ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਤਮਂ, ਤਂ ਕਥਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਨਿਯਮੋਤਿ ਅਨਿਯਮੋ, ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਚਨਂ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਯੇਵ ਵਚਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ, ਅਨਿਯਮਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਂ, ਪਠਮਂ ਅਨਿਯਮਿਤਸ੍ਸ ਸਮਯਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯੇਨਾਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਤੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨਿਯਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਵਚਨਂ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਂਤਂਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਸਰੂਪੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤੇਨਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ. ਸਰੂਪੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤੇਨਪੀਤਿ ‘‘ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਰੂਪਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਵੁਤ੍ਤੇਨਪਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਪਰਭਾਗੇ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨ. ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੇ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਯੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦੀਤਿ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਪਰਭਾਗੇ ਹਿ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਹੇਤੁਭੂਤੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ‘‘ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ‘‘ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ ਜਾਤੋ. ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਪਰਭਾਗੇ ਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ, ਯਸ੍ਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਹੇਤੁਭੂਤੋਤਿ ‘‘ਏਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਕਾਲੋ, ਏਤਸ੍ਸ ਸੁਗਤ ਕਾਲੋ, ਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਯ੍ਯ, ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਯਥਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਦ੍ਧਨਿਯਂ ਅਸ੍ਸ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋਤਿ ‘‘ਕਤਮੇਸਾਨਂ ਖੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਂ ਅਹੋਸਿ, ਕਤਮੇਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਯਂਤਂਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨ. ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਦਿਦ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਯਂ ਇਦਂ ਵਿਧਾਨਂ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯੇ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਯਾ ਅਯਂ ਯੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯੇ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਮੁਖਮਤ੍ਤਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਦੀਪਨੇ ਇਦਂ ਮੁਖਮਤ੍ਤਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਉਪਾਯਮਤ੍ਤਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮੁਖਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਉਪਾਯੋਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਮਾਹ ‘‘ਯੇਨ ਸੁਦਿਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋਪਿ ਤਾਦਿਸੋਯੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸੇਵੀ’’ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਪਟਿਸੇਵਨਸਙ੍ਖਾਤਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨ. ਪਚ੍ਛਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਰਞ੍ਞਾ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਦਾਰੂਨਂ ਆਦਿਯਨਸਙ੍ਖਾਤਪਚ੍ਛਾਉਪ੍ਪਨ੍ਨਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਦ੍ਧੇਨ. ਸਮਯਸਦ੍ਦੋਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਸਮਵਾਯੇਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ, ਕਾਰਣਸਮਵਾਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਣੇਤਿ ਓਕਾਸੇ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸ੍ਸ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮਵਾਯੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਸ੍ਵੇਪਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ ਕਾਲਞ੍ਚ ਸਮਯਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਲੋ ਨਾਮ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਪਯੁਤ੍ਤਕਾਲੋ. ਸਮਯੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਸਰੀਰਬਲਞ੍ਚੇਵ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਸ੍ਸਯਾਭਾਵੋ ਚ. ਉਪਾਦਾਨਂ ਨਾਮ ਞਾਣੇਨ ਤੇਸਂ ਗਹਣਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਲਞ੍ਚ ਸਮਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸਚੇ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸ੍ਵੇ ਗਮਨਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਕਾਲੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਕਾਯੇ ਬਲਮਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਫਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਗਮਨਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਥੇਤਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਗਮਨਕਾਰਣਸਮਵਾਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮਯਞ੍ਚ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਪਿ ਏਵ ਨਾਮ ਸ੍ਵੇ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮਾਤਿ.

ਖਣੋਤਿ ਓਕਾਸੋ. ਤਥਾਗਤੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕੋ ਹਿ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਤ੍ਤਾ, ਖਣੋ ਏਵ ਚ ਸਮਯੋ. ਯੋ ਖਣੋਤਿ ਚ ਸਮਯੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਏਕੋਵਾਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਹਾਸਮਯੋਤਿ ਮਹਾਸਮੂਹੋ. ਪਵੁਦ੍ਧਂ ਵਨਂ ਪਵਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਵਨਸ੍ਮਿਂ, ਵਨਸਣ੍ਡੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮਯੋਪਿ ਖੋ ਤੇ ਭਦ੍ਦਾਲਿ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਯੋਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪੂਰਣਸ੍ਸ ਹੇਤੁ. ਭਦ੍ਦਾਲੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਨਾਮਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਭਦ੍ਦਾਲਿ ਤਯਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਏਤਂ ਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਤੇ ਨ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਿਤਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਤਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਗਵਾ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿ.

ਉਗ੍ਗਾਹਮਾਨੋ ਤਿਆਦੀਸੁ ਮਾਨੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸ੍ਸ ਪਕਤਿਨਾਮਂ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਨ ਉਗ੍ਗਹੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ‘‘ਉਗ੍ਗਾਹਮਾਨੋ’’ਤਿ ਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਗ੍ਗਾਹਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮਣਮੁਣ੍ਡਿਕਾਯ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸਮਣਮੁਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਕਿਰ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ. ਸਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਵਦਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਵਾਦਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਿਰ ਠਾਨੇ ਚਙ੍ਕੀਤਾਰੁਕ੍ਖਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਪਭੁਤਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਨਿਗਣ੍ਠਾਚੇਲਕਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਦਯੋ ਚ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਵਦਨ੍ਤਿ ਕਥੇਨ੍ਤਿ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਆਰਾਮੋ ‘‘ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸ੍ਵੇਵ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਿਮ੍ਬਰੁਰੁਕ੍ਖਪਨ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕਾ ਸਾਲਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਕਸਾਲਕੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਠਮਂ ਏਕਾ ਸਾਲਾ ਕਤਾ ਅਹੋਸਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਂ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਬਹੂ ਸਾਲਾ ਕਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਮੇਵ ਏਕਂ ਸਾਲਮੁਪਾਦਾਯ ਲਦ੍ਧਨਾਮਵਸੇਨ ‘‘ਏਕਸਾਲਕੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਪਨ ਪਸੇਨਦਿਰਞ੍ਞੋ ਦੇਵਿਯਾ ਉਯ੍ਯਾਨਭੂਤੋ ਸੋ ਪੁਪ੍ਫਫਲਸਞ੍ਛਨ੍ਨੋ ਆਰਾਮੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੇ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰੇ ਏਕਸਾਲਕੇ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੇ. ਪਟਿਵਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾਸਫਾਸੁਤਾਯ ਵਸਤਿ.

ਦਿਟ੍ਠੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਡ੍ਢਿ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋਤਿ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਰੇਤਬ੍ਬਤੋ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਤੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯੋ, ਪਰਲੋਕੋ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ, ਪਰਲੋਕਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਉਭਯਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤਹਿਤਪਟਿਲਾਭਾ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋਪਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਤਮਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਰਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਧੀਰੋ. ਅਥ ਵਾ ਧੀ ਪਞ੍ਞਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਧੀਰੋ.

ਸਮ੍ਮਾ ਮਾਨਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਪਹਾਨੇਨ. ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਾਨਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋਤਿਆਦੀਸੁ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਂ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਹਿਂਸਨਂ ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਕਰਣਂ, ਪੀਲ਼ਨਮੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ, ਤ੍ਥਕਾਰਸ੍ਸ ਟ੍ਠਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਸਮੇਚ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤਭਾਵੋ ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ. ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਵਸੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਨਂ ਪਰਿਦਹਨਂ. ਵਿਪਰਿਣਾਮੋ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮੇਤਬ੍ਬਤਾ. ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਅਭਿਸਮਯੋਵ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋ, ਪੀਲ਼ਨਾਦੀਨਿ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਏਕੀਭਾਵਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋਤਿ ਤਾਨੇਵ ਪੀਲ਼ਨਾਦੀਨਿ ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੂਪਗਮਨਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਏਕਤ੍ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਪਸਗ੍ਗਾਨਂ ਜੋਤਕਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ ਏਵਾਤਿ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੇਪਿ ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਅਭਿਸਮਯਸਦ੍ਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਸਨ੍ਨਿਜ੍ਝਂ ਸਮੇਤਿ ਸਮਵੇਤੀਤਿ ਸਮਯੋ, ਸਮਵਾਯੋ. ਸਮੇਤਿ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਏਤ੍ਥ ਤਦਾਧਾਰਪੁਗ੍ਗਲੇਹੀਤਿ ਸਮਯੋ, ਖਣੋ. ਸਮੇਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ, ਏਤੇਨ ਵਾ ਸਂਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਵਾਤਿ ਸਮਯੋ, ਕਾਲੋ. ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਤਾਯ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਭੂਤੋਪਿ ਹਿ ਕਾਲੋ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਕਰਣਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਯ ਚ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਾਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੇਨ ਰੂਪੇਨ ਵੋਹਰੀਯਤਿ. ਸਮਂ, ਸਹ ਵਾ ਅਵਯਵਾਨਂ ਅਯਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਵਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਯੋ, ਸਮੂਹੋ ਯਥਾ ‘‘ਸਮੁਦਾਯੋ’’ਤਿ. ਅਵਯਵੇਨ ਸਹਾਵਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਹਿ ਸਮੂਹੋ. ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਮਾਗਮੇ ਏਤਿ ਫਲਂ ਏਤਸ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਚਾਤਿ ਸਮਯੋ, ਹੇਤੁ ਯਥਾ ‘‘ਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ. ਸਮੇਤਿ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵਤੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਏਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਹਣਭਾਵਤੋ ਵਾ ਤਂਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾ ਯਥਾਭਿਨਿਵੇਸਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਮਯੋ, ਦਿਟ੍ਠਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਯੋਜਨੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਤਿਵਿਯ ਬਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਸਮਿਤਿ ਸਙ੍ਗਤਿ ਸਮੋਧਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਯੋ, ਪਟਿਲਾਭੋ. ਸਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਯਾਨਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਯਾਨਂ ਅਪਗਮੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮਯੋ, ਪਹਾਨਂ. ਞਾਣੇਨ ਅਭਿਮੁਖਂ ਸਮ੍ਮਾ ਏਤਬ੍ਬੋ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਸਭਾਵੋ. ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਏਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਸਭਾਵਾਵਬੋਧੋ. ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਨਨੁ ਚ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਦ੍ਦਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਕੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨੇਕੇ ਅਤ੍ਥਾ ਅਭਿਧੀਯਨ੍ਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ ਸਦ੍ਦਵਿਸੇਸੇ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤੇ. ਸਦ੍ਦਵਿਸੇਸੇ ਹਿ ਅਪੇਕ੍ਖਿਯਮਾਨੇ ਏਕੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨੇਕਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਨ ਹਿ ਯੋ ਕਾਲਤ੍ਥੋ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ, ਸੋਯੇਵ ਸਮੂਹਾਦਿਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸਮਯਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾਸਾਮਞ੍ਞਮੁਪਾਦਾਯ ਅਨੇਕਤ੍ਥਤਾ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੇ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਧ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਲੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਸ੍ਸ ਸਮਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਇਧ ਕਾਲੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਵਾਯਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਇਧ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਦੇਸਦੇਸਕਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਨਿਦਾਨਭਾਵੇਨ ਕਾਲਸ੍ਸ ਅਪਦਿਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚ.

ਉਪਯੋਗਵਚਨੇਨ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨੇਨ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸਮਕਤ੍ਵਾ ਇਧ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਯੋਜਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤੁਕਾਮੋ ਪਰਮ੍ਮੁਖੇਨ ਚੋਦਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਥਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦੀ ਆਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥਾਤਿ ਚੋਦਨਾਯ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਨਨੂਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਭੁਮ੍ਮਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਤਥਾਤਿ ਉਪਯੋਗਭੁਮ੍ਮਵਚਨੇਹਿ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯੇ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਕਰਣਵਚਨੇਨ. ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਆਰਮ੍ਭਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਦੇਸਨਾਨਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਾਵ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨਾਤਿ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨ. ਤਥਾ ਹਿ ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਯ ਇਧ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ‘‘ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਨ ਕਰੁਣਾਸਮਆਪਤ੍ਤਿਵਿਹਾਰੋ. ਨ ਹਿ ਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਿਸਯਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾਯ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਭਿਨ੍ਨਵਿਸਯਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਰੁਣਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਰਹਿਤਪਅਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਹਾਰੋ ਇਧ ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗਤ੍ਥਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਉਪਯੋਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਮਾਸਂ ਅਜ੍ਝੇਤੀ’’ਤਿ.

ਅਧਿਕਰਣਤ੍ਥੋਤਿ ਆਧਾਰਤ੍ਥੋ. ਭਾਵੋ ਨਾਮ ਕਿਰਿਯਾ, ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਿਰਿਯਨ੍ਤਰਲਕ੍ਖਣਂ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ, ਸੋਯੇਵਤ੍ਥੋ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥੋ. ਕਥਂ ਪਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਧਿਕਰਣਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਕਾਲਤ੍ਥੋ, ਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮੂਹਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਕਾਲਤ੍ਥੋ, ਸਮੂਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮੂਹਤ੍ਥੋ. ਕੋ ਸੋ? ਸਮਯੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਕਾਲਤ੍ਥੋ ਸਮੂਹਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮਯੋ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਆਧਾਰੋਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੇ ਵਾ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਾਲੇ ਪੁਞ੍ਜੇ ਚ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋਪਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਨਨੁ ਚਾਯਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ ਕਾਲੋ ਸਮੂਹੋ ਚ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਕੋ, ਸੋ ਕਥਂ ਆਧਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਕਾਲੋ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਸਯਂ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਆਧਾਰਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ ਤਙ੍ਖਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਰਤੋ ਚ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੇ ਜਾਤੋ ਸਾਯਨ੍ਹੇ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ, ਸਮੂਹੋ ਚ ਅਵਯਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਕਪ੍ਪਨਾਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੋ ਅਵਯਵਾਨਂ ਆਧਾਰਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਪੀਯਤਿ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ, ਯਵਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਭੂਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ, ਏਵਮਿਧਾਪੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਆਧਾਰਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਖਣਸਮਵਾਯਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਖਣੋ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਣਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਨਵਮੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਸਙ੍ਖਾਤੋ ਖਣੋ, ਯਾਨਿ ਵਾ ਪਨੇਤਾਨਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਨਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੧) ਏਤ੍ਥ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਚ ਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ ਓਕਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਣੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਸਭੂਤਾਨਿ. ਸਮਵਾਯੋ ਨਾਮ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪; ੩.੪੨੧; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੬੦) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਸਾਧਾਰਣਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਕਤ੍ਤੇਨ ਸਣ੍ਠਿਤਾ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦਿਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀ. ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਸਾਧਾਰਣਫਲਂ. ਹੇਤੂਤਿ ਜਨਕਹੇਤੁ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਖਣਸਙ੍ਖਆਤਸ੍ਸ ਸਮਵਾਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚ ਸਮਯਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਤਾਯ ਤੇਸਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵੋ ਸਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ‘‘ਗਾਵੀਸੁ ਦੁਯ੍ਹਮਾਨਾਸੁ ਗਤੋ, ਦੁਦ੍ਧਾਸੁ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਦੋਹਨਕਿਰਿਯਾਯ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਸਤੀ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ ਏਵ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵੇ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਵਿਰਹਾਭਾਵਤੋਤਿ ਸਮਯਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਕਿਰਿਯਾਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕਿਰਿਯਾ ਫਸ੍ਸਾਦਿਭਵਨਕਿਰਿਯਾ ਚ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਖਣੇ ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਚ ਸਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਖਣੇ ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਚ ਸਤਿ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋਪਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਧਿਕਰਣਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ.

ਇਧ ਪਨਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯੇ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਸਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਫਰਸੁਨਾ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਕੁਦਾਲੇਨ ਖਣਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਕਥਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋ ਹਿ ਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਤਂਤਂਵਤ੍ਥੁਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਹੇਤੁ ਚੇਵ ਕਰਣਞ੍ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਦਾ ਭਗਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਠਮਮੇਵ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਂਤਂਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਦਾ ਤਂ ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਸਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਤ੍ਥੁਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ‘‘ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਸਤਿ, ਅਨ੍ਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਪਨ ਤੇਨੇਵ ਪੁਬ੍ਬਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧਕਤਮਤ੍ਤਾ ਕਰਣਭਾਵੋਪਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸੇਵ ਸਿਦ੍ਧੋ ‘‘ਅਸਿਨਾ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਪਨ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਤੇਨੇਵ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਕਾਲਮ੍ਪਿ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਕਾਲਸ੍ਸਪਿ ਇਧ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੋ ਚ ਤਂ ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਕਾਲਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਕਾਲੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀਤਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਕਾਲਸ੍ਸਪਿ ਕਰਣਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕਾਲਸ੍ਸਪਿ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਕਰਣਭਾਵੋ ਚ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਨ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋਯੇਵ ਹੇਤੁਭੂਤੋ ਕਰਣਭੂਤੋ ਚ. ਸੋ ਹਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਕ੍ਖਣੇ ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਕਰਣਮ੍ਪਿ ਹੋਤੀਤਿ.

ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋਤਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਪੇਤ੍ਵਾ ਓਤਿਣ੍ਣਵਤ੍ਥੁਕਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਗਰਹਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਓਤਿਣ੍ਣਕਾਲਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਕਾਲੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਞ੍ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋਤਿ ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਹੇਤੁਭੂਤਂ ਤਂ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਮਯਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਭਗਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਞ੍ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਪਿ ਪਠਮਂ ‘‘ਹੇਤੁਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਇਧ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਚਨਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਸਮਯਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਗਣ੍ਠਿਪਦੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਿਚਿਨ੍ਤਾਯ, ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਇਧ ਕਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵ ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਯਮੇਵ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਂ ‘‘ਹੇਤੁਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਇਧ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਭਾਵਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੋ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਿਹਾਸਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹੇਤੁਞ੍ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਿਹਾਸੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਰਣਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯੇ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ.

ਪੋਰਾਣਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ. ਅਭਿਲਾਪਮਤ੍ਤਭੇਦੋਤਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯੇਸੁ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਰਿਣਾਮੋ ਕਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਰਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਪਰਤੋ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਬਲਿਕਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਜਨਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਾਭਾਵਤੋ ਨਿਦ੍ਦੋਸਤ੍ਤਾ ਵਿਗਤੋ ਰਜੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾ, ਸੇਰਿਵਾਣਿਜਜਾਤਕੇ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੇਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਦੇਸੇ ਕਤਤ੍ਤਾ ਵੇਰਂ ਏਤ੍ਥ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾ, ਪਵਿਟ੍ਠਪਵਿਟ੍ਠੇ ਨਟਸਮਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਖਾਦਨੀਯਭੋਜਨੀਯਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦੀਹਿ ਚ ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਉਪਕਰਣੇਹਿ ਰਞ੍ਜਨਤੋ ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਰਞ੍ਜਯਤੀਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾ, ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਕਤਭਾਵਤੋ ਵੇਰਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਾਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾ, ਵੇਰਞ੍ਜਸ੍ਸ ਨਾਮ ਇਸਿਨੋ ਅਸ੍ਸਮਟ੍ਠਾਨੇ ਕਤਤ੍ਤਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਕੇਚਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਇਮਿਨਾ, ਨਾਮਮਤ੍ਤਮੇਤਂ ਤਸ੍ਸ ਨਗਰਸ੍ਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਤਿ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਨਗਰਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਮੀਪਤ੍ਥੇ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਗਙ੍ਗਾਯਂ ਗਾਵੋ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਕੂਪੇ ਗਗ੍ਗਕੁਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਅਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤੋਸਮਾਧਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਿਸੇਸਪਰਾਮਸਨੇਨ ਵਿਨਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਨ ਵਿਸੇਸੇਨ, ਵਿਹਾਰਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਰਿਯਾਪਥ…ਪੇ… ਵਿਹਾਰੇਸੂਤਿ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੋ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੋ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰੋਤਿ ਏਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਵਿਹਾਰੇਸੁ. ਤਤ੍ਥ ਇਰਿਯਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਇਰਿਯਾ, ਕਾਯਪ੍ਪਯੋਗੋ ਕਾਯਿਕਕਿਰਿਯਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਨੁਪਾਯਭਾਵਤੋ ਇਰਿਯਾਯ ਪਥੋਤਿ ਇਰਿਯਾਪਥੋ, ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦਿ. ਨ ਹਿ ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਅਵਤ੍ਥਾਹਿ ਵਿਨਾ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਯਿਕਕਿਰਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ. ਠਾਨਸਮਙ੍ਗੀ ਵਾ ਹਿ ਕਾਯੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰੇਯ੍ਯ ਗਮਨਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸਮਙ੍ਗੀ ਵਾਤਿ. ਵਿਹਰਣਂ, ਵਿਹਰਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਵਿਹਾਰੋ, ਇਰਿਯਾਪਥੋਵ ਵਿਹਾਰੋ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੋ, ਸੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦਿਆਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਚਤੁਸਨ੍ਤਤਿਰੂਪਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋਵ. ਦਿਵਿ ਭਵੋ ਦਿਬ੍ਬੋ, ਤਤ੍ਥ ਬਹੁਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾਦਿਦੇਵਲੋਕਭਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਦਿਬ੍ਬਾਨੁਭਾਵੋ ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਾ ਦਿਬ੍ਬੋ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਭਿਨੀਹਾਰਵਸੇਨ ਮਹਾਗਤਿਕਤ੍ਤਾ ਵਾ ਦਿਬ੍ਬੋ, ਦਿਬ੍ਬੋ ਚ ਸੋ ਵਿਹਾਰੋ ਚਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰੋ, ਦਿਬ੍ਬਭਾਵਾਵਹੋ ਵਾ ਵਿਹਾਰੋ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰੋ, ਮਹਗ੍ਗਤਜ੍ਝਾਨਾਨਿ. ਆਰੁਪ੍ਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋਪਿ ਹਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਆਰੁਪ੍ਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਆਨੇਞ੍ਜਵਿਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਮੇਤ੍ਤਾਝਾਨਾਦੀਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਤਾ ਵਿਯ ਤਾਸਂ ਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਨ ਦਿਬ੍ਬਭਾਵਾਵਹਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਤਾਪਿ ‘‘ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ’’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਵਿਹਾਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਵਾ ਵਿਹਾਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ, ਹਿਤੂਪਸਂਹਰਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਾ ਸੇਟ੍ਠਭੂਤਾ ਵਿਹਾਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਮੇਤ੍ਤਾਝਾਨਾਦਿਕਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯੋ. ਅਰਿਯਾ ਉਤ੍ਤਮਾ ਵਿਹਾਰਾਤਿ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰਾ, ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਵਾ ਵਿਹਾਰਾ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਰੂਪਾਵਚਰਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯੋ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਿਕਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਚ ਭਗਵਤੋ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਰਿਯਵਿਹਾਰਾ.

ਅਞ੍ਞਤਰਵਿਹਾਰਸਮਙ੍ਗੀਪਰਿਦੀਪਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਹਾਰੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਵਿਹਾਰਸਮਙ੍ਗੀਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਂ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹੁਸ੍ਸਨ੍ਨਕਾਲੇ ਲੋਕੇ ਤਸ੍ਸ ਸਕਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਯਨਤ੍ਥਂ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਅਯਵਿਹਾਰੇ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਦਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਕਿਰ ਭਗਵਾ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਤਿ ਤੇਸਂ ਅਲੋਭਕੁਸਲਮੂਲੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਵਿਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਇਸ੍ਸਰਿਯਤ੍ਥਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਤਿ ਤੇਸਂ ਅਦੋਸਕੁਸਲਮੂਲੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਦੋਸੇਨ ਦੋਸਂ ਵੂਪਸਮੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਧਮ੍ਮਾਧਿਕਰਣਂ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਰਤਿ ਤੇਸਂ ਅਮੋਹਕੁਸਲਮੂਲੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਮੋਹੇਨ ਮੋਹਂ ਵੂਪਸਮੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਰਿਯਵਿਹਾਰੇਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਵਿਧਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਹਰਤਿ ਉਪਹਰਤਿ ਉਪਨੇਤਿ ਜਨੇਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ‘‘ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੇਨ ਪਨ ਨ ਕਦਾਚਿ ਨ ਵਿਹਰਤਿ ਤਂ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਹਰਣਾਭਾਵਤੋ, ਤਤੋਯੇਵ ਚ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਾਧਾਰਣੋ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਧ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਰਿਯਾਪਥਸਮਾਯੋਗਪਰਿਦੀਪਨਨ੍ਤਿ ਇਤਰਵਿਹਾਰਸਮਾਯੋਗਪਰਿਦੀਪਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਵਚਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥਸਮਾਯੋਗਪਰਿਦੀਪਨਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਕ੍ਖੇ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥਜੋਤਨੋ, ਹਰਤੀਤਿ ਨੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਹਰਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਸ੍ਸ ਕੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਂ, ਕਥਂ ਕਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋਲੀਨਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸੋ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੋਤਿ ਭਗਵਾ. ਯਦਿਪਿ ਭਗਵਾ ਏਕੇਨਪਿ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨ ਚਿਰਤਰਂ ਕਾਲਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਸਰੀਰਸ੍ਸ ਨਾਮ ਅਯਂ ਸਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕਂ ਇਰਿਯਾਪਥਬਾਧਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰਿਪਤਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਪਤਨ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਭਗਵਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਨਾਨਾਸਮਾਪਤ੍ਤੀਹਿ ਚ ਕਾਲਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਨ੍ਤੋ ਵਸਤੀਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਹਰਤਿ ਉਪਨੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਵਿਧਂ ਹਰਤੀਤਿ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ – ਨਲ਼ੇਰੂਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਯਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਅਧਿਵਤ੍ਥੋ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ ‘‘ਨਲ਼ੇਰੁਸ੍ਸ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਨਲ਼ੇ ਰੁਹਤ੍ਤਾ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਨਲ਼ੇਰੁ. ਸੁਸਿਰਮੇਤ੍ਥ ਨਲ਼ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਰੁਕ੍ਖਸੁਸਿਰੇ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਨਲ਼ੇਰੁ ਚ ਸੋ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ ਚਾਤਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਲ਼ਵਨੇ ਰੁਹਤ੍ਤਾ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਨਲ਼ੇਰੁ. ਨਲ਼ਵਨੇ ਕਿਰ ਸੋ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦਰੁਕ੍ਖੋ ਜਾਤੋ. ਉਰੁਨਲ਼ੋ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ. ਉਰੁਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਮਹਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੋ, ਨਲ਼ਸਦ੍ਦੋ ਸੁਸਿਰਪਰਿਯਾਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਸੁਸਿਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਆਚਰਿਯੋ ਪਨ ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਬਹੁਭਾਸਿਤੇਨਾਤਿ ਏਕਮੇਵਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਲ਼ੇਰੁ ਨਾਮ ਯਕ੍ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਮੂਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਤ੍ਥ ਸਮੀਪਵਚਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਨ ਮੂਲਮੂਲਾਦੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਸਮੀਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਾਖਾਦਿਮਤੋ ਸਙ੍ਘਾਤਸ੍ਸ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨੇ ਅਵਯਵਵਿਸੇਸੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਮੂਲਸਦ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਪਦੇਸੇ ਚ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਮੂਲਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਮੂਲਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਏਕੇਨ ਮੂਲਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਮੂਲਮੂਲੇ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ, ਰੂਪਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁਮ੍ਹੀਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣੇ. ਲੋਭੋ ਹਿ ਲੋਭਸਹਗਤਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸੇਵ ਹੇਤੁਤ੍ਤਾ ਅਸਾਧਾਰਣੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਮੇਵ ਆਵੇਣਿਕੇ ਨੇਸਂ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨਤੋ ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਉਪਕਾਰਕੇ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸਾਧਾਰਣਾ, ਲੋਭਾਦਯੋ ਪਨ ਤਥਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸੇਵ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਆਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਲੋਭਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁਪਿ ਹਿ ਅਲੋਭਾਦਿਕੁਸਲਮੂਲਂ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਂ, ਤਥਾ ਅਲੋਭਾਦਿਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਮ੍ਪਿ ਇਤਰਦ੍ਵਯੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾਤਿ. ਨਿਵਾਤੇਤਿ ਵਾਤਰਹਿਤੇ ਪਦੇਸੇ, ਵਾਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ ਵਾ. ਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਮੇਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਰਮਣੀਯੋਤਿ ਮਨੁਞ੍ਞੋ. ਪਾਸਾਦਿਕੋਤਿ ਪਸਾਦਾਵਹੋ, ਪਸਾਦਜਨਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ਵਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇ’’ਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ. ਸਿਯਾਤਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਵਂ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਿਯਾ, ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਕਾਰੇਨ ਕਦਾਚਿ ਚੋਦੇਯ੍ਯ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦਿ ਤਾਵ ਭਗਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਚੋਦਕਸ੍ਸਾਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ‘‘ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤੇ ਪਾਸਾਦੇ ਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਧਿਕਰਣਾਧਿਕਰਣਂ ਯਦਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਦਾ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇ’’ਤਿ ਅਧਿਕਰਣਦ੍ਵਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਿਯਾ, ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਭਿਨ੍ਨਦੇਸਤ੍ਤਾ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਉਭਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ. ਅਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਯਦਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇ ਵਿਹਰਤਿ. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਠਾਨਭੂਤਤ੍ਤਾ ਵੇਰਞ੍ਜਾਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲਾਨਂ ‘‘ਤੇਨ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਦਾਨਿ ਚੋਦਕੋ ਤਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ‘‘ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਰਤਿ. ਵੇਰਞ੍ਜਾਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲਾਨਂ ਭੂਮਿਭਾਗਵਸੇਨ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾਯੇਵ ਹਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ਤੇਨੇਵ ਸਮਯੇਨ ਵਿਹਰਿਤੁਂ, ‘‘ਉਭਯਤ੍ਥ ਤੇਨੇਵ ਸਮਯੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਾਨਾਸਮਯੇ ਵਿਹਾਰੋ ਅਵਾਰਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਇਤਰੋ ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਮਤ੍ਥਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੇਨ ਤਯਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਏਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇ’’ਤਿ ਏਤਂ ਵਚਨਂ. ਏਵਨ੍ਤਿ ‘‘ਯਦਿ ਤਾਵ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਂ ਤਂ ਭਵਤਾ ਚੋਦਿਤਂ, ਤਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਵਂ ਨ ਖੋ ਪਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨ ਉਭਯਤ੍ਥ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਵਿਹਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਅਵਿਪਰੀਤਮਤ੍ਥਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਟਿਕਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਤੇਨ ਚ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਨੁ ਅਵੋਚੁਮ੍ਹ ਸਮੀਪਤ੍ਥੇ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਗੋਯੂਥਾਨੀਤਿ ਗੋਮਣ੍ਡਲਾਨਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲੇ ਵਿਹਰਤਿਚ੍ਚੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮੀਪਾਧਿਕਰਣਤ੍ਥਵਸੇਨ ਉਭਯਥਾ ਨਿਦਾਨਕਿਤ੍ਤਨੇ ਕਿਂ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯਾਹ ‘‘ਗੋਚਰਗਾਮਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਭਗਵਤੋ.

ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਗੋਚਰਗਾਮਕਿਤ੍ਤਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲਕਿਤ੍ਤਨਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਾਦਿਅਨੇਕਪ੍ਪਯੋਜਨਂ, ਏਵਂ ਗੋਚਰਗਾਮਕਿਤ੍ਤਨਮ੍ਪਿ ਗਹਟ੍ਠਾਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਾਦਿਵਿਵਿਧਪ੍ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਕਿਤ੍ਤਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਗਹਟ੍ਠਾਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਪਯਿਰੁਪਾਸਨਾਦੀਨਂ ਓਕਾਸਦਾਨੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਰਣੇਸੁ ਸੀਲੇਸੁ ਚ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨੇਨ ਯਥੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਉਪਰਿਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮਾਵਹਨੇਨ ਚ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਂ. ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਨ੍ਤਿ ਉਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਨਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਰੂਪਵਸਨਟ੍ਠਾਨਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨੇਤ੍ਥ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਅਨੁਗ੍ਗਹਕਰਣਂ.

ਪਚ੍ਚਯਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਭੋਗਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ…ਪੇ… ਵਿਵਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਨਾਤਿ ਵੇਰਞ੍ਜਾਵਚਨੇਨ. ਆਹਿਤੋ ਅਹਂਮਾਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਤਸ੍ਸ ਕਿਲਮਥੋ ਕਿਲਨ੍ਤਭਾਵੋ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥੋ, ਅਤ੍ਤਪੀਲ਼ਾ ਅਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਯੋਗੋ ਕਰਣਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗੋ, ਉਪਵਾਸਕਣ੍ਟਕਾਪਸ੍ਸਯਸੇਯ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਵਜ੍ਜਨਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਵਿਵਜ੍ਜਨਂ. ਅਨ੍ਤੋਗਾਮੇ ਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸਭਾਗਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਦਸ੍ਸਨਾਦਿਸਮ੍ਭਵਤੋ ਬਹਿਗਾਮੇ ਪਤਿਰੂਪਟ੍ਠਾਨੇ ਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਤਦਭਾਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਪ੍ਪਹਾਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਛਿਮੇਨਾਤਿ ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲਵਚਨੇਨ. ਕਿਲੇਸਕਾਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਪ੍ਪਹਾਨਂ. ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗਵਿਵਜ੍ਜਨੁਪਾਯਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁ ਕਿਲੇਸਕਾਮਸਂਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਸ੍ਸ ਯੋਗੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਅਨੁਭਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੇ ਉਪਾਯਦਸ੍ਸਨਂ.

ਸਯਮੇਵ ਗੋਚਰਗਾਮਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਨੁਰੂਪਭਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਕਾਲੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਭਿਯੋਗੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭਿਯੋਗ’’ਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਉਸ੍ਸਾਹਭਾਵੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭਿਯੋਗੋ. ਬਹਿਗਾਮੇ ਵਿਵਿਤ੍ਤੋਕਾਸੇ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਕਿਣ੍ਣਵਿਹਾਰਾਭਾਵਤੋ ਕਾਯਵਿਵੇਕਾਦੀਸੁ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪੋਣਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਿਵੇਕਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ.

ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭਿਯੋਗਵਿਵੇਕਾਧਿਮੁਤ੍ਤੀਨਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਏਵ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਉਪਗਮਨਸ੍ਸ ਤਤੋ ਅਪਗਮਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਰਿਮੇਨ ਕਰੁਣਾਯ ਉਪਗਮਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਯੇਵ ਹਿ ਅਨਨ੍ਤਰਦੁਕਸ੍ਸ ਹੇਤੂ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਚ ਕਰੁਣਾਯ ਉਪਗਮਨਂ ਨ ਲਾਭਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਪਗਮਨਂ ਨ ਵਿਰੋਧਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਪਗਮਨਾਪਗਮਨਾਨਂ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਤਂ ਵਿਭਾਵਿਭਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਭਾਵਂ. ਨਿਰੁਪਲੇਪਨਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਲੇਪਨਂ ਅਨਲ੍ਲੀਯਨਂ.

ਧਮ੍ਮਿਕਸੁਖਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਿਕਸੁਖਂ ਨਾਮ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਲਾਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਿਕਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾਭਿਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪਕਾਰਬਹੁਲਤਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਗ੍ਗਹਣਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪਕਾਰਬਹੁਲਤਂ. ਦੇਵਤਾਨਂ ਉਪਕਾਰਬਹੁਲਤਂ ਜਨਵਿਵਿਤ੍ਤਤਾਯ. ਪਚੁਰਜਨਵਿਵਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਠਾਨਂ ਦੇਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਲੋਕੇ ਸਂਵਡ੍ਢਭਾਵਨ੍ਤਿ ਆਮਿਸੋਪਭੋਗੇਨ ਸਂਵਡ੍ਢਿਤਭਾਵਂ.

ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਏਤ੍ਥ (ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧੭੦) ਏਕੋਤਿ ਦੁਤਿਯਾਦਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ, ਨ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾ. ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਦੁਵਿਧਾ ਦੇਸਨਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਸਨਾ ਪਰਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾ ਚਾਤਿ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋਵਾਤਿ ਇਧ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕੋ ਚ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਚਾਤਿ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਅਸਦਿਸਟ੍ਠੇਨ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਅਸਮਸਮਟ੍ਠੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪਾਰਮੀਨਂ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਗੁਣੇਹਿ ਚੇਵ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਹਿ ਚ ਸੇਸਮਹਾਜਨੇਨ ਅਸਦਿਸੋਤਿ ਅਸਦਿਸਟ੍ਠੇਨਪਿ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਯੇ ਚਸ੍ਸ ਤੇ ਗੁਣਾ, ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਗੁਣੇਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾਤਿ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨਪਿ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਪੁਰਿਮਕਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਹਿ ਅਸਮਾ, ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਯਮੇਵ ਏਕੋ ਰੂਪਕਾਯਗੁਣੇਹਿ ਚੇਵ ਨਾਮਕਾਯਗੁਣੇਹਿ ਚ ਸਮੋਤਿ ਅਸਮਸਮਟ੍ਠੇਨਪਿ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਲੋਕੇਤਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕੇ.

ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵਿਪ੍ਪਕਤਵਚਨਮੇਵ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਹਿਤਤ੍ਥਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਰੂਪਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਏਤਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣੇਨ ਪਟਿਬਾਹਿਤੁਂ. ਅਪਿਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਮ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਸ ਹਿ ਦੀਪਙ੍ਕਰਪਾਦਮੂਲਤੋ ਲਦ੍ਧਬ੍ਯਾਕਰਣੋ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੋ ਦਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਮਯਾ ਪੂਰੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਕਤਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੋ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਸੀਲਪਾਰਮਿਂ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਪਾਰਮਿਨ੍ਤਿ ਇਮਾ ਦਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਦਸ ਉਪਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਦਸ ਪਰਮਤ੍ਥਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਞਾਤਤ੍ਥਚਰਿਯਂ ਲੋਕਤ੍ਥਚਰਿਯਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਥਚਰਿਯਂ ਪੂਰਯਮਾਨੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਹਾਯ ਤੁਸਿਤਪੁਰੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਵਸ੍ਸਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਾ ਸਤ੍ਤਪਣ੍ਣਾਸ ਵਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਦੇਵਤਾਹਿ ਯਾਚਿਤੋ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਵਿਲੋਕਨਾਨਿ ਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਮਾਯਾਦੇਵਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋਪਿ, ਅਨੂਨਾਧਿਕੇ ਦਸ ਮਾਸੇ ਗਬ੍ਭਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਏਕੂਨਤਿਂਸ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਅਗਾਰਮਜ੍ਝੇ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਚ ਆਨਿਸਂਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰਾਹੁਲਭਦ੍ਦਸ੍ਸ ਜਾਤਦਿਵਸੇ ਛਨ੍ਨਸਹਾਯੋ ਕਣ੍ਡਕਂ ਅਸ੍ਸਵਰਮਾਰੁਯ੍ਹ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਤੀਣਿ ਰਜ੍ਜਾਨਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਅਨੋਮਨਦਿਤੀਰੇ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਮਹਾਪਧਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਪਰਿਪਾਕਗਤੇ ਞਾਣੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਆਹਾਰਂ ਆਹਰਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਵਿਸਾਖਪੁਣ੍ਣਮਾਯਂ ਮਹਾਬੋਧਿਮਣ੍ਡਂ ਆਰੁਯ੍ਹ ਮਾਰਬਲਂ ਵਿਧਮੇਤ੍ਵਾ ਪਠਮਯਾਮੇ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮੇ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮਸਮਨਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਤੋ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਕ੍ਖਣੇਪਿ ਸਕਦਾਗਾਮਿਫਲਕ੍ਖਣੇਪਿ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਕ੍ਖਣੇਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਮ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਸਾਵਕਾਨਂ ਵਿਯ ਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣਾਦੀਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਹੇਵ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸਕਲੋਪਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦਿ ਗੁਣਰਾਸਿ ਆਗਤੋਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਕ੍ਖਣਂਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯਾਤਿ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਹਿਤਤ੍ਥਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯਾਤਿ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਸੁਖਤ੍ਥਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਾਯਾਤਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਰਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸਾਤਿ? ਯੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪਿਵਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿ, ਤਸ੍ਸ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ਮਹਾਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਾ ਇਸਿਪਤਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨ੍ਤਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਨ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫; ਮਹਾਵ. ੧੩) ਦੇਸਿਤੇ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਤ੍ਥੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਕੋਟਿਸਙ੍ਖਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪਿਵਿਂਸੁ, ਏਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਪਞ੍ਚਮਦਿਵਸੇ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯਤ੍ਥੇਰਾ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ, ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਤੋ ਯਸਦਾਰਕਪ੍ਪਮੁਖੇ ਪਞ੍ਚਪਣ੍ਣਾਸ ਪੁਰਿਸੇ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ, ਤਤੋ ਕਪ੍ਪਾਸਿਕਵਨਸਣ੍ਡੇ ਤਿਂਸ ਭਦ੍ਦਵਗ੍ਗਿਯੇ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗੇ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ਸਮ੍ਪਾਪੇਸਿ, ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਗਯਾਸੀਸੇ ਆਦਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਪਰਿਯੋਸਾਨੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮; ਮਹਾਵ. ੫੪) ਜਟਿਲਸਹਸ੍ਸਂ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ, ਤਤੋ ਲਟ੍ਠਿਵਨੇ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਪ੍ਪਮੁਖਾ ਏਕਾਦਸ ਨਹੁਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ, ਏਕਂ ਨਹੁਤਂ ਸਰਣੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ. ਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਅਨੁਮੋਦਨਾਵਸਾਨੇ (ਖੁ. ਪਾ. ੭. ੧ ਆਦਯੋ) ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪੀਤਂ. ਸੁਮਨਮਾਲਾਕਾਰਸਮਾਗਮੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ, ਧਨਪਾਲਸਮਾਗਮੇ ਦਸਹਿ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸੇਹਿ, ਖਦਿਰਙ੍ਗਾਰਜਾਤਕਸਮਾਗਮੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸੇਹਿ, ਜਮ੍ਬੁਕਆਜੀਵਕਸਮਾਗਮੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾਵ, ਆਨਨ੍ਦਸੇਟ੍ਠਿਸਮਾਗਮੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾਵ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪੀਤਂ. ਪਾਸਾਣਕਚੇਤਿਯੇ ਪਾਰਾਯਨਸੁਤ੍ਤਕਥਾਦਿਵਸੇ (ਸੁ. ਨਿ. ੯੮੨ ਆਦਯੋ) ਚੁਦ੍ਦਸ ਕੋਟਿਯੋ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪਿਵਿਂਸੁ. ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਦਿਵਸੇ ਵੀਸਤਿ ਪਾਣਕੋਟਿਯੋ, ਤਾਵਤਿਂਸਭਵਨੇ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਿਲਾਯਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਰਂ ਕਾਯਸਕ੍ਖਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸੀਤਿ ਪਾਣਕੋਟਿਯੋ, ਦੇਵੋਰੋਹਣੇ ਤਿਂਸ ਪਾਣਕੋਟਿਯੋ, ਸਕ੍ਕਪਞ੍ਹਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੪੪ ਆਦਯੋ) ਅਸੀਤਿ ਦੇਵਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਮਤਪਾਨਂ ਪਿਵਿਂਸੁ. ਮਹਾਸਮਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੧ ਆਦਯੋ) ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤੇ (ਖੁ. ਪਾ. ੫.੧ ਆਦਯੋ; ਸੁ. ਨਿ. ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤ) ਚੂਲ਼ਰਾਹੁਲੋਵਾਦੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੧੬ ਆਦਯੋ) ਸਮਚਿਤ੍ਤਪਟਿਪਦਾਯਾਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੨.੩੩) ਇਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਭਿਸਮਯਪ੍ਪਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ. ਯਾਵਜ੍ਜਦਿਵਸਾ ਇਤੋ ਪਰਮ੍ਪਿ ਅਨਾਗਤੇ ਇਮਂ ਸਾਸਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਮਗ੍ਗੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨਪਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂਯੇਵ, ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਸਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕੇ ਪਨ ਮਗ੍ਗਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਭਬ੍ਬੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਤ੍ਥਾਯ ਸੁਖਤ੍ਥਾਯੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕਤਮੋ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਇਦਾਨਿ ਤਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਪੁਟ੍ਠਂ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਦਤ੍ਥਪਰਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨਨ੍ਤਿ ਲੋਕਤ੍ਥਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਠਮਂ ਲੁਮ੍ਬਿਨੀਵਨੇ ਦੁਤਿਯਂ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇਤਿ ਲੁਮ੍ਬਿਨੀਵਨੇ ਰੂਪਕਾਯੇਨ ਜਾਤੋ, ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇ ਧਮ੍ਮਕਾਯੇਨ. ਏਵਮਾਦਿਨਾਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੇਰਞ੍ਜਾਕਿਤ੍ਤਨਤੋ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨਲ਼ੇਰੁਪੁਚਿਮਨ੍ਦਮੂਲਕਿਤ੍ਤਨਤੋ ਧਮ੍ਮਕਾਯਸ੍ਸ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਪਰਾਧੀਨਕਿਰਿਯਾਕਰਣਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਤ੍ਤਾਧੀਨਕਿਰਿਯਾਕਰਣਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਂ, ਇਤਰੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਂ, ਪੁਰਿਮੇਨ ਚਸ੍ਸ ਪਰਮਾਯ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਪਰਮਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਪਚ੍ਛਿਮਕੋਤਿ ਗੁਣੇਨ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋ. ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਪੀਤਿ ਗਣਨਤੋਪਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤਸਙ੍ਘਾਤੇਨ ਸਮਣਗਣੇਨਾ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਯਾਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਅਰਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ, ਤਥਾਰੂਪਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੪, ੩੫੬, ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨; ੩.੫੪) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ‘‘ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸੀਲਾਨਿ ਅਖਣ੍ਡਾਨਿ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦਾਨਿ ਅਸਬਲਾਨਿ ਅਕਮ੍ਮਾਸਾਨਿ ਭੁਜਿਸ੍ਸਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞੁਪ੍ਪਸਤ੍ਥਾਨਿ ਅਪਰਾਮਟ੍ਠਾਨਿ ਸਮਾਧਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾਨਿ, ਤਥਾਰੂਪੇਸੁ ਸੀਲੇਸੁ ਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੪; ੩੫੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨; ੩.੫੪) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਸੀਲਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਙ੍ਘਤੋ ਸਙ੍ਘਟਿਤੋ ਸਮੇਤੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤਸਙ੍ਘਾਤੋ, ਸਮਣਗਣੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਆਦਿਵਚਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਾਨਂ ਨਿਯਤਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤਾ, ਪਗੇਵ ਸਕਦਾਗਾਮਿਆਦਯੋ. ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਹਿ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਦੂਰੇ ਠਿਤਾਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੁਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਸਂਹਤਾਯੇਵ. ‘‘ਤਥਾਰੂਪਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੪, ੩੫੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨; ੩.੫੪), ਤਥਾਰੂਪੇਸੁ ਸੀਲੇਸੁ ਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਗਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੪, ੩੫੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੯੨; ੩.੫੪) ਵਚਨਤੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮ੍ਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤਭਾਵੋ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ, ਇਧ ਪਨ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੋਯੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ‘‘ਯੋ ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋ, ਸੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ. ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਤੇਹੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਸਤਸ੍ਸ. ਨਿਰਬ੍ਬੁਦੋਤਿਆਦੀਨਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਪਰਤੋ ਏਵ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਅਸ੍ਸੋਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਵਨਮੁਪਲਬ੍ਭੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸ੍ਸੋਸੀਤਿ ਸੁਣਿ ਉਪਲਭੀ’’ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਚਾਯਮੁਪਲਬ੍ਭੋ ਸਵਨਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਚਨਨਿਗ੍ਘੋਸਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਞ੍ਞਾਸੀ’’ਤਿ. ਅਵਧਾਰਣਫਲਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਵਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਖੋਤਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤੋ’’ਤਿ. ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇਤਿ ਪਨ ਇਮਿਨਾ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਵਧਾਰਣੇਪਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਾਕ੍ਯੇ ਇਟ੍ਠਤੋਵਧਾਰਣਤ੍ਥਂ ਖੋਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਮੇਵ ਇਟ੍ਠਤੋਵਧਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਥ ਪਦਪੂਰਣਤ੍ਥੇਨ ਖੋਸਦ੍ਦੇਨ ਕਿਂਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਪੂਰਣੇਨ ਪਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਸ੍ਸੋਸੀ’’ਤਿ ਹਿ ਪਦਂ ਖੋਸਦ੍ਦੇ ਗਹਿਤੇ ਤੇਨ ਫੁਲ੍ਲਿਤਮਣ੍ਡਿਤਵਿਭੂਸਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਂ ਪੂਰਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਪਦਾਨਿ ਸਿਲਿਟ੍ਠਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਪੂਰਣੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਯੋਜਨਂ. ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਦੀਪਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਏਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਯ ਏਕਨ੍ਤਿਕਤਂ.

ਵੇਰਞ੍ਜੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਜਾਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਅਣਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੇਦੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਪਨ ਮਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਕਪ੍ਪਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਮਨ੍ਤਾ ਪਧਾਨਮੂਲਭਾਵਤੋਯੇਵ ਅਟ੍ਠਕਾਦੀਹਿ ਪਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਤਰੇ ਪਨ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਜਾਤਾ, ਤੇਨ ਪਧਾਨਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ. ਮਨ੍ਤੇ ਸਜ੍ਝਾਯਤੀਤਿ ਇਰੁਵੇਦਾਦਿਕੇ ਮਨ੍ਤਸਤ੍ਥੇ ਸਜ੍ਝਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਰੁਵੇਦਾਦਯੋ ਹਿ ਗੁਤ੍ਤਭਾਸਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ‘‘ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਇਦਮੇਵ ਹੀਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੋ ਜਾਤੋਤਿਆਦਿਕਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦੁਵਿਧਾ ਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਚਾਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਰਿਯਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.

ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਵਾਸਨਂ ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਬਾਹਿਰਕਅਵੀਤਰਾਗਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਪਾਪਸਮਣਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਾਪਸਮਣਂ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਉਦਾਹਰਣੇਨ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਬਾਹਿਤਪਾਪੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਸਮਿਤਪਾਪਤ੍ਤਾ ਸਮਣੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਇਦਂ ਭਿਨ੍ਨਗਾਥਾਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਪਦਦ੍ਵਯਂ ਏਕਤੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਤੀਸੁਪਿ ਗਣ੍ਠਿਪਦੇਸੁ ‘‘ਸਮਿਤਤ੍ਤਾ ਹਿ ਪਾਪਾਨਂ, ਸਮਣੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘ਸਮਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮਣੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਾਹਿਤਪਾਪੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਨਿਪਾਤਾਨਂ ਇਧ ਅਨੁਸ੍ਸਵਨਤ੍ਥੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਖਲੂਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਵਨਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ’’ਤਿ. ਜਾਤਿਸਮੁਦਾਗਤਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਆਗਤਂ, ਜਾਤਿਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਆਲਪਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਿਯਾਲਾਪਵਚਨਮਤ੍ਤਂ. ਪਿਯਸਮੁਦਾਹਾਰਾ ਹੇਤੇ ਭੋਤਿ ਵਾ ਆਵੁਸੋਤਿ ਵਾ ਦੇਵਾਨਮ੍ਪਿਯਾਤਿ ਵਾ. ਭੋਵਾਦੀ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋ ਆਮਨ੍ਤਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਭੋ ਭੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਤਿ, ਸੋ ਭੋਵਾਦੀ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਕਿਞ੍ਚਨੋਤਿ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਕਿਞ੍ਚਨੇਹਿ ਸਕਿਞ੍ਚਨੋ. ਰਾਗਾਦਯੋ ਹਿ ਸਤ੍ਤੇ ਕਿਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਲਿਬੁਨ੍ਧਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਕਿਰ ਗੋਣੇਹਿ ਖਲਂ ਮਦ੍ਦਾਪੇਨ੍ਤਾ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਪਿਲ, ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਾਲ਼ਕਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਦ੍ਦਨਟ੍ਠੋ ਕਿਞ੍ਚਨਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਗੋਤ੍ਤਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਂ ਤਾਯਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਤਂ. ਗੋਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਭਿਧਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਗੋਤਮੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਅਭਿਧਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਏਕਂਸਿਕਵਿਸਯਤਾਯ ਤਾਯਤਿ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਵਂ ਅਭਿਧਾਨਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਭੂਤੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਗੋਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਅਭਿਧਾਨਾਨਿ ਤਾਯਤਿ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਪਨ ਅਞ੍ਞਕੁਲਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਤਸ੍ਸ ਕੁਲਸ੍ਸ ਆਦਿਪੁਰਿਸਸਮੁਦਾਗਤਂ ਤਂਕੁਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸਾਧਾਰਣਂ ਸਾਮਞ੍ਞਰੂਪਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਮਣੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਰਿਕ੍ਖਕਜਨੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਬਹੁਮਤਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਸਮਿਤਪਾਪਤਾਕਿਤ੍ਤਨਤੋ, ਗੋਤਮੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲੋਕਿਯਜਨੇਹਿ ਉਲ਼ਾਰਕੁਲਸਮ੍ਭੂਤਤਾਦੀਪਨਤੋ. ਸਕ੍ਯਸ੍ਸ ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਮਹਾਰਾਜਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ. ਇਮਿਨਾ ਚ ਉਦਿਤੋਦਿਤਵਿਪੁਲਖਤ੍ਤਿਯਕੁਲਵਿਭਾਵਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਦਂ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਪਅਦੀਪਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਖਤ੍ਤਿਯਾਨਞ੍ਹਿ ਆਦਿਭੂਤਮਹਾਸਮ੍ਮਤਮਹਾਰਾਜਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਉਲ਼ਾਰਤਮਂ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲਂ. ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤੋਤਿ ਞਾਤਿਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਭੋਗਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਾਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞੇਨ ਪਰਿਹਾਨਿਯਾ ਅਨਭਿਭੂਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਤ੍ਥਟੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਸ ਅਭਿਜਾਤਿਯਂ ਤਸ੍ਸ ਕੁਲਸ੍ਸ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਂ, ਅਥ ਖੋ ਵਡ੍ਢਿਯੇਵ. ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨੇ ਚ ਤਤੋ ਸਮਿਦ੍ਧਤਮਭਾਵੋ ਲੋਕੇ ਪਾਕਟੋ ਪਞ੍ਞਾਤੋ. ਤੇਨ ‘‘ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਭਗਵਤੋ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਞਾਤਿਪਰਿਵਟ੍ਟਂ ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਭੋਗਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਹਾਯ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ‘‘ਵੇਰਞ੍ਜਾਯਂ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਂ ਇਮਂ ਪਕਾਰਂ ਭੂਤੋ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਇਤ੍ਤਮ੍ਭੂਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਂ, ਸੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਇਤ੍ਥਂ ਏਵਂ ਪਕਾਰੋ ਭੂਤੋ ਜਾਤੋਤਿ ਏਵਂ ਕਥਨਤ੍ਥੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥਜੋਤਕੋ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਮਨਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਦੀਪਨਤੋ. ਤੇਨ ਯੋਗਤੋ ‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਸਾਮਿਅਤ੍ਥੇਪਿ ਸਮਾਨਂ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਦੀਪਨਤੋ ‘‘ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ‘‘ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਮਭੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਸਦ੍ਦਯੋਗਤੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਅਭਿ ਏਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਅਭਿਸਦ੍ਦਯੋਗਤੋ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਮਭੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਮਭਿ ਮਾਤਰਿ ਵਿਸਯੇ ਮਾਤੁਯਾ ਵਾ ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਧਿਕਰਣਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਅਤ੍ਥੇ ਵਾ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਸ੍ਸ ਵਾ ਸਾਮਿਵਚਨਸ੍ਸ ਵਾ ਪਸਙ੍ਗੇ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਖ੍ਯਾਨਤ੍ਥਜੋਤਕੇਨ ਅਭਿਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਗੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਕਤਂ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤੁ ਵਿਸਯੇ ਮਾਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਵਾ ਸਾਧੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ‘‘ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਮਨਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਇਧ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ, ਤਥਾ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਮਾਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਯ ਇਧ ‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਸਾਧੁਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਇਧ ਉਗ੍ਗਤਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਕਲ੍ਯਾਣੋਤਿ ਭਦ੍ਦਕੋ. ਕਲ੍ਯਾਣਭਾਵੋ ਚਸ੍ਸ ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਵਿਸਯਤਾਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ, ਕਲ੍ਯਾਣੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਤਂਵਿਸਯਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂਵਿਸਯਤਾ ਹੇਤ੍ਥ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮੋ ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਵਿਸਯਤਾਯ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੇਟ੍ਠੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸੇਟ੍ਠਗੁਣਵਿਸਯਤਾਯ ਏਵ ਹਿ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸੇਟ੍ਠਤਾ ‘‘ਭਗਵਾਤਿ ਵਚਨਂ ਸੇਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ‘‘ਭਗਵਾ ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਗੁਣਾਨਂ ਸਂਕਿਤ੍ਤਨਤੋ ਸਦ੍ਦਨੀਯਤੋ ਚ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਵਣ੍ਣੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿ ਏਵਾ’’ਤਿ. ਵਣ੍ਣੋਯੇਵ ਹਿ ਕਿਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਨੀਯਤੋ ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਿਪਰਿਯਾਯੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ‘‘ਉਲ਼ਾਰਸਦ੍ਦਾ ਇਸਯੋ, ਗੁਣਵਨ੍ਤੋ ਤਪਸ੍ਸਿਨੋ’’ਤਿ. ਅਭਿਤ੍ਥਵਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦੋ ਥੁਤਿਘੋਸੋ, ਅਭਿਤ੍ਥਵੁਦਾਹਾਰੋ.

‘‘ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ’’ਤਿ ਪਨ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਤੋ, ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਗੁਣੇ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਂ ਲੋਕਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਪਨ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਪਾਠਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਇਦਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਪਦਯੋਜਨਾਪੁਬ੍ਬਕਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਅਯਂ ਤਾਵ ਯੋਜਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੋ ਭਗਵਾਤਿ ਯੋ ਸੋ ਸਮਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਦੇਵਾਨਂ ਅਤਿਦੇਵੋ ਸਕ੍ਕਾਨਂ ਅਤਿਸਕ੍ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਅਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਨਾਥੋ ਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤਤਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਾਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ, ਸੋ ਭਗਵਾ. ਭਗਵਾਤਿ ਹਿ ਇਦਂ ਸਤ੍ਥੁ ਨਾਮਕਿਤ੍ਤਨਂ. ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ‘‘ਭਗਵਾਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਂ ਮਾਤਰਾ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮਹਾਨਿ. ੮੪). ਪਰਤੋ ਪਨ ਭਗਵਾਤਿ ਗੁਣਕਿਤ੍ਤਨਮੇਵ. ਯਥਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕੇਨ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਨਵਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਇਤਿਪਿਸਦ੍ਦਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰੀਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਸਂਕਿਤ੍ਤਕੇਨਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਅਰਹਂ ਇਤਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ…ਪੇ… ਇਤਿਪਿ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਨਵਹਿ ਪਦੇਹਿ ਯੇ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਅਤਿਵਿਯ ਪਾਕਟਾ ਪਞ੍ਞਾਤਾ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ, ਤੇ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ‘‘ਇਤਿਪੇਤਂ ਭੂਤਂ, ਇਤਿਪੇਤਂ ਤਚ੍ਛ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੬) ਵਿਯ ਹਿ ਇਧ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਾਰਣਤ੍ਥੋ, ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਚ ਤੇਸਂ ਗੁਣਾਨਂ ਬਹੁਭਾਵੋ ਦੀਪਿਤੋ, ਤਾਨਿ ਚ ਗੁਣਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਕਾਰਣਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞੁਜਾਤਿਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਸਂਕਿਤ੍ਤੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤਾਨੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਸਂਕਿਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਚ ਇਮਿਨਾ ਚ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ.

‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ ਵਚਨਾਨਮਤ੍ਥਂ, ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ ਪਰਿਦੀਪਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੫-੧੨੮) ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਇਧਾਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ ਤਤ੍ਥ ਪਯੋਜਨਮਾਹ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਵਿਨਯਧਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਹਂਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤੋਸਨਤ੍ਥਂ, ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦਜਨਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਆਰਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਰਕਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਵਿਦੂਰਤ੍ਤਾ. ਅਰੀਨਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ. ਅਰਾਨਨ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਰਾਨਂ. ਹਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਚੀਵਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਞ੍ਚੇਵ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਾਨਞ੍ਚ.

ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਆਰਕਾ ਹਿ ਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਦੂਰਤਾ ਨਾਮ ਆਸਨ੍ਨਤਾ ਵਿਯ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਗਤਂ ਦੂਰਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਵਿਦੂਰਵਿਦੂਰੇ ਠਿਤੋ’’ਤਿ ਆਹ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਦੂਰਭਾਵੇਨੇਵ ਵਿਦੂਰੇ ਠਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਦੂਰੇ ਠਿਤਭਾਵੋ, ਨ ਪਦੇਸਵਸੇਨ, ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਮਗ੍ਗੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਤੇ ਪਹੀਨਾ ਏਵਾਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਵਾਸਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞੇ ਸਹ ਵਾਸਨਾਯ ਕਿਲੇਸੇ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਾ ਪਨਾਯਂ ਵਾਸਨਾ ਨਾਮ? ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਸ੍ਸਪਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਪਯੋਗਸਦਿਸਪਯੋਗਹੇਤੁਭੂਤੋ ਕਿਲੇਸਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਵਿਸੇਸੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਪਿਲਿਨ੍ਦਵਚ੍ਛਸ੍ਸ ਵਸਲਸਮੁਦਾਚਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ. ਕਥਂ ਪਨ ‘‘ਆਰਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਕਿਲੇਸੇਹੀ’’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਚੋਦਨਾਯ ਵਿਸੇਸੇ ਅਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਿਨਾ ਚ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਨੁਪਯੁਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ‘‘ਆਰਕਾਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੩੪) ਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨੇਤ੍ਥ ਉਦਾਹਰਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਆਰਕਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਆ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਕ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਹਕਾਰਂ ਸਾਨੁਸਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸੋ ਤਤੋ ਆਰਕਾ ਨਾਮ, ਯਸ੍ਸ ਯੇਨਾਸਮਙ੍ਗਿਤਾ;

ਅਸਮਙ੍ਗੀ ਚ ਦੋਸੇਹਿ, ਨਾਥੋ ਤੇਨਾਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੫);

ਅਨਤ੍ਥਚਰਣੇਨ ਕਿਲੇਸਾ ਏਵ ਅਰਯੋਤਿ ਕਿਲੇਸਾਰਯੋ. ਅਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ ਅਰਿਹਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਇਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ –

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਰਾਗਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰਯੋ ਹਤਾ;

ਪਞ੍ਞਾਸਤ੍ਥੇਨ ਨਾਥੇਨ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਅਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੬);

ਯਞ੍ਚੇਤਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਰਥਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਨਾਭਿ ਵਿਯ ਮੂਲਾਵਯਵਭੂਤਂ ਅਨ੍ਤੋ ਬਹਿ ਚ ਸਮਵਟ੍ਠਿਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਵਤਣ੍ਹਾਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਵਤਣ੍ਹਾਮਯਨਾਭੀ’’ਤਿ. ਨਾਭਿਯਾ ਨੇਮਿਯਾ ਚ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਅਰਸਦਿਸਾ ਪਚ੍ਚਯਫਲਭੂਤੇਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਜਰਾਮਰਣੇਹਿ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਾਦਿਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟਂ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨੇਮਿਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਨੇਮੀ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਰਥਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਧਾਨਕਾਰਣਂ ਅਕ੍ਖੋ, ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਮਯੇਨ ਅਕ੍ਖੇਨ ਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਆਸਵਾ ਏਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩). ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਪ੍ਪਭੇਦੋ ਕਾਮਭਵਾਦਿਕੋ ਤਿਭਵੋ ਏਵ ਰਥੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਿਭਵਰਥੇ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਮਂ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯੋਜਿਤਨ੍ਤਿ ਸਮਾਯੋਜਿਤਂ. ਆਦਿਰਹਿਤਂ ਕਾਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਾਦਿਕਾਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ.

‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਟਿ, ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਨ ਚ;

ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ, ਸਂਸਾਰੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੬੧੯; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੯੫ ਅਪਸਾਦਨਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੨.੬੦; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੪.੧੯੯) –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਾਰੋਵ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਂ. ਅਨੇਨਾਤਿ ਭਗਵਤਾ. ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇਤਿ ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਮਣ੍ਡਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਠਾਨੇ ਕਾਲੇ ਵਾ. ਬੋਧੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਏਤ੍ਥ ਮਣ੍ਡਾ ਪਸਨ੍ਨਾ ਜਾਤਾਤਿ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੋ. ਵੀਰਿਯਪਾਦੇਹੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਿਯੇਸੁ ਸਨ੍ਨਿਰੁਮ੍ਭਨਸਨ੍ਨਿਕ੍ਖਿਪਨਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵੀਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ. ਸੀਲਪਥਵਿਯਨ੍ਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਮੇਵ ਪਥਵੀ, ਤਸ੍ਸਂ. ਪਤਿਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਸਮ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ. ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾਦਾਨਸਾਧਨਤੋ ਸਦ੍ਧਾਵ ਹਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ. ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਨ੍ਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਖਯਕਰਣਤੋ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਂ. ਞਾਣਫਰਸੁਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧਿਸਿਲਾਯਂ ਸੁਨਿਸਿਤਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਫਰਸੁਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ.

ਏਵਂ ‘‘ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਂਸਾਰਂ ਚਕ੍ਕਂ ਵਿਯ ਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੇਨਪਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਅਨੁ ਅਨੁ ਅਮਤਗ੍ਗਂ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਪੁਬ੍ਬਕੋਟਿਕਂ ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਂ. ਸੇਸਾ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਜਾਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਥਂ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਅਰਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਜਰਾਮਰਣਪਰਿਯਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਮੂਲਂ ਪਧਾਨਕਾਰਣਂ ਯੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਮੂਲਕਾ, ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਮੂਲਕਤ੍ਤਂ. ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਭੂਤਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਪਰਿਯਨ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ. ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਜਰਾਮਰਣਪਰਿਯਨ੍ਤਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਜਾਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਂ ਦਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਜਰਾਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨਾਭਿਭੂਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਮੂਲਤੋ ਨੇਮਿਭੂਤੇਨ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਅਨ੍ਤਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੂਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗੇਸੁ. ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਮੋਹੋ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਪਨ ਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ, ਨਪਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਯਥਾਸਭਾਵਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾਪ੍ਪਦਾਨਤੋ ਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਵਸੇਨੇਵ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਚ੍ਚਦ੍ਵਯਂ ਸੇਸਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਵਸੇਨੇਵ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਸਾ ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਤਥਾ ਸਮੁਦਯਂ ਨਿਰੋਧਂ ਮਗ੍ਗਨ੍ਤਿ.

ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਾਮਭਵਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਧਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਞ੍ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਤਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕੇ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਾਮਭਵੇ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਭਵੇ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਕਾਮਭਵੇ ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਰੂਪਭਵੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਰੂਪਭਵੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕਾਮਭਵੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਮਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਕਾਮਭਵੇ ਵਾ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬਾ ਯੇ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਤੇਸਂ ਕਾਮਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਤਾਵ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਚੇਵ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਦਿਵਸੇਨ, ਅਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਾਦਿਵਸੇਨ, ਅਨਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਚੇਵ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਰੂਪਭਵੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ. ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨੇਵ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਨਤ੍ਥੇ ਏਤ੍ਥ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਮਾਨੇ ਅਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨਯਿਧ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਇਤਰੇਸੂਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ.

ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਮਨਾਯਤਨਾਨਂ ਘਾਨਾਦਿਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਇਤਰੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤਿਣ੍ਣਂ ਫਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਛਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਨਂ ਵਸੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ. ਛਨ੍ਨਂ ਵੇਦਨਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਤਥਾ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾਤਿ ਇਮਾਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ. ਛਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ ਰਸਤਣ੍ਹਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਾ ਸਾ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦਿਭੇਦਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਭਵਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਤਣ੍ਹਾ.

ਸਾ ਤਣ੍ਹਾਦਿਮੂਲਿਕਾ ਕਥਾ ਅਤਿਸਂਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂ ਉਪਾਦਾਨਭਵੇ ਚ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਪਵਤ੍ਤਿਮਾਹ, ਤਥਾ ਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿਆਦੀਹਿ. ਸਾ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਮਾ ਭੁਸਮਾਦਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ. ਤਥੇਵਾਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਭਵਰਾਗੋਪਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਮੇਵਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵ ਮੇਤ੍ਤਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਮੇਤ੍ਤਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਮਿਜ੍ਜਤਿ ਸਿਨਿਯ੍ਹਤੀਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਮੇਤ੍ਤਂ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਝਾਨਂ ਵਾ, ਤਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਰੁਣਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸੇਸੁਪਾਦਾਨਮੂਲਿਕਾਸੁਪੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਮੂਲਿਕਾਸੁਪਿ ਯੋਜਨਾਸੁ ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਯੋਜਨਾ – ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਪਰਲੋਕੋ’’ਤਿ ਨਤ੍ਥਿਕਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਸੋ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤੀਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਰੋ ‘‘ਅਸੁਕਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵੇ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਸੋ ਤਤ੍ਰੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤੀਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਰੋ ‘‘ਰੂਪੀ ਮਨੋਮਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਰੋਪਿ ‘‘ਅਰੂਪਭਵੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਅਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤਾਹਿਯੇਵ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਮੂਲਿਕਾਪਿ ਯੋਜਨਾ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਵਸੇਨਪਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪਰੋ ‘‘ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿ, ਵਤੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਅਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਂ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਪਰਾਮਸਨ੍ਤੋ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤੀਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਕਾਮਭਵੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਕਾਮਭਵੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤਮੇਵ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਪਾਲ਼ਿਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਨਿਗਮਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਵਮਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹੇਤੁਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦਿਨਾ ਸਹੇਤੁਕਾ ਏਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਭੋਪੇਤੇ ਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਗਹਣੇ. ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਨਾ. ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਲਧਮ੍ਮਾ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਠਿਤਿ, ਕਾਰਣਂ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ, ਪਚ੍ਚਯਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਵਬੋਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾਯੇਵ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਪਨ ਅਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਦਟ੍ਠੁਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਭੋਪੇਤੇ ਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ ਯਸ੍ਮਾ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇ ਕਙ੍ਖਾਮਲਵਿਤਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤੇਨ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਏਤੇਨ ਨਯੇਨ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹੇਤੁ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬਪਦਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਸਂਖਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਚਾਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਹੇਤੁ ਵਿਪਾਕੋ ਚ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਵਿਪਾਕੋਤਿ ਸਂਖਿਪ੍ਪਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਚ. ਸਙ੍ਖੇਪਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਾ ਅਤੀਤੇ ਹੇਤੁ, ਏਤਰਹਿ ਵਿਪਾਕੋ, ਏਤਰਹਿ ਹੇਤੁ, ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕੋਤਿ ਏਵਂ ਕਾਲਵਿਭਾਗੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਜਾਤਾ, ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਰਿਮਸਙ੍ਖੇਪੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਭਵਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਹਣੇਨ ਕਿਲੇਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾ ਗਹਿਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਮ੍ਮਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਭਵੋ ਗਹਿਤੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਸਕਿਚ੍ਚਾਕਰਣਤੋ ਚ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਭਵਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਵਿਦ੍ਵਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਿਤਸਿਤੋ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਤਸ੍ਸੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਭਵਾਪਿ ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਚੇਤਨਾ ਭਵੋ, ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਇਧ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੭).

ਤਤ੍ਥ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੪੨; ਪਟਿ. ਮ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੪੭) ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮੇ ਕਮ੍ਮਭਵੇ, ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਂ ਕਮ੍ਮਭਵੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਯੋ ਤਦਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਮੋਹੋ ਯੇਨ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੋ ਯਾ ਪੁਰਿਮਚੇਤਨਾਯੋ, ਯਥਾ ‘‘ਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਮਾਸਮ੍ਪਿ ਸਂਵਚ੍ਛਰਮ੍ਪਿ ਦਾਨੂਪਕਰਣਾਨਿ ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪੁਰਿਮਚੇਤਨਾਯੋ, ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਪਨ ਹਤ੍ਥੇ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਯਤੋ ਚੇਤਨਾ ਭਵੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕਾਵਜ੍ਜਨੇਸੁ ਵਾ ਛਸੁ ਜਵਨੇਸੁ ਚੇਤਨਾ ਆਯੂਹਨਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਾਮ, ਸਤ੍ਤਮਾ ਭਵੋ. ਯਾ ਕਾਚਿ ਵਾ ਪਨ ਚੇਤਨਾ ਭਵੋ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਆਯੂਹਨਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਾਮ. ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਯਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਫਲੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੇ ਨਿਕਾਮਨਾ ਪਤ੍ਥਨਾ, ਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਨਾਮ. ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ‘‘ਇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਠਾਨੇ ਕਾਮੇ ਸੇਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਉਪਗਮਨਂ ਗਹਣਂ ਪਰਾਮਸਨਂ, ਇਦਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਨਾਮ. ਚੇਤਨਾ ਭਵੋਤਿ ‘‘ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੋ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਚੇਤਨਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ ਯਾ ਚੇਤਨਾ ਭਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਚੇਤਨਾ ਭਵੋਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬੇਪੇਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵਟ੍ਟੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ ਆਹ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤੀਤੇ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਵੋ ਚ ਕਮ੍ਮਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਪਨ ਕਮ੍ਮਸਹਾਯਤਾਯ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਾ ਤਦੁਪਕਾਰਕਾ ਚਾਤਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਹਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਤਾਯ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਾ ਸਹਜਾਤਕੋਟਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਯਾ ਚ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਉਪਕਾਰਕਾ. ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਵੇਦਨਾਪਰਿਯਨ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚ ਏਤਰਹਿ ਇਦਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਕਿਲੇਸਕਮ੍ਮਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਗਹਿਤਾ, ਭਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਭਵੇ ਗਹਿਤੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਯਾਯ ਵਾ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਭਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਇਧ ਪਰਿਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਆਯਤਨਾਨਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਚੇਤਨਾ ਭਵੋ, ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੭).

ਤਤ੍ਥ ਇਧ ਪਰਿਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਪਕ੍ਕਾਯਤਨਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਕਰਣਕਾਲੇ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਸੇਸਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਮਰੂਪਸਲ਼ਾਯਤਨਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਨਂ ਜਾਤਿਜਰਾਭਙ੍ਗਾਵਤ੍ਥਾ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਵਤ੍ਥਾਨਂ ਗਹਣੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਵਨ੍ਤਾ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਾਪਦੇਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਪਦੇਸੇਨਾਤਿ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਾਨਂ ਕਥਨੇਨ. ਇਮੇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ. ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਹੇਤੁਤੋ ਭਾਵੀਨਂ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ. ਆਕਾਰਤੋਤਿ ਸਰੂਪਤੋ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਗਹੇ ਆਕਿਰੀਯਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਹਿ ਪਕਾਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਆਕਾਰਾ, ਅਤੀਤਹੇਤੁਆਦੀਨਂ ਵਾ ਪਕਾਰਾ ਆਕਾਰਾ. ਤਤੋ ਆਕਾਰਤੋ. ਵੀਸਤਿਵਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤੀਤੇ ਹੇਤੁਪਞ੍ਚਕਾਦਿਭੇਦਤੋ ਵੀਸਤਿਵਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਾ ਏਕੋ ਸਨ੍ਧੀਤਿ ਹੇਤੁਤੋ ਫਲਸ੍ਸ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਫਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭੂਤੋ ਏਕੋ ਸਨ੍ਧਿ, ਤਥਾ ਭਵਜਾਤੀਨਮਨ੍ਤਰਾ. ਵੇਦਨਾਤਣ੍ਹਾਨਮਨ੍ਤਰਾ ਪਨ ਫਲਤੋ ਹੇਤੁਨੋ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਫਲਹੇਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭੂਤੋ ਏਕੋ ਸਨ੍ਧਿ. ਫਲਭੂਤੋਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਭਾਵਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਇਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਪਰਾਮਸਨਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਚਤੁਸਙ੍ਖੇਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋਤਿ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਅਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਸੁ ਚ ਆਗਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ. ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਵਬੁਜ੍ਝਤਿ. ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਞ੍ਞਾਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਜਾਨਨਂ. ਞਾਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋ ਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ. ਪਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ.

ਇਦਾਨਿ ਯਦਤ੍ਥਮਿਦਂ ਭਵਚਕ੍ਕਂ ਇਧਾਨੀਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮਿਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਯਥਾਭੂਤਂ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣੇਨ ਯਾਥਾਵਤੋ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋਤਿ ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ. ਵਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੋਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਹਿ ਵਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੋ. ਅਰੇ ਹਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਭਗਵਾ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਦਾ ਅਰੇ ਹਨਤਿ ਨਾਮ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਕ੍ਖਣਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਹਨਿ ਵਿਹਨਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਸੀ’’ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਇਮਿਨਾਪਿ ਪਕਾਰੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ ਅਰਹਂ. ਏਤ੍ਥੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਅਰਾ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ, ਹਤਾ ਞਾਣਾਸਿਨਾ ਯਤੋ;

ਲੋਕਨਾਥੇਨ ਤੇਨੇਸ, ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੮);

ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾਤਿ ਉਤ੍ਤਮਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ. ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਅਚੇਤਨੇ ਚਕ੍ਕਰਤਨੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਤ੍ਥੇਵ ਲੋਕੋ ਪੂਜਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਾ ਪਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਥਾਗਤੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਏਕੇਕਂ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਏਕੇਕਵਿਹਾਰੇਨ ਪੂਜੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਸਤ੍ਥਾਰਂਯੇਵ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਾਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਮਹੇਸਕ੍ਖੇਹਿ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਕਰਿਯਮਾਨਾਨਂ ਨਾਤਿਉਲ਼ਾਰਾਨਂ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਾਨਂ ਅਰਹਭਾਵੇ ਕਾ ਨਾਮ ਕਥਾ. ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾਪਿ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚੀਵਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਚ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਤ੍ਤਾਪਿ ਅਰਹਂ. ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਂ ਸਹ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ,

ਯਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਅਰਹਤਿ ਲੋਕਨਾਥੋ;

ਅਤ੍ਥਾਨੁਰੂਪਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ,

ਤਸ੍ਮਾ ਜਿਨੋ ਅਰਹਤਿ ਨਾਮਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੯);

ਅਸਿਲੋਕਭਯੇਨਾਤਿ ਅਕਿਤ੍ਤਿਭਯੇਨ, ਅਯਸਭਯੇਨ ਗਰਹਾਭਯੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਰਹੋ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਮਾ ਨਂ ਕੋਚਿ ਜਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਰਹਸਿ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਸ ਨ ਕਦਾਚਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਏਸ ਭਗਵਾ ਪਾਪਹੇਤੂਨਂ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇਯੇਵ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਕਦਾਚਿਪਿ ਏਵਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਰਹੋ ਨਾਮ, ਪਾਪਕਮ੍ਮੇਸੁ ਤਾਦਿਨੋ;

ਰਹਾਭਾਵੇਨ ਤੇਨੇਸ, ਅਰਹਂ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਸੁਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੩੦);

ਇਦਾਨਿ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਿਲੇਸਾਰੀਨ ਸੋ ਮੁਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਸੁਖਤ੍ਥਂ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨ ਚਾਰਹੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਲੋਪੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਰਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਮਪਰੋਪਿ ਨਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਆਰਕਾਤਿ ਅਰਹਂ, ਸੁਵਿਦੂਰਭਾਵਤੋ ਇਚ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਤੋ ਪਨ ਸੁਵਿਦੂਰਭਾਵਤੋਤਿ? ਯੇ ਅਭਾਵਿਤਕਾਯਾ ਅਭਾਵਿਤਸੀਲਾ ਅਭਾਵਿਤਚਿਤ੍ਤਾ ਅਭਾਵਿਤਪਞ੍ਞਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਅਪ੍ਪਹੀਨਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਅਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਚ, ਤਤੋ ਸੁਵਿਦੂਰਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸਙ੍ਘਾਟਿਕਣ੍ਣੇ ਚੇਪਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਪਾਦਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਕਾਮੇਸੁ ਤਿਬ੍ਬਸਾਰਾਗੋ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਪਦੁਟ੍ਠਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਅਸਮਾਹਿਤੋ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਆਰਕਾਵ ਮਯ੍ਹਂ, ਅਹਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੨).

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲਾ ਹਿ ਸਚੇਪਿ ਸਾਯਂਪਾਤਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਾਵਚਰਾਵ ਸਿਯੁਂ, ਨ ਤੇ ਤਾਵਤਾ ‘‘ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਥਾਪਿ ਨੇਸਂ. ਇਤਿ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਆਰਕਾ ਦੂਰੇਤਿ ਅਰਹਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਨਿਹੀਨਾਸਯਾ ਨਰਾ;

ਆਰਕਾ ਤੇਹਿ ਭਗਵਾ, ਦੂਰੇ ਤੇਨਾਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ.

ਤਥਾ ਆਰਕਾਤਿ ਅਰਹਂ, ਆਸਨ੍ਨਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਤੋ ਪਨ ਆਸਨ੍ਨਭਾਵਤੋਤਿ? ਯੇ ਭਾਵਿਤਕਾਯਾ ਭਾਵਿਤਸੀਲਾ ਭਾਵਿਤਚਿਤ੍ਤਾ ਭਾਵਿਤਪਞ੍ਞਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਪਹੀਨਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ, ਤਤੋ ਆਸਨ੍ਨਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਯੋਜਨਸਤੇ ਚੇਪਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਕਾਮੇਸੁ ਨ ਤਿਬ੍ਬਸਾਰਾਗੋ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਅਪਦੁਟ੍ਠਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਸਂਵੁਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇਵ ਮਯ੍ਹਂ, ਅਹਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੨).

ਤਥਾਰੂਪਾ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਤ੍ਥੁ ਯੋਜਨਸਤਨ੍ਤਰਿਕਾਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਾਵਤਾ ਤੇ ‘‘ਸਤ੍ਥੁ ਦੂਰਚਾਰਿਨੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਥਾਪਿ ਨੇਸਂ. ਇਤਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਆਰਕਾ ਆਸਨ੍ਨੇਤਿ ਅਰਹਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਯੇ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸੁਪ੍ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਾ;

ਆਰਕਾ ਤੇਹਿ ਆਸਨ੍ਨੇ, ਤੇਨਾਪਿ ਅਰਹਂ ਜਿਨੋ’’ਤਿ.

ਯੇ ਇਮੇ ਰਾਗਾਦਯੋ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਅਨਤ੍ਥਂ ਆਵਹਨ੍ਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਏਕਂਸੇਨੇਵ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਚ, ਤੇ ਅਤ੍ਤਹਿਤਂ ਪਰਹਿਤਞ੍ਚ ਪਰਿਪੂਰੇਤੁਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਹਿ ਸਾਧੂਹਿ ਦੂਰਤੋ ਰਹਿਤਬ੍ਬਾ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤਬ੍ਬਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਰਹਾ ਨਾਮ, ਤੇ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਤੋ ਬੋਧਿਮੂਲੇਯੇਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਨਾ ਸੁਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੯).

ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰਹਾਤਿ ਅਰਹੋਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਓਕਾਰਸ੍ਸ ਸਾਨੁਸਾਰਂ ਅਕਾਰਾਦੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ ਰਹਾ ਨਾਮ, ਸਾਧੂਹਿ ਰਹਿਤਬ੍ਬਤੋ;

ਤੇਸਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ.

ਯੇ ਤੇ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਾ ਭਾਵਿਤਮਗ੍ਗਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨਿਰੋਧਾ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਖੀਣਾਸਵਾ, ਯੇ ਚ ਸੇਖਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਚ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਪ੍ਪਯੋਗਾ ਕਲ੍ਯਾਣਜ੍ਝਾਸਯਾ ਸਦ੍ਧਾਸੀਲਸੁਤਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਤੇਹਿ ਨ ਰਹਿਤਬ੍ਬੋ ਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਤੇ ਚ ਭਗਵਤਾਤਿ ਅਰਹਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਸਰੀਰੇਨ ਅਵਿਰਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪਿਙ੍ਗਿਯੋ –

‘‘ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਨਂ ਮਨਸਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾਵ,

ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ;

ਨਮਸ੍ਸਮਾਨੋ ਵਿਵਸੇਮਿ ਰਤ੍ਤਿਂ,

ਤੇਨੇਵ ਮਞ੍ਞਾਮਿ ਅਵਿਪ੍ਪਵਾਸਂ.

‘‘ਸਦ੍ਧਾ ਚ ਪੀਤਿ ਚ ਮਨੋ ਸਤਿ ਚ,

ਨਾਪੇਨ੍ਤਿਮੇ ਗੋਤਮਸਾਸਨਮ੍ਹਾ;

ਯਂ ਯਂ ਦਿਸਂ ਵਜਤਿ ਭੂਰਿਪਞ੍ਞੋ,

ਸ ਤੇਨ ਤੇਨੇਵ ਨਤੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੪੮-੧੧੪੯);

ਤੇਨੇਵ ਚ ਤੇ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੮; ਅ. ਨਿ. ੧.੨੭੬).

ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਪਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸਤ੍ਥਰਿ ਨਿਚ੍ਚਲਸਦ੍ਧਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੇਹਿ ਪੁਰਿਸਵਿਸੇਸੇਹਿ ਅਵਿਰਹਿਤਬ੍ਬਤੋ ਤੇਸਞ੍ਚ ਅਵਿਰਹਨਤੋ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰਹਾ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨਕਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਵਾ ਏਤਸ੍ਸ ਰਹਾ ਸਾਧੂਹਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤਬ੍ਬਤਾਤਿ ਅਰਹਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਯੇ ਸਚ੍ਛਿਕਤਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ, ਅਰਿਯਾ ਸੁਦ੍ਧਗੋਚਰਾ;

ਨ ਤੇਹਿ ਰਹਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਨਾਥੋ ਤੇਨਾਰਹਂ ਮਤੋ’’ਤਿ.

ਰਹੋਤਿ ਚ ਗਮਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਗਵਤੋ ਚ ਨਾਨਾਗਤੀਸੁ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਂਸਾਰੇ ਗਮਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਬੋਧਿਮੂਲੇਯੇਵ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਸਮ੍ਭਾਰਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੇਨ ਦੇਵੂਪਪਤ੍ਯਸ੍ਸ, ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਵਾ ਵਿਹਙ੍ਗਮੋ;

ਯਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਬ੍ਬਜੇ;

ਤੇ ਮਯ੍ਹਂ ਆਸਵਾ ਖੀਣਾ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਾ ਵਿਨਲ਼ੀਕਤਾ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੬);

ਏਵਂ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰਹੋ ਗਮਨਂ ਗਤੀਸੁ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੀਤਿਪਿ ਅਰਹਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਰਹੋ ਵਾ ਗਮਨਂ ਯਸ੍ਸ, ਸਂਸਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਸੋ;

ਪਹੀਨਜਾਤਿਮਰਣੋ, ਅਰਹਂ ਸੁਗਤੋ ਮਤੋ’’ਤਿ.

ਪਾਸਂਸਤ੍ਤਾ ਵਾ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਹਿ ਪਸਂਸਾਯਂ ਅਰਹਸਦ੍ਦਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਪਾਸਂਸਭਾਵੋ ਚ ਭਗਵਤੋ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤੋ ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਗੁਣਾਧਿਗਤੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇਨ ਸੀਲੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾਯ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਮੋ ਅਸਮਸਮੋ ਅਪ੍ਪਟਿਮੋ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਗੋ ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਗੁਣੇ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਪਣ੍ਡਿਤਪੁਰਿਸੇਹਿ ਦੇਵੇਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਹਿ ਭਗਵਤਾ ਵਾ ਪਨ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਰੂਪੋ. ਇਤਿ ਪਾਸਂਸਤ੍ਤਾਪਿ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ. ਤੇਨੇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਗੁਣੇਹਿ ਸਦਿਸੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਲੋਕੇ ਸਦੇਵਕੇ;

ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਸਂਸਿਯਤ੍ਤਾਪਿ, ਅਰਹਂ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮੋ’’ਤਿ.

ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਪਨ –

ਆਰਕਾ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਨਂ, ਆਰਕਾ ਚ ਵਿਜਾਨਤਂ;

ਰਹਾਨਂ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਵਿਦੂਨਮਰਹੇਯ੍ਯਤੋ;

ਭਵੇਸੁ ਚ ਰਹਾਭਾਵਾ, ਪਾਸਂਸਾ ਅਰਹਂ ਜਿਨੋਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ. ਸਾਮਨ੍ਤਿ ਸਯਮੇਵ, ਅਪਰਨੇਯ੍ਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਸਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਯਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਬੋਧਕੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਨਵਸੇਸਾਨਂ ਨੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਕਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ? ਏਕਦੇਸਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਤੋ. ਪਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ ਹਿ ਅਸਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦਿਕ੍ਖਿਤੋ ਨ ਦਦਾਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਨਪੇਕ੍ਖਾ ਕਤ੍ਤਰਿ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਯ ਅਭਾਵਤੋ. ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਹਿ ਇਧ ਸਦ੍ਦਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਬੁਜ੍ਝਨਕਿਰਿਯਾ ਅਵਿਸਯਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸਯਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਲਕ੍ਖਣਰਸਾਦਿਤੋ ਚ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੇ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ. ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ ਬੁਜ੍ਝਿ, ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਅਧਿਗਮਕ੍ਖਣੇ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਅਪਰਭਾਗੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤੋ ਪਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਮਾਹ. ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਤਿ ਸਮੁਦਯਪਕ੍ਖਿਯੇ. ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੇਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੋਪਾਦਿਸੇਸਾਦਿਕਂ ਪਰਿਯਾਯਸਿਦ੍ਧਂ ਭੇਦਮਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਕਤੋ, ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ਅਯਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਚ ਅਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਕਰੀਯਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਹਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਮਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੇਤਿ ਵਾ ਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤੀਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਝਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵ ਚਾਹਾਤਿ ਸੇਲਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤੋ ਏਵਮਾਹ.

ਕਿਂ ਪਨ ਭਗਵਾ ਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ? ਸਾਧੇਤਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਵਿਸਯਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਏਕੋਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਾਭਿਭੂ ਸਬ੍ਬਵਿਦੂਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿਆਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੪੧; ਮਹਾਵ. ੧੧) ਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨਿ, ਇਦਮੇਵ ਚ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਮਾਹ, ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਵੁਤ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਪਾਰਿਸੇਸਞਾਯੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧੋਸ੍ਮੀਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਮਯਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨਿ, ਸਚ੍ਚਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਞੇਯ੍ਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਞੇਯ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧੋਸ੍ਮਿ, ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਲਸੁਤ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਚ. ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ. ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ. ਹੇਤੁਵਚਨੇਨ ਪਨ ਫਲਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਤੇਸਂ ਫਲਾਨਿ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਂ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਭਾਵਨਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਭਾਵਨਾਫਲਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਜਾਤੋਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਨਾ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੯੯).

ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਮਗ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ. ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾਪਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਨ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਫਲੇਨ ਵਿਨਾ ਹੇਤੁਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਵਚਨੇਨ ਫਲਸਿਦ੍ਧਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਹਿ ਸਮ੍ਪਾਪਨੇਨ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮੁਦਯਭਾਵੋਤਿ.

ਏਵਂ ਸਚ੍ਚਵਸੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚੇਵ ਖਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਚ ਸਚ੍ਚਵਸੇਨੇਵ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਮੂਲਕਾਰਣਭਾਵੇਨਾਤਿ ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਕਾਰਣੇਸੁ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਮੂਲਭੂਤਕਾਰਣਭਾਵੇਨ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਤਭਾਵਹੇਤੁਤੋ ਸਹਾਯਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਪਧਾਨਕਾਰਣਂ. ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਿਕਾ. ਪੁਰਿਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਪੁਰਿਮਭਵਸਿਦ੍ਧਾ ਤਣ੍ਹਾ. ਉਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਤਂਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਚ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਨਿਰੋਧਪ੍ਪਜਾਨਨਾਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਾ. ਏਕੇਕਪਦੁਦ੍ਧਾਰੇਨਾਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮੁਦਯੋ ਚਕ੍ਖੁਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕੇਕਕੋਟ੍ਠਾਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ. ਤਣ੍ਹਾਯਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋਗਧਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਛ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪੁਰਿਮਭਵਸਿਦ੍ਧਾ ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ.

ਕਸਿਣਾਨੀਤਿ ਕਸਿਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਜ੍ਝਾਨਾਨਿ. ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਾਤਿ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਚ. ਨਵ ਭਵਾਤਿ ਕਾਮਭਵੋ ਰੂਪਭਵੋ ਅਰੂਪਭਵੋ ਸਞ੍ਞੀਭਵੋ ਅਸਞ੍ਞੀਭਵੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਭਵੋ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵੋ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੋ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋਤਿ ਨਵ ਭਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਤੀਤਿ ਭਵੋ, ਕਾਮਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਾਮੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ, ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਾ ਭਵੋ ਕਾਮਭਵੋ, ਏਕਾਦਸ ਕਾਮਾਵਚਰਭੂਮਿਯੋ. ਕਾਮੇ ਪਹਾਯ ਰੂਪਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਰੂਪੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ, ਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਾ ਭਵੋ ਰੂਪਭਵੋ, ਸੋਲ਼ਸ ਰੂਪਾਵਚਰਭੂਮਿਯੋ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਪਹਾਯ ਅਰੂਪਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਰੂਪੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ, ਅਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਾ ਭਵੋ ਅਰੂਪਭਵੋ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਆਰੁਪ੍ਪਭੂਮਿਯੋ. ਸਞ੍ਞਾਵਤਂ ਭਵੋ ਸਞ੍ਞੀਭਵੋ, ਸਞ੍ਞਾ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਭਵੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞੀਭਵੋ, ਸੋ ਕਾਮਭਵੋ ਚ ਅਸਞ੍ਞੀਭਵਮੁਤ੍ਤੋ ਰੂਪਭਵੋ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਭਵਮੁਤ੍ਤੋ ਅਰੂਪਭਵੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਨ ਸਞ੍ਞੀਭਵੋ ਅਸਞ੍ਞੀਭਵੋ, ਸੋ ਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾ, ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਨਾਸਞ੍ਞਾਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾ, ਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭਵੋ. ਅਥ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਾ ਸੁਖੁਮਾਯ ਚ ਭਾਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾ ਨਾਸਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭਵੋ, ਸੋ ਅਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ. ਏਕੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਏਕੇਨ ਵਾ ਵੋਕਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਅਸਞ੍ਞੀਭਵੋ. ਚਤੂਹਿ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਚਤੂਹਿ ਵਾ ਵੋਕਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਅਰੂਪਭਵੋ ਏਵ. ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਾ ਵੋਕਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਕਾਮਭਵੋ ਚ ਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਵੋਕਾਰੋਤਿ ਵਾ ਖਨ੍ਧਾਨਮੇਤਮਧਿਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੋ ਵੋਕਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾਰਮ੍ਮਣਵਿਸੇਸਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨਿ. ਵਿਪਾਕਜ੍ਝਾਨਾਨਂ ਵਾ ਏਤਂ ਗਹਣਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪੁਰਿਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਨ ਯਤ੍ਥ ਤੇ ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ. ਅਨੁਲੋਮਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਨੁਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਚ ਏਕੇਕਪਦੁਦ੍ਧਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਸਯਮੇਵ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾਸ੍ਸ ਪਰੋਪਦੇਸਰਹਿਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ.

ਨਨੁ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਛ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਾਨੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਵਿਸਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਞਾਣਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਏਕਮੇਵ ਹਿ ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਨਵਸੇਸਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਸਮ੍ਮੁਤਿਧਮ੍ਮਵਿਸਯਤਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਆਵਰਣਾਭਾਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਚਾਰਮੁਪਾਦਾਯ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੯) ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਤਮਸਙ੍ਖਤਂ ਅਨਵਸੇਸਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਆਵਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨੇਸਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਭੇਦੋ, ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਚੇਤਂ ਏਵਮਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਨਾਵਰਣਞਾਣਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਅਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਣੁਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਆਵਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਸ੍ਸ ਅਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇ ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਤ੍ਥਾਵਰਣਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਅਨਾਵਰਣਭਾਵੋਯੇਵ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤੁ ਅਞ੍ਞਮੇਵ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਤੋ, ਇਧ ਪਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਚਾਧਿਗਮਨੇਨ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਵਿਦੂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨ ਸਕਿਂਯੇਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਵਬੋਧਨਤੋ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੨) ‘‘ਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਮੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲੇ ਸਹ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਞਾਣਸਮਧਿਗਮੇਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨਵਸੇਸਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਿਂ ਪਨਿਦਂ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਸਕਿਂਯੇਵ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਕਮੇਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਤਾਵ ਸਕਿਂਯੇਵ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸਙ੍ਖਤਸਮ੍ਮੁਤਿਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਦੂਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਪਟਂ ਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪਟਿਵਿਭਾਗੇਨਾਵਬੋਧੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਸਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਰੂਪਿਤਰੂਪੇਨ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੇਪਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਲਕ੍ਖਣਵਿਸਯਂ ਵਿਕਪ੍ਪਰਹਿਤਂ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤੇਨ ਤੇ ਸਬ੍ਬਵਿਦੂਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਚਰਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਨਾਗੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋਪਿ ਸਮਾਹਿਤੋ’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਸੁਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਿ, ਠਿਤਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਚ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਸਮ੍ਮੁਤਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਦਭਾਵਤੋ ਏਕਦੇਸਵਿਸਯਮੇਵ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਂ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਕਿਂਯੇਵ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਅਥ ਕਮੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਜਾਤਿਭੂਮਿਸਭਾਵਾਦਿਵਸੇਨ ਦਿਸਾਦੇਸਕਾਲਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇ ਞੇਯ੍ਯੇ ਕਮੇਨ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਟਿਵੇਧੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਅਪਰਿਯਨ੍ਤਭਾਵਤੋ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਪਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਭਗਵਾ, ਤਞ੍ਚ ਞਾਣਂ ਨ ਅਨੁਮਾਨਞਾਣਂ ਸਂਸਯਾਭਾਵਤੋ. ਸਂਸਯਾਨੁਬਦ੍ਧਞ੍ਹਿ ਲੋਕੇ ਅਨੁਮਾਨਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਹਿ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵੇ ਅਤ੍ਥਾਵਿਸਂਵਾਦਨੇਨ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਪਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਯਞ੍ਹਿ ਤਂ ਸੇਸਂ, ਤਂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਤਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਤਸ੍ਸ ਸੇਸਭਾਵੋ ਏਵ ਨ ਸਿਯਾਤਿ? ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਕਾਰਣਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਵਿਸਯਵਿਚਾਰਣਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਵਿਸਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯੋ ਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤਬ੍ਬੋ, ਯੋ ਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਉਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੭੭). ਇਦਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ – ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਭਗਵਤਾ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤਂ ਸਕਲਂ ਏਕਦੇਸੋ ਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਧਾਨਞ੍ਚ ਵਿਕ੍ਖੇਪਾਭਾਵਤੋ. ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸ ਚ ਸਕਲਸ੍ਸ ਅਵਿਸਯਭਾਵੇ ਤਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਨ ਸਿਯਾ, ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵਸ੍ਸਾ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਆਵਜ੍ਜਨਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਆਕਙ੍ਖਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫) ਵਚਨਤੋ. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਵਿਸਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਂ ਅਨੁਮਾਨਾਗਮਤਕ੍ਕਗਹਣਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਮੇਵ.

ਨਨੁ ਚ ਏਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਕ੍ਖੇ ਯਦਾ ਸਕਲਂ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤਂ, ਤਦਾ ਸਕਿਂਯੇਵ ਸਕਲਵਿਸਯਤਾਯ ਅਨਿਰੂਪਿਤਰੂਪੇਨ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ? ਨ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੋਧਿਤਤ੍ਤਾ. ਵਿਸੋਧਿਤੋ ਹਿ ਸੋ ਬੁਦ੍ਧਵਿਸਯੋ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯੋਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਚੁਰਜਨਞਾਣਸਮਾਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਤਾ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਕਲਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਤਂ ਏਕਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਯ ਸੁਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤੇਯੇਵ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਂ, ‘‘ਯਾਵਤਕਂ ਞੇਯ੍ਯਂ, ਤਾਵਤਕਂ ਞਾਣਂ. ਯਾਵਤਕਂ ਞਾਣਂ, ਤਾਵਤਕਂ ਞੇਯ੍ਯਂ. ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣਂ, ਞਾਣਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫) ਏਵਮੇਕਜ੍ਝਂ ਵਿਸੁਂ ਸਕਿਂ ਕਮੇਨ ਵਾ ਇਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਂ ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਂ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ.

ਵਿਜ੍ਜਾਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਯਾਥਾਵਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਤਮੋਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਕਸ੍ਸ ਪਦਾਲਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤੋ ਏਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯਸ੍ਸ ਵਿਦਿਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾ. ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਵਾ, ਅਵਿਕਲਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤੇ. ਮਨੋਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਮਮ੍ਹਾ ਕਾਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਯਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਾਤਿ ਰੂਪਿਂ ਮਨੋਮਯਂ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਂ ਅਹੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੬) ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਗਤਾ ਇਦ੍ਧਿ ਸਰੀਰਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸੇਵ ਝਾਨਮਨੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮਨੋਮਯਸ੍ਸ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਮਨੋਮਯਿਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਦਿਕਾ ਪਞ੍ਚਾਭਿਞ੍ਞਾਯੋ. ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇ ਗਹਣਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਤ੍ਤ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਸਦ੍ਧਾ ਹਿਰੀ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਵੀਰਿਯਂ ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਚ. ਯੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਹਿਰਿਮਾ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ, ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੩੦). ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੀਲਾਦਯੋਯੇਵ ਪਨ੍ਨਰਸ ‘‘ਚਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਇਮੇਯੇਵ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨੁਪਗਮਨੇ ਏਕਂਸਤੋ ਸਾਧਨਭਾਵਮਾਹ. ਇਦਾਨਿ ਤਦਤ੍ਥਸਾਧਨਾਯ ਆਗਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਥਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਭਗਵਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਗਮਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚਾਯਂ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾ ਸਾਵਕੇਸੁਪਿ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ? ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਨ ਪਨ ਤਥਾ, ਯਥਾ ਭਗਵਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਸਵਕ੍ਖਯਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਆਹ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਦਾ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾ’’ਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਅਨ੍ਤੋਗਧਭਾਵੇਨ ਚਰਣਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਯਥਾਰਹਂ ਤਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਸਾਧਾਰਣਸਭਾਵਸ੍ਸ ਭਗਵਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਆਹ ‘‘ਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਤਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਯੋਜਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਨੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਨਤ੍ਥਜਾਨਨਂ ਸਤ੍ਥੁ ਕਰੁਣਾਯ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਉਭਯਤ੍ਥ ਸਕਿਚ੍ਚਕਮੇਵ ਸਿਯਾ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਯਸ੍ਸਾ ਪਧਾਨਭਾਵੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਤਂ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ, ਯਥਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਿਯੋਜੇਤਿ, ਤਥਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸੇਵਾਯਂ ਆਵੇਣਿਕਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਸਤ੍ਥੁ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਤਾਯ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਕਨ੍ਤਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨ੍ਤਪਾਦਯੋਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਨ੍ਤਪਉਭਯਨ੍ਤਪਾ ਗਹਿਤਾ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਪਞ੍ਞਾਮਹਤ੍ਤਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਰੁਣਾਮਹਤ੍ਤਂ. ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਕਰੁਣਾਯ ਧਮ੍ਮਸਂਵਿਭਾਗੋ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਿਦਾ, ਕਰੁਣਾਯ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਸਹਨਂ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਦੁਕ੍ਖਪਰਿਜਾਨਨਂ, ਕਰੁਣਾਯ ਪਰਦੁਕ੍ਖਪਤਿਕਾਰਾਰਮ੍ਭੋ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾਭਿਮੁਖਭਾਵੋ, ਕਰੁਣਾਯ ਤਦਧਿਗਮੋ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਯਂ ਤਰਣਂ, ਕਰੁਣਾਯ ਪਰੇਸਂ ਤਾਰਣਂ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿ, ਕਰੁਣਾਯ ਬੁਦ੍ਧਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿ. ਕਰੁਣਾਯ ਵਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਭੂਮਿਯਂ ਸਂਸਾਰਾਭਿਮੁਖਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਥ ਅਨਭਿਰਤਿ, ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਯ ਪਰੇਸਂ ਅਭਿਂਸਾਪਨਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਯਂ ਪਰੇਹਿ ਅਭਾਯਨਂ. ਕਰੁਣਾਯ ਪਰਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਰਂ ਰਕ੍ਖਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਯ ਅਪਰਨ੍ਤਪੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨਤ੍ਤਨ੍ਤਪੋ, ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਚਤੁਤ੍ਥਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਯ ਲੋਕਨਾਥਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਨਾਥਤਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਚਸ੍ਸ ਨਿਨ੍ਨਤਾਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਨ੍ਨਮਾਭਾਵੋ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਯ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਜਨਿਤਾਨੁਗ੍ਗਹੋ, ਪਞ੍ਞਾਨੁਗਤਤ੍ਤਾ ਨ ਚ ਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ, ਕਰੁਣਾਨੁਗਤਤ੍ਤਾ ਨ ਚ ਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਪਵਤ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਕਰੁਣਾ ਭਗਵਤੋ ਸਿਨੇਹਸੋਕਵਿਰਹਿਤਾ, ਏਵਂ ਪਞ੍ਞਾ ਅਹਂਕਾਰਮਮਂਕਾਰਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਸੋਧਿਤਾ ਪਰਮਵਿਸੁਦ੍ਧਾ ਗੁਣਵਿਸੇਸਾ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾਹਿ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ਸੁਗਤੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸੋਭਨਗਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਗਤੇ ਠਿਤੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਗਮਨਮ੍ਪਿ ਗਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਗਮਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਗਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਸੋਭਨਨ੍ਤਿ ਸੁਭਂ, ਸੁਭਭਾਵੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਤਾ ਦੋਸਵਿਗਮੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਮਨਵਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਮਨਞ੍ਚ ਨਾਮ ਬਹੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਗਤਿ ਅਧਿਗਮੋਤਿ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਗਤਂ ਗਮਨਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਗਮਨੇ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਨ ਹੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਖੇਮਂ ਦਿਸਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਅਸਜ੍ਜਮਾਨੋਤਿ ਪਰਿਪਨ੍ਥਾਭਾਵੇਨ ਸੁਗਤਿਗਮਨੇਪਿ ਅਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਗਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਪਗੇਵ ਇਤਰਤ੍ਥ. ਅਥ ਵਾ ਏਕਾਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨੇਵ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਪਟਿਲਦ੍ਧਭਾਵਤੋ ਅਸਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਬਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਗਤੋ. ਯਂ ਗਮਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਗਮਨਤ੍ਥਂ ਆਵਹਤਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਆਵਹਤਿ, ਤਦੇਵ ਸੋਭਨਂ ਨਾਮ, ਤੇਨ ਚ ਭਗਵਾ ਗਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਤਿ ਸੋਭਨਗਮਨਤ੍ਤਾ ਸੁਗਤੋ’’ਤਿ ਸੋਭਨਤ੍ਥੋ ਸੁਸਦ੍ਦੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.

ਅਸੁਨ੍ਦਰਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਤ੍ਤਾ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਨਾਮ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੂਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਨ੍ਦਰਞ੍ਚੇਸ ਠਾਨਂ ਗਤੋ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੧੫; ਧ. ਪ. ੨੦੩-੨੦੪). ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਗਮਨਞ੍ਚ ਨਾਮ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਗਮਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਹੀਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪੁਨ ਅਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ’’ਤਿ, ਪਹੀਨਾਨਂ ਪੁਨ ਅਸਮੁਦਾਚਾਰਵਸੇਨ ਅਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਆਗਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪੁਨ ਅਪਚ੍ਚਾਗਮਨਂ, ਇਦਞ੍ਚ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਗਮਨਂ, ਯਾਯ ਆਗਮਨੀਯਪਟਿਪਦਾਯ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਗਮਨਮੇਵਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਸੁਗਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਆਗਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਸਮ੍ਪਾਪਨੇ ਅਵਿਪਰੀਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਸਬ੍ਬਲੋਕਸ੍ਸ ਹਿਤਸੁਖਮੇਵ ਕਰੋਨ੍ਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾ ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬਦਾ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਸ੍ਸਤਂ ਉਚ੍ਛੇਦਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਅਨ੍ਤੇ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਗਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਾਮਸੁਖਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਗਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਾਸਨੇ. ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੇ ਚੇਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਅਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਭੂਤਤ੍ਥਂ. ਅਤ੍ਥਮੁਖੇਨ ਹਿ ਵਾਚਾਯ ਅਭੂਤਤਾ ਭੂਤਤਾ ਵਾ. ਅਤਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕੇਨ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੇਨ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥੇਨ ਸਂਹਿਤਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ, ਅਨਤ੍ਥਾਵਹਂ. ਨ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਨਤ੍ਥੋ, ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਭਾਵੋ ਚ, ਤੇਨ ਸਂਹਿਤਂ, ਪਿਸੁਣਵਾਚਂ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸਪਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਠਮਾ ਵਾਚਾ ਸੀਲਵਨ੍ਤਂ ‘‘ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ’’ਤਿ, ਅਚਣ੍ਡਾਲਾਦਿਂ ‘‘ਚਣ੍ਡਾਲੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਸ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਦੁਤਿਯਾ ਦੁਸ੍ਸੀਲਂ ‘‘ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ’’ਤਿ, ਚਣ੍ਡਾਲਾਦਿਮੇਵ ‘‘ਚਣ੍ਡਾਲੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਨਯੇਨ ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਸ. ਤਤਿਯਾ ਨੇਰਯਿਕਾਦਿਕਸ੍ਸ ਨੇਰਯਿਕਾਦਿਭਾਵਵਿਭਾਵਨੀਕਥਾ ਯਥਾ ‘‘ਆਪਾਯਿਕੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਨੇਰਯਿਕੋ’’ਤਿਆਦਿਕਾ. ਚਤੁਤ੍ਥੀ ‘‘ਵੇਦਵਿਹਿਤੇਨ ਯਞ੍ਞਵਿਧਿਨਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਕਤਂ ਸੁਗਤਿਂ ਆਵਹਤੀ’’ਤਿ ਲੋਕਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਮੋਹਨਕਥਾ. ਪਞ੍ਚਮੀ ਭੂਤੇਨ ਪੇਸੁਞ੍ਞੁਪਸਂਹਾਰਾ ਕਥਾ. ਛਟ੍ਠਾ ਯੁਤ੍ਤਪਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਕਥਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ ਗਦਤ੍ਤਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਅਭੂਤਾਦਿਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਂ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਪਿਯਂ ਮਨਾਪਂ ਤਤੋ ਏਵ ਸਮ੍ਮਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਗਦਨਤੋ ਸੁਗਤੋ. ਆਪਾਥਗਮਨਮਤ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪ੍ਪਿਯਮ੍ਪਿ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਪਿਯਂ ਮਨਾਪਮੇਵ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੁਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਸੋਭਨਂ ਗਤਂ ਗਮਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨੁਪਸਙ੍ਕਮਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ਸੋਭਨਂ ਭਦ੍ਦਕਂ. ਤਥਾ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਰੂਪਕਾਯਤਾਯ ਦੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਖਲਿਤਾਨੁਕਡ੍ਢਨਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਨੁਕ੍ਕੁਟਿਕਕੁਟਿਲਾਕੁਲਤਾਦਿਦੋਸਵਿਰਹਿਤਂ ਵਿਲਾਸਿਤਰਾਜਹਂਸਵਸਭਵਾਰਣਮਿਗਰਾਜਗਮਨਂ ਕਾਯਗਮਨਂ ਞਾਣਗਮਨਞ੍ਚ ਵਿਪੁਲਨਿਮ੍ਮਲਕਰੁਣਾਸਤਿਵੀਰਿਯਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਹਿਤਮਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਯਾਵ ਮਹਾਬੋਧਿ ਅਨਵਜ੍ਜਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਤਾਯ ਚ ਸੋਭਨਮੇਵ. ਅਥ ਵਾ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਲੋਕਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਵਗਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਤਥਾ ਲੋਕਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਆਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਤੀਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਅਧਿਗਤੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਗਤੋ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਸੁਗਤੋ. ਤਥਾ ਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਞਾਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਹਤ੍ਥਤਲੇ ਆਮਲਕਂ ਵਿਯ ਸਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਗਤੋ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸੀਤਿ ਸੁਗਤੋ.

ਇਦਾਨਿ ਲੋਕਵਿਦੂਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਦਿਤਲੋਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ, ਯੋ ਯੋ ਲੋਕੋ ਯੇਨ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇ ਪਨ ਪਕਾਰੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਭਾਵਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਤੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਹਿ ਲੋਕੋ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ. ਸਮੁਦਯਤੋਤਿ ਯਤੋ ਸਮੁਦੇਤਿ, ਤਤੋ ਤਣ੍ਹਾਦਿਤੋ. ਨਿਰੋਧਤੋਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਤੋ ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਤੋ. ਨਿਰੋਧੂਪਾਯਤੋਤਿ ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸੋ ਨਿਰੋਧੋ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਤਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਤੋ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਇਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਥਾ ਲੋਕਂ ਅਵੇਦੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਸਾਧਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਦਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨ ਜਾਯਤਿ…ਪੇ… ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਕ੍ਕਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਗਮਨੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਞਾਤੁਂ ਵਾ ਦਟ੍ਠੁਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਵਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੦੭; ਅ. ਨਿ. ੪.੪੫) ਓਕਾਸਲੋਕਸ੍ਸ ਗਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਰੋਹਿਤਦੇਵਪੁਤ੍ਤੇਨ ਪੁਟ੍ਠੋ ਭਗਵਾ ਅਭਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਨ ਜਾਯਤੀਤਿਆਦਿਨਾ ਉਜੁਕਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਨ ਚਵਤਿ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਅਪਰਾਪਰਂ ਚਵਨੁਪਪਤਨਾਨਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਨ ਜਾਯਤੀਤਿਆਦਿ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਤਰਂ ਓਪਪਾਤਿਕਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਰਹਿਤਂ. ਗਮਨੇਨਾਤਿ ਪਦਸਾ ਗਮਨੇਨ. ਲੋਕਸ੍ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਞਾਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਦਟ੍ਠੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਤ੍ਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਞਾਤਾਯਂ ਦਿਟ੍ਠਾਯਂ ਪਤ੍ਤਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ, ਤਤ੍ਥ ਗਮਨੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਞਾਤਾ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਾ ਅਯਂ ਪਤ੍ਤਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਨ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੋ.

ਕਾਮਂ ਪਦਸਾ ਗਮਨੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਞਾਤੁਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਪਤ੍ਤੁਂ ਵਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਅਪਿ ਚ ਪਰਿਮਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨੇ ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਮੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਪਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਮਮਤ੍ਤੇ ਕਲ਼ੇਵਰੇਤਿ ਬ੍ਯਾਮਪ੍ਪਮਾਣੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ. ਇਮਿਨਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਸਞ੍ਞਿਮ੍ਹੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਹਿਤੇ. ਇਮਿਨਾ ਸਞ੍ਞਾਸੀਸੇਨ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਸਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਸਮਨਕੇਤਿ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਪਨ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸਮੁਦਾਯਮਤ੍ਤੇ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਲੋਕਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਲੋਕਂ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਵਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਸਰੀਰਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਅਦੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਂ ਯੇਸਂ ਨਿਰੋਧੋ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਦੇਸਤੋਪਿ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਯਮਾਨਾ ਪਹੀਯਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੧; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੪; ਵਿਭ. ੨੦੪).

ਗਮਨੇਨਾਤਿ ਪਾਕਤਿਕਗਮਨੇਨ. ਲੋਕਸ੍ਸਨ੍ਤੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਕੁਦਾਚਨਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਿਪਿ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾਤਿ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਧਿਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਪਮੋਚਨਨ੍ਤਿ ਪਮੁਤ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਲੋਕਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੁਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਹਵੇਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਲੋਕਵਿਦੂਤਿ ਸਭਾਵਾਦਿਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਲੋਕਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋ. ਸੁਮੇਧੋਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰਪਞ੍ਞੋ. ਲੋਕਨ੍ਤਗੂਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯੇਨ ਲੋਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਲੋਕਨ੍ਤਗੂ. ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਸਿਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੋ. ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਾ ਅਭਿਸਮਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮਿਤਾਵੀ. ਨਾਸੀਸਤੀਤਿ ਨ ਪਤ੍ਥੇਤਿ, ਯਥਾ ਇਮਂ ਲੋਕਂ, ਏਵਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਨਾਸੀਸਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤ੍ਤਾ.

ਏਵਂ ਯਦਿਪਿ ਲੋਕਵਿਦੁਤਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਸਭਾਵਾਦਿਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਲੋਕੋ ਪਨ ਏਕਦੇਸੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿ ਚ ਤਯੋ ਲੋਕਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਚ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਵਿਸਤ੍ਤਤਾਯ ਸਤ੍ਤੋ, ਲੋਕੀਯਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕੋ ਚਾਤਿ ਲੋਕੋ. ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਮੂਹੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਚ ਓਕਾਸਲੋਕੋ ਲੋਕੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਙ੍ਗਮਾ ਥਾਵਰਾ ਚ ਤੇਸਞ੍ਚ ਓਕਾਸਭੂਤੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਦਾਧਾਰਤਾਯ ਹੇਸ ‘‘ਭਾਜਨਲੋਕੋ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਭਯੇਪਿ ਖਨ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਙ੍ਖਰੀਯਨ੍ਤਿ ਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਾਤਿ. ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਹੇਤ੍ਥ ਆਹਾਰਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਅਯਮਾਹਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੨) ਵਿਯ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਪਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਤਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਧਮ੍ਮੋ, ਨ ਸਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.