៨. ទុតិយមហាបញ្ហាសុត្តំ

២៨. ឯកំ សមយំ ភគវា កជង្គលាយំ វិហរតិ វេឡុវនេ. អថ ខោ សម្ពហុលា កជង្គលកា ឧបាសកា យេន កជង្គលិកា ភិក្ខុនី តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា កជង្គលិកំ ភិក្ខុនិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ កជង្គលកា ឧបាសកា កជង្គលិកំ ភិក្ខុនិំ ឯតទវោចុំ –

‘‘វុត្តមិទំ, អយ្យេ, ភគវតា មហាបញ្ហេសុ – ‘ឯកោ បញ្ហោ ឯកោ ឧទ្ទេសោ ឯកំ វេយ្យាករណំ, ទ្វេ បញ្ហា ទ្វេ ឧទ្ទេសា ទ្វេ វេយ្យាករណានិ, តយោ បញ្ហា តយោ ឧទ្ទេសា តីណិ វេយ្យាករណានិ, ចត្តារោ បញ្ហា ចត្តារោ ឧទ្ទេសា ចត្តារិ វេយ្យាករណានិ, បញ្ច បញ្ហា បញ្ចុទ្ទេសា បញ្ច វេយ្យាករណានិ, ឆ បញ្ហា ឆ ឧទ្ទេសា ឆ វេយ្យាករណានិ, សត្ត បញ្ហា សត្តុទ្ទេសា សត្ត វេយ្យាករណានិ, អដ្ឋ បញ្ហា អដ្ឋុទ្ទេសា អដ្ឋ វេយ្យាករណានិ, នវ បញ្ហា នវុទ្ទេសា នវ វេយ្យាករណានិ, ទស បញ្ហា ទសុទ្ទេសា ទស វេយ្យាករណានី’តិ. ឥមស្ស នុ ខោ, អយ្យេ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស កថំ វិត្ថារេន អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ?

‘‘ន ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ, នបិ មនោភាវនីយានំ ភិក្ខូនំ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ; អបិ ច, យថា មេត្ថ ខាយតិ តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ, ខោ កជង្គលកា ឧបាសកា កជង្គលិកាយ ភិក្ខុនិយា បច្ចស្សោសុំ. កជង្គលិកា ភិក្ខុនី ឯតទវោច –

‘‘‘ឯកោ បញ្ហោ ឯកោ ឧទ្ទេសោ ឯកំ វេយ្យាករណ’ន្តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ឯកធម្មេ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមស្មិំ ឯកធម្មេ? សព្ពេ សត្តា អាហារដ្ឋិតិកា – ឥមស្មិំ ខោ, អាវុសោ, ឯកធម្មេ ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘ឯកោ បញ្ហោ ឯកោ ឧទ្ទេសោ ឯកំ វេយ្យាករណន្តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘ទ្វេ បញ្ហា ទ្វេ ឧទ្ទេសា ទ្វេ វេយ្យាករណានី’តិ ឥតិ, ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ទ្វីសុ, អាវុសោ, ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមេសុ ទ្វីសុ? នាមេ ច រូបេ ច…បេ… កតមេសុ តីសុ? តីសុ វេទនាសុ – ឥមេសុ ខោ, អាវុសោ, តីសុ ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘តយោ បញ្ហា តយោ ឧទ្ទេសា តីណិ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘ចត្តារោ បញ្ហា ចត្តារោ ឧទ្ទេសា ចត្តារិ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ចតូសុ, អាវុសោ, ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមេសុ ចតូសុ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ – ឥមេសុ ខោ, អាវុសោ, ចតូសុ ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘ចត្តារោ បញ្ហា ចត្តារោ ឧទ្ទេសា ចត្តារិ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘បញ្ច បញ្ហា បញ្ចុទ្ទេសា បញ្ច វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? បញ្ចសុ, អាវុសោ, ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមេសុ បញ្ចសុ? បញ្ចសុ ឥន្ទ្រិយេសុ…បេ… កតមេសុ ឆសុ? ឆសុ និស្សរណីយាសុ ធាតូសុ…បេ… កតមេសុ សត្តសុ? សត្តសុ ពោជ្ឈង្គេសុ…បេ… កតមេសុ អដ្ឋសុ? អដ្ឋសុ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គេសុ – ឥមេសុ ខោ, អាវុសោ, អដ្ឋសុ ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘អដ្ឋ បញ្ហា អដ្ឋុទ្ទេសា អដ្ឋ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘នវ បញ្ហា នវុទ្ទេសា នវ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? នវសុ, អាវុសោ, ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមេសុ នវសុ? នវសុ សត្តាវាសេសុ – ឥមេសុ ខោ, អាវុសោ, នវសុ ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា និព្ពិន្ទមានោ សម្មា វិរជ្ជមានោ សម្មា វិមុច្ចមានោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘នវ បញ្ហា នវុទ្ទេសា នវ វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘‘ទស បញ្ហា ទសុទ្ទេសា ទស វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ ខោ បនេតំ វុត្តំ ភគវតា. កិញ្ចេតំ បដិច្ច វុត្តំ? ទសសុ, អាវុសោ, ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. កតមេសុ ទសសុ? ទសសុ កុសលេសុ កម្មបថេសុ – ឥមេសុ ខោ, អាវុសោ, ទសសុ ធម្មេសុ ភិក្ខុ សម្មា សុភាវិតចិត្តោ សម្មា បរិយន្តទស្សាវី សម្មទត្ថំ អភិសមេច្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ. ‘ទស បញ្ហា ទសុទ្ទេសា ទស វេយ្យាករណានី’តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ ភគវតា ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តំ.

‘‘ឥតិ ខោ, អាវុសោ, យំ តំ វុត្តំ ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតាសុ មហាបញ្ហាសុ – ‘ឯកោ បញ្ហោ ឯកោ ឧទ្ទេសោ ឯកំ វេយ្យាករណំ…បេ… ទស បញ្ហា ទសុទ្ទេសា ទស វេយ្យាករណានី’តិ, ឥមស្ស ខោ អហំ, អាវុសោ, ភគវតា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ. អាកង្ខមានា ច បន តុម្ហេ, អាវុសោ, ភគវន្តញ្ញេវ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាថ. យថា វោ [យថា ខោ (ក.), យថា នោ (ពហូសុ) អ. និ. ១០.១១៥, ១៧២ បន បាឋភេទោ នត្ថិ] ភគវា ព្យាករោតិ តថា នំ ធារេយ្យាថា’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ ខោ កជង្គលកា ឧបាសកា កជង្គលិកាយ ខោ ភិក្ខុនិយា ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា កជង្គលិកំ ភិក្ខុនិំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ កជង្គលកា ឧបាសកា យាវតកោ អហោសិ កជង្គលិកាយ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ, តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសុំ.

‘‘សាធុ សាធុ, គហបតយោ! បណ្ឌិតា, គហបតយោ, កជង្គលិកា ភិក្ខុនី. មហាបញ្ញា, គហបតយោ, កជង្គលិកា ភិក្ខុនី. មញ្ចេបិ តុម្ហេ, គហបតយោ, ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាថ, អហម្បិ ចេតំ ឯវមេវំ [ឯវមេវ (ក.) ម. និ. ១.២០៥ បស្សិតព្ពំ] ព្យាករេយ្យំ យថា តំ កជង្គលិកាយ ភិក្ខុនិយា ព្យាកតំ. ឯសោ ចេវ តស្ស [ឯសោ ចេវេតស្ស (ម. និ. ១.២០៥)] អត្ថោ. ឯវញ្ច នំ ធារេយ្យាថា’’តិ. អដ្ឋមំ.