១. អវិជ្ជាសុត្តំ

៦១. ‘‘បុរិមា, ភិក្ខវេ, កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជាយ – ‘ឥតោ បុព្ពេ អវិជ្ជា នាហោសិ, អថ បច្ឆា សមភវី’តិ. ឯវញ្ចេតំ, ភិក្ខវេ, វុច្ចតិ, អថ ច បន បញ្ញាយតិ – ‘ឥទប្បច្ចយា អវិជ្ជា’តិ.

‘‘អវិជ្ជម្បាហំ [អវិជ្ជម្បហំ (សី. ស្យា.)], ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អវិជ្ជាយ? ‘បញ្ច នីវរណា’តិស្ស វចនីយំ. បញ្ចបាហំ, ភិក្ខវេ, នីវរណេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ បញ្ចន្នំ នីវរណានំ? ‘តីណិ ទុច្ចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, ទុច្ចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណំ ទុច្ចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយអសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយអសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយអសំវរស្ស? ‘អសតាសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អសតាសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អសតាសម្បជញ្ញស្ស? ‘អយោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. អយោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អយោនិសោមនសិការស្ស? ‘អស្សទ្ធិយ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អស្សទ្ធិយម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អស្សទ្ធិយស្ស? ‘អសទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. អសទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អសទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘អសប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ. ឯវមេតិស្សា អវិជ្ជាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧបរិបព្ពតេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ ( ) [(គលគលាយន្តេ) (សី.), (គឡគឡាយន្តេ) (ស្យា.)] តំ ឧទកំ យថានិន្នំ បវត្តមានំ បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរេតិ, បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរា កុសោព្ភេ [កុស្សុព្ភេ (សី.), កុសុព្ភេ (ស្យា.), កុសោម្ភេ (ក.) អ. និ. ៣.៩៦] បរិបូរេន្តិ. កុសោព្ភា បរិបូរា មហាសោព្ភេ [មហាសោម្ភេ (ក.)] បរិបូរេន្តិ, មហាសោព្ភា បរិបូរា កុន្នទិយោ បរិបូរេន្តិ, កុន្នទិយោ បរិបូរា មហានទិយោ បរិបូរេន្តិ, មហានទិយោ បរិបូរា មហាសមុទ្ទំ សាគរំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតស្ស មហាសមុទ្ទស្ស សាគរស្ស អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា អវិជ្ជាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘វិជ្ជាវិមុត្តិម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ វិជ្ជាវិមុត្តិយា? ‘សត្ត ពោជ្ឈង្គា’តិស្ស វចនីយំ. សត្តបាហំ, ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ? ‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិស្ស វចនីយំ. ចត្តារោបាហំ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ? ‘តីណិ សុចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណំ សុចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយសំវរស្ស? ‘សតិសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. សតិសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សតិសម្បជញ្ញស្ស? ‘យោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. យោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ យោនិសោមនសិការស្ស? ‘សទ្ធា’តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធាយ? ‘សទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘សប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ សទ្ធំ បរិបូរេតិ, សទ្ធា បរិបូរា យោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, យោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បរិបូរោ តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរានិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ បរិបូរេន្តិ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បរិបូរា សត្ត ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា បរិបូរា វិជ្ជាវិមុត្តិំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា វិជ្ជាវិមុត្តិយា អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧបរិបព្ពតេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ តំ ឧទកំ យថានិន្នំ បវត្តមានំ បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរេតិ, បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរា កុសោព្ភេ បរិបូរេន្តិ, កុសោព្ភា បរិបូរា មហាសោព្ភេ បរិបូរេន្តិ, មហាសោព្ភា បរិបូរា កុន្នទិយោ បរិបូរេន្តិ, កុន្នទិយោ បរិបូរា មហានទិយោ បរិបូរេន្តិ, មហានទិយោ បរិបូរា មហាសមុទ្ទំ សាគរំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតស្ស មហាសមុទ្ទស្ស សាគរស្ស អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ សទ្ធំ បរិបូរេតិ, សទ្ធា បរិបូរា យោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, យោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បរិបូរោ តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរានិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ បរិបូរេន្តិ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បរិបូរា សត្ត ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា បរិបូរា វិជ្ជាវិមុត្តិំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា វិជ្ជាវិមុត្តិយា អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរី’’តិ. បឋមំ.