១១. ជាណុស្សោណិសុត្តំ

១៧៧. អថ ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘មយមស្សុ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា នាម. ទានានិ ទេម, សទ្ធានិ ករោម – ‘ឥទំ ទានំ បេតានំ ញាតិសាលោហិតានំ ឧបកប្បតុ, ឥទំ ទានំ បេតា ញាតិសាលោហិតា បរិភុញ្ជន្តូ’តិ. កច្ចិ តំ, ភោ គោតម, ទានំ បេតានំ ញាតិសាលោហិតានំ ឧបកប្បតិ; កច្ចិ តេ បេតា ញាតិសាលោហិតា តំ ទានំ បរិភុញ្ជន្តី’’តិ? ‘‘ឋានេ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឧបកប្បតិ, នោ អដ្ឋានេ’’តិ.

‘‘កតមំ បន, ភោ [កតមញ្ច បន ភោ (សី. បី.) កតមំ (ស្យា.)] គោតម, ឋានំ, កតមំ អដ្ឋាន’’ន្តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, បិសុណវាចោ ហោតិ, ផរុសវាចោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបី ហោតិ, អភិជ្ឈាលុ ហោតិ, ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យោ នេរយិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ. ឥទម្បិ [ឥទំ (ស្យា.)] ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា តិរច្ឆានយោនិំ ឧបបជ្ជតិ. យោ តិរច្ឆានយោនិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ. ឥទម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ, អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យោ មនុស្សានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ. ឥទម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យោ ទេវានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ. ឥទម្បិ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ឧបកប្បតិ.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បេត្តិវិសយំ ឧបបជ្ជតិ. យោ បេត្តិវេសយិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ, យំ វា បនស្ស ឥតោ អនុប្បវេច្ឆន្តិ មិត្តាមច្ចា វា ញាតិសាលោហិតា វា [មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា (សី. បី.)], តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ. ឥទំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ឧបកប្បតី’’តិ.

‘‘សចេ បន, ភោ គោតម, សោ បេតោ ញាតិសាលោហិតោ តំ ឋានំ អនុបបន្នោ ហោតិ, កោ តំ ទានំ បរិភុញ្ជតី’’តិ? ‘‘អញ្ញេបិស្ស, ព្រាហ្មណ, បេតា ញាតិសាលោហិតា តំ ឋានំ ឧបបន្នា ហោន្តិ, តេ តំ ទានំ បរិភុញ្ជន្តី’’តិ.

‘‘សចេ បន, ភោ គោតម, សោ ចេវ បេតោ ញាតិសាលោហិតោ តំ ឋានំ អនុបបន្នោ ហោតិ អញ្ញេបិស្ស ញាតិសាលោហិតា បេតា តំ ឋានំ អនុបបន្នា ហោន្តិ, កោ តំ ទានំ បរិភុញ្ជតី’’តិ? ‘‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, អនវកាសោ យំ តំ ឋានំ វិវិត្តំ អស្ស ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា យទិទំ បេតេហិ ញាតិសាលោហិតេហិ. អបិ ច, ព្រាហ្មណ, ទាយកោបិ អនិប្ផលោ’’តិ.

‘‘អដ្ឋានេបិ ភវំ គោតមោ បរិកប្បំ វទតី’’តិ? ‘‘អដ្ឋានេបិ ខោ អហំ, ព្រាហ្មណ, បរិកប្បំ វទាមិ. ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ, បិសុណវាចោ ហោតិ, ផរុសវាចោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបី ហោតិ, អភិជ្ឈាលុ ហោតិ, ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ; សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហត្ថីនំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តត្ថ លាភី ហោតិ អន្នស្ស បានស្ស មាលានានាលង្ការស្ស [មាលាគន្ធវិលេបនស្ស នានាលង្ការស្ស (ក.)].

‘‘យំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឥធ បាណាតិបាតី អទិន្នាទាយី កាមេសុមិច្ឆាចារី មុសាវាទី បិសុណវាចោ ផរុសវាចោ សម្ផប្បលាបី អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហត្ថីនំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ, តេន សោ តត្ថ លាភី ហោតិ អន្នស្ស បានស្ស មាលានានាលង្ការស្ស.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អស្សានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ…បេ… គុន្នំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ…បេ… កុក្កុរានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ [‘‘កុក្កុរានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតី’’តិ អយំ វារោ កេសុចិ សីហឡបោត្ថកេសុ ន ទិស្សតីតិ ឥង្គលិសបោត្ថកេ អធោលិបិ. តំ ទសវារគណនាយ សមេតិ]. សោ តត្ថ លាភី ហោតិ អន្នស្ស បានស្ស មាលានានាលង្ការស្ស.

‘‘យំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឥធ បាណាតិបាតី…បេ. … មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា កុក្កុរានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ, តេន សោ តត្ថ លាភី ហោតិ អន្នស្ស បានស្ស មាលានានាលង្ការស្ស.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តត្ថ លាភី ហោតិ មានុសកានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ.

‘‘យំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកោ, តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ, តេន សោ តត្ថ លាភី ហោតិ មានុសកានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ.

‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តត្ថ លាភី ហោតិ ទិព្ពានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ.

‘‘យំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឥធ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកោ, តេន សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. យញ្ច ខោ សោ ទាតា ហោតិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា អន្នំ បានំ វត្ថំ យានំ មាលាគន្ធវិលេបនំ សេយ្យាវសថបទីបេយ្យំ, តេន សោ តត្ថ លាភី ហោតិ ទិព្ពានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ. អបិ ច, ព្រាហ្មណ, ទាយកោបិ អនិប្ផលោ’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ គោតម, អព្ភុតំ, ភោ គោតម! យាវញ្ចិទំ, ភោ គោតម, អលមេវ ទានានិ ទាតុំ, អលំ សទ្ធានិ កាតុំ, យត្រ ហិ នាម ទាយកោបិ អនិប្ផលោ’’តិ. ‘‘ឯវមេតំ, ព្រាហ្មណ [ឯវមេតំ ព្រាហ្មណ ឯវមេតំ ព្រាហ្មណ (សី. ស្យា.)], ទាយកោបិ ហិ, ព្រាហ្មណ, អនិប្ផលោ’’តិ.

‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ឯកាទសមំ.

ជាណុស្សោណិវគ្គោ [យមកវគ្គោ (ក.)] ទុតិយោ.