੩. ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੮੨੫. ਯੋ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੋ ਛਨ੍ਦੋ, ਸੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਛਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋ ਨਿਸ੍ਸਯਟ੍ਠੋ, ਨ ਵਿਨਾ ਤਂ ਛਨ੍ਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਪਧਾਨਭੂਤਾਤਿ ਸੇਟ੍ਠਭੂਤਾ, ਸੇਟ੍ਠਭਾਵੋ ਚ ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਟ੍ਠੇਨ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਰਣਤੋ. ‘‘ਛਨ੍ਦਂ ਚੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ…ਪੇ… ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧੀ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿ ਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧੀਤਿ ਅਧਿਪਤਿਸਦ੍ਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਅਧਿਪਤਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵਾ ਛਨ੍ਦਹੇਤੁਕੋ, ਛਨ੍ਦਾਧਿਕੋ ਵਾ ਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ. ਤੇਨ ‘‘ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਨਾ ਚੇਵ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਪਧਾਨਭੂਤਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ’’ਤਿ ਵਕ੍ਖਤਿ, ਤਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪਧਾਨਭੂਤਾਤਿ ਵੀਰਿਯਭੂਤਾ. ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘‘ਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਗ੍ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਵਿਸੇਸਂ ਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵੀਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਤੋ ਤਦਞ੍ਞਸ੍ਸ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਛਨ੍ਦੋ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਨਾ ਚੇਵ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦੇਨ ਚੇਵ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾਪਿ ਛਨ੍ਦੇਨ ਚੇਵ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਨਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਪਦੇਸੁ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਯੋਪਿ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਏਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ…ਪੇ… ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂਯੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ਤੇਸਂ ਇਦ੍ਧਿਭਾਵੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਇਦਾਨਿ ਨੇਸਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਤਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਞ੍ਹਿ ਭਾਵਯਤੋ ਪਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਇਜ੍ਝਮਾਨੋ ਛਨ੍ਦੋ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ. ਸੇਸਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਥਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮੁਖ੍ਯਤਾਮਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਜ੍ਝਨਤ੍ਥੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ…ਪੇ… ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਆਹ.

ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਸੇਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇਸੂਤਿ ਵੀਰਿਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਦੀਸੁ. ਤਤ੍ਥ ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਵੀਰਿਯਂ ਆਗਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਂ ਸਮਾਧਿਵਿਸੇਸਂ, ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤਿਸਮਾਧਿ ਏਵ ਵੀਰਿਯਸਮਾਧੀਤਿ ਦੁਤਿਯਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨਂ. ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਹਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਧਿ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ, ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਸਮਾਧਿਵਿਸੇਸਨਾਨਿ, ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ ਪਨ ਪਧਾਨਵਚਨੇਨੇਵ ਵਿਸੇਸਿਤੋ, ਨ ਛਨ੍ਦਾਦੀਹੀਤਿ ਨ ਇਧ ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤਿਤਾ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਵੀਰਿਯਞ੍ਚ ਸਮਾਧਿਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਮੇਵ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਵਚਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਪਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵੀਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਛਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਸਮਾਧਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨੇਵ ਚ ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸੇਸਧਮ੍ਮਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਵਿਸੇਸਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੋ ਚ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਤਂਤਂਅਵਸ੍ਸਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ…ਪੇ… ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਥੇਪਿ ਪਾਦ-ਸਦ੍ਦੇ ਉਪਾਦਾਯਟ੍ਠੇਨ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਭਾਜਨਿਯੇ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੪੫੭) ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂਯੇਵ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇ ਚ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾਵ (ਵਿਭ. ੪੩੧) ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾਪਿ ਪੁਨ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂਯੇਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਉਪਾਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮੇਵ ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਦਸ੍ਸਨਂ ਕਤਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਾਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ ਛਨ੍ਦਾਦਿਕੇ ਧੁਰੇ ਜੇਟ੍ਠਕੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿਸਮਾਧੀਤਿ ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯਦਸ੍ਸਨਂ ਉਪਾਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਦਸ੍ਸਨਂ, ਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ‘‘ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨਿਸ੍ਸਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਦਸ੍ਸਨਂ ਕਤਂ ਛਨ੍ਦਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾਨਂਯੇਵ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਕੇਵਲਂ ਇਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਵਸੇਨ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਭਾਵੇ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਤੇਸਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤਾ ਨ ਹੋਤਿ ਵਿਸੇਸਕਾਰਣਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਕੇਚੀਤਿ ਉਤ੍ਤਰਵਿਹਾਰਵਾਸਿਨੋ. ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਨ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਾਦਮਦ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ ਹੋਤਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ਆਗਤੋ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਵਾਰੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਤਿਆਦਿ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਵਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਇਮੇ ਪਨ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਵਾਰੇ ਆਗਤਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ.

ਰਟ੍ਠਪਾਲਤ੍ਥੇਰੋ ਛਨ੍ਦੇ ਸਤਿ ਕਥਂ ਨਾਨੁਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਨਿ ਅਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਨੁਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਛਨ੍ਦਮੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਰਟ੍ਠਪਾਲਤ੍ਥੇਰੋ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸੀ’’ਤਿ. ਸੋਣਤ੍ਥੇਰੋਤਿ ਸੁਖੁਮਾਲਸੋਣਤ੍ਥੇਰੋ. ਸੋ ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਖੁਮਾਲਭਾਵਂ ਅਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਤਿਵੇਲਂ ਚਙ੍ਕਮਨੇਨ ਪਾਦੇਸੁ ਉਟ੍ਠਿਤੇਸੁਪਿ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਵੀਰਿਯਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ. ਸਮ੍ਭੁਤਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਵਤੋ ਚੇ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸੋ ਇਜ੍ਝੇਯ੍ਯ, ਮਯ੍ਹਂ ਇਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ. ਮੋਘਰਾਜਾ ‘‘ਪਞ੍ਞਵਤੋ ਚੇ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਇਜ੍ਝੇਯ੍ਯ, ਮਯ੍ਹਂ ਇਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਞ੍ਞਾਧੁਰਂ ਪਞ੍ਞਾਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮੋਘਰਾਜਾ ਵੀਮਂਸਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸੀ’’ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਨੇਸਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨੁਸ੍ਸਾਹਮਨ੍ਤਜਾਤਿਸਮ੍ਪਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰਞ੍ਞੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਲਦ੍ਧਵਿਸੇਸੇ ਅਮਚ੍ਚਪੁਤ੍ਤੇ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਛਨ੍ਦੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਤੋਸਨਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਨਸਦਿਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਥਾਮਭਾਵਤੋ ਚ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਸੂਰਤ੍ਤਸਦਿਸਤਾ, ਚਿਨ੍ਤਨਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨ੍ਤਸਂਵਿਧਾਨਸਦਿਸਤਾ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰ-ਸਮ੍ਭੂਤੇਸੁ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਸੇਟ੍ਠਾਤਿ ਵੀਮਂਸਾਯ ਜਾਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਦਿਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.