគ្គោ

៤៣. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? ឧត្តានា ច បរិសា គម្ភីរា ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តានា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ឧទ្ធតា ហោន្តិ ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា មុដ្ឋស្សតី អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា បាកតិន្ទ្រិយា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឧត្តានា បរិសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, គម្ភីរា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ អនុទ្ធតា ហោន្តិ អនុន្នឡា អចបលា អមុខរា អវិកិណ្ណវាចា ឧបដ្ឋិតស្សតី សម្បជានា សមាហិតា ឯកគ្គចិត្តា សំវុតិន្ទ្រិយា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, គម្ភីរា បរិសា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ គម្ភីរា បរិសា’’តិ.

៤៤. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? វគ្គា ច បរិសា សមគ្គា ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, វគ្គា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វគ្គា បរិសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សមគ្គា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ សមគ្គា សម្មោទមានា អវិវទមានា ខីរោទកីភូតា អញ្ញមញ្ញំ បិយចក្ខូហិ សម្បស្សន្តា វិហរន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមគ្គា បរិសា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ សមគ្គា បរិសា’’តិ.

៤៥. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? អនគ្គវតី ច បរិសា អគ្គវតី ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, អនគ្គវតី បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ថេរា ភិក្ខូ ពាហុលិកា [ពាហុល្លិកា (ស្យា. កំ. ក.) ដីកា ឱលោកេតព្ពា] ហោន្តិ សាថលិកា, ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា, បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា, ន វីរិយំ អារភន្តិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. តេសំ បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ. សាបិ ហោតិ ពាហុលិកា សាថលិកា, ឱក្កមនេ បុព្ពង្គមា, បវិវេកេ និក្ខិត្តធុរា, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អនគ្គវតី បរិសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អគ្គវតី បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ថេរា ភិក្ខូ ន ពាហុលិកា ហោន្តិ ន សាថលិកា, ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា, បវិវេកេ បុព្ពង្គមា, វីរិយំ អារភន្តិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. តេសំ បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ. សាបិ ហោតិ ន ពាហុលិកា ន សាថលិកា, ឱក្កមនេ និក្ខិត្តធុរា, បវិវេកេ បុព្ពង្គមា, វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អគ្គវតី បរិសា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ អគ្គវតី បរិសា’’តិ.

៤៦. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? អនរិយា ច បរិសា អរិយា ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, អនរិយា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អនរិយា បរិសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អរិយា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយា បរិសា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ អរិយា បរិសា’’តិ.

៤៧. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? បរិសាកសដោ ច បរិសាមណ្ឌោ ច. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិសាកសដោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ឆន្ទាគតិំ គច្ឆន្តិ, ទោសាគតិំ គច្ឆន្តិ, មោហាគតិំ គច្ឆន្តិ, ភយាគតិំ គច្ឆន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បរិសាកសដោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, បរិសាមណ្ឌោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆន្តិ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆន្តិ, ន មោហាគតិំ គច្ឆន្តិ, ន ភយាគតិំ គច្ឆន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បរិសាមណ្ឌោ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ បរិសាមណ្ឌោ’’តិ.

៤៨. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? ឱក្កាចិតវិនីតា បរិសា នោបដិបុច្ឆាវិនីតា, បដិបុច្ឆាវិនីតា បរិសា នោឱក្កាចិតវិនីតា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឱក្កាចិតវិនីតា បរិសា នោបដិបុច្ឆាវិនីតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ យេ តេ សុត្តន្តា តថាគតភាសិតា គម្ភីរា គម្ភីរត្ថា លោកុត្តរា សុញ្ញតាបដិសំយុត្តា តេសុ ភញ្ញមានេសុ ន សុស្សូសន្តិ ន សោតំ ឱទហន្តិ ន អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ ន ច តេ ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញន្តិ. យេ បន តេ សុត្តន្តា កវិតា [កវិកតា (សព្ពត្ថ) ដីកា ឱលោកេតព្ពា] កាវេយ្យា ចិត្តក្ខរា ចិត្តព្យញ្ជនា ពាហិរកា សាវកភាសិតា តេសុ ភញ្ញមានេសុ សុស្សូសន្តិ សោតំ ឱទហន្តិ អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ, តេ ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញន្តិ, តេ ច តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា ន ចេវ អញ្ញមញ្ញំ បដិបុច្ឆន្តិ ន ច បដិវិចរន្តិ – ‘ឥទំ កថំ, ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ? តេ អវិវដញ្ចេវ ន វិវរន្តិ, អនុត្តានីកតញ្ច ន ឧត្តានីករោន្តិ, អនេកវិហិតេសុ ច កង្ខាឋានិយេសុ ធម្មេសុ កង្ខំ ន បដិវិនោទេន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឱក្កាចិតវិនីតា បរិសា នោ បដិបុច្ឆាវិនីតា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, បដិបុច្ឆាវិនីតា បរិសា នោឱក្កាចិតវិនីតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ យេ តេ សុត្តន្តា កវិតា កាវេយ្យា ចិត្តក្ខរា ចិត្តព្យញ្ជនា ពាហិរកា សាវកភាសិតា តេសុ ភញ្ញមានេសុ ន សុស្សូសន្តិ ន សោតំ ឱទហន្តិ ន អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ, ន ច តេ ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញន្តិ. យេ បន តេ សុត្តន្តា តថាគតភាសិតា គម្ភីរា គម្ភីរត្ថា លោកុត្តរា សុញ្ញតាបដិសំយុត្តា តេសុ ភញ្ញមានេសុ សុស្សូសន្តិ សោតំ ឱទហន្តិ អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ, តេ ច ធម្មេ ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពំ មញ្ញន្តិ. តេ តំ ធម្មំ បរិយាបុណិត្វា អញ្ញមញ្ញំ បដិបុច្ឆន្តិ បដិវិចរន្តិ – ‘ឥទំ កថំ, ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ? តេ អវិវដញ្ចេវ វិវរន្តិ, អនុត្តានីកតញ្ច ឧត្តានីករោន្តិ, អនេកវិហិតេសុ ច កង្ខាឋានិយេសុ ធម្មេសុ កង្ខំ បដិវិនោទេន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បដិបុច្ឆាវិនីតា បរិសា នោឱក្កាចិតវិនីតា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ បដិបុច្ឆាវិនីតា បរិសា នោឱក្កាចិតវិនីតា’’តិ.

៤៩. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? អាមិសគរុ បរិសា នោ សទ្ធម្មគរុ, សទ្ធម្មគរុ បរិសា នោ អាមិសគរុ. កតមា ច, ភិក្ខវេ, អាមិសគរុ បរិសា នោ សទ្ធម្មគរុ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ គិហីនំ ឱទាតវសនានំ សម្មុខា អញ្ញមញ្ញស្ស វណ្ណំ ភាសន្តិ – ‘អសុកោ ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ, អសុកោ បញ្ញាវិមុត្តោ, អសុកោ កាយសក្ខី, អសុកោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ, អសុកោ សទ្ធាវិមុត្តោ, អសុកោ ធម្មានុសារី, អសុកោ សទ្ធានុសារី, អសុកោ សីលវា កល្យាណធម្មោ, អសុកោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ’តិ. តេ តេន លាភំ លភន្តិ. តេ តំ លាភំ លភិត្វា គថិតា [គធិតា (ក.)] មុច្ឆិតា អជ្ឈោបន្នា [អជ្ឈោសានា (ក.), អនជ្ឈោបន្នា (សី. ស្យា. ក.) តិកនិបាតេ កុសិនារវគ្គេ បឋមសុត្តដីកា ឱលោកេតព្ពា] អនាទីនវទស្សាវិនោ អនិស្សរណបញ្ញា បរិភុញ្ជន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អាមិសគរុ បរិសា នោ សទ្ធម្មគរុ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធម្មគរុ បរិសា នោអាមិសគរុ? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ គិហីនំ ឱទាតវសនានំ សម្មុខា អញ្ញមញ្ញស្ស វណ្ណំ ន ភាសន្តិ – ‘អសុកោ ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ, អសុកោ បញ្ញាវិមុត្តោ, អសុកោ កាយសក្ខី, អសុកោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ, អសុកោ សទ្ធាវិមុត្តោ, អសុកោ ធម្មានុស្សារី, អសុកោ សទ្ធានុសារី, អសុកោ សីលវា កល្យាណធម្មោ, អសុកោ ទុស្សីលោ បាបធម្មោ’តិ. តេ តេន លាភំ លភន្តិ. តេ តំ លាភំ លភិត្វា អគថិតា អមុច្ឆិតា អនជ្ឈោសន្នា អាទីនវទស្សាវិនោ និស្សរណបញ្ញា បរិភុញ្ជន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សទ្ធម្មគរុ បរិសា នោអាមិសគរុ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ សទ្ធម្មគរុ បរិសា នោអាមិសគរូ’’តិ.

៥០. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? វិសមា ច បរិសា សមា ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, វិសមា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ អធម្មកម្មានិ បវត្តន្តិ ធម្មកម្មានិ នប្បវត្តន្តិ, អវិនយកម្មានិ បវត្តន្តិ វិនយកម្មានិ នប្បវត្តន្តិ, អធម្មកម្មានិ ទិប្បន្តិ ធម្មកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ, អវិនយកម្មានិ ទិប្បន្តិ វិនយកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, វិសមា បរិសា. ( ) [(វិសមត្តា ភិក្ខវេ បរិសាយ អធម្មកម្មានិ បវត្តន្តិ… វិនយកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ.) (សី. បី.)]

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, សមា បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ធម្មកម្មានិ បវត្តន្តិ អធម្មកម្មានិ នប្បវត្តន្តិ, វិនយកម្មានិ បវត្តន្តិ អវិនយកម្មានិ នប្បវត្តន្តិ, ធម្មកម្មានិ ទិប្បន្តិ អធម្មកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ, វិនយកម្មានិ ទិប្បន្តិ អវិនយកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សមា បរិសា. ( ) [(សមត្តា ភិក្ខវេ បរិសាយ ធម្មកម្មានិ បវត្តន្តិ… អវិនយកម្មានិ ន ទិប្បន្តិ.) (សី. បី.)] ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ សមា បរិសា’’តិ.

៥១. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? អធម្មិកា ច បរិសា ធម្មិកា ច បរិសា…បេ… ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ ធម្មិកា បរិសា’’តិ.

៥២. ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, បរិសា. កតមា ទ្វេ? អធម្មវាទិនី ច បរិសា ធម្មវាទិនី ច បរិសា. កតមា ច, ភិក្ខវេ, អធម្មវាទិនី បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ អធិករណំ អាទិយន្តិ ធម្មិកំ វា អធម្មិកំ វា. តេ តំ អធិករណំ អាទិយិត្វា ន ចេវ អញ្ញមញ្ញំ សញ្ញាបេន្តិ ន ច សញ្ញត្តិំ ឧបគច្ឆន្តិ, ន ច និជ្ឈាបេន្តិ ន ច និជ្ឈត្តិំ ឧបគច្ឆន្តិ. តេ អសញ្ញត្តិពលា អនិជ្ឈត្តិពលា អប្បដិនិស្សគ្គមន្តិនោ តមេវ អធិករណំ ថាមសា បរាមាសា [បរាមស្ស (សី. បី.)] អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធម្មវាទិនី បរិសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ធម្មវាទិនី បរិសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យស្សំ បរិសាយំ ភិក្ខូ អធិករណំ អាទិយន្តិ ធម្មិកំ វា អធម្មិកំ វា. តេ តំ អធិករណំ អាទិយិត្វា អញ្ញមញ្ញំ សញ្ញាបេន្តិ ចេវ សញ្ញត្តិញ្ច ឧបគច្ឆន្តិ, និជ្ឈាបេន្តិ ចេវ និជ្ឈត្តិញ្ច ឧបគច្ឆន្តិ. តេ សញ្ញត្តិពលា និជ្ឈត្តិពលា បដិនិស្សគ្គមន្តិនោ, ន តមេវ អធិករណំ ថាមសា បរាមាសា អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ – ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ធម្មវាទិនី បរិសា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ បរិសា. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ បរិសានំ យទិទំ ធម្មវាទិនី បរិសា’’តិ.

បរិសវគ្គោ បញ្ចមោ.