(៨) ៣. អាកង្ខវគ្គោ

១. អាកង្ខសុត្តំ

៧១. [អ. និ. ៤.១២; ឥតិវុ. ១១១] ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថ សម្បន្នបាតិមោក្ខា, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតា វិហរថ អាចារគោចរសម្បន្នា អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវិនោ, សមាទាយ សិក្ខថ សិក្ខាបទេសុ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ចស្សំ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’តិ, សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘លាភី អស្សំ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘យេសាហំ បរិភុញ្ជាមិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ តេសំ តេ ការា មហប្ផលា អស្សុ មហានិសំសា’តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘យេ មេ [យេ មំ (ម. និ. ១.៦៥)] បេតា ញាតី សាលោហិតា កាលង្កតា [កាលកតា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បសន្នចិត្តា អនុស្សរន្តិ តេសំ តំ មហប្ផលំ អស្ស មហានិសំស’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘សន្តុដ្ឋោ អស្សំ ឥតរីតរចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេនា’តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ខមោ អស្សំ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ, ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ [តិប្បានំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ អស្ស’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘អរតិរតិសហោ អស្សំ, ន ច មំ អរតិរតិ សហេយ្យ, ឧប្បន្នំ អរតិរតិំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ភយភេរវសហោ អស្សំ, ន ច មំ ភយភេរវោ សហេយ្យ, ឧប្បន្នំ ភយភេរវំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី អស្សំ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី’តិ, សីលេស្វេវស្ស…បេ… ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ.

‘‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថ សម្បន្នបាតិមោក្ខា, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតា វិហរថ អាចារគោចរសម្បន្នា អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវិនោ, សមាទាយ សិក្ខថ សិក្ខាបទេសូ’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ, ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្ត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. កណ្ដកសុត្តំ

៧២. ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ សម្ពហុលេហិ អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហិ ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ – អាយស្មតា ច ចាលេន [បាលេន (ស្យា.)], អាយស្មតា ច ឧបចាលេន [ឧប្បាលេន (ស្យា.)], អាយស្មតា ច កុក្កុដេន [កក្កដេន (សី. ស្យា.)], អាយស្មតា ច កឡិម្ភេន [កវិម្ភេន (សី.)], អាយស្មតា ច និកដេន [កដេន (សី.)], អាយស្មតា ច កដិស្សហេន; អញ្ញេហិ ច អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហិ ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ.

តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា លិច្ឆវី ភទ្រេហិ ភទ្រេហិ យានេហិ បរបុរាយ [បរំបុរាយ (ស្យា. អដ្ឋ.)] ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា មហាវនំ អជ្ឈោគាហន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. អថ ខោ តេសំ អាយស្មន្តានំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ ខោ សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា លិច្ឆវី ភទ្រេហិ ភទ្រេហិ យានេហិ បរបុរាយ ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា មហាវនំ អជ្ឈោគាហន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. ‘សទ្ទកណ្ដកា ខោ បន ឈានា’ វុត្តា ភគវតា. យំនូន មយំ យេន គោសិង្គសាលវនទាយោ តេនុបសង្កមេយ្យាម. តត្ថ មយំ អប្បសទ្ទា អប្បាកិណ្ណា ផាសុំ [ផាសុ (ស្យា. ក.)] វិហរេយ្យាមា’’តិ. អថ ខោ តេ អាយស្មន្តោ យេន គោសិង្គសាលវនទាយោ តេនុបសង្កមិំសុ; តត្ថ តេ អាយស្មន្តោ អប្បសទ្ទា អប្បាកិណ្ណា ផាសុំ វិហរន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កហំ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ចាលោ, កហំ ឧបចាលោ, កហំ កុក្កុដោ, កហំ កឡិម្ភោ, កហំ និកដោ, កហំ កដិស្សហោ; កហំ នុ ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ថេរា សាវកា គតា’’តិ?

‘‘ឥធ, ភន្តេ, តេសំ អាយស្មន្តានំ ឯតទហោសិ – ‘ឥមេ ខោ សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា លិច្ឆវី ភទ្រេហិ ភទ្រេហិ យានេហិ បរបុរាយ ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា មហាវនំ អជ្ឈោគាហន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ‘សទ្ទកណ្ដកា ខោ បន ឈានាវុត្តា ភគវតា យំនូន មយំ យេន គោសិង្គសាលវនទាយោ តេនុបសង្កមេយ្យាម តត្ថ មយំ អប្បសទ្ទា អប្បាកិណ្ណា ផាសុំ វិហរេយ្យាមា’តិ. អថ ខោ តេ, ភន្តេ, អាយស្មន្តោ យេន គោសិង្គសាលវនទាយោ តេនុបសង្កមិំសុ. តត្ថ តេ អាយស្មន្តោ អប្បសទ្ទា អប្បាកិណ្ណា ផាសុំ វិហរន្តី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, យថា តេ មហាសាវកា សម្មា ព្យាករមានា ព្យាករេយ្យុំ, ‘សទ្ទកណ្ដកា ហិ, ភិក្ខវេ, ឈានា’ វុត្តា មយា.

‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, កណ្ដកា. កតមេ ទស? បវិវេការាមស្ស សង្គណិការាមតា កណ្ដកោ, អសុភនិមិត្តានុយោគំ អនុយុត្តស្ស សុភនិមិត្តានុយោគោ កណ្ដកោ, ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារស្ស វិសូកទស្សនំ កណ្ដកោ, ព្រហ្មចរិយស្ស មាតុគាមូបចារោ [មាតុគាមោបវិចារោ (សី.), មាតុគាមូបវិចរោ (ក.)] កណ្ដកោ, [កថា. ៣៣៣] បឋមស្ស ឈានស្ស សទ្ទោ កណ្ដកោ, ទុតិយស្ស ឈានស្ស វិតក្កវិចារា កណ្ដកា, តតិយស្ស ឈានស្ស បីតិ កណ្ដកោ, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស អស្សាសបស្សាសោ កណ្ដកោ, សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិយា សញ្ញា ច វេទនា ច កណ្ដកោ រាគោ កណ្ដកោ ទោសោ កណ្ដកោ មោហោ កណ្ដកោ.

‘‘អកណ្ដកា, ភិក្ខវេ, វិហរថ. និក្កណ្ដកា, ភិក្ខវេ, វិហរថ. អកណ្ដកនិក្កណ្ដកា, ភិក្ខវេ, វិហរថ. អកណ្ដកា, ភិក្ខវេ, អរហន្តោ; និក្កណ្ដកា, ភិក្ខវេ, អរហន្តោ; អកណ្ដកនិក្កណ្ដកា, ភិក្ខវេ, អរហន្តោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ឥដ្ឋធម្មសុត្តំ

៧៣. ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ. កតមេ ទស? ភោគា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ; វណ្ណោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ; អារោគ្យំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ ទុល្លភំ លោកស្មិំ; សីលំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ ទុល្លភំ លោកស្មិំ; ព្រហ្មចរិយំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ ទុល្លភំ លោកស្មិំ; មិត្តា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ; ពាហុសច្ចំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ ទុល្លភំ លោកស្មិំ; បញ្ញា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ; ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ; សគ្គា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ទស ធម្មា បរិបន្ថា [បរិពន្ធា (ក.)] – អាលស្យំ អនុដ្ឋានំ ភោគានំ បរិបន្ថោ, អមណ្ឌនា អវិភូសនា វណ្ណស្ស បរិបន្ថោ, អសប្បាយកិរិយា អារោគ្យស្ស បរិបន្ថោ, បាបមិត្តតា សីលានំ បរិបន្ថោ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ ព្រហ្មចរិយស្ស បរិបន្ថោ, វិសំវាទនា មិត្តានំ បរិបន្ថោ, អសជ្ឈាយកិរិយា ពាហុសច្ចស្ស បរិបន្ថោ, អសុស្សូសា អបរិបុច្ឆា បញ្ញាយ បរិបន្ថោ, អននុយោគោ អបច្ចវេក្ខណា ធម្មានំ បរិបន្ថោ, មិច្ឆាបដិបត្តិ សគ្គានំ បរិបន្ថោ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសន្នំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ឥមេ ទស ធម្មា បរិបន្ថា.

‘‘ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ទស ធម្មា អាហារា – ឧដ្ឋានំ អនាលស្យំ ភោគានំ អាហារោ, មណ្ឌនា វិភូសនា វណ្ណស្ស អាហារោ, សប្បាយកិរិយា អារោគ្យស្ស អាហារោ, កល្យាណមិត្តតា សីលានំ អាហារោ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ ព្រហ្មចរិយស្ស អាហារោ, អវិសំវាទនា មិត្តានំ អាហារោ, សជ្ឈាយកិរិយា ពាហុសច្ចស្ស អាហារោ, សុស្សូសា បរិបុច្ឆា បញ្ញាយ អាហារោ, អនុយោគោ បច្ចវេក្ខណា ធម្មានំ អាហារោ, សម្មាបដិបត្តិ សគ្គានំ អាហារោ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ឥមេ ទស ធម្មា អាហារា’’តិ. តតិយំ.

៤. វឌ្ឍិសុត្តំ

៧៤. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, វឌ្ឍីហិ វឌ្ឍមានោ អរិយសាវកោ អរិយាយ វឌ្ឍិយា វឌ្ឍតិ, សារាទាយី ច ហោតិ វរាទាយី កាយស្ស. កតមេហិ ទសហិ? ខេត្តវត្ថូហិ វឌ្ឍតិ, ធនធញ្ញេន វឌ្ឍតិ, បុត្តទារេហិ វឌ្ឍតិ, ទាសកម្មករបោរិសេហិ វឌ្ឍតិ, ចតុប្បទេហិ វឌ្ឍតិ, សទ្ធាយ វឌ្ឍតិ, សីលេន វឌ្ឍតិ, សុតេន វឌ្ឍតិ, ចាគេន វឌ្ឍតិ, បញ្ញាយ វឌ្ឍតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ វឌ្ឍីហិ វឌ្ឍមានោ អរិយសាវកោ អរិយាយ វឌ្ឍិយា វឌ្ឍតិ, សារាទាយី ច ហោតិ វរាទាយី កាយស្សាតិ.

‘‘ធនេន ធញ្ញេន ច យោធ វឌ្ឍតិ,

បុត្តេហិ ទារេហិ ចតុប្បទេហិ ច;

ស ភោគវា ហោតិ យសស្សិ បូជិតោ,

ញាតីហិ មិត្តេហិ អថោបិ រាជុភិ.

‘‘សទ្ធាយ សីលេន ច យោធ វឌ្ឍតិ,

បញ្ញាយ ចាគេន សុតេន ចូភយំ;

សោ តាទិសោ សប្បុរិសោ វិចក្ខណោ,

ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧភយេន វឌ្ឍតី’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. មិគសាលាសុត្តំ

៧៥. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ មិគសាលា ឧបាសិកា យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ មិគសាលា ឧបាសិកា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយំ. បិតា មេ, ភន្តេ, បុរាណោ ព្រហ្មចារី ហោតិ អារាចារី [អនាចារី (ក.)] វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. សោ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ – ‘សកទាគាមី សត្តោ [សកទាគាមិសត្តោ (សី. ស្យា. បី.)] តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោ’តិ. បិតាមហោ មេ [បេត្តាបិ យោ មេ (សី.), បិត បិយោ មេ (ស្យា.) អ. និ. ៦.៤៤], ភន្តេ, ឥសិទត្តោ អព្រហ្មចារី អហោសិ សទារសន្តុដ្ឋោ. សោបិ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ – ‘សកទាគាមី សត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោ’តិ.

‘‘កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ ខោ បនេតំ, ភគិនិ, ភគវតា ព្យាកត’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន មិគសាលាយ ឧបាសិកាយ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិំ. អថ ខោ, ភន្តេ, មិគសាលា ឧបាសិកា យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ, ភន្តេ, មិគសាលា ឧបាសិកា មំ ឯតទវោច –

‘កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយំ. បិតា មេ, ភន្តេ, បុរាណោ ព្រហ្មចារី អហោសិ អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. សោ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ សកទាគាមី សត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ. បិតាមហោ មេ, ភន្តេ, ឥសិទត្តោ អព្រហ្មចារី អហោសិ សទារសន្តុដ្ឋោ. សោបិ កាលង្កតោ ភគវតា ព្យាកតោ – សកទាគាមី សត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ.

កថំ កថំ នាមាយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតា ធម្មោ ទេសិតោ អញ្ញេយ្យោ, យត្រ ហិ នាម ព្រហ្មចារី ច អព្រហ្មចារី ច ឧភោ សមសមគតិកា ភវិស្សន្តិ អភិសម្បរាយ’ន្តិ? ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, មិគសាលំ ឧបាសិកំ ឯតទវោចំ – ‘ឯវំ ខោ បនេតំ, ភគិនិ, ភគវតា ព្យាកត’’’ន្តិ.

‘‘កា ចានន្ទ, មិគសាលា ឧបាសិកា ពាលា អព្យត្តា អម្មកា អម្មកបញ្ញា [អម្ពកា អម្ពកបញ្ញា (សី. បី.), អន្ធកា អន្ធកបញ្ញា (ស្យា.)], កេ ច បុរិសបុគ្គលបរោបរិយេ ញាណេ?

‘‘ទសយិមេ, អានន្ទ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ទស? ឥធានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, យត្ថស្ស តំ ទុស្សីល្យំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ, នោ វិសេសាយ; ហានគាមីយេវ ហោតិ, នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តំ ទុស្សីល្យំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ [សុប្បដិវិទ្ធំ (ស្យា.)] ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ, នោ ហានាយ; វិសេសគាមីយេវ ហោតិ, នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, បមាណិកា បមិណន្តិ – ‘ឥមស្សបិ តេវ ធម្មា, អបរស្សបិ តេវ ធម្មា. កស្មា នេសំ ឯកោ ហីនោ ឯកោ បណីតោ’តិ? តញ្ហិ តេសំ, អានន្ទ, ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ទុស្សីលោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តំ ទុស្សីល្យំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. អយំ, អានន្ទ, បុគ្គលោ អមុនា បុរិមេន បុគ្គលេន អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមំ ហានន្ទ, បុគ្គលំ ធម្មសោតោ និព្ពហតិ. តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ, អញ្ញត្រ តថាគតេន! តស្មាតិហានន្ទ, មា បុគ្គលេសុ បមាណិកា អហុវត្ថ, មា បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហិត្ថ. ខញ្ញតិ ហានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហន្តោ. អហំ វា, អានន្ទ [អហញ្ចានន្ទ (សី. ស្យា. ក.) អ. និ. ៦.៤៤ បស្សិតព្ពំ], បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យំ យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តំ សីលំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ, នោ វិសេសាយ; ហានគាមីយេវ ហោតិ, នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលវា ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តំ សីលំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ, នោ ហានាយ; វិសេសគាមីយេវ ហោតិ, នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, បមាណិកា បមិណន្តិ…បេ… អហំ វា, អានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យំ យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ តិព្ពរាគោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស សោ រាគោ អបរិសេសោ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ, នោ វិសេសាយ; ហានគាមីយេវ ហោតិ, នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ តិព្ពរាគោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស សោ រាគោ អបរិសេសោ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ, នោ ហានាយ; វិសេសគាមីយេវ ហោតិ, នោ ហានគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ កោធនោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស សោ កោធោ អបរិសេសោ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ, នោ វិសេសាយ; ហានគាមីយេវ ហោតិ, នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ កោធនោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស សោ កោធោ អបរិសេសោ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ, នោ ហានាយ; វិសេសគាមីយេវ ហោតិ, នោ ហានគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឧទ្ធតោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ យត្ថស្ស តំ ឧទ្ធច្ចំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ អកតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ហានាយ បរេតិ, នោ វិសេសាយ; ហានគាមីយេវ ហោតិ, នោ វិសេសគាមី.

‘‘ឥធ បនានន្ទ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ ឧទ្ធតោ ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តំ ឧទ្ធច្ចំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ. តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា វិសេសាយ បរេតិ, នោ ហានាយ; វិសេសគាមីយេវ ហោតិ, នោ ហានគាមី.

‘‘តត្រានន្ទ, យ្វាយំ បុគ្គលោ ឧទ្ធតោ ហោតិ តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ យថាភូតំ បជានាតិ យត្ថស្ស តំ ឧទ្ធច្ចំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតិ, តស្ស សវនេនបិ កតំ ហោតិ, ពាហុសច្ចេនបិ កតំ ហោតិ, ទិដ្ឋិយាបិ បដិវិទ្ធំ ហោតិ, សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ លភតិ. អយំ, អានន្ទ, បុគ្គលោ អមុនា បុរិមេន បុគ្គលេន អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ច. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមំ ហានន្ទ, បុគ្គលំ ធម្មសោតោ និព្ពហតិ. តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតេន! តស្មាតិហានន្ទ, មា បុគ្គលេសុ បមាណិកា អហុវត្ថ; មា បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហិត្ថ. ខញ្ញតិ ហានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហន្តោ. អហំ វា, អានន្ទ, បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យំ យោ វា បនស្ស មាទិសោ.

‘‘កា ចានន្ទ, មិគសាលា ឧបាសិកា ពាលា អព្យត្តា អម្មកា អម្មកបញ្ញា, កេ ច បុរិសបុគ្គលបរោបរិយេ ញាណេ! ឥមេ ខោ, អានន្ទ, ទស បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ.

‘‘យថារូបេន, អានន្ទ, សីលេន បុរាណោ សមន្នាគតោ អហោសិ តថារូបេន សីលេន ឥសិទត្តោ សមន្នាគតោ អភវិស្ស, នយិធ បុរាណោ ឥសិទត្តស្ស គតិម្បិ អញ្ញស្ស. យថារូបាយ ចានន្ទ, បញ្ញាយ ឥសិទត្តោ សមន្នាគតោ អហោសិ តថារូបាយ បញ្ញាយ បុរាណោ សមន្នាគតោ អភវិស្ស, នយិធ ឥសិទត្តោ បុរាណស្ស គតិម្បិ អញ្ញស្ស. ឥតិ ខោ, អានន្ទ, ឥមេ បុគ្គលា ឧភោ ឯកង្គហីនា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. តយោធម្មសុត្តំ

៧៦. ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា លោកេ ន សំវិជ្ជេយ្យុំ, ន តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជេយ្យ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ន តថាគតប្បវេទិតោ ធម្មវិនយោ លោកេ ទិព្ពេយ្យ. កតមេ តយោ? ជាតិ ច, ជរា ច, មរណញ្ច – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មា លោកេ ន សំវិជ្ជេយ្យុំ, ន តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជេយ្យ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ន តថាគតប្បវេទិតោ ធម្មវិនយោ លោកេ ទិព្ពេយ្យ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមេ តយោ ធម្មា លោកេ សំវិជ្ជន្តិ តស្មា តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, តស្មា តថាគតប្បវេទិតោ ធម្មវិនយោ លោកេ ទិព្ពតិ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? រាគំ អប្បហាយ, ទោសំ អប្បហាយ, មោហំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? សក្កាយទិដ្ឋិំ អប្បហាយ, វិចិកិច្ឆំ អប្បហាយ, សីលព្ពតបរាមាសំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អយោនិសោមនសិការំ អប្បហាយ, កុម្មគ្គសេវនំ អប្បហាយ, ចេតសោ លីនត្តំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អយោនិសោ មនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? មុដ្ឋសច្ចំ អប្បហាយ, អសម្បជញ្ញំ អប្បហាយ, ចេតសោ វិក្ខេបំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អយោនិសោមនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ មុដ្ឋសច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ អប្បហាយ, អរិយធម្មស្ស [អរិយធម្មំ (ស្យា.)] អសោតុកម្យតំ អប្បហាយ, ឧបារម្ភចិត្តតំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ មុដ្ឋសច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? ឧទ្ធច្ចំ អប្បហាយ, អសំវរំ អប្បហាយ, ទុស្សីល្យំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អស្សទ្ធិយំ អប្បហាយ, អវទញ្ញុតំ អប្បហាយ, កោសជ្ជំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អនាទរិយំ អប្បហាយ, ទោវចស្សតំ អប្បហាយ, បាបមិត្តតំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អហិរិកំ អប្បហាយ, អនោត្តប្បំ អប្បហាយ, បមាទំ អប្បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ អប្បហាយ អភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ.

‘‘អហិរិកោយំ, ភិក្ខវេ, អនោត្តាបី បមត្តោ ហោតិ. សោ បមត្តោ សមានោ អភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ. សោ បាបមិត្តោ សមានោ អភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ. សោ កុសីតោ សមានោ អភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ. សោ ទុស្សីលោ សមានោ អភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ. សោ ឧបារម្ភចិត្តោ សមានោ អភព្ពោ មុដ្ឋសច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ. សោ វិក្ខិត្តចិត្តោ សមានោ អភព្ពោ អយោនិសោមនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ. សោ លីនចិត្តោ សមានោ អភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ. សោ វិចិកិច្ឆោ សមានោ អភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ. សោ រាគំ អប្បហាយ ទោសំ អប្បហាយ មោហំ អប្បហាយ អភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? រាគំ បហាយ, ទោសំ បហាយ, មោហំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាយ, វិចិកិច្ឆំ បហាយ, សីលព្ពតបរាមាសំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អយោនិសោមនសិការំ បហាយ, កុម្មគ្គសេវនំ បហាយ, ចេតសោ លីនត្តំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អយោនិសោមនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? មុដ្ឋសច្ចំ បហាយ, អសម្បជញ្ញំ បហាយ, ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អយោនិសោមនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ មុដ្ឋសច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាយ, អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាយ, ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ មុដ្ឋស្សច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? ឧទ្ធច្ចំ បហាយ, អសំវរំ បហាយ, ទុស្សីល្យំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អស្សទ្ធិយំ បហាយ, អវទញ្ញុតំ បហាយ, កោសជ្ជំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អនាទរិយំ បហាយ, ទោវចស្សតំ បហាយ, បាបមិត្តតំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ. កតមេ តយោ? អហិរិកំ បហាយ, អនោត្តប្បំ បហាយ, បមាទំ បហាយ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ធម្មេ បហាយ ភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ.

‘‘ហិរីមាយំ, ភិក្ខវេ, ឱត្តាបី អប្បមត្តោ ហោតិ. សោ អប្បមត្តោ សមានោ ភព្ពោ អនាទរិយំ បហាតុំ ទោវចស្សតំ បហាតុំ បាបមិត្តតំ បហាតុំ. សោ កល្យាណមិត្តោ សមានោ ភព្ពោ អស្សទ្ធិយំ បហាតុំ អវទញ្ញុតំ បហាតុំ កោសជ្ជំ បហាតុំ. សោ អារទ្ធវីរិយោ សមានោ ភព្ពោ ឧទ្ធច្ចំ បហាតុំ អសំវរំ បហាតុំ ទុស្សីល្យំ បហាតុំ. សោ សីលវា សមានោ ភព្ពោ អរិយានំ អទស្សនកម្យតំ បហាតុំ អរិយធម្មស្ស អសោតុកម្យតំ បហាតុំ ឧបារម្ភចិត្តតំ បហាតុំ. សោ អនុបារម្ភចិត្តោ សមានោ ភព្ពោ មុដ្ឋស្សច្ចំ បហាតុំ អសម្បជញ្ញំ បហាតុំ ចេតសោ វិក្ខេបំ បហាតុំ. សោ អវិក្ខិត្តចិត្តោ សមានោ ភព្ពោ អយោនិសោមនសិការំ បហាតុំ កុម្មគ្គសេវនំ បហាតុំ ចេតសោ លីនត្តំ បហាតុំ. សោ អលីនចិត្តោ សមានោ ភព្ពោ សក្កាយទិដ្ឋិំ បហាតុំ វិចិកិច្ឆំ បហាតុំ សីលព្ពតបរាមាសំ បហាតុំ. សោ អវិចិកិច្ឆោ សមានោ ភព្ពោ រាគំ បហាតុំ ទោសំ បហាតុំ មោហំ បហាតុំ. សោ រាគំ បហាយ ទោសំ បហាយ មោហំ បហាយ ភព្ពោ ជាតិំ បហាតុំ ជរំ បហាតុំ មរណំ បហាតុ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. កាកសុត្តំ

៧៧. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កាកោ. កតមេហិ ទសហិ? ធំសី ច, បគព្ភោ ច, តិន្តិណោ [និល្លជ្ជោ (ក.) តិន្តិណោតិ តិន្តិណំ វុច្ចតិ តណ្ហា… (សី. ស្យា. អដ្ឋ.) អភិធម្មេ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គេ តិន្តិណបទនិទ្ទេសេ បស្សិតព្ពំ] ច, មហគ្ឃសោ ច, លុទ្ទោ ច, អការុណិកោ ច, ទុព្ពលោ ច, ឱរវិតា ច, មុដ្ឋស្សតិ ច, នេចយិកោ [នេរសិកោ (សី.) តទដ្ឋកថាយំ បន ‘‘នេចយិកោ’’ ត្វេវ ទិស្សតិ] ច – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតោ កាកោ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បាបភិក្ខុ. កតមេហិ ទសហិ? ធំសី ច, បគព្ភោ ច, តិន្តិណោ ច, មហគ្ឃសោ ច, លុទ្ទោ ច, អការុណិកោ ច, ទុព្ពលោ ច, ឱរវិតា ច, មុដ្ឋស្សតិ ច, នេចយិកោ ច – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បាបភិក្ខូ’’តិ. សត្តមំ.

៨. និគណ្ឋសុត្តំ

៧៨. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតា និគណ្ឋា. កតមេហិ ទសហិ? អស្សទ្ធា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; ទុស្សីលា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; អហិរិកា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; អនោត្តប្បិនោ, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; អសប្បុរិសសម្ភត្តិនោ, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; អត្តុក្កំសកបរវម្ភកា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; សន្ទិដ្ឋិបរាមាសា អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គិនោ, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; កុហកា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; បាបិច្ឆា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា; បាបមិត្តា, ភិក្ខវេ, និគណ្ឋា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ អសទ្ធម្មេហិ សមន្នាគតា និគណ្ឋា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អាឃាតវត្ថុសុត្តំ

៧៩. [អ. និ. ៩.២៩] ‘‘ទសយិមានិ, ភិក្ខវេ, អាឃាតវត្ថូនិ. កតមានិ ទស? ‘អនត្ថំ មេ អចរី’តិ អាឃាតំ ពន្ធតិ; ‘អនត្ថំ មេ ចរតី’តិ អាឃាតំ ពន្ធតិ; ‘អនត្ថំ មេ ចរិស្សតី’តិ អាឃាតំ ពន្ធតិ; ‘បិយស្ស មេ មនាបស្ស អនត្ថំ អចរី’តិ…បេ… ‘អនត្ថំ ចរតី’តិ…បេ… ‘អនត្ថំ ចរិស្សតី’តិ អាឃាតំ ពន្ធតិ, ‘អប្បិយស្ស មេ អមនាបស្ស អត្ថំ អចរី’តិ…បេ… ‘អត្ថំ ចរតី’តិ…បេ… ‘អត្ថំ ចរិស្សតី’តិ អាឃាតំ ពន្ធតិ; អដ្ឋានេ ច កុប្បតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អាឃាតវត្ថូនី’’តិ. នវមំ.

១០. អាឃាតបដិវិនយសុត្តំ

៨០. ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អាឃាតបដិវិនយា. កតមេ ទស? ‘អនត្ថំ មេ អចរិ, តំ កុតេត្ថ លព្ភា’តិ អាឃាតំ បដិវិនេតិ, ‘អនត្ថំ មេ ចរតិ, តំ កុតេត្ថ លព្ភា’តិ អាឃាតំ បដិវិនេតិ, ‘អនត្ថំ មេ ចរិស្សតិ, តំ កុតេត្ថ លព្ភា’តិ អាឃាតំ បដិវិនេតិ, បិយស្ស មេ មនាបស្ស អនត្ថំ អចរិ…បេ… ចរតិ…បេ… ចរិស្សតិ, តំ កុតេត្ថ លព្ភាតិ អាឃាតំ បដិវិនេតិ, អប្បិយស្ស មេ អមនាបស្ស អត្ថំ អចរិ…បេ… អត្ថំ ចរតិ…បេ… អត្ថំ ចរិស្សតិ, តំ កុតេត្ថ លព្ភាតិ អាឃាតំ បដិវិនេតិ, អដ្ឋានេ ច ន កុប្បតិ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អាឃាតបដិវិនយា’’តិ. ទសមំ.

អាកង្ខវគ្គោ តតិយោ.