៩. បឋមកោសលសុត្តំ

២៩. ‘‘យាវតា, ភិក្ខវេ, កាសិកោសលា, យាវតា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស វិជិតំ [វិជិតេ (សី. ក.)], រាជា តត្ថ បសេនទិ កោសលោ អគ្គមក្ខាយតិ. រញ្ញោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, បសេនទិស្ស កោសលស្ស អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘យាវតា, ភិក្ខវេ, ចន្ទិមសូរិយា បរិហរន្តិ ទិសា ភន្តិ វិរោចមានា, តាវ សហស្សធា លោកោ. តស្មិំ សហស្សធា លោកេ សហស្សំ ចន្ទានំ សហស្សំ សូរិយានំ [សុរិយានំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សហស្សំ សិនេរុបព្ពតរាជានំ សហស្សំ ជម្ពុទីបានំ សហស្សំ អបរគោយានានំ សហស្សំ ឧត្តរកុរូនំ សហស្សំ បុព្ពវិទេហានំ ចត្តារិ មហាសមុទ្ទសហស្សានិ ចត្តារិ មហារាជសហស្សានិ សហស្សំ ចាតុមហារាជិកានំ សហស្សំ តាវតិំសានំ សហស្សំ យាមានំ សហស្សំ តុសិតានំ សហស្សំ និម្មានរតីនំ សហស្សំ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ សហស្សំ ព្រហ្មលោកានំ. យាវតា, ភិក្ខវេ, សហស្សី លោកធាតុ, មហាព្រហ្មា តត្ថ អគ្គមក្ខាយតិ. មហាព្រហ្មុនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘ហោតិ សោ, ភិក្ខវេ, សមយោ យំ អយំ លោកោ សំវដ្ដតិ. សំវដ្ដមានេ, ភិក្ខវេ, លោកេ យេភុយ្យេន សត្តា អាភស្សរសំវត្តនិកា [អាភស្សរវត្តនិកា (សី. ស្យា.)] ភវន្តិ. តេ តត្ថ ហោន្តិ មនោមយា បីតិភក្ខា សយំបភា អន្តលិក្ខេចរា សុភដ្ឋាយិនោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋន្តិ. សំវដ្ដមានេ, ភិក្ខវេ, លោកេ អាភស្សរា ទេវា អគ្គមក្ខាយន្តិ. អាភស្សរានម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទេវានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

[អ. និ. ១០.២៥] ‘‘ទសយិមានិ, ភិក្ខវេ, កសិណាយតនានិ. កតមានិ ទស? បថវីកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ ឧទ្ធំ អធោ តិរិយំ អទ្វយំ អប្បមាណំ; អាបោកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ…បេ… តេជោកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… វាយោកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… នីលកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… បីតកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… លោហិតកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… ឱទាតកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… អាកាសកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ… វិញ្ញាណកសិណមេកោ សញ្ជានាតិ ឧទ្ធំ អធោ តិរិយំ អទ្វយំ អប្បមាណំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស កសិណាយតនានិ.

‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ទសន្នំ កសិណាយតនានំ យទិទំ វិញ្ញាណកសិណំ ឯកោ សញ្ជានាតិ ឧទ្ធំ អធោ តិរិយំ អទ្វយំ អប្បមាណំ. ឯវំសញ្ញិនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំសញ្ញីនម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

[ទី. និ. ៣.៣៣៨, ៣៥៨; អ. និ. ៨.៦៤] ‘‘អដ្ឋិមានិ, ភិក្ខវេ, អភិភាយតនានិ. កតមានិ អដ្ឋ? អជ្ឈត្តំ រូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ បរិត្តានិ សុវណ្ណទុព្ពណ្ណានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ បឋមំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ រូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ អប្បមាណានិ សុវណ្ណទុព្ពណ្ណានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ ទុតិយំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ បរិត្តានិ សុវណ្ណទុព្ពណ្ណានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ តតិយំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ អប្បមាណានិ សុវណ្ណទុព្ពណ្ណានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ ចតុត្ថំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ នីលានិ នីលវណ្ណានិ នីលនិទស្សនានិ នីលនិភាសានិ. សេយ្យថាបិ នាម ឧមាបុប្ផំ នីលំ នីលវណ្ណំ នីលនិទស្សនំ នីលនិភាសំ, សេយ្យថា វា បន តំ វត្ថំ ពារាណសេយ្យកំ ឧភតោភាគវិមដ្ឋំ នីលំ នីលវណ្ណំ នីលនិទស្សនំ នីលនិភាសំ; ឯវមេវំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ នីលានិ នីលវណ្ណានិ នីលនិទស្សនានិ នីលនិភាសានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ បញ្ចមំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ បីតានិ បីតវណ្ណានិ បីតនិទស្សនានិ បីតនិភាសានិ. សេយ្យថាបិ នាម កណិការបុប្ផំ បីតំ បីតវណ្ណំ បីតនិទស្សនំ បីតនិភាសំ, សេយ្យថា វា បន តំ វត្ថំ ពារាណសេយ្យកំ ឧភតោភាគវិមដ្ឋំ បីតំ បីតវណ្ណំ បីតនិទស្សនំ បីតនិភាសំ; ឯវមេវំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ បីតានិ បីតវណ្ណានិ បីតនិទស្សនានិ បីតនិភាសានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ ឆដ្ឋំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ លោហិតកានិ លោហិតកវណ្ណានិ លោហិតកនិទស្សនានិ លោហិតកនិភាសានិ. សេយ្យថាបិ នាម ពន្ធុជីវកបុប្ផំ លោហិតកំ លោហិតកវណ្ណំ លោហិតកនិទស្សនំ លោហិតកនិភាសំ, សេយ្យថា វា បន តំ វត្ថំ ពារាណសេយ្យកំ ឧភតោភាគវិមដ្ឋំ លោហិតកំ លោហិតកវណ្ណំ លោហិតកនិទស្សនំ លោហិតកនិភាសំ; ឯវមេវំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ លោហិតកានិ លោហិតកវណ្ណានិ លោហិតកនិទស្សនានិ លោហិតកនិភាសានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ សត្តមំ អភិភាយតនំ.

‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ ឱទាតានិ ឱទាតវណ្ណានិ ឱទាតនិទស្សនានិ ឱទាតនិភាសានិ. សេយ្យថាបិ នាម ឱសធិតារកា ឱទាតា ឱទាតវណ្ណា ឱទាតនិទស្សនា ឱទាតនិភាសា, សេយ្យថា វា បន តំ វត្ថំ ពារាណសេយ្យកំ ឧភតោភាគវិមដ្ឋំ ឱទាតំ ឱទាតវណ្ណំ ឱទាតនិទស្សនំ ឱទាតនិភាសំ; ឯវមេវំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ ឱទាតានិ ឱទាតវណ្ណានិ ឱទាតនិទស្សនានិ ឱទាតនិភាសានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឥទំ អដ្ឋមំ អភិភាយតនំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋ អភិភាយតនានិ.

‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ អដ្ឋន្នំ អភិភាយតនានំ យទិទំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ឯកោ ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតិ ឱទាតានិ ឱទាតវណ្ណានិ ឱទាតនិទស្សនានិ ឱទាតនិភាសានិ; ‘តានិ អភិភុយ្យ ជានាមិ បស្សាមី’តិ, ឯវំសញ្ញី ហោតិ. ឯវំសញ្ញិនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំសញ្ញីនម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, បដិបទា. កតមា ចតស្សោ? ទុក្ខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា, ទុក្ខា បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា, សុខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា, សុខា បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ បដិបទា.

‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ បដិបទានំ យទិទំ សុខា បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា. ឯវំបដិបន្នាបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំបដិបន្នានម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, សញ្ញា. កតមា ចតស្សោ? បរិត្តមេកោ សញ្ជានាតិ, មហគ្គតមេកោ សញ្ជានាតិ, អប្បមាណមេកោ សញ្ជានាតិ, ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនមេកោ សញ្ជានាតិ – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ សញ្ញា.

‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមាសំ ចតុន្នំ សញ្ញានំ យទិទំ ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនមេកោ សញ្ជានាតិ. ឯវំសញ្ញិនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំសញ្ញីនម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ពាហិរកានំ ទិដ្ឋិគតានំ យទិទំ ‘នោ ចស្សំ, នោ ច មេ សិយា, ន ភវិស្សាមិ, ន មេ ភវិស្សតី’តិ. ឯវំទិដ្ឋិនោ, ភិក្ខវេ, ឯតំ បាដិកង្ខំ – ‘យា ចាយំ ភវេ អប្បដិកុល្យតា, សា ចស្ស ន ភវិស្សតិ; យា ចាយំ ភវនិរោធេ បាដិកុល្យតា, សា ចស្ស ន ភវិស្សតី’តិ. ឯវំទិដ្ឋិនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំទិដ្ឋីនម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បរមត្ថវិសុទ្ធិំ បញ្ញាបេន្តិ. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, បរមត្ថវិសុទ្ធិំ បញ្ញាបេន្តានំ យទិទំ សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. តេ តទភិញ្ញាយ តស្ស សច្ឆិកិរិយាយ ធម្មំ ទេសេន្តិ. ឯវំវាទិនោបិ ខោ, ភិក្ខវេ, សន្តិ សត្តា. ឯវំវាទីនម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ អត្ថេវ អញ្ញថត្តំ អត្ថិ វិបរិណាមោ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. តស្មិំ និព្ពិន្ទន្តោ អគ្គេ វិរជ្ជតិ, បគេវ ហីនស្មិំ.

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញាបេន្តិ. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញាបេន្តានំ យទិទំ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទា វិមោក្ខោ. ឯវំវាទិំ ខោ មំ, ភិក្ខវេ, ឯវមក្ខាយិំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អសតា តុច្ឆា មុសា អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ – ‘សមណោ គោតមោ ន កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញាបេតិ, ន រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញាបេតិ, ន វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញាបេតី’តិ. កាមានញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, បរិញ្ញំ បញ្ញាបេមិ, រូបានញ្ច បរិញ្ញំ បញ្ញាបេមិ, វេទនានញ្ច បរិញ្ញំ បញ្ញាបេមិ, ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតិភូតោ អនុបាទា បរិនិព្ពានំ បញ្ញាបេមី’’តិ. នវមំ.