੧. ਪਰਿਵੀਮਂਸਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੫੧. ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਮਾਨੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਂ, ਨਿਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਞ੍ਚ ਪਰਿਤੁਲੇਨ੍ਤੋ. ਕੁਤੋ ਪਨੇਤਨ੍ਤਿ? ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਪਰਿਵੀਮਂਸਂ ਵਿਨਾ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿਆਦਿਨਾ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਜਾਤਿਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵਿਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਜਰਾਮਰਣੇ ਗਹਿਤੇ ਸਤਿ ਜਾਤਿਪਿ ਗਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਅਭਾਵੇ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਤੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਭਵਾਦੀਸੁਪਿ. ਏਵਂ ਯਾਵ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮੋ ਜਰਾਮਰਣੇ ਗਹਿਤੇ ਗਹਿਤੋਵ ਹੋਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਪਦੇਸੇਨ ਤਬ੍ਬਿਕਾਰਵਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇਭੂਮਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਜਰਾਮਰਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਂ ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਗਹਿਤੇ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਨੇਕਵਿਧਨ੍ਤਿ ਬਹੁਵਿਧਂ ਬਹੁਕੋਟ੍ਠਾਸਂ. ‘‘ਅਨੇਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਅਨੇਕਨ੍ਤਿ ਬਹੁਲਵਚਨਂ. ਵਿਧਨ੍ਤਿ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਪਾਲਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪਰੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸਂ. ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਏਵ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ. ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਵਿਯਾਤਿ ਬਾਲਾਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਸੁਭਾਕਾਰੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ.

‘‘ਸਾਰੁਪ੍ਪਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਾਰੁਪ੍ਪਭਾਵੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸਤਾਯ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯਾ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਸੇਸਾ ਅਸਙ੍ਖਤਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸਦਿਸਾ. ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਪਟਿਮੁਖੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮੁਖੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਨ੍ਨੋ ਅਧਿਗਤੋ. ਅਨੁਗਤਨ੍ਤਿ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਭਾਵੇਨ ਗਤਂ, ਯਥਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਤਦਨੁਰੂਪਭਾਵੇਨ ਗਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵਸੇਨ ਪਜਾਨਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ‘‘ਤਥਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਚ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਤਵਸੇਨ. ‘‘ਅਪਰਭਾਗਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਅਪਰੇ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਯਥਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਦਵੀਮਂਸਨਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣਵਸੇਨ. ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਯਿਦਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ.

‘‘ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂਯੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ, ‘‘ਸੋ ਸੁਖਞ੍ਚ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਤਤਵਿਹਾਰਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਸਬ੍ਬਥਾਵ ਵਟ੍ਟਦੇਸਨਾਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਇਦਂ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਥਨਂ ਪੁਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪੁਗ੍ਗਲਸਦ੍ਦੋ ਇਤਰਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਕਤੀਨਂ ਵਾਚਕੋਤਿ ਤਤੋ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਗਹਣੇ ਪਠਮਪਕਤਿਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਅਵੋਚਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਰਿਸੋਯੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ. ਉਭਯੇਨਾਤਿ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਗ੍ਗਹਣੇਨ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਯ ਕਥਾ ਦੇਸਨਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ. ਪਰਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਥਾ ਦੇਸਨਾ ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾਸੁ, ਨ ਸਮ੍ਮੁਤਿਪਰਮਤ੍ਥੇਸੁ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਸਮ੍ਮੁਤਿਪਰਮਤ੍ਥਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ – ਯਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਾ ਅਵਯਵਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੇ ਕਤੇ ਨ ਤਂਸਮਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਘਟਪਟਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਰਮਤ੍ਥੋ. ਨ ਹਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵੇ ਅਯਂ ਨਯੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮਂ ਸਮੂਹਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੋਹਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਨਰੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਖਨ੍ਧਾ ਧਾਤੁਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਨ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਖਨ੍ਧਾ…ਪੇ… ਪਰਮਤ੍ਥਕਥਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਖਨ੍ਧਕਥਾਪਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾਵ, ਸਮ੍ਮੁਤਿ ਹਿ ਸਙ੍ਕੇਤੋ ਖਨ੍ਧਟ੍ਠੋ ਰਾਸਟ੍ਠੋ ਵਾ ਕੋਟ੍ਠਾਸਟ੍ਠੋ ਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਯਂ ਪਨ ਖਨ੍ਧਸਮਞ੍ਞਾ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਪਰਮਤ੍ਥਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਤਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਤਰਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸਮਞ੍ਞਾਦਯੋ ਵਿਯ ਨ ਦੂਰੇਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਖਨ੍ਧਸੀਸੇਨ ਵਾ ਤਦੁਪਾਦਾਨਾ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਗਹਿਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮੁਖੇਨੇਵ ਦੇਸਨਂ ਆਰੋਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮੁਖੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਦੇਸਨਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਸਨਾਵ ਸਿਯਾਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗੇਨ ਦੇਸਨਾਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਸਦ੍ਦੋ ਕੇਨਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਰਮਤ੍ਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਪਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਕਥੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਚ੍ਚਮੇਵ ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵ ਕਥੇਨ੍ਤਿ.

ਸਮ੍ਮੁਤੀਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ. ਪਰਮੋ ਉਤ੍ਤਮੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਸਭਾਵੋ. ਤਂ ਪਰਮਤ੍ਥਂ, ਸਮ੍ਮੁਤਿ ਪਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕੇਤਮਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾਯ ਸਚ੍ਚਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਲੋਕਸਮ੍ਮੁਤਿਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਯ ਹਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਨਂ ਵਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸੁਤਸ੍ਸ ਸਾਵਨਾ ਵਿਯ, ਨ ਮੁਸਾ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਤੋ ਤਸ੍ਸਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਜਨਪਦਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਨਾਭਿਨਿਵੇਸੇਯ੍ਯ, ਸਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਧਾਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਭੂਤਲਕ੍ਖਣਂ ਭਾਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.

ਤੇਰਸਚੇਤਨਾਭੇਦਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾਪਞ੍ਚਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾਭੇਦਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪੁਨਨਤੋ ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਤੋ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਂ. ਕਮ੍ਮਪੁਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਕਮ੍ਮਭੂਤੇਨ. ਵਿਪਾਕਪੁਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਵਿਪਾਕਸਙ੍ਖਾਤੇਨ. ਪੁਞ੍ਞਫਲਮ੍ਪਿ ਹਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ‘‘ਪੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਏਵਮਿਦਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਵਡ੍ਢਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ‘‘ਅਪੁਞ੍ਞੂਪਗਂ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਪੁਞ੍ਞੂਪਗਂ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵਾਤਿ ਨ ਉਦ੍ਧਤਂ. ਅਪੁਞ੍ਞਫਲਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ‘‘ਅਪੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤੋਯ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਗਹਿਤੋ, ‘‘ਪੁਞ੍ਞੂਪਗਂ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਗਹਿਤੇ ਨਾਮਰੂਪਾਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ ਗਹਿਤੋਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ. ਤਸ੍ਸਾ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ. ਪਠਮਮੇਵਾਤਿ ਇਦਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਹਾਨਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਾਨਂ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਦੀਪੁਜ੍ਜਲੇਨਾਤਿ ਪਦੀਪੁਜ੍ਜਲਨਹੇਤੁਨਾ ਸਹੇਵ. ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਹੇਤੁ, ਏਵਂ ਸਤੀਪਿ ਸਮਕਾਲਤ੍ਤੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ‘‘ਏਤਂ ਮਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨ ਤਣ੍ਹਾਯਤਿ ਨ ਭਾਯਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਅਭਾਵਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਭਯਵਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਅਭਾਵਾ.

ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਵਿਸਯਂ ਵਿਯ ਕਰਣੇਨ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ. ਸਾਮਿਸਸੁਖਸ੍ਸ ਅਨੇਕਦੁਕ੍ਖਾਨੁਬਨ੍ਧਭਾਵਤੋ, ਸੁਖਾਭਿਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਚ ਸੁਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋਯੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਮ ਅਗ੍ਗਿਸਨ੍ਤਾਪਸੁਖਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਧੂਮਦੁਕ੍ਖਾਨੁਞ੍ਞਾਤੋ ਵਿਯ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਪਤ੍ਥਨਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਬ੍ਬਲਗਹਣਿਕਾਦਯੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇ ਹਿ ਯਾਵ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਾਪਿ ਅਭੁਤ੍ਵਾ ਸਾਯਮਾਸਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਸੁਖਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤੋ ਸੁਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਤੋ ਤਂ ਸੁਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਨ, ਨ ਹਿ ਤਾਦਿਸਂ ਸੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕੋਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠੋ, ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਂ ਪਨ ਸਾਮਿਸਂ ਸੁਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠੋ. ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਂ ਸਾਮਿਸਂ ਸੁਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਕਾਯੋਤਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਕਾਯੋ, ਸੋ ਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਅਵਸਾਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਯਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਾਵ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਕਾਯੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਪਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਵੇਦਨਾਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਪਠਮਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਤੋ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਮਤ੍ਥਂ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਵੇਦਨਾ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਾਨਿ ਤਮੇਵ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਸਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯਾਵ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਸ੍ਸਾਪਿ ਪਠਮਵਯੋ. ਪਣ੍ਣਾਸਵਸ੍ਸਕਾਲੇਤਿ ਪਠਮਵਯਤੋ ਯਾਵ ਪਞ੍ਞਾਸਵਸ੍ਸਕਾਲਾ, ਤਾਵ ਠਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਡ੍ਢਿਹਾਨਿਯੋ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਮਨ੍ਦਾਤਿ ਮੁਦੁਕਾ ਅਤਿਖਿਣਾ. ਤਦਾਤਿ ਅਸੀਤਿਨਵੁਤਿਵਸ੍ਸਕਾਲੇ. ਤਥਾ ਚਿਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੇਪਿ. ਭਗ੍ਗਾ ਨਿਤ੍ਤੇਜਾ ਭਗ੍ਗਵਿਭਗ੍ਗਾ ਦੁਬ੍ਬਲਾ. ਹਦਯਕੋਟਿਂਯੇਵਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਵਤ੍ਥੂਸੁ ਅਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਖੀਣਤ੍ਤਾ ਕੋਟਿਭੂਤਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂਯੇਵ. ਯਾਵ ਏਸਾ ਵੇਦਨਾ ਵਤ੍ਤਤਿ.

ਵਾਪਿਯਾਤਿ ਮਹਾਤਲ਼ਾਕੇਨ. ਪਞ੍ਚਉਦਕਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਉਦਕਸ੍ਸ ਪਵਿਸਨਨਿਕ੍ਖਮਨਮਗ੍ਗੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਤਤੋ ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਸਨ੍ਦਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ.

ਪਠਮਂ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇਤਿਆਦਿ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ. ਇਮਂ ਵੇਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਇਮਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਵੇਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ.

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸਤੋ. ‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਾਦਾਨਾ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰੋ ਕਤੋ. ਪਰਲੋਕਵਸੇਨ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਵੇਦਨਾਨਂ ਸੀਤਿਭਾਵੋ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖਾਰਦਰਥਪਰਿਲ਼ਾਹਭਾਵੋ, ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਵਤ੍ਤਿ…ਪੇ… ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਧਾਤੁਸਰੀਰਾਨੀਤਿ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਸਙ੍ਖਾਤਧਾਤੁਸਰੀਰਾਨਿ. ਸਰੀਰੇਕਦੇਸੇ ਹਿ ਸਰੀਰਸਮਞ੍ਞਾ.

ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਪਾਕਾਤਿ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਪਾਕਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਾਕੋ, ਪਚਨਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਦੇਵ ਪਾਚਨਵਸੇਨ ਆਵਸਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਆਵਾਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਵਾਸਤੋ. ਅਵਿਗਤਵੂਪਸਮਂ ਸਙ੍ਖਰਿਤਂ ਕੁਮ੍ਭਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤੋ ਛਾਰਿਕਾਯ ਸਤਿ ਪਿਧਾਨਵਸੇਨ ਠਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਠਪਨਂ ਪਨ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਸਿਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਸ ਪਦੇਸਭੂਤਤਾਯ ਆਬਦ੍ਧਾ ਅਵਯਵਾ ‘‘ਕੁਮ੍ਭਕਪਾਲਾਨੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ, ਨ ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਾਨਿ. ਅਵਯਵਮੁਖੇਨ ਹਿ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਪਾਲਸਮੁਦਾਯੋ ਹਿ ਘਟੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮੁਖਵਟ੍ਟਿਯਾ ਏਕਬਦ੍ਧਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਵਸਿਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਵਿਸੇਸਉਣ੍ਹਭਾਵਾਪਗਤਾ ਘਟਕਾਰਾਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ. ਆਦਿਤ੍ਤ…ਪੇ… ਤਯੋ ਭਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਭਾਵਤੋ. ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰੋ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਵਾਸਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਏਵਂ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕੋਪੇਸ ਭਵਤ੍ਤਯਂ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕੁਮ੍ਭਕਾਰੋ ਵਿਯ ਯੋਗਾਵਚਰੋ’’ਤਿ. ਨੀਹਰਣਦਣ੍ਡਕੋ ਵਿਯ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਭਵਤ੍ਤਯਪਾਕਤੋ ਨੀਹਰਣਤੋ. ਸਮੋ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਤਲਂ ਸਬ੍ਬਵਿਸਮਾ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤੋ.

‘‘ਆਦਾਨਨਿਕ੍ਖੇਪਨਤੋ, ਵਯੋਵੁਦ੍ਧਤ੍ਥਙ੍ਗਮਤੋ, ਆਹਾਰਮਯਤੋ, ਉਤੁਮਯਤੋ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋ, ਕਮ੍ਮਜਤੋ, ਧਮ੍ਮਤਾਰੂਪਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੦੬) ਇਮੇਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਰੂਪਸਤ੍ਤਕਂ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮ. ‘‘ਕਲਾਪਤੋ, ਯਮਕਤੋ, ਖਣਿਕਤੋ, ਪਟਿਪਾਟਿਤੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਉਗ੍ਘਾਟਨਤੋ, ਮਾਨਸਮੁਗ੍ਘਾਟਤੋ, ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੧੭) ਇਮੇਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਅਰੂਪਸਤ੍ਤਕਂ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਇਮਂ ਰੂਪਸਤ੍ਤਕਂ ਅਰੂਪਸਤ੍ਤਕਞ੍ਚ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਦਿਪਿ ਅਰਹਤੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਸਬ੍ਬਭਵੇਹਿਪਿ ਉਦ੍ਧਟੋ, ਯਾਵ ਪਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਾਵ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸੁਗਤਿਭਵੇ ਠਿਤੋਯੇਵਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ‘‘ਚਤੂਹਿ ਅਪਾਯੇਹਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਖੀਣਾਸਵੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਵੂਪਸਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਹੇਤੁਤੋ ਹੇਤ੍ਥ ਪਰਿਲ਼ਾਹਵੂਪਸਮਸ੍ਸ ਉਪਸਮਭਾਵੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਉਣ੍ਹਕੁਮ੍ਭਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਦਸ੍ਸਨਮ੍ਪਿ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਸਰੀਰਾਨੀਤਿ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਰੂਪਕਲਾਪੇ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਪਨ ਵਚਨਂ. ਅਨੁਯੋਗਾਰੋਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਕਾਯਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਯਮਾਨੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਅਪਿ ਨੁ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਹਂ ਕਾਤੁਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਨੁਯੋਗਾਰੋਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਵਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਯੋਗਂ ਆਰੋਪੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਾਵ ਯਥਾਰਦ੍ਧਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਸਿਯਾ ਸਮ੍ਭਵੋ, ਨਾਸਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਸਨ੍ਤੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨੇ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ. ਥੇਰਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ ਆਲਪਿਤਤ੍ਥੇਰਾਨਂ. ਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸਮ੍ਪਹਂਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦਨਤੋ. ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯਨਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਅਸਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਹਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ. ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਨਿਚ੍ਛਯਾਕਾਰਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੋਕ੍ਖਞ੍ਚ. ਤੇਨਾਹ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਦ੍ਦਹਥ ਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ. ਸਦ੍ਧਾਸਹਿਤਞ੍ਹਿ ਨਿਚ੍ਛਯਾਕਾਰਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਨ੍ਤੋਤਿ ਪਰਿਯਨ੍ਤੋ. ਪਰਿਤੋ ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ.

ਪਰਿਵੀਮਂਸਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.