(៧) ២. យមកវគ្គោ

១. អវិជ្ជាសុត្តំ

៦១. ‘‘បុរិមា, ភិក្ខវេ, កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជាយ – ‘ឥតោ បុព្ពេ អវិជ្ជា នាហោសិ, អថ បច្ឆា សមភវី’តិ. ឯវញ្ចេតំ, ភិក្ខវេ, វុច្ចតិ, អថ ច បន បញ្ញាយតិ – ‘ឥទប្បច្ចយា អវិជ្ជា’តិ.

‘‘អវិជ្ជម្បាហំ [អវិជ្ជម្បហំ (សី. ស្យា.)], ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អវិជ្ជាយ? ‘បញ្ច នីវរណា’តិស្ស វចនីយំ. បញ្ចបាហំ, ភិក្ខវេ, នីវរណេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ បញ្ចន្នំ នីវរណានំ? ‘តីណិ ទុច្ចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, ទុច្ចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណំ ទុច្ចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយអសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយអសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយអសំវរស្ស? ‘អសតាសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អសតាសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អសតាសម្បជញ្ញស្ស? ‘អយោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. អយោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អយោនិសោមនសិការស្ស? ‘អស្សទ្ធិយ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អស្សទ្ធិយម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អស្សទ្ធិយស្ស? ‘អសទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. អសទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អសទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘អសប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ. ឯវមេតិស្សា អវិជ្ជាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧបរិបព្ពតេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ ( ) [(គលគលាយន្តេ) (សី.), (គឡគឡាយន្តេ) (ស្យា.)] តំ ឧទកំ យថានិន្នំ បវត្តមានំ បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរេតិ, បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរា កុសោព្ភេ [កុស្សុព្ភេ (សី.), កុសុព្ភេ (ស្យា.), កុសោម្ភេ (ក.) អ. និ. ៣.៩៦] បរិបូរេន្តិ. កុសោព្ភា បរិបូរា មហាសោព្ភេ [មហាសោម្ភេ (ក.)] បរិបូរេន្តិ, មហាសោព្ភា បរិបូរា កុន្នទិយោ បរិបូរេន្តិ, កុន្នទិយោ បរិបូរា មហានទិយោ បរិបូរេន្តិ, មហានទិយោ បរិបូរា មហាសមុទ្ទំ សាគរំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតស្ស មហាសមុទ្ទស្ស សាគរស្ស អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អសទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា អវិជ្ជាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘វិជ្ជាវិមុត្តិម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ វិជ្ជាវិមុត្តិយា? ‘សត្ត ពោជ្ឈង្គា’តិស្ស វចនីយំ. សត្តបាហំ, ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ? ‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិស្ស វចនីយំ. ចត្តារោបាហំ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ? ‘តីណិ សុចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណំ សុចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយសំវរស្ស? ‘សតិសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. សតិសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សតិសម្បជញ្ញស្ស? ‘យោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. យោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ យោនិសោមនសិការស្ស? ‘សទ្ធា’តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធាយ? ‘សទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘សប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ សទ្ធំ បរិបូរេតិ, សទ្ធា បរិបូរា យោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, យោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បរិបូរោ តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរានិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ បរិបូរេន្តិ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បរិបូរា សត្ត ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា បរិបូរា វិជ្ជាវិមុត្តិំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា វិជ្ជាវិមុត្តិយា អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧបរិបព្ពតេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ តំ ឧទកំ យថានិន្នំ បវត្តមានំ បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរេតិ, បព្ពតកន្ទរបទរសាខា បរិបូរា កុសោព្ភេ បរិបូរេន្តិ, កុសោព្ភា បរិបូរា មហាសោព្ភេ បរិបូរេន្តិ, មហាសោព្ភា បរិបូរា កុន្នទិយោ បរិបូរេន្តិ, កុន្នទិយោ បរិបូរា មហានទិយោ បរិបូរេន្តិ, មហានទិយោ បរិបូរា មហាសមុទ្ទំ សាគរំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតស្ស មហាសមុទ្ទស្ស សាគរស្ស អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ សទ្ធំ បរិបូរេតិ, សទ្ធា បរិបូរា យោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, យោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, សតិសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បរិបូរោ តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ សុចរិតានិ បរិបូរានិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ បរិបូរេន្តិ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បរិបូរា សត្ត ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា បរិបូរា វិជ្ជាវិមុត្តិំ បរិបូរេន្តិ; ឯវមេតិស្សា វិជ្ជាវិមុត្តិយា អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរី’’តិ. បឋមំ.

២. តណ្ហាសុត្តំ

៦២. ‘‘បុរិមា, ភិក្ខវេ, កោដិ ន បញ្ញាយតិ ភវតណ្ហាយ – ‘ឥតោ បុព្ពេ ភវតណ្ហា នាហោសិ, អថ បច្ឆា សមភវី’តិ. ឯវញ្ចេតំ, ភិក្ខវេ, វុច្ចតិ, អថ ច បន បញ្ញាយតិ – ‘ឥទប្បច្ចយា ភវតណ្ហា’តិ.

‘‘ភវតណ្ហាម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ភវតណ្ហាយ? ‘អវិជ្ជា’តិស្ស វចនីយំ. អវិជ្ជម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អវិជ្ជាយ? ‘បញ្ច នីវរណា’តិស្ស វចនីយំ. បញ្ច នីវរណេបាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ បញ្ចន្នំ នីវរណានំ? ‘តីណិ ទុច្ចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, ទុច្ចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណន្នំ ទុច្ចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយអសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយអសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយអសំវរស្ស? ‘អសតាសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អសតាសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អសតា សម្បជញ្ញស្ស? ‘អយោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. អយោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អយោនិសោមនសិការស្ស? ‘អស្សទ្ធិយ’ន្តិស្ស វចនីយំ. អស្សទ្ធិយម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អស្សទ្ធិយស្ស? ‘អស្សទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. អស្សទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ អស្សទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘អសប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អស្សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ, អវិជ្ជា បរិបូរា ភវតណ្ហំ បរិបូរេតិ; ឯវមេតិស្សា ភវតណ្ហាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ អស្សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរំ អស្សទ្ធិយំ បរិបូរេតិ, អស្សទ្ធិយំ បរិបូរំ អយោនិសោមនសិការំ បរិបូរេតិ, អយោនិសោមនសិការោ បរិបូរោ អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរេតិ, អសតាសម្បជញ្ញំ បរិបូរំ ឥន្ទ្រិយអសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយអសំវរោ បរិបូរោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ បរិបូរានិ បញ្ច នីវរណេ បរិបូរេន្តិ, បញ្ច នីវរណា បរិបូរា អវិជ្ជំ បរិបូរេន្តិ, អវិជ្ជា បរិបូរា ភវតណ្ហំ បរិបូរេតិ; ឯវមេតិស្សា ភវតណ្ហាយ អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ.

‘‘វិជ្ជាវិមុត្តិម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ វិជ្ជាវិមុត្តិយា? ‘សត្ត ពោជ្ឈង្គា’តិស្ស វចនីយំ. សត្តបាហំ, ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ? ‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិស្ស វចនីយំ. ចត្តារោបាហំ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានេ សាហារេ វទាមិ, នោ អនាហារេ. កោ ចាហារោ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ? ‘តីណិ សុចរិតានី’តិស្ស វចនីយំ. តីណិបាហំ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ សាហារានិ វទាមិ, នោ អនាហារានិ. កោ ចាហារោ តិណ្ណន្នំ សុចរិតានំ? ‘ឥន្ទ្រិយសំវរោ’តិស្ស វចនីយំ. ឥន្ទ្រិយសំវរម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ ឥន្ទ្រិយសំវរស្ស? ‘សតិសម្បជញ្ញ’ន្តិស្ស វចនីយំ. សតិសម្បជញ្ញម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សតិសម្បជញ្ញស្ស? ‘យោនិសោមនសិការោ’តិស្ស វចនីយំ. យោនិសោមនសិការម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ យោនិសោមនសិការស្ស? ‘សទ្ធា’តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធាយ? ‘សទ្ធម្មស្សវន’ន្តិស្ស វចនីយំ. សទ្ធម្មស្សវនម្បាហំ, ភិក្ខវេ, សាហារំ វទាមិ, នោ អនាហារំ. កោ ចាហារោ សទ្ធម្មស្សវនស្ស? ‘សប្បុរិសសំសេវោ’តិស្ស វចនីយំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧបរិបព្ពតេ ថុល្លផុសិតកេ ទេវេ វស្សន្តេ តំ ឧទកំ យថានិន្នំ បវត្តមានំ…បេ… ឯវមេតស្ស មហាសមុទ្ទស្ស សាគរស្ស អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសសំសេវោ បរិបូរោ សទ្ធម្មស្សវនំ បរិបូរេតិ…បេ… ឯវមេតិស្សា វិជ្ជាវិមុត្តិយា អាហារោ ហោតិ, ឯវញ្ច បារិបូរី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. និដ្ឋង្គតសុត្តំ

៦៣. ‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ និដ្ឋំ គតា សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិសម្បន្នា. តេសំ ទិដ្ឋិសម្បន្នានំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា? សត្តក្ខត្តុបរមស្ស, កោលំកោលស្ស, ឯកពីជិស្ស, សកទាគាមិស្ស, យោ ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរហា – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា? អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយិស្ស, អសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧទ្ធំសោតស្ស អកនិដ្ឋគាមិនោ – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ និដ្ឋំ គតា, សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិសម្បន្នា. តេសំ ទិដ្ឋិសម្បន្នានំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា’’តិ. តតិយំ.

៤. អវេច្ចប្បសន្នសុត្តំ

៦៤. ‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ អវេច្ចប្បសន្នា, សព្ពេ តេ សោតាបន្នា. តេសំ សោតាបន្នានំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា? សត្តក្ខត្តុបរមស្ស, កោលំកោលស្ស, ឯកពីជិស្ស, សកទាគាមិស្ស, យោ ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរហា – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា? អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយិស្ស, អសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧទ្ធំសោតស្ស អកនិដ្ឋគាមិនោ – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ អវេច្ចប្បសន្នា សព្ពេ តេ សោតាបន្នា. តេសំ សោតាបន្នានំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមសុខសុត្តំ

៦៥. ឯកំ សមយំ អាយស្មា សារិបុត្តោ មគធេសុ វិហរតិ នាលកគាមកេ. អថ ខោ សាមណ្ឌកានិ បរិព្ពាជកោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សាមណ្ឌកានិ បរិព្ពាជកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, សុខំ, កិំ ទុក្ខ’’ន្តិ? ‘‘អភិនិព្ពត្តិ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខា, អនភិនិព្ពត្តិ សុខា. អភិនិព្ពត្តិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ ទុក្ខំ បាដិកង្ខំ – សីតំ ឧណ្ហំ ជិឃច្ឆា បិបាសា ឧច្ចារោ បស្សាវោ អគ្គិសម្ផស្សោ ទណ្ឌសម្ផស្សោ សត្ថសម្ផស្សោ ញាតីបិ មិត្តាបិ សង្គម្ម សមាគម្ម រោសេន្តិ. អភិនិព្ពត្តិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ ទុក្ខំ បាដិកង្ខំ. អនភិនិព្ពត្តិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ សុខំ បាដិកង្ខំ – ន សីតំ ន ឧណ្ហំ ន ជិឃច្ឆា ន បិបាសា ន ឧច្ចារោ ន បស្សាវោ ន អគ្គិសម្ផស្សោ ន ទណ្ឌសម្ផស្សោ ន សត្ថសម្ផស្សោ ញាតីបិ មិត្តាបិ សង្គម្ម សមាគម្ម ន រោសេន្តិ. អនភិនិព្ពត្តិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ សុខំ បាដិកង្ខ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយសុខសុត្តំ

៦៦. ឯកំ សមយំ អាយស្មា សារិបុត្តោ មគធេសុ វិហរតិ នាលកគាមកេ. អថ ខោ សាមណ្ឌកានិ បរិព្ពាជកោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សាមណ្ឌកានិ បរិព្ពាជកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ, សារិបុត្ត, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ សុខំ, កិំ ទុក្ខ’’ន្តិ? ‘‘អនភិរតិ ខោ, អាវុសោ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ទុក្ខា, អភិរតិ សុខា. អនភិរតិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ ទុក្ខំ បាដិកង្ខំ – គច្ឆន្តោបិ សុខំ សាតំ នាធិគច្ឆតិ, ឋិតោបិ… និសិន្នោបិ… សយានោបិ… គាមគតោបិ… អរញ្ញគតោបិ… រុក្ខមូលគតោបិ… សុញ្ញាគារគតោបិ… អព្ភោកាសគតោបិ… ភិក្ខុមជ្ឈគតោបិ សុខំ សាតំ នាធិគច្ឆតិ. អនភិរតិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ ទុក្ខំ បាដិកង្ខំ.

‘‘អភិរតិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ សុខំ បាដិកង្ខំ – គច្ឆន្តោបិ សុខំ សាតំ អធិគច្ឆតិ, ឋិតោបិ… និសិន្នោបិ… សយានោបិ… គាមគតោបិ… អរញ្ញគតោបិ… រុក្ខមូលគតោបិ… សុញ្ញាគារគតោបិ… អព្ភោកាសគតោបិ… ភិក្ខុមជ្ឈគតោបិ សុខំ សាតំ អធិគច្ឆតិ. អភិរតិយា, អាវុសោ, សតិ ឥទំ សុខំ បាដិកង្ខ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមនឡកបានសុត្តំ

៦៧. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន នឡកបានំ នាម កោសលានំ និគមោ តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា នឡកបានេ វិហរតិ បលាសវនេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា តទហុបោសថេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា ពហុទេវ រត្តិំ ភិក្ខូនំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា តុណ្ហីភូតំ តុណ្ហីភូតំ ភិក្ខុសង្ឃំ អនុវិលោកេត្វា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ –

‘‘វិគតថិនមិទ្ធោ [វិគតថីនមិទ្ធោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុសង្ឃោ. បដិភាតុ តំ, សារិបុត្ត, ភិក្ខូនំ ធម្មី កថា. បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតិ; តមហំ អាយមិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ ភគវា ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេសិ បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ សតោ សម្បជានោ ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វា. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘យស្ស កស្សចិ, អាវុសោ, សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី [ហិរិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ … វីរិយំ [វិរិយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, កាឡបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហាយតេវ វណ្ណេន ហាយតិ មណ្ឌលេន ហាយតិ អាភាយ ហាយតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ… វីរិយំ នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ.

‘‘អស្សទ្ធោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘អហិរិកោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘អនោត្តប្បី បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘កុសីតោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘ទុប្បញ្ញោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘កោធនោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘ឧបនាហី បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘បាបិច្ឆោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘បាបមិត្តោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ; ‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, បរិហានមេតំ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, អាវុសោ, សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, ជុណ្ហបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វឌ្ឍតេវ វណ្ណេន វឌ្ឍតិ មណ្ឌលេន វឌ្ឍតិ អាភាយ វឌ្ឍតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… វីរិយំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ.

‘‘‘សទ្ធោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘ហិរីមា បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘ឱត្តប្បី បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘អារទ្ធវីរិយោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘បញ្ញវា បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘អក្កោធនោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘អនុបនាហី បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘អប្បិច្ឆោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘កល្យាណមិត្តោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេតំ; ‘សម្មាទិដ្ឋិកោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, អាវុសោ, អបរិហានមេត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យស្ស កស្សចិ, សារិបុត្ត, សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ… វីរិយំ នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, កាឡបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហាយតេវ វណ្ណេន ហាយតិ មណ្ឌលេន ហាយតិ អាភាយ ហាយតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, សារិបុត្ត, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ…បេ… បញ្ញា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា …បេ… នោ វុទ្ធិ.

‘‘‘អស្សទ្ធោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, សារិបុត្ត, បរិហានមេតំ; អហិរិកោ… អនោត្តប្បី… កុសីតោ… ទុប្បញ្ញោ… កោធនោ… ឧបនាហី… បាបិច្ឆោ… បាបមិត្តោ… ‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, សារិបុត្ត, បរិហានមេតំ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, សារិបុត្ត, សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… វីរិយំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, ជុណ្ហបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វឌ្ឍតេវ វណ្ណេន វឌ្ឍតិ មណ្ឌលេន វឌ្ឍតិ អាភាយ វឌ្ឍតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, សារិបុត្ត, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… វីរិយំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ.

‘‘‘សទ្ធោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, សារិបុត្ត, អបរិហានមេតំ; ហិរីមា… ឱត្តប្បី… អារទ្ធវីរិយោ… បញ្ញវា… អក្កោធនោ… អនុបនាហី… អប្បិច្ឆោ… កល្យាណមិត្តោ… ‘សម្មាទិដ្ឋិកោ បុរិសបុគ្គលោ’តិ, សារិបុត្ត, អបរិហានមេត’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយនឡកបានសុត្តំ

៦៨. ឯកំ សមយំ ភគវា នឡកបានេ វិហរតិ បលាសវនេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា តទហុបោសថេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា ពហុទេវ រត្តិំ ភិក្ខូនំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា តុណ្ហីភូតំ តុណ្ហីភូតំ ភិក្ខុសង្ឃំ អនុវិលោកេត្វា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ –

‘‘វិគតថិនមិទ្ធោ ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុសង្ឃោ. បដិភាតុ តំ, សារិបុត្ត, ភិក្ខូនំ ធម្មី កថា. បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតិ; តមហំ អាយមិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ ភគវា ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេសិ បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ សតោ សម្បជានោ ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វា. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ, ភិក្ខវេ’’តិ! ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘យស្ស កស្សចិ, អាវុសោ, សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ… វីរិយំ នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ… សោតាវធានំ នត្ថិ… ធម្មធារណា នត្ថិ… អត្ថូបបរិក្ខា នត្ថិ… ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ នត្ថិ… អប្បមាទោ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, កាឡបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហាយតេវ វណ្ណេន ហាយតិ មណ្ឌលេន ហាយតិ អាភាយ ហាយតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ… វីរិយំ នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ… សោតាវធានំ នត្ថិ… ធម្មធារណា នត្ថិ… អត្ថូបបរិក្ខា នត្ថិ… ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ នត្ថិ… អប្បមាទោ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, អាវុសោ, សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… វីរិយំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ… សោតាវធានំ អត្ថិ… ធម្មធារណា អត្ថិ… អត្ថូបបរិក្ខា អត្ថិ… ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ អត្ថិ… អប្បមាទោ អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, ជុណ្ហបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វឌ្ឍតេវ វណ្ណេន វឌ្ឍតិ មណ្ឌលេន វឌ្ឍតិ អាភាយ វឌ្ឍតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ…បេ… អប្បមាទោ អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យស្ស កស្សចិ, សារិបុត្ត, សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ ហិរី នត្ថិ… ឱត្តប្បំ នត្ថិ… បញ្ញា នត្ថិ… វីរិយំ នត្ថិ… សោតាវធានំ នត្ថិ… ធម្មធារណា នត្ថិ… អត្ថូបបរិក្ខា នត្ថិ… ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ នត្ថិ… អប្បមាទោ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, កាឡបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហាយតេវ វណ្ណេន ហាយតិ មណ្ឌលេន ហាយតិ អាភាយ ហាយតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, សារិបុត្ត, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ…បេ… អប្បមាទោ នត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, ហានិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ វុទ្ធិ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, សារិបុត្ត, សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ ហិរី អត្ថិ… ឱត្តប្បំ អត្ថិ… វីរិយំ អត្ថិ… បញ្ញា អត្ថិ… សោតាវធានំ អត្ថិ… ធម្មធារណា អត្ថិ… អត្ថូបបរិក្ខា អត្ថិ… ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ អត្ថិ… អប្បមាទោ អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានិ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, ជុណ្ហបក្ខេ ចន្ទស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វឌ្ឍតេវ វណ្ណេន វឌ្ឍតិ មណ្ឌលេន វឌ្ឍតិ អាភាយ វឌ្ឍតិ អារោហបរិណាហេន; ឯវមេវំ ខោ, សារិបុត្ត, យស្ស កស្សចិ សទ្ធា អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ…បេ… អប្បមាទោ អត្ថិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, តស្ស យា រត្តិ វា ទិវសោ វា អាគច្ឆតិ, វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខា កុសលេសុ ធម្មេសុ នោ បរិហានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមកថាវត្ថុសុត្តំ

៦៩. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និសិន្នា សន្និបតិតា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ អនុយុត្តា វិហរន្តិ, សេយ្យថិទំ – [ទី. និ. ១.១៧; ម. និ. ២.២២៣; សំ. និ. ៥.១០៨០; បាចិ. ៥០៨] រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ ភយកថំ យុទ្ធកថំ អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ [ឥត្ថិកថំ បុរិសកថំ (ក.) ម. និ. អដ្ឋ. ២.២២៣ បស្សិតព្ពំ] សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វាតិ.

អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ឧបដ្ឋានសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា សន្និបតិតា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ?

‘‘ឥធ មយំ, ភន្តេ, បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និសិន្នា សន្និបតិតា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ អនុយុត្តា វិហរាម, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា’’តិ. ‘‘ន ខោ បនេតំ, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ សទ្ធាយ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតានំ, យំ តុម្ហេ អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ អនុយុត្តា វិហរេយ្យាថ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ ភយកថំ យុទ្ធកថំ អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វាតិ.

‘‘ទសយិមានិ, ភិក្ខវេ, កថាវត្ថូនិ. កតមានិ ទស? អប្បិច្ឆកថា, សន្តុដ្ឋិកថា, បវិវេកកថា, អសំសគ្គកថា, វីរិយារម្ភកថា, សីលកថា, សមាធិកថា, បញ្ញាកថា, វិមុត្តិកថា, វិមុត្តិញាណទស្សនកថាតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស កថាវត្ថូនិ.

‘‘ឥមេសំ ចេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ទសន្នំ កថាវត្ថូនំ ឧបាទាយុបាទាយ កថំ កថេយ្យាថ, ឥមេសម្បិ ចន្ទិមសូរិយានំ ឯវំមហិទ្ធិកានំ ឯវំមហានុភាវានំ តេជសា តេជំ បរិយាទិយេយ្យាថ, កោ បន វាទោ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកាន’’ន្តិ! នវមំ.

១០. ទុតិយកថាវត្ថុសុត្តំ

៧០. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និសិន្នា សន្និបតិតា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ អនុយុត្តា វិហរន្តិ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ…បេ… ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វាតិ.

‘‘ទសយិមានិ, ភិក្ខវេ, បាសំសានិ ឋានានិ. កតមានិ ទស? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ ហោតិ, អប្បិច្ឆកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘អប្បិច្ឆោ ភិក្ខុ អប្បិច្ឆកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច សន្តុដ្ឋោ ហោតិ, សន្តុដ្ឋិកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘សន្តុដ្ឋោ ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋិកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច បវិវិត្តោ ហោតិ, បវិវេកកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘បវិវិត្តោ ភិក្ខុ បវិវេកកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច អសំសដ្ឋោ ហោតិ, អសំសដ្ឋកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘អសំសដ្ឋោ ភិក្ខុ អសំសដ្ឋកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ, វីរិយារម្ភកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘អារទ្ធវីរិយោ ភិក្ខុ វីរិយារម្ភកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ, សីលសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘សីលសម្បន្នោ ភិក្ខុ សីលសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ, សមាធិសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘សមាធិសម្បន្នោ ភិក្ខុ សមាធិសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ, បញ្ញាសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘បញ្ញាសម្បន្នោ ភិក្ខុ បញ្ញាសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘វិមុត្តិសម្បន្នោ ភិក្ខុ វិមុត្តិសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ.

‘‘អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ, វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា ហោតិ. ‘វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ភិក្ខុ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’តិ បាសំសមេតំ ឋានំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស បាសំសានិ ឋានានី’’តិ. ទសមំ.

យមកវគ្គោ ទុតិយោ.