੪. ਕਲ਼ਾਰਖਤ੍ਤਿਯਵਗ੍ਗੋ

੧. ਭੂਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੧. ਅਜਿਤਮਾਣਵੇਨਾਤਿ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਬਾਵਰਿਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਰਿਚਾਰਕੇਸੁ ‘‘ਅਜਿਤੋ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੇਨ ਮਾਣਵੇਨ. ਸਙ੍ਖਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾ, ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਚ੍ਚਾ ਖੀਣਾਸਵਾ. ਸੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਮੇਨ ਤੇ ਸੇਕ੍ਖਾ. ਤੇ ਪਨ ਕਾਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ ਅਨੇਕਸਹਸ੍ਸਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਮਗ੍ਗਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਨ ਵਸੇਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਨ ਸਤ੍ਤਜਨਤੋ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਤ ਜਨੇ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਸਂਕਿਲੇਸਵਜ੍ਜਂ, ਤਤੋ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਨੇਯ੍ਯਲੋਕਂ ਨਿਪਾਤਿ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਨਿਪਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਨੇਪਕ੍ਕਂ, ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਨੇਪਕ੍ਕਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਨਿਪਕੋ’’ਤਿ.

‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਹਾਯ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ‘‘ਕਥਂ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਨੁ ਖੋ ਸਤ੍ਥੁ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਨ ਵਿਰੋਧੇਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਸੁਜਾਨਨੀਯਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਨਾ ਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਕਙ੍ਖਾ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਤਿ. ਪਹੀਨਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਹਿ ਮਹਾਥੇਰੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਅਸ੍ਸਜਿਮਹਾਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇਯੇਵ, ਵਿਚਿਨਨਭੂਤਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸਦਿਸਂ ਪਨੇਤਂ ਵੀਮਂਸਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਤ੍ਤਂ ਆਦਾਯ ਚਰਨ੍ਤੋਤਿ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਭਾਵੇਨ ਵਾ ਮਮ ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵਾਰਂ ਆਦਾਯ ਚਰਨ੍ਤੋਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਸਙ੍ਖਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਉਪਟ੍ਠਾਸੀਤਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਕਰਣਤਾ ਪਟਿਭਾਸਿ. ‘‘ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਾਠੋ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਂ ‘‘ਭੂਤਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਨ ਸਮੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਪਾਠੋ ਏਵ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਸਮਿਤਾਪੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਵਸਾ ਪਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਆਹਾਰਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁਕਂ. ਸੇਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਕਥਿਤਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਨਿਰੋਧਵਾਰੇਪਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਤਿ ਕਰਣੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਵਿਰਾਗਾ ਨਿਰੋਧਾਤਿ ਕਰਣੇ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਕਾਰਣਵਚਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਾਯ. ਭੂਤਮਿਦਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ ਸਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਚ੍ਚਭਾਸਿਤਂ ਜਿਨਵਚਨਮੇਵ ਕਰੋਨ੍ਤੋ.

ਭੂਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਕਲ਼ਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੨. ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਜਾਤਿਸਮੁਦਾਗਤਂ. ਨਿਵਤ੍ਤੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਟ੍ਟਸੋਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸੋਤਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧੋ, ਤਂ ਅਵਿਸਹਨ੍ਤੋ ਅਨੁਸੋਤਮੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਪਰਿਕ੍ਲੇਸਵਿਧਮੇ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਸੋ. ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਨਂ ਨਾਮ ਕਾਮੇਸੁ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਯੋ ਮਗ੍ਗੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਾਵਕਪਾਰਮੀਞਾਣਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਾਧਿਗਮੇਨ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਯਾ ਅਸ੍ਸਾਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਗ੍ਘਾਟਿਤਾਤਿ ਵਿਵਟਾ, ਵੂਪਸਮਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਭਾਵਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬੇਮਤਿਕਤਂ.

ਨ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਾਨਕਂ ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾ. ਕੇਨਚੀਤਿ ਕੇਨਚਿਪਿ ਕਾਰਣੇਨ. ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਾਨਕਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਖਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਭਵਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਹਕਾਰਿਤਾਯਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਖਯਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਨਿਰੋਧਾ. ਖੀਣਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਖੀਣੇ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧੇਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਜਾਤਿਯਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਯੇ. ਜਾਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਫਲਂ ਖੀਣਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਆਪਾਦਿਤਨ੍ਤਿ. ਵਿਦਿਤਂ ਞਾਤਂ. ਆਜਾਨਾਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗੇਹਿ ਞਾਤਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੋ. ਤਦੁਪਚਾਰੇਨ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਇਧ ‘‘ਅਞ੍ਞਾ’’ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ.

ਮੇਤਿ ਮਯਾ. ਅਞ੍ਞਾਸਿ ਆਕਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤਾਚਾਰਂ ਜਾਨਾਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਭਗਵਤਾ. ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਨੁਮੋਦਿਤਂ ਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਕਤਭਾਵਤੋ.

ਅਯਮਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ ਅਯਂ ਵੇਦਨਾ ਅਸ੍ਸ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਵਿਸਯੋ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚਾਪੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਸੁਖਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਞਾਣਸੁਖਾ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਕੋਟਿਯਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬਾਵ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨਾਮ. ਸੁਖਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋਪਿ ਹਿ ਸੁਖਪੀਤਿਯਾ ਫਰਣਤਾਯ ਸੁਖਾਤਿ ਤਿਕ੍ਖਮਤ੍ਤੇਨ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਵਿਪਰਿਣਾਮਤੋ ਅਭਾਵਾਧਿਗਮੇਨ ਸੁਖਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣਮਤ੍ਤੇਨ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨਿਯਂ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੁਖਕਾਮੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਿਤਿਕ੍ਖਤਿ. ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਤ੍ਥੁਕਾਨਞ੍ਹਿ ਸੁਖਵੇਦਨੁਪਰਮੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਯੋਗੇਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਥਾਚਾਹ ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨਿਯਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੁਪਰਮੋ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ ਏਵਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯੋਗਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮੇਨ ‘‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾਯ ਜਾਨਨਭਾਵੋ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਵਬੁਜ੍ਝਨਂ ਸੁਖਂ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਪਿ ਵੇਦਨਾ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਂ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸੁਖੁਮਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ. ਯਥਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਤੋ ਚ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਵਬੋਧੋ ਪਰਮਂ ਸੁਖਂ. ਤੇਨਾਹ –

‘‘ਯਤੋ ਯਤੋ ਸਮ੍ਮਸਤਿ, ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਂ;

ਲਭਤੀ ਪੀਤਿਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਅਮਤਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੭੪);

ਅਞ੍ਞਾਣਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਅਜਾਨਨਭਾਵੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਵੇਦਨਾਯ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਸਮ੍ਮਾ ਵਿਭਾਗਜਾਨਨਸਭਾਵੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ. ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਞਾਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਪਸਤ੍ਥਾਕਾਰਾ, ਯਤੋ ਸਾ ਇਟ੍ਠਾ ਚੇਵ ਇਟ੍ਠਫਲਾ ਚਾਤਿ. ਅਜਾਨਨਭਾਵੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਿਦਿਤੋ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਵਿਦਿਤਨ੍ਤਿ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰੋ ਕਤੋ, ਤਂ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਵੇਦਨਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਜਾਨਨੇਤਿ ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਜਾਨਨੇ. ਅਞ੍ਞਾਸੀਤਿ ਕਦਾ ਅਞ੍ਞਾਸਿ? ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਦੇਸਨਾਕਾਲੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਪਟਿਵੇਧਕਾਲੇਤਿ ਪਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ ਹਿ ਵੇਦਨਾ ਇਧ ਥੇਰੇਨ ਦੇਸਿਤਾਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵਜਾਨਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ. ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਸੁ ਤਣ੍ਹਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੋਤਿ ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ ਦੁਕ੍ਖਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵੇਦਯਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ. ਞਾਤਮਤ੍ਤੇਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਵਬੁਜ੍ਝਨਮਤ੍ਤੇ. ਤਣ੍ਹਾ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

ਕਥਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦੇਸੁ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾ. ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਚੇਤਂ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇਨ ਕਰਣਵਚਨੇਨ ਅਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਕਤਰੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖੇਨਾ’’ਤਿ. ਕਰਣਤ੍ਥੇਪਿ ਵਾ ਏਤਂ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਨਿਵੇਸੋਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਰਮ੍ਭੋ. ਬਹਿਦ੍ਧਾਧਮ੍ਮਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯੇਵ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ. ਤੇਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇ. ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਓਤਾਰੇਤੀਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ ਓਤਾਰੇਤਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਓਤਾਰੇਤੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਕ੍ਕੇ. ਤੇਸਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਕਾਲੇਤਿ ਤੇਸਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਾਲੇ.

ਸਬ੍ਬੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਖਯਾ. ਕਾਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਬ੍ਬਤਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਾਨਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਖੀਯਨ੍ਤਿ, ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਪਨ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਥੇਰੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਰਹਤ੍ਤਪਤ੍ਤਿਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਸਵਾ ਨਾਨੁਸ੍ਸਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਰੂਪੇ ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਂ ਤਦਨੁਗਤਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਞ੍ਚ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾ ਆਸਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਏਵ ਵਣਤੋ ਯੂਸਂ ਵਿਯ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਸੇਸਵਾਰੇਸੁ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਵ ‘‘ਆਸਵਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਆਸਵਸਦ੍ਦੋ. ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਵਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਓਮਾਨਪਹਾਨਂ ਕਥਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨ ਆਸਵੇਸੁ ਸਮੁਦਾਯੁਪਲਕ੍ਖਣਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਸੇਯ੍ਯਮਾਨਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਵਿਨਾ ਹੀਨਮਾਨਂਯੇਵ ਪਜਹਤਿ. ਪਜਾਨਨਾਤਿ ‘‘ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪਜਾਨਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਸਰੂਪਭੇਦਤੋਪੀਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਿਮਾਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋਪਿ. ਇਦਂ ਭਗਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਚ ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ.

ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਯ ਏਵਾਤਿ ਯਥਾਨਿਸਿਨ੍ਨਾਯ ਏਵ, ਅਵੁਟ੍ਠਿਤਾਯ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਥੋਮਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਕੁਸਲਾਨਂ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਾਦੀਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਪਸਂਸਨਤ੍ਥਂ ਉਕ੍ਕਂਸਨਤ੍ਥਂ. ਧਮ੍ਮਥੋਮਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਸਂਸਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਪੀਤਿ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਾਦਯੋ ਭਿਕ੍ਖੂਪਿ. ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ. ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਸੀਲਾਦਿਅਤ੍ਥੇ. ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ.

ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਭਗਵਤੋ. ਆਨੁਭਾਵਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ‘‘ਦਿਵਸਞ੍ਚੇਪਿ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਨਨ੍ਤਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਂ. ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਥੇਵ ਥੋਮੇਸ੍ਸਾਮਿ ‘‘ਸਾ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤੇਸੀਤਿ ਏਵਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਨ ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਦੇਸਨਾਯ ਚਿਨ੍ਤਿਤਾਕਾਰੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਕਜ੍ਝਾਸਯਾਯਾਤਿ ਸਮਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾਯ. ਮਤਿਯਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ. ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਅਗ੍ਗਾਤਿ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਗੁਣਤੋ ਏਵਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਗੁਣਤੋ ਪਾਕਟਂ ਪਞ੍ਞਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸਾਵਕੇਹਿ ਸੇਟ੍ਠਭਾਵੇ ਠਪੇਤੁਕਾਮੋ. ਚਿਤ੍ਤਗਤਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਰਿਣਾਮਨੇਨ ‘‘ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਕਾਯਸਮਾਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ. ਕਥਂ ਪਨ ਕਾਯੋ ਦਨ੍ਧਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕੋ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਨਗਤਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਮਾਨਗਤਿਕੋ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਕਾਯਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰਿਣਾਮਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਥਾ ਕਾਯੇਨ ਸਮਾਨਗਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਤਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਖਣੇਨ ਅਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਦਨ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਰੂਪਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਖਣੇਨ ਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ‘‘ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਵਿਯ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਪਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਦਨ੍ਧਗਤਿਕਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ ਯਾਵ ਇਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਾਵ ਕਾਯਗਤਿਅਨੁਲੋਮੇਨੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਯਗਤਿਯਾ ਪਰਿਣਾਮਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ‘‘ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਪਗੇਵ ਸੁਖਲਹੁਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ ਅਭਾਵਿਤਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਵਿਯ ਦਨ੍ਧਂ ਅਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਲਹੁਕਤਿਪਯਚਿਤ੍ਤਵਾਰੇਹੇਵ ਇਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਤਿ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਰੂਪਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ.

ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾਨੁਰੂਪਮੇਵ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾਯ ਕਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਭਗਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਯਾ ਅਵਿਦਿਤਂ ਅਪਸ੍ਸਂ. ਆਸਯਜਾਨਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਗਹਿਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਤ੍ਥੁ ਅਜ੍ਝਾਸਯਜਾਨਨਤ੍ਥਂ. ਦੁਤਿਯਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਪਠਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਨੁਮੋਦਿ ਦੁਤਿਯਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨੇਵ ਪਠਮਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਭਾਵਤੋ.

ਏਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ ਏਤਂ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਨਂ ਅਹੋਸਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਕਲ਼ਾਰਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ. ਧਮ੍ਮੇ ਦਹਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ, ਸਾਵਕਪਾਰਮੀਞਾਣਂ, ਸਾਵਕਵਿਸਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਦਹਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਜਿਤੇ ਕਤ੍ਵਾ ਠਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਗਤਿਕਮੇਵ ਵਿਸਯੇ. ਗੋਚਰਧਮ੍ਮੇਤਿ ਗੋਚਰਭੂਤੇ ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇ.

ਕਲ਼ਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੩. ਞਾਣਮੇਵ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵਤੋ. ਚਤੂਸੂਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਬੋਧਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਞਾਣੇਸੁ. ਪਠਮਨ੍ਤਿ ‘‘ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ, ਯੇਨ ਧਾਰਣਪਰਿਚਯਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਸਨ੍ਨਿਚਯਞਾਣਮਯਂ ਸਵਨਮਯਂ ਨਾਮਤ੍ਵੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਭਾਵਤੋ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਞਾਣਂ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂਤ੍ਵੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਜਰਾਮਰਣਸੀਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਜਰਾਮਰਣਵਨ੍ਤੋਵ ਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ. ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਇਮਸ੍ਸ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਹੇਤੁ ਅਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯੇਨਪਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ. ਮਗ੍ਗਞਾਣਮੇਵ ਪਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯਨਸਦਿਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਞਾਣਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਕਾਲਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਭੂਤੇਨ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦਿਟ੍ਠੇਨ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਦਿਤੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਤਥੇਵ ਵਿਦਿਤੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਿਦਿਤਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਤ੍ਤਂ ਮਹਾਉਪਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨਾ’’ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਦਿਤੇਨਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਪਾਕਟਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ. ਅਕਾਲਿਕੇਨਾਤਿ ਨ ਕਾਲਨ੍ਤਰਵਿਪਾਕਦਾਯਿਨਾ. ਪਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਤੇਨ. ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨਾਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਯੋਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯਂ ਨੇਤੀਤਿ ਅਤੀਤੇ ਚ ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਨਯਂ ਨੇਤਿ ਹਰਤਿ ਪੇਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯਨਸਦਿਸਂ ਕਤਂ ਤਂਮੂਲਕਤ੍ਤਾ. ਅਤੀਤਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਨਯਨਸਦਿਸਂ ਕਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇਨ ਪਨ ਨਯਂ ਨੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਤੇਨ ਨਯਂ ਨੇਤਿ. ਤਂ ਆਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੇ ਖੋ ਕੇਚੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਯਨੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਨਯਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਇਮਿਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਵਿਧਂ ਪਨ ਮਗ੍ਗਫਲਞਾਣਂ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਯ ਮੂਲਕਾਰਣਂ, ਨ ਨਯਨਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਵਿਧੇਨ ਞਾਣਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਞਾਤਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਫਲਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਯਨਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਤੇਨ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੋਗੇਨ ਤਦਞਾਤੇਨਾਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਅਨੁਅਯੇਤਿ ਧਮ੍ਮਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਵਸੇਨ ਅਯੇ ਬੁਜ੍ਝਨਞਾਣੇ ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਦਿਟ੍ਠਾਨਯਨਤੋ ਅਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤਾਯ ਞਾਪਨਤੋ ਚ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨੁਗਮਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿ ਨਾਮ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ‘‘ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ.

ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਦੁਤਿਯਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੪. ਸਤ੍ਤਰੀਤਿ ਤ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਰ-ਕਾਰਾਦੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤ੍ਤਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਵਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥੋ ਸਤ੍ਤਰਿਸਦ੍ਦੋ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਰੁਚਿਵਸੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਭਣਨ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਾਣਕਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬਹੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਥ ਫਲਂ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਕਾਰਣਂ, ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯੋ ਠਿਤਿਸਭਾਵੋ, ਸੋਵ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ. ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ – ‘‘ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੪). ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤਿਕਾਰਣਤ੍ਤਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਠਿਤਿਯਾ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇ ਅਨ੍ਵਯਬ੍ਯਤਿਰੇਕਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਛਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ. ਖਯੋ ਨਾਮ ਵਿਨਾਸੋ, ਸੋਵ ਭੇਦੋਤਿ. ਵਿਰਜ੍ਜਨਂ ਪਲੁਜ੍ਜਨਂ. ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਂ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਾਦੀਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਯਥਾਭੂਤਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਧਾਪਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਦੁਤਿਯਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੫. ਦੇਸਨਂ ਓਸਾਪੇਸੀਤਿ ਯਥਾਰਦ੍ਧਕਥਂ ਠਪੇਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਿਯਾ ਭਿਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਉਪਰਿ ਕਥੇਤੁਕਾਮੋ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਦੇਸਨਾਵਾਰਂ ਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਓਕਾਸਦਾਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਹੋ ਏਸੋ ਸਤ੍ਤੂਪਲਦ੍ਧਿਯਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਸਤ੍ਤੂਪਲਦ੍ਧਿਵਾਦਪਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਜੀਵੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਦੀਪਕਪਦਵਸੇਨ. ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾਦੋ. ਦਿਟ੍ਠਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਨ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਵਾਸੋ’’ਤਿ. ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਅਨਞ੍ਞੇ ਸਰੀਰਜੀਵਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ. ‘‘ਜੀਵੋ’’ਤਿ ਚ ਜੀਵਿਤਮੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਵਟ੍ਟਂ. ਨਿਰੋਧੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਆਪਾਦੇਨ੍ਤੋ. ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋਤਿ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਾਪਨੇਨ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ. ਤਦੇਤਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਨਿਰੋਧੇਤਬ੍ਬਂ ਵਟ੍ਟਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਅਯਂ ਸਤ੍ਤੋ ਵਿਨਾਸਂ ਅਭਾਵਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਹਿਤਾਕਾਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਚ੍ਚਭਾਵੇ ਸਤਿ. ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸਾਤ੍ਥਕੋ ਨ ਹੋਤਿ.

ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਰੀਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਵਟ੍ਟੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਅਸਮਾਹਿਤਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਵਸੇਨ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਚ ਪਜਹਿਤਬ੍ਬਾਪਜਹਨਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਵਿਸੂਕਮਿਵਾਤਿ ਕਣ੍ਡਕੋ ਵਿਯ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਨਨੁਵਤ੍ਤਕੋਵ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਰੋਧੋਪਿ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਨਧਮ੍ਮਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤੋ. ਵਿਰੂਪਂ ਬੀਭਚ੍ਛਂ ਫਨ੍ਦਿਤਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਂ. ਪਣ੍ਣਪੁਪ੍ਫਫਲਪਲ੍ਲਵਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਤਾਲੋ ਏਵ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁ ‘‘ਅਸਿਵੇ ਸਿਵਾ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਤਾਲਵਤ੍ਥੁਕਤਾਨੀ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਵਤ੍ਥੁਭੂਤਤਾਯ ਤਾਲੋ ਵਿਯ ਕਤਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮਤ੍ਥਕਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਲੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਨੁਅਭਾਵਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸਂ.

ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਦੁਤਿਯਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੬. ਇਤਿ ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਵਾ. ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਚੇਵ ਜਰਾਮਰਣਸਾਮਿਕਸ੍ਸ ਚ ਖਣਵਸੇਨ ਯੋ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਅਵਿਸਾਰਦਧਾਤੁਕੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ਅਚ੍ਛੇਕਤਾਯ ਮਙ੍ਕੁਭਾਵੇਨ ਜਾਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ.

ਦੁਤਿਯਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਨਤੁਮ੍ਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੭. ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਨ੍ਤਿ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਤਨਿਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਮੇਵ ਪਨੇਤਨ੍ਤਿ ਯਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਤਨਿਯਤਾ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਦਿ ਨ ਅਤ੍ਤਨਿਯਂ, ਪਰਕਿਯਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਾਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਨਯਿਦਂ ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਕਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਰੀਰਂ ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮਮੇਵ ਨ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਕਾਯੋ ਵੇਦਨਾਸਭਾਵੋ. ਪਚ੍ਚਯਵੋਹਾਰੇਨਾਤਿ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰੇਨ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਵਚਨਂ. ਪੁਰਿਮਲਿਙ੍ਗਸਭਾਗਤਾਯਾਤਿ ‘‘ਪੁਰਾਣਮਿਦਂ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪੁਰਿਮਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਸਭਾਗਤਾਯ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਭਿਮੁਖੇਹਿ ਸਮੇਚ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਅਭਿਸਞ੍ਚੇਤਯਿਤਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਚੇਤਯਿਤਂ ਪਕਪ੍ਪਿਤਂ, ਪਵਤ੍ਤਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚੇਤਨਾਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਚੇਤਨਾਹੇਤੁਕੋ. ਵੇਦਨਿਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਹਿਤਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਵੇਦਨਾਯ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵੇਦਨਿਯਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ.

ਨਤੁਮ੍ਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੮. ਯਞ੍ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਟ੍ਠਾਨੇ. ਤੇਨ ਚੇਤਨਾਯ ਵਿਯ ਪਕਪ੍ਪਾਨਾਨੁਸਯਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂਯੇਵ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਕਾਮਂ ਤੀਸੁਪਿ ਪਦੇਸੁ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥੋ ਪਨ ਚੇਤਨਾਦੀਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚੇਤਯਨਪਕਪ੍ਪਨਾਨੁਸਯਨਰੂਪੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠਟ੍ਠੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਗਹਿਤਾ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਧਾਰਣਮੇਤਨ੍ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪਾ ਗਹਿਤਾ ਯਥਾਰਹਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਟ੍ਠਸੁਪਿ ਹਿ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ, ਤਤ੍ਥ ਚਤੂਸ੍ਵੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋਤਿ. ਕਾਮਂ ਅਨੁਸਯਾ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੁਪਿ ਅਨੁਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵ, ਅਕੁਸਲੇਸੁ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾਤਿ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਚੇਤਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਹਜਾਤਕੋਟਿਯਾਤਿ ਇਦਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ਅਨੁਸਯਾਵ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਅਨਾਗਤਾ ਏਵ ਹਿ ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ‘‘ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਠਿਤਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚੇਤਨਾਪਕਪ੍ਪਨਾਨੁਸਯਸਞ੍ਞਿਤੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੋਤਿ. ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਫਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾਵਸੇਨ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹੇਤਿ. ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਤਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਵਿਰੁਲ਼੍ਹੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਪਚਿਤਭਾਵੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਂ ਜਵਾਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰੇਤਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਹਿ ਕਮ੍ਮਚੇਤਨਾਹਿ ਲਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾਯ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਲਦ੍ਧਪਤਿਟ੍ਠਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਮੂਲਞ੍ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮੂਲੇ ਜਾਤੇ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਨ੍ਤਂ ਅਨਨ੍ਤਰੇ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਦੇਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ.

ਤੇਭੂਮਕਚੇਤਨਾਯਾਤਿ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਯ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਕ੍ਖਣੋਤਿ ਇਧ ਪਵਤ੍ਤਨਕ੍ਖਣੋ ਜਾਯਮਾਨਕ੍ਖਣੋ. ਨ ਜਾਯਮਾਨਕ੍ਖਣੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਕ੍ਖਣੋ ਨ ਕੇਵਲਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਕੋਟਿਯਾਤਿ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਾਵੇਨ. ਤਦਿਦਂ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਸੁ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਸਹਜਾਤਕੋਟਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਵਿਪਾਕਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕੋਟਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਤਿ ਅਵਾਰਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯੋਵ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ.

ਪਠਮਦੁਤਿਯਵਾਰੇਹਿ ਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਵਾਰੇ ‘‘ਨੋ ਚੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਠਮਪਦੇ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਕਰਣਤੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪਗਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਸੂਤਿ ‘‘ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਸੁ.

ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ. ਏਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾਪਕਪ੍ਪਨਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ‘‘ਚੇਤੇਤੀਤਿ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਗਹਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਯੋ ਇਧੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਚਤਸ੍ਸੋਤਿ ਪਟਿਘਦ੍ਵਯਮੋਹਮੂਲਸਮਾਗਤਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾ. ਚਤੂਸੁ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੂਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਸੁ ਏਵ ਚਤੂਸੁ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੁ, ਇਤਰਾ ਪਨ ‘‘ਨ ਪਕਪ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤਾਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਵਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਨੋ ਚ ਪਕਪ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ. ‘‘ਨ ਪਕਪ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਸਹਜਾਤਕੋਟਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਅਨੁਸਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਠਾਨਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਰਿਮਸਦਿਸੋਵ ਪੁਰਿਮਨਯੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤ੍ਤਾ.

ਤਦਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਤਿ ਸਮਾਸਭਾਵਤੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਲੋਪੋ, ਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਦ-ਕਾਰਾਗਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਦਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਦਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਮਾਸਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਤਤਿਯਵਾਰੇ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਥਿਤਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਨੁਸਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਭੇਦਨਤੋ. ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਕਰਣਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵੇਦਨਾਦੀਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਭਾਵਤੋ. ਨਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਅਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਟਨਤੋ ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਾਨਿ ਫਲਾਨਿ, ਤਦੁਭਯਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ. ਪੁਨਬ੍ਭਵਸੀਸੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਵਾ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਕੋ ਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ. ਭਵਜਾਤੀਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦੁਤਿਯਭਵਸ੍ਸ ਤਤਿਯਭਵੇ ਜਾਤਿਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਮ੍ਪਰਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਗਹਣੇਨ ਪਨ ਨਾਨਨ੍ਤਰਿਯਤੋ ਕਮ੍ਮਭਵੋ ਗਹਿਤੋ, ਜਾਤਿਹੇਤੁਫਲਸਿਦ੍ਧਿਪੇਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਨੋ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੇਤੇਤਿ ਨੋ ਚ ਪਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਦੁਤਿਯਨਯੇ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਯੂਹਨਂ, ਪਕਪ੍ਪਨਞ੍ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਭਵੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਅਨੁਸਯਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚੇਤਨਾਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਾ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਚੇਪਿ, ਤਦਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਾਦਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕੋਟਿਯਾ ਅਨੁਸਯਿਤਕਿਲੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਨ ਚੇਤੇਤਿ ਪਕਪ੍ਪੇਤਿ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਨਯੋ ਨ ਗਹਿਤੋ ਚੇਤਨਂ ਵਿਨਾ ਪਕਪ੍ਪਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ.

ਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੯. ਦੁਤਿਯਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੯. ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਕੋ ਸਨ੍ਧੀਤਿ ਹੇਤੁਫਲਸਨ੍ਧਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਨ ਵਿਪਾਕਨਾਮਰੂਪਮੇਵਾਤਿ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਦੁਤਿਯਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧੦. ਤਤਿਯਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੦. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ. ਤੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਭਵਤ੍ਤਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਵਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਤ੍ਥਨਾ ਪਣਿਧਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਨਤਿ ਨਾਮ. ਆਗਤਿਮ੍ਹਿ ਗਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਅਭਿਮੁਖਂ ਗਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਆਗਤਿ, ਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਗਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਗਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਚੁਤੂਪਪਾਤੋਤਿ ਚਵਨਂ ਚੁਤਿ, ਮਰਣਂ. ਉਪਪਜ੍ਜਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਉਪਪਾਤੋ. ਚੁਤਿਤੋ ਉਪਪਾਤੋ ਪੁਨਰੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਵਤੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸਙ੍ਖਾਤੇ ਆਯਤਿਭਵੇ. ਏਕੋਵ ਸਨ੍ਧੀਤਿ ਏਕੋ ਹੇਤੁਫਲਸਨ੍ਧਿ ਏਵ ਕਥਿਤੋ.

ਤਤਿਯਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਲ਼ਾਰਖਤ੍ਤਿਯਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.