੧. ਦਿਵਾਸੇਯ੍ਯਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ

੧. ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਮੁਤ੍ਤਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਨਂ ਮਾਤਿਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਠਪਿਤਮਾਤਿਕਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦਿਵਾਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਨਿਪਜ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਮਾਤਿਕਾਪਦੇਸੁ ਸਮਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ‘‘ਦਿਵਾਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਦਿਵਾਨਿਪਜ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਹਵਾਚਕੋ ਆਕਾਰਨ੍ਤੋ ਨਿਪਾਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਂ ‘‘ਆਨੁਕੂਲ੍ਯੇਤੁ ਸਦ੍ਧਞ੍ਚ, ਨਤ੍ਤਂ ਦੋਸੋ ਦਿਵਾ ਤ੍ਵਹੇ’’ਤਿ. ਸਯਨਂ ਸੇਯ੍ਯਾ, ਕਰਜਕਾਯਗਤਰੂਪਾਨਂ ਉਦ੍ਧਂ ਅਨੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦੀਘਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਸੇਸੋ. ਦਿਵਾਕਾਲਸ੍ਮਿਂ ਸੇਯ੍ਯਾ ਦਿਵਾਸੇਯ੍ਯਾ. ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਸੂਰਿਯਤ੍ਥਙ੍ਗਮਨਾ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਸਯਨਇਰਿਯਾਪਥਕਰਣਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦਿਵਾਨਿਪਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਵਾਸਯਨੇ ਅਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ…ਪੇ… ਵਚਨਤੋ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੭੭) ਅਯਂ ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ਥੂਸੁ ਆਗਤੋ ਭਗਵਤਾ ਆਹਚ੍ਚਭਾਸਿਤੋ ਞਾਪਕਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਦਿਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਨ. ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ. ‘‘ਦਿਵਾ…ਪੇ… ਨਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਞਾਪ੍ਯਂ. ਨਨੁ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਅਯਂ ਨਾਮ ਆਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਥ ਕਥਮੇਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਵਾਨਿਪਜ੍ਜਨੇ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾਕ੍ਯਾਰਮ੍ਭਜੋਤਕੋ, ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋ, ਯਦਿਪੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਯਂ ਨਾਮ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਨ ਤਥਾਪਿ ਅਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭੭) ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਯਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਅਸਤਿ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨੇ ਕਥਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਏਤੇਨ ਭਗਵਤੋ ਅਨੁਜਾਨਨਮ੍ਪਿ ਤਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹੀਤਿ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਕਤਅਜ੍ਝਾਚਾਰਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਂ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ੧.੭੭) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਂ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੭੭) ਪਨ ‘‘ਮੇਥੁਨਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪੋਰਾਣਟੀਕਾਯਮ੍ਪਿ ਤਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਮੇਥੁਨਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਤਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਮੇਥੁਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਨਨੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਵਿਸਯੋ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਗਵਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰਾਦੀਹਿ ਏਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਠਪਿਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਤਨ੍ਤਿਪਦਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਕਥਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨੇਵ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਿਟਕਾਨਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਕ੍ਕਮੋਪਿ ਭਾਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਪਕਿਣ੍ਣਕਦੇਸਨਾਯੇਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤਿ.

ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਏਤਂ ਦਿਵਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਾਪਤ੍ਤਿਆਪਜ੍ਜਨਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞੇਨਪੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤਂ ਦੁਕ੍ਕਟਾਪਤ੍ਤਿਆਪਜ੍ਜਨਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿ ਦਿਵਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਰਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਰਿ. ੩੨੩) ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਵਾਰਪਾਠੇਨਪਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਕਤਰਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਇਦਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ ਦਿਵਾ ਵਿਹਾਰਗਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾਤੁਪਤ੍ਥਦ੍ਧਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਮਾਲਞ੍ਚ ਆਦਾਯ ਵਿਹਾਰਂ ਆਗਮਿਂਸੁ ਵਿਹਾਰਪੇਕ੍ਖਿਕਾਯੋ. ਅਥ ਖੋ ਤਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਜਾਤੇ ਅਭਿਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਪੁਰਿਸੁਸਭੋ ਵਤਾਯ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਮਾਲਞ੍ਚ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਕਿਲਿਨ੍ਨਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਅਙ੍ਗਜਾਤਂ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ ਹੋਤਿ ਰਾਗੇਨ, ਵਚ੍ਚੇਨ, ਪਸ੍ਸਾਵੇਨ, ਵਾਤੇਨ, ਉਚ੍ਚਾਲਿਙ੍ਗਪਾਣਕਦਟ੍ਠੇਨ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਅਙ੍ਗਜਾਤਂ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ ਹੋਤਿ. ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਰਾਗੇਨ ਅਙ੍ਗਜਾਤਂ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ ਅਸ੍ਸ, ਅਰਹਂ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ. ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਦਿਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਨ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੭੭) ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੨. ਇਦਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕੀਦਿਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਵਤ੍ਤਕਦ੍ਵਾਰਮੇਵਾਤਿ ਸਂਵਰਣਵਿਵਰਣਵਸੇਨ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਯੋਗ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਰੁਕ੍ਖਸੂਚਿਕਣ੍ਟਕਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਸੂਚਿਦ੍ਵਾਰਂ ਕਣ੍ਟਕਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ. ‘‘ਰੁਕ੍ਖਸੂਚਿਦ੍ਵਾਰਕਣ੍ਟਕਦ੍ਵਾਰ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਯਂ ਉਭੋਸੁ ਪਸ੍ਸੇਸੁ ਰੁਕ੍ਖਤ੍ਥਮ੍ਭੇ ਨਿਖਨਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝੇ ਦ੍ਵੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਰੁਕ੍ਖਸੂਚਿਯੋ ਪਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਸੂਚਿਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਪਵੇਸਨਨਿਕ੍ਖਮਨਕਾਲੇ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਥਕਨਯੋਗ੍ਗਂ ਏਕਾਯ, ਬਹੂਹਿ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਸਾਖਾਹਿ ਕਤਂ ਕਣ੍ਟਕਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਗਾਮਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਪਿਧਾਨਤ੍ਥਂ ਪਦਰੇਨ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਸਾਖਾਦੀਹਿ ਵਾ ਕਤਸ੍ਸ ਕਵਾਟਸ੍ਸ ਉਦੁਕ੍ਖਲਪਾਸਕਰਹਿਤਤਾਯ ਏਕੇਨ ਸਂਵਰਿਤੁਂ ਵਿਵਰਿਤੁਞ੍ਚ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਏਕਂ ਚਕ੍ਕਂ ਯੋਜੇਨ੍ਤਿ, ਯੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਮਾਨਕਕਵਾਟਂ ਸੁਖਥਕਨਕਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਕਲਕਯੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਕਮੇਵ ਹਿ ਲਾਤਬ੍ਬਤ੍ਥੇਨ ਸਂਵਰਣਵਿਵਰਣਤ੍ਥਾਯ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥੇਨ ਚਕ੍ਕਲਕਂ, ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਕਵਾਟਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਕਲਕਂ ਨਾਮ, ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਂ ਚਕ੍ਕਲਕਯੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਂ.

ਮਹਾਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਚਕ੍ਕਲਕਾਨਿ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਫਲਕੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਿਟਿਕਾਸੂਤਿ ਵੇਲ਼ੁਪੇਸਿਕਾਦੀਹਿ ਕਣ੍ਟਕਸਾਖਾਦੀਹਿ ਚ ਕਤਥਕਨਕੇਸੁ. ਸਂਸਰਣਕਿਟਿਕਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਕਲਕਯਨ੍ਤੇਨ ਸਂਸਰਣਕਿਟਿਕਾਯੁਤ੍ਤਮਹਾਦ੍ਵਾਰਂ. ਗੋਪ੍ਫੇਤ੍ਵਾਤਿ ਆਵੁਣਿਤ੍ਵਾ, ਰਜ੍ਜੂਹਿ ਗਨ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਵਾ. ਏਕਂ ਦੁਸ੍ਸਸਾਣਿਦ੍ਵਾਰਮੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਲਞ੍ਜਸਾਣਿਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਵਜਿਰਬੁਦ੍ਧਿਟੀਕਾਯਂ (ਵਜਿਰ. ਟੀ. ਪਾਰਾਜਿਕ ੭੬-੭੭) ਪਨ ‘‘ਦੁਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਂ ਸਾਣਿਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਦੁਸ੍ਸਸਾਣਿਦ੍ਵਾਰਂ. ਦੁਸ੍ਸਸਾਣਿ ਕਿਲਞ੍ਜਸਾਣੀਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਦੁਸ੍ਸਸਾਣਿਯਮੇਵ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਕਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਏਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੩. ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਰਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਤ੍ਤਕੇਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਪਮਾਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਕੇਨ’’ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸੂਚੀਤਿ ਮਜ੍ਝੇ ਛਿਦ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਸਿਤਾ. ਘਟਿਕਾਤਿ ਉਪਰਿ ਯੋਜਿਤਾ. ਇਦਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਤਬ੍ਬਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਚੇ ਬਹੂਨਂ ਵਲ਼ਞ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਹੂਨਂ ਅਵਲ਼ਞ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਏਕਂ ਆਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਅਥ ਭਿਕ੍ਖੂ…ਪੇ… ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਤਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸੇਸਇਰਿਯਾਪਥਸਮਙ੍ਗਿਤਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਪਨ੍ਨੇਪਿ ਆਭੋਗਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੇ ਪਨ ਆਭੋਗਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਅਸਨ੍ਤਪਕ੍ਖੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਰਹੋ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਵਿਯ ਦ੍ਵਾਰਸਂਵਰਣਂ ਨਾਮ ਮਾਤੁਗਾਮਾਨਂ ਪਵੇਸਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕੇਵਲਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਿ ਯੋ ਯੋ ਥੇਰਵਾਦੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਸੋਵ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਤੋ ਅਤਿਰੇਕਂ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਵਚਨਂ. ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਚਨਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਕੁਰੁਨ੍ਦਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ…ਪੇ… ਨ ਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਵਚਨਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ…ਪੇ… ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ ਕੁਰੁਨ੍ਦਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਯੋ ਯੋ ਥੇਰਵਾਦੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਸੋਵ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਪੁਰੇ ਵੁਤ੍ਤੋ ਥੇਰਵਾਦੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਵਾ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਅਟ੍ਠਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਥਂ? ਯਂ ਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਆਪੁਚ੍ਛਨਆਭੋਗਕਰਣਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸ੍ਸ ਵਾ ਥੇਰਵਾਦਸ੍ਸ ਵਾ ਅਭਾਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ. ਨ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਵਾਕ੍ਯੇ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਵਾ’’ਤਿ ਅਵਧਾਰਣਂ ਕਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਆਸਨ੍ਨਵਸੇਨ ਵਾ ਪਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਵਾ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂ ਚੀਵਰਕਮ੍ਮਂ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿਕਂਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਨੋਕਾਸਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸ੍ਸ ਵਾ ਆਚਰਿਯਵਾਦਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਚਨਤੋ ਪੁਰੇ ਪਚ੍ਛਾਭਾਵੋ ਚ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਂ ‘‘ਪਮਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਅਯਂ ‘‘ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਚ.

ਉਪਰਿ ਪਨ ‘‘ਕੋ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਕੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਮਹਾਪਚ੍ਚਰਿਵਾਦੋ ਚ ਕੁਰੁਨ੍ਦਿਵਾਦੋ ਚ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਚਾਤਿ ਤਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਾ ਆਗਤਾ, ਏਕੋ ਮਹਾਪਦੁਮਤ੍ਥੇਰਵਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਚ ਪਮਾਣਾਪਮਾਣਭਾਵੋ ਚ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਾਨੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਸੁਵਿਮਲਵਿਪੁਲਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਪਨ ਆਚਰਿਯਾਸਭੇਨ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਰਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸਂਸਨ੍ਦਨਾਵਸਾਨੇ ਮਹਾਪਦੁਮਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਚਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਪਚ੍ਛਾ ਲੇਖਕੇਹਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਲਿਖਿਤਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਟੀਕਾਯਞ੍ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਉਪਰਿਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਯੋ ਚ ਯਕ੍ਖਗਹਿਤਕੋ, ਯੋ ਚ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪਿਤੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਤ੍ਤਾ ਸੋਯੇਵ ਪਮਾਣਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਯੋ ਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਵਾ ਥੇਰਵਾਦੋ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਸੋਯੇਵ ਪਮਾਣਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

੪. ਇਦਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਣਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੇ ਸਤਿ ਅਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾਪਿ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ’’ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਪਰਿਮਤਲਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਾਤੇਤ੍ਵਾ, ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਇਦਂ ਏਕਾਬਦ੍ਧਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦ੍ਵੇਪਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਜਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਚੇ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਕਵਾਟਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਂਵਰਿਤੁਂ ਵਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਇਤਰਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਸ੍ਸਾਤਿ ਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕੇ ਮਹਾਦ੍ਵਾਰੇ, ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਮੂਲੇ ਵਾ ਠਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਜਗ੍ਗਨਕਸ੍ਸ. ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਭਾਰੋਤਿ ਏਕਾਬਦ੍ਧਵਸੇਨ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸਂਵੁਤਦ੍ਵਾਰੇ ਅਨ੍ਤੋਗਬ੍ਭੇ ਵਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਬਹਿ ਵਾਤਿ ਗਬ੍ਭਤੋ ਬਹਿ. ਨਿਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇਪਿ…ਪੇ… ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਰਜਗ੍ਗਨਕਸ੍ਸ ਤਦਧੀਨਤ੍ਤਾ ਤਦਾ ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤਭਾਵਂ ਅਨੁਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾਪਿ ਆਭੋਗਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਸ੍ਸ ਉਬ੍ਬੇਧਤੋ ਪਮਾਣਂ ਸਹਸੇਯ੍ਯਪ੍ਪਹੋਨਕੇ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯਂ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੧) ‘‘ਯਞ੍ਹਿ ਸੇਨਾਸਨਂ ਉਪਰਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਛਦਨੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਸੇਯ੍ਯਾ…ਪੇ… ਯਂ ਪਨ ਸੇਨਾਸਨਂ ਭੂਮਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਛਦਨਂ ਆਹਚ੍ਚ ਪਾਕਾਰੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਵਤ੍ਥੇਨਪਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਸੇਯ੍ਯਾ. ਛਦਨਂ ਅਨਾਹਚ੍ਚ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦਿਯਡ੍ਢਹਤ੍ਥੁਬ੍ਬੇਧੇਨ ਪਾਕਾਰਾਦਿਨਾ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਪਿ ਸਬ੍ਬਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਯੇਵਾਤਿ ਕੁਰੁਨ੍ਦਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਦਿਯਡ੍ਢਹਤ੍ਥੁਬ੍ਬੇਧੋ ਵਡ੍ਢਕਿਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਂ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੫੧) ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਞ੍ਚ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੨.੫੦-੫੧) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਾਪਰਿਵੇਣਨ੍ਤਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਙ੍ਗਣਂ. ਤੇਨ ਬਹੁਜਨਸਞ੍ਚਰਣਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮਹਾਬੋਧੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਖੇਤ੍ਤਭੂਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਪਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਸੁਪਤਿ, ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਪਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਂ ਞਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਞਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਨੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਸਯਿਤਸਨ੍ਤਾਨੇਨ ਸੁਪਤਿ, ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਸਂਵਰਣਾਦਿਨੋ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਅਕਿਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਖੇਤ੍ਤੇ ਕਤਨਿਪਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਅਨਙ੍ਗਤ੍ਤਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਪਤ੍ਤਿ ਈਦਿਸੇ ਠਾਨੇ ਅਕਿਰਿਯਾ, ਦਿਵਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨਕ੍ਖਣੇ ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਾ ਚ ਅਚਿਤ੍ਤਕਾ ਚਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਰਾਰੁਣਾ ਪਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾਪਿ ਯਾਵ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਾ ਸਯਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨ ਆਪਤ੍ਤਿਯੇਵ.

ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਵੁਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ…ਪੇ… ਆਪਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਦਾ ਅਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਨ ਤਾਵ ਰਤ੍ਤਿਯਂ, ‘‘ਦਿਵਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਰਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਰਿ. ੩੨੩) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨਾਦਰਿਯਦੁਕ੍ਕਟਾ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਦੁਕ੍ਕਟਂ ਪਨ ਦਿਵਾਸਯਨਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ ਨ ਹੋਤਿ ਅਨਾਦਰਿਯਦੁਕ੍ਕਟਤ੍ਤਾ ਏਵ. ‘‘ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨੇ ਪਨ ਅਚਿਤ੍ਤਕਂ ਅਕਿਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਂ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ੧.੭੭) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਮ੍ਪਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਰਾਜਿਕ ੨.੭੭) ‘‘ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇਯੇਵ ਉਟ੍ਠਹਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਨਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਦਿਵਾਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਮੂਲਿਕਾ ਆਪਤ੍ਤਿ. ‘ਏਵਂ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਨਾਦਰਿਯਦੁਕ੍ਕਟਾਪਿ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਤੋ ਪੁਰੇਤਰਂ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋਪਿ ਅਨੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇਯੇਵ ਅਨਾਦਰਿਯਦੁਕ੍ਕਟਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਵਾਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਮੂਲਿਕਂ ਪਨ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਰੁਣੇਯੇਵ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਨਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਦੁਕ੍ਕਟਾਨਿ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸਚੇ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਉਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਕਾਲੇ ਵਿਵਟੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯੇਵ ਦ੍ਵਾਰਪਿਦਹਨਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਿਦਿਵਾਭਾਗੇਸੁ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਾ. ਆਪਤ੍ਤਿਆਪਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਵ ਕਾਲਵਿਸੇਸੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਤਪ੍ਪਰਿਹਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਨਿਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭੭) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਵਾ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕੇਨਚਿ ਵਿਵਟੇਪਿ ਦ੍ਵਾਰੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਅਤ੍ਤਨਾਪਿ ਅਨੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਵ ਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯੇ ਵਿਵਟੇਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਮੇਵ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ੧.੭੭) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇਯੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਮੂਲਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਾਦਰਿਯਆਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਪੁਰਾਰੁਣਾ ਉਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਪਿ ਤਸ੍ਸ ਹੋਤੇਵ ‘‘ਦੁਕ੍ਕਟਾ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਦੁਕ੍ਕਟਾ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਚ ਪੁਰਾਰੁਣਾ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਮੂਲਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮੁਤ੍ਤੋਪਿ ਅਨਾਦਰਿਯਦੁਕ੍ਕਟਾ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੫. ਨਿਦ੍ਦਾਵਸੇਨ ਨਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਾਭਿਭੂਤਤਾਯ ਏਕਪਸ੍ਸੇਨ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ. ‘‘ਨਿਦ੍ਦਾਵਸੇਨ ਨਿਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਾਦਾਨਂ ਪਨ ਭੂਮਿਤੋ ਅਮੋਚਿਤਤ੍ਤਾ ਅਯਂ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਨੇਵ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਸ੍ਸਾਯ ਸੁਪਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਟਿਟ੍ਠਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਪਦੇਸਂ ਭੂਮਿਂ ਅਫੁਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਪਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਕਟਿਟ੍ਠਿਂ ਪਨ ਭੂਮਿਂ ਫੁਸਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਯਨਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ. ਪਿਟ੍ਠਿਪਸਾਰਣਲਕ੍ਖਣਾ ਹਿ ਸੇਯ੍ਯਾ ਦੀਘਾ, ਵਨ੍ਦਨਾਦੀਸੁਪਿ ਤਿਰਿਯਂ ਪਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕਾਨਂ ਪਸਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨਮੇਵਾਤਿ ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬਾਵ. ਵਨ੍ਦਨਾਪਿ ਹਿ ਪਾਦਮੂਲੇ ਨਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਪਜ੍ਜਨਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਹਸਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਕ੍ਖਲਿਤਾ ਪਤਿਤੋ ਵਿਯ ਸਹਸਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਸ੍ਸਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਪਤਨਕ੍ਖਣੇ ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ, ਵਿਸਯੇ ਜਾਤੇ ਸਹਸਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਵਿਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਅਵਿਸਯੋ ਏਵ, ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯੇਵ ਪਤਨਕ੍ਖਣੇ ਵਿਯ. ਤਤ੍ਥੇਵ ਸਯਤਿ, ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਸਯੇਪਿ ਅਕਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਇਦਾਨਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਕੋ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਕੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਮਹਾਪਚ੍ਚਰਿਯਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਚ੍ਚਰੀਤਿ ਉਲ਼ੁਮ੍ਪਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਕਤਤ੍ਤਾ ਤਮੇਵ ਨਾਮਂ ਜਾਤਂ. ਕੁਰੁਨ੍ਦਿਵਲ੍ਲਿਵਿਹਾਰੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ਕਤਤ੍ਤਾ ਕੁਰੁਨ੍ਦੀਤਿ ਨਾਮਂ ਜਾਤਂ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾ ਨਾਮ ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਮਾਰੁਲ਼੍ਹਾ ਤੇਪਿਟਕਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾ. ਯਾ ਮਹਾਮਹਿਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੇਨ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਦੀਪਂ ਆਭਤਾ, ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਯੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਪਚ੍ਛਾ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਯ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਾ ਚ ਹੋਤਿ. ਏਕਭਙ੍ਗੇਨਾਤਿ ਏਕਪਸ੍ਸਭਞ੍ਜਨੇਨ ਪਾਦੇ ਭੂਮਿਤੋ ਅਮੋਚੇਤ੍ਵਾ ਏਕਪਸ੍ਸੇਨ ਸਰੀਰਂ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਮਹਾਪਦੁਮਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤੇਨ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਲਿਖਿਤਮਹਾਪਦੁਮਤ੍ਥੇਰਵਾਦੇ ‘‘ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਮੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਚਰਿਯਾ ਪਨ ਯਥਾ ਯਕ੍ਖਗਹਿਤਕੋ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪਿਤੋ ਚ ਪਰਵਸੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਪਰਵਸਤ੍ਤਾ ਮੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤੋ ਕਞ੍ਚਿਕਾਲਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਞ੍ਞਿਤੇ ਪਨ ਸਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯੇਵ.

ਦ੍ਵੇ ਜਨਾਤਿਆਦਿ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮੇਵ ਵਚਨਂ, ਤਦੇਵ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਮਾਣਂ. ਯਕ੍ਖਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਸਞ੍ਞਿਭੂਤੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਏਕਭਙ੍ਗੇਨ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਅਨਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਆਪਤ੍ਤਿਤੋ ਮੁਚ੍ਚਤਿਯੇਵਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਞ੍ਚ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੭੭) ‘‘ਯੋ ਚ ਯਕ੍ਖਗਹਿਤਕੋ, ਯੋ ਚ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪਿਤੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਤ੍ਤਾ ਸੋਯੇਵ ਪਮਾਣਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਯੋ ਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੋ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਸੋਯੇਵ ਪਮਾਣਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਇਮਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਾਠਸ੍ਸ ਆਨੀਤਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯਸਙ੍ਗਹਪ੍ਪਕਰਣੇਪਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਾਨੇ ਸੋ ਪਾਠੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਨੋ ਖਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਰਤ੍ਤਿਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ ਉਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨੇ ਸਂਸਯਵਿਨੋਦਨਤ੍ਥਂ ਅਰੁਣਕਥਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਕੋ ਏਸ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ;

ਕੇਨ ਸੋ ਅਰੁਣੋ ਭਵੇ;

ਕੀਦਿਸੋ ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਾ ਤੁ;

ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਕੀਦਿਸਂ ਭਵੇ.

‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਚ ਦੇਸੇ ਚ, ਅਰੁਣੋ ਸਮੁਗਚ੍ਛਤਿ;

ਕਿਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੋ ਏਸੋ, ਉਦਾਹੁ ਅਨੁਮਾਨਤੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕੋ ਏਸ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਸ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਸੂਰਿਯਸ੍ਸ ਪਭਾਵਿਸੇਸੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਂ –

‘‘ਸੂਰਸ੍ਸੋਦਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬੁਟ੍ਠਿਤਰਂਸਿ ਸਿਯਾਰੁਣੋ’’ਤਿ;

ਤਟ੍ਟੀਕਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਸੂਰਸ੍ਸ ਉਦਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਟ੍ਠਿਤਰਂਸਿ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨੀਨਾਮਿਕਾਯਂ ਵਿਨਯਟੀਕਾਯਞ੍ਚ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ੧.੪੬੩) ‘‘ਅਰੁਣੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸੂਰਿਯੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ ਪੁਰੇਚਰੋ ਵਡ੍ਢਨਘਨਰਤ੍ਤੋ ਪਭਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੂਰਿਯਪ੍ਪਭਾਯੇਵ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ, ਨ ਅਞ੍ਞੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕੇਨ ਸੋ ਅਰੁਣੋ ਭਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਰੁਣੋ ਵਣ੍ਣੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰੁਣੋ, ਕਿਞ੍ਚਿਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਰਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਰੁਣੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਟੀਕਾਯਂ ‘‘ਅਰੁਣਵਣ੍ਣਤਾਯ ਅਰਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਰੁਣੋ’’ਤਿ. ਕੀਦਿਸੋ ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣੋ ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣੋ ਭਵੇ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਂ ‘‘ਅਰੁਣੋ ਕਿਞ੍ਚਿਰਤ੍ਤੋਥਾ’’ਤਿ. ਤਟ੍ਟੀਕਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿਰਤ੍ਤੋ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣੋ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਯਥਾ ਮਚ੍ਛਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖੀ’’ਤਿ. ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਞ੍ਚ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ੧.੪੬੩) ‘‘ਵਡ੍ਢਨਘਨਰਤ੍ਤੋ ਪਭਾਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੂਰਿਯਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਪ੍ਪਭਾਯੇਵ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ, ਨ ਸੇਤਪ੍ਪਭਾਦਯੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਟ੍ਠਪਨਕ੍ਖਨ੍ਧਕਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਂ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗ ੨.੩੮੩) ‘‘ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾਤਿ ਓਦਾਤਦਿਸਾਮੁਖਤਾਯ ਤੁਟ੍ਠਮੁਖਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਥਂ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ, ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਤਕਾਲੇ ਅਰੁਣੋਭਾਸੇਨ ਓਦਾਤਦਿਸਾਮੁਖਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਅਰੁਣੋਭਾਸਸ੍ਸ ਓਦਾਤਭਾਵੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਉਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩) ‘‘ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾਤਿ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਉਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਰੁਣੋਭਾਯ ਸੂਰਿਯਾਲੋਕੂਪਜੀਵਿਨੋ ਸਤ੍ਤੇ ਨਨ੍ਦਾਪਨਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਜਾਤਾਯ ਵਿਭਾਯਮਾਨਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ –

‘‘ਜਿਘਞ੍ਞਰਤ੍ਤਿਂ ਅਰੁਣਸ੍ਮਿਮੁਹਤੇ;

ਯਾ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਮਰੂਪਵਣ੍ਣਿਨੀ;

ਤਥੂਪਮਾ ਮਂ ਪਟਿਭਾਸਿ ਦੇਵਤੇ;

ਆਚਿਕ੍ਖ ਮੇ ਤਂ ਕਤਮਾਸਿ ਅਚ੍ਛਰਾ’’ਤਿ. (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫.੨੧.੨੫੪);

ਇਮਸ੍ਸ ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਜਿਘਞ੍ਞਰਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਰਤ੍ਤਿਂ, ਰਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਹਤੇਤਿ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤੇ. ਯਾਤਿ ਯਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾ ਦਿਸਾ ਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣਤਾਯ ਉਤ੍ਤਮਰੂਪਧਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਤਸਮਯੇ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਯ ਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਉਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਰਤ੍ਤਭਾਗੋ ਸੂਰਿਯਾਲੋਕਸ੍ਸ ਪਤ੍ਥਟਤ੍ਤਾ ਸੇਸਦਿਸਾਨਂ ਓਦਾਤਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.

ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਕੀਦਿਸਂ ਭਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ ਰਸ੍ਮਿਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯਤ੍ਤਕਂ ਪਦੇਸਂ ਫਰਤਿ, ਤਤ੍ਤਕਂ ਤਸ੍ਸ ਸਣ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਸਣ੍ਠਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫.੨੧.੨੫੫) ‘‘ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾ ਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣਤਾਯ ਉਤ੍ਤਮਰੂਪਧਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਚ ਦੇਸੇ ਚ, ਅਰੁਣੋ ਸਮੁਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਸ ਅਰੁਣੋ ਸੂਰਿਯੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ ਪੁਰੇ ਕਾਲੇ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਯਂ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਉਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩) ‘‘ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇਤਿ ਉਗ੍ਗਤੇ ਅਰੁਣੇ, ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਯਂ ਸੂਰਿਯੋਦਯਤੋ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਉਟ੍ਠਿਤੋਭਾਸੋ’’ਤਿ. ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਸੂਰਸ੍ਸੋਦਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬੁਟ੍ਠਿਤਰਂਸੀ’’ਤਿ.

ਕਿਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੋ ਏਸੋ, ਉਦਾਹੁ ਅਨੁਮਾਨਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੋ ਏਵ, ਨ ਅਨੁਮਾਨਸਿਦ੍ਧੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਚੇ? ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਗੋਚਰਵਣ੍ਣਾਯਤਨਭਾਵਤੋ. ਅਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ, ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਨਂ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਆਪਾਥਗਤਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫, ੪੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੩, ੪੪, ੪੫, ਸਂ. ਨਿ. ੪.੬੦; ਕਥਾ. ੪੬੫, ੪੬੭), ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਅਰੁਣਵਣ੍ਣੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੋਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਸਤਿ ਏਵਂ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਨੁਮਾਨੇਨ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਚਿਨ੍ਤਨੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ. ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਰਤ੍ਤੋਭਾਸੋਯੇਵ ਅਰੁਣੋਤਿ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬੋ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅਰੁਣਕਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਅਰੁਣਕਥਾਯ ਮਹਾਵਿਸਯਭਾਵਤੋ. ਕਥਂ? ਉਪੋਸਥਿਕਾ ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਉਪਾਸਿਕਾਯੋ ਚ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਂ ਤਥਤੋ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਅਨੁਗ੍ਗਤੇਯੇਵ ਅਰੁਣੇ ਉਗ੍ਗਤਸਞ੍ਞਾਯ ਖਾਦਨੀਯਂ ਵਾ ਖਾਦਨ੍ਤਿ, ਭੋਜਨੀਯਂ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਵਾ ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਤੇਸਂ ਸੀਲਂ ਭਿਜ੍ਜਤਿ. ਸਾਮਣੇਰਾ ਤਥੇਵ ਵਿਕਾਲਭੋਜਨਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੀਲਵਿਨਾਸਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ. ਨਿਸ੍ਸਯਪਟਿਪਨ੍ਨਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯੇਹਿ ਵਿਨਾ ਬਹਿਸੀਮੇ ਚਰਨ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਯਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਵਸ੍ਸੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਪਚਾਰਸੀਮਤੋ ਬਹਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਵਸ੍ਸਚ੍ਛੇਦਂ, ਤੇਚੀਵਰਿਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਬਦ੍ਧਸੀਮਾਯਂ ਚੀਵਰੇਨ ਵਿਪ੍ਪਵਸਨ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਬ੍ਭਨ੍ਤਰਸੀਮਾਯਂ, ਸਹਸੇਯ੍ਯਪ੍ਪਹੋਨਕਟ੍ਠਾਨੇ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤੁਗਾਮੇਹਿ ਸਹ ਸਯਨ੍ਤਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਯਾਵਕਾਲਿਕਂ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਪਾਰਿਵਾਸਿਕਾਦਯੋ ਵਤ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦਂ. ਏਵਮਾਦਿਅਨੇਕਾਦੀਨਵਸਮ੍ਭਵਤੋ ਲਜ੍ਜਿਪੇਸਲਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਤਥਤੋ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ ਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਕੇਚਿ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਡ੍ਢਰਤ੍ਤਿਸਮਯੇ ਘਟਿਸੁਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਅਡ੍ਢਰਤ੍ਤਿਕਾਲਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਅਞ੍ਞਦਿਵਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਅਰੁਣਂ ਉਟ੍ਠਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨਾ ਅਡ੍ਢਰਤ੍ਤਿਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਖਾਦਨੀਯਭੋਜਨੀਯਾਦੀਨਿ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਸਮਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਵੇਦਸਮਯਮੇਵ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਏਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਤਂਕਰਣਂ ਪਮਾਣਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਬਹਵੋ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਅਨੁਮਾਨਵਸੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤੁਞ੍ਚ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਅਨੁਸ੍ਸਵਵਸੇਨੇਵ ਪਰਵਚਨਂ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਆਚਰਿਯਾ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਵੇਲਾਯਂ ਉਟ੍ਠਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਸੂਰਿਯੁਗ੍ਗਮਨਵੇਲਾਯਂ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਸਦਣ੍ਡਪ੍ਪਮਾਣਂ ਠਾਨਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਿਸਹਸ੍ਸਦਣ੍ਡਪ੍ਪਮਾਣਂ ਠਾਨਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਇਮਮ੍ਹਾ ਵਿਹਾਰਾ ਅਸੁਕਂ ਨਾਮ ਵਿਹਾਰਂ ਅਸੁਕਂ ਨਾਮ ਚੇਤਿਯਂ ਅਸੁਕਂ ਨਾਮ ਗਾਮਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿਆਦੀਨਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਸ੍ਸਵਵਚਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਨਾਮ ਬਲਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਰਸ੍ਸਂ ਹੋਤਿ, ਦੁਬ੍ਬਲਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਦੀਘਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਦੀਘਾ ਜਾਗਰਤੋ ਰਤ੍ਤਿ, ਦੀਘਂ ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੋਜਨਂ;

ਦੀਘੋ ਬਾਲਾਨ ਸਂਸਾਰੋ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਜਾਨਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੬੦);

ਤਸ੍ਮਾ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਨਾਮ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਸਦਿਸਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਨ ਚ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯਤੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਾਧਕਭੂਤਂ ਵਚਨਂ ਆਹਰਨ੍ਤਿ, ਅਸਕ੍ਖਿਕਂ ਅਡ੍ਡਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਵਿਯ ਯਥਾਜ੍ਝਾਸਯਮੇਵ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਪਮਾਣਂ ਨ ਹੋਤਿ.

ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ –

‘‘ਅਤੀਤਰਤ੍ਤਿਯਾ ਯਾਮੋ;

ਪਚ੍ਛਿਮੋਡ੍ਢਮਮੁਸ੍ਸ ਵਾ;

ਭਾਵਿਨਿਯਾਦਿਪ੍ਪਹਾਰੋ;

ਤਦਡ੍ਢਂ ਵਾਜ੍ਜਤੇਹ੍ਯ ਹੋਤਿ –

ਕਚ੍ਚਾਯਨਸਾਰਪ੍ਪਕਰਣਾਗਤਂ ਗਾਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤੀਤਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ ਅਜ੍ਜ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਰੁਣਂ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵਾਦੋ ਸਕਾਰਣਸਞ੍ਞਾਪਕਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਮੇਹਿ ਬਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਅਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਯਞ੍ਹਿ ਗਾਥਾ ਬਾਹਿਰਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇ ਜਙ੍ਗਦਾਸਪ੍ਪਕਰਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਜ੍ਜ ਭਵਾ ਅਜ੍ਜਤਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਅਜ੍ਜਵੋਹਾਰਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਕਾਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ ਕਾਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਸਾਧ੍ਯਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸਾਧਕੇਨ ਸਾਧਿਤਤ੍ਤਾ ਅਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵ.

ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਪਹਾਰੋ ਯਾਮਸਞ੍ਞਿਤੋ’’ਤਿ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਹਾਰਯਾਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਤਿਯਾਮਾ ਸਂਵਰੀ ਭਵੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਤਿਯਾਮਭਾਵਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚ (ਉਦਾ. ੪੫; ਚੂਲ਼ਵ. ੩੮੩) ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਤ੍ਤਿ, ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੋ ਅਰੁਣੋ’’ਤਿ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਇਦਾਨਿ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਚਤੂਸੁ ਪਹਾਰੇਸੁ ਤਤਿਯਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨੇ ਅਰੁਣੋ ਉਗ੍ਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਸੇਸਏਕਪ੍ਪਹਾਰਮਤ੍ਤੋ ਕਾਲੋ ਦਿਵਸਭਾਗਂ ਭਜਤੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਯਂ ਵਾਦੋ ਤਤਿਯਵਾਦਤੋਪਿ ਬਲਵਤਰੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਞਾਪਕਞਾਪ੍ਯਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਪਹਾਰੋ ਯਾਮਸਞ੍ਞਿਤੋ’’ਤਿ ਅਯਂ ਞਾਪਕੋ ਪਹਾਰਯਾਮਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪੋ, ‘‘ਤਿਯਾਮਾ ਸਂਵਰੀਭਵੇ’’ਤਿ ਅਯਂ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਯਾਮਭਾਵਸ੍ਸ, ‘‘ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਤਤਿਯਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨੇ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਸ੍ਸ, ਤਥਾਪਿ ਅਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਅਵਸੇਸਏਕਪ੍ਪਹਾਰਮਤ੍ਤੋ ਕਾਲੋ ਦਿਵਸਭਾਗਂ ਭਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਸ੍ਸ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸੇ ਹਿ ਦਸਘਟਿਕਾਪਮਾਣਸ੍ਸ ਕਾਲਸ੍ਸ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਾ ਰਤ੍ਤਿ ਤਿਯਾਮਾਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਚਤੁਯਾਮਾ, ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਵਿਸਯੇਸੁ ਸਤ੍ਤਟ੍ਠਘਟਿਕਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਲਸ੍ਸ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰਕਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਪ੍ਪਹਾਰਾ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਵੋਹਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਯਞ੍ਚ ‘‘ਤਿਯਾਮਾ ਸਂਵਰੀ ਭਵੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚ (ਉਦਾ. ੪੫; ਚੂਲ਼ਵ. ੩੮੩) ‘‘ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੋ ਅਰੁਣੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਰਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨੇਯੇਵ ਅਰੁਣੋ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨਿਯਂ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ਮਹਾਵਗ੍ਗ ੨.੨੦੧) ‘‘ਤਥਾ ਪਾਰਿਵਾਸਿਕਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਰੁਣਂ ਅਨੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਾਨਂ ਰਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਉਗ੍ਗਤੇ ਅਰੁਣੇ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਪਿ (ਪਾਚਿ. ੫੨-੫੪) ‘‘ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਸਹ ਨਿਵੁਤ੍ਥਭਾਵਪਰਿਮੋਚਨਤ੍ਥਂ ਪੁਰਾਰੁਣਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਚੀਵਰਵਿਪ੍ਪਵਾਸਾਦੀਸੁ ਚ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਰਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਨ ਅਤੀਤਾਰੁਣਵਸੇਨਾਤਿ. ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫.੨੧.੨੫੫) ‘‘ਰਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸੇਸੁ ਰਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ ਤਿਪ੍ਪਹਾਰਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਦਿਵਸਸ੍ਸਪਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨਞ੍ਚ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਉਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ਮੂਲਟੀਕਾਯਞ੍ਚ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ‘‘ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਹਾਰੋਤਿ ਦਿਵਸਸ੍ਸ ਤਤਿਯਭਾਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੋ ਰਤ੍ਤਿਦਿਵੋ ਛਪ੍ਪਹਾਰੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਏਵਂ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਵੋਹਾਰੇਨ ਤਿਯਾਮਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਤਿਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨੇ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਉਟ੍ਠਿਤਂ ਅਰੁਣਂ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਦੇਸਵੋਹਾਰੇਨ ਤਿਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨੇਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰਾਵਸੇਸਕਾਲੇ ਅਰੁਣੋ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਾਦੋ ਅਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਬਹਵੋ ਪਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ‘‘ਖੁਦ੍ਦਸਿਕ੍ਖਾਨਿਸ੍ਸਯੇ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘ਸੇਤਰੁਣਞ੍ਚ ਪਠਮਂ, ਦੁਤਿਯਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਂ;

ਤਤਿਯਂ ਤਮ੍ਬਵਣ੍ਣਞ੍ਚ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਗਦ੍ਰਭਂ ਮੁਖ’ਨ੍ਤਿ. –

ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਏਕਰਤ੍ਤਿਯਂ ਅਰੁਣੋ ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਟ੍ਠਹਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਂ ਸੇਤਵਣ੍ਣਂ ਹੋਤਿ, ਦੁਤਿਯਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਪੁਪ੍ਫਵਣ੍ਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਤਿਯਂ ਤਮ੍ਬਵਣ੍ਣਂ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਗਦ੍ਰਭਮੁਖਵਣ੍ਣਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਰਤ੍ਤੋਭਾਸਤੋ ਪੁਰੇਤਰਂ ਅਤੀਤਰਤ੍ਤਿਕਾਲੇਯੇਵ ਵਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖਿਪਨਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਤਂ ਕਰਣਂ ਅਨਿਸਮ੍ਮਕਾਰਿਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਗਾਥਾ ਨੇਵ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ, ਨ ਟੀਕਾਸੁ, ਕੇਵਲਂ ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਏਵ, ਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁ ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਖੁਦ੍ਦਸਿਕ੍ਖਾਨਿਸ੍ਸਯੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਨੇਵ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹੇਤੁਫਲਾਦਿਭਾਵੋ, ਨ ਚ ਲਿਙ੍ਗਨਿਯਮੋਤਿ ਨ ਨਿਸ੍ਸਯਕਾਰਾਚਰਿਯੇਨ ਠਪਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਖੋ ਪਚ੍ਛਾ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਲੇਖਕੇਹਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਂ ਲਿਖਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਕੁਤੋ ਆਭਤਾ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਵਾ ਟੀਕਾਤੋ ਵਾ ਵਿਨਯਤੋ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਤੋ ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤੋ ਵਾਤਿ ਪਭਵਂ ਅਪਰਿਯੇਸਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਮੇਵ ਸਾਰਤੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਯਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਂ ਅਨਿਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਕਤਤ੍ਤਾ ਅਨਿਸਮ੍ਮਕਾਰਿਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਪਾਲ਼ਿ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਸੀਤਾਸੁ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕਾਸੁ ਰਤ੍ਤੀਸੁ ਅਨ੍ਤਰਟ੍ਠਕਾਸੁ ਹਿਮਪਾਤਸਮਯੇ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਜ੍ਝੋਕਾਸੇ ਏਕਚੀਵਰੋ ਨਿਸੀਦਿ, ਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੀਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਪਠਮੇ ਯਾਮੇ ਸੀਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਹੋਸਿ, ਦੁਤਿਯਂ ਭਗਵਾ ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਿ, ਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੀਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਮਜ੍ਝਿਮੇ ਯਾਮੇ ਸੀਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਹੋਸਿ, ਤਤਿਯਂ ਭਗਵਾ ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਿ, ਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੀਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਯਾਮੇ ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਸੀਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਹੋਸਿ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਿ, ਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੀਤਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ. ਅਯਂ ਮਹਾਵਗ੍ਗੇ (ਮਹਾਵ. ੩੪੬) ਚੀਵਰਕ੍ਖਨ੍ਧਕਾਗਤਾ ਵਿਨਯਪਾਲ਼ਿ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿਮੁਖਿਯਾ, ਪਸਨ੍ਨਦਿਸਾਮੁਖਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨੀਪਾਠੋ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ਮਹਾਵਗ੍ਗ ੨.੩੪੬).

‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਪਠਮੇ ਯਾਮੇ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ ਰਤ੍ਤਿ, ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਠਮੋ ਯਾਮੋ, ਚਿਰਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਉਦ੍ਦਿਸਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੋਸਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਮਜ੍ਝਿਮੇ ਯਾਮੇ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਤ੍ਤਿ, ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਚਿਰਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਉਦ੍ਦਿਸਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੋਸਿ. ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਯਾਮੇ ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਤ੍ਤਿ, ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਉਦ੍ਧਸ੍ਤਂ ਅਰੁਣਂ, ਨਨ੍ਦਿਮੁਖੀ ਰਤ੍ਤਿ, ਚਿਰਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਉਦ੍ਦਿਸਤੁ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੮੩). ਅਯਂ ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗੇ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਟ੍ਠਪਨਕ੍ਖਨ੍ਧਕਾਗਤਾ ਅਪਰਾਪਿ ਵਿਨਯਪਾਲ਼ਿ.

ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਰੁਣੁਟ੍ਠਿਤਕਾਲੇ ਪੀਤਿਮੁਖਾ ਵਿਯ ਰਤ੍ਤਿ ਖਾਯਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ਅਟ੍ਠ. ੩੮੩) ਅਯਂ ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਟ੍ਠਕਥਾਪਾਠੋ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ. ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇਤਿ ਉਗ੍ਗਤੇ ਅਰੁਣਸੀਸੇ. ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿਮੁਖਿਯਾ. ਅਯਂ ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨੀਪਾਠੋ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗ ੩.੩੮੩). ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾਤਿ ਓਦਾਤਦਿਸਾਮੁਖਿਤਾਯ ਤੁਟ੍ਠਮੁਖਿਯਾ. ਅਯਂ ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ (ਵਿ. ਵਿ. ਟੀ. ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗ ੨.੨੮੩) ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨੀਪਾਠੋ.

‘‘ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਯਰਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਯਾਮੇ ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇ ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਚੀਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਤ੍ਤਿ, ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਯਾਮੋ, ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੋ ਅਰੁਣੋ, ਨਨ੍ਦਿਮੁਖੀ ਰਤ੍ਤਿ, ਚਿਰਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਆਗਨ੍ਤੁਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਪਟਿਸਮ੍ਮੋਦਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਆਗਨ੍ਤੁਕੇ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ. ਅਯਂ ਉਦਾਨਾਗਤਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਾਲ਼ਿ (ਉਦਾ. ੪੫). ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੇ ਅਰੁਣੇਤਿ ਉਗ੍ਗਤੇ ਅਰੁਣੇ. ਅਰੁਣੋ ਨਾਮ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਯਂ ਸੂਰਿਯੋਦਯਤੋ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਉਟ੍ਠਿਤੋਭਾਸੋ. ਨਨ੍ਦਿਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਉਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਰੁਣੋਭਾਯ ਸੂਰਿਯਾਲੋਕੂਪਜੀਵਿਨੋ ਸਤ੍ਤੇ ਨਨ੍ਦਾਪਨਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਜਾਤਾਯ, ਵਿਭਾਯਮਾਨਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤਾ ਉਦਾਨਟ੍ਠਕਥਾ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩).

ਇਤਿ ਏਤ੍ਤਕਾਸੁ ਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਗਤਾਸੁ ਪਾਲ਼ਿਯਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿਠਾਨੇ ਅਰੁਣੋ ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਕਵਾਰਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਵਣ੍ਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਕਵਣ੍ਣੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫.੨੧.੨੫੫) ਰਤ੍ਤਵਣ੍ਣੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਸੇਤਵਣ੍ਣਾਦਿਕੋ. ਨਨ੍ਦਿਮੁਖੀਤਿ ਚ ਸਤ੍ਤੇ ਨਨ੍ਦਾਪਨਦਿਸਾਮੁਖੀ ਰਤ੍ਤਿ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਅਰੁਣਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਪੁਪ੍ਫਸਦਿਸਵਣ੍ਣਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਤ੍ਤੇ ਨਨ੍ਦਾਪਨਮੁਖਿਯਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾਪਕਰਣਵਚਨੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਾਲ਼ਿਯਟ੍ਠਕਥਾਦੀਹਿ ਅਸਂਸਨ੍ਦਨਤੋ ਦੁਬ੍ਬਲਸਾਧਕਤ੍ਤਾ ਚ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਾਦੋ ਅਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਣਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਲਜ੍ਜਿਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਦਿ ਕੇਨਚਿ ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਵਿਵਟੋਕਾਸੇ ਹੋਤਿ, ਮਚ੍ਛਕ੍ਖਿਸਮਾਨਅਬ੍ਯਤ੍ਤਰਤ੍ਤੋਭਾਸਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖਿਪਨਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

ਯਦਿ ਪਨ ਪਬ੍ਬਤਾਦਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਯਤ੍ਤਕੇਨ ਕਾਲੇਨ ਵਿਵਟਟ੍ਠਾਨੇ ਰਤ੍ਤੋਭਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਸੂਰਿਯਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਸਨਕਾਲਤੋ ਏਕਘਟਿਕਾਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਦ੍ਵਿਘਟਿਕਾਮਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਅਰੁਣੋ ਉਗ੍ਗਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਕ੍ਕੇਤ੍ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਸਂਸਯਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਤਤੋਪਿ ਕਞ੍ਚਿਕਾਲਂ ਅਧਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਕਾਲੇ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਯਂ ਤਤ੍ਥ ਸਾਮੀਚਿ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਾਦੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਵਚਨੇਹਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਯਥਾ ਗਙ੍ਗੋਦਕੇਨ ਯਮੁਨੋਦਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਆਲੋਲ਼ੇਨ੍ਤੇਨ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਰੁਣਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਂਸਯੋ ਛਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਸਂਸਯਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਾਰਦੇਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.

ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਥਾਯ ਸੀਲਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਿਯਸੀਲਿਨਂ;

ਕਤਾਰੁਣਕਥਾ ਏਸਾ, ਨ ਸਾਰਮ੍ਭਾਦਿਕਾਰਣਾ.

ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਟ੍ਠੂਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਯੁਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੁ ਸਾਧਵੋ;

ਅਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇ ਛਡ੍ਡਯਨ੍ਤੁ, ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਦੁਮ੍ਮਨਾਦਯੋਤਿ.

ਇਤਿ ਵਿਨਯਸਙ੍ਗਹਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤੇ ਵਿਨਯਾਲਙ੍ਕਾਰੇ

ਦਿਵਾਸੇਯ੍ਯਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਲਙ੍ਕਾਰੋ ਨਾਮ

ਪਠਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ.