੩. ਉਪਨਿਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩. ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾਵ ਦਸ੍ਸਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਨ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਪਦਾਨਿ ਏਕਤ੍ਥਾਨੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤੇਪਿ ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਞਾਣਪ੍ਪਭਾਵਵਿਸਯਸ੍ਸ੍ਸ ਤਥਾਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਵਿਰੋਧਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਞ੍ਹਿ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਞਾਣਪ੍ਪਭਾਵਨ੍ਤਿ ਞਾਣਾਨੁਭਾਵੇਨ ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਵਿਸਯੋਭਾਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਞਾਣੇਨ ਵਿਵਟ੍ਟੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਚ ਜਾਨਨਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਜਾਨਤੋਤਿ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਞਾਣੇਨ ਜਾਨਤੋ, ਅਪਰਭਾਗੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਸ੍ਸਤੋ. ਜਾਨਤੋਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਵਾ ਨ ਜਾਨਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤਵਸੇਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਰੂਪਾਨਿ ਵਿਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਤੇਸਞ੍ਚ ਸਮੁਦਯਾਦਿਕੇ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਂ. ਸੋ ਪਨ ਤੇਸਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧੋ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਾਵੋ ਏਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੀਣਾਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਆਸਵਕ੍ਖਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਖੀਣਾਕਾਰਾਦੀਸੁ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋਤਿ ਕਿਲੇਸਵਙ੍ਕਕਾਯਵਙ੍ਕਾਦੀਨਂ ਪਹਾਨੇਨ ਉਜੁਭੂਤੇ ਸਵਿਪਸ੍ਸਨਾਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਦੇਵ ਹਿਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ. ਖਯਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਞਾਣਂ ‘‘ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾ’’ਤਿ ਖਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇ ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਮੇਵ ਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਨ ਅਞ੍ਞਾ ਅਰਹਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਗਾਥਾਯ ‘‘ਖਯਸ੍ਮਿਂ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਆਸਵੇ ਖੀਣੇ ਮਗ੍ਗੋ ਖਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਸਮਣੋਤਿ ਸਮਿਤਪਾਪੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਸੋ ਪਨ ਖੀਣਾਸਵੋ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ’’ਤਿ ਇਧ ਫਲਂ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਫਲਂ. ਏਤੇਨੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸਪਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਜਾਨਤੋ ਏਵ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਵਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਨਿਯਮੋ ਇਚ੍ਛਿਤੋ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਅਨਿਟ੍ਠਾਪਨ੍ਨੋਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਨਿਯਮਸ੍ਸ ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨੋ ਅਜਾਨਤੋ ਨੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋ ਪਨ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਆਸਵਕ੍ਖਯਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਿਕਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਨੋ ਅਜਾਨਤੋ, ਨੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ. ਤੇ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਕੇ ਪਨ ਤੇਤਿ? ‘‘ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੨੮) ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮; ਮ. ਨਿ. ੨.੧੦੧, ੨੨੭) ਏਵਮਾਦਿਵਾਦਾ. ਤੇਸੁ ਕੇਚਿ ਅਭਿਜਾਤਿਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਮਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਾਰਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਇਸ੍ਸਰਪਜਾਪਤਿਕਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ. ਤਯਿਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਂਸਾਰਾਦੀਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ. ਉਪਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਆਸਵਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਾਰਤੋ. ਇਮਿਨਾਤਿ ‘‘ਨੋ ਅਜਾਨਤੋ, ਨੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ. ਅਨੁਪਾਯੋ ਹੋਤਿ ਏਸ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਸ੍ਸ, ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ‘‘ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਅਨਿਯਮਵਚਨੇਨ ਅਨੁਪਾਯਪਟਿਸੇਧੋਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬੋਧਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਮੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬੋਧਿਤਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ਏਵਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਕਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਦਬ੍ਬਜਾਤਿਕੋਤਿ ਦਬ੍ਬਰੂਪੋ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਦ੍ਰਬ੍ਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦ੍ਰਬ੍ਯਂ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਨਾਦ੍ਰਬ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ. ਦਬ੍ਬਜਾਤਿਕੋ ਵਾ ਸਾਰਸਭਾਵੋ, ਸਾਰੁਪ੍ਪਸੀਲਾਚਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਨ ਖੋ ਦਬ੍ਬ ਦਬ੍ਬਾ ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੮੪). ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾਤਿ ਵਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਯੋ ਹਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਕਾਤੁਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਵਸ੍ਸਵਾਤਾਦਿਪਟਿਬਾਹਨਤ੍ਥਂ ਛਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ. ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਾਥਕਰਣਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਮਗ੍ਗਫਲਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਕਰਣੀਯਾਨਿ, ਤਤ੍ਥ ਦਕ੍ਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੫). ਏਵਂ ਜਾਨਤੋਤਿ ਏਵਂ ਵੇਜ੍ਜਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਜਾਨਨਹੇਤੁ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਪਚ੍ਚਯਾ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਆਸਵਾ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿਯੇਵ, ਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਖੋ…ਪੇ… ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ ਯੁਤ੍ਤਂ ਫਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਹੇਤੁਨੋ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

ਆਗਮਨਂ ਆਗਮੋ, ਤਂ ਆਵਹਤੀਤਿ ਆਗਮਨੀਯਾ, ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾ. ਖਯਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਖਯੇਤਿ ਪਨ ਵਿਸਯੇ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਸਵਕ੍ਖਯਸਙ੍ਖਾਤੇ’’ਤਿ. ਉਪਨਿਸੀਦਤਿ ਫਲਂ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਾਰਣਂ ਉਪਨਿਸਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ. ਸਾਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ. ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਵਿਵਟ੍ਟਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਅਸੇਸਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਰਾਗੋ, ਮਗ੍ਗੋ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ, ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਪਿ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਏਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯਾਵ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਤਾਵ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਤੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਤੋ ਪਰਂ ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸੇਸਭੂਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਭੂਤੋ ਚ ਯੋ ਯੋ ਸਭਾਵੋ ਯਥਾਸਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਜਾਨਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਜਾਨਨਂ. ਤਦੇਵ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਤ੍ਥੇਨ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚ ਗਹਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹਞਾਣਂ ਵਦਤਿ. ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਂ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦਿਕਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ. ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗੇਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਞਾਣਂ. ਸੋ ਹਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫.; ੪.੯੯; ੫.੧੦੭੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸੁਖਨ੍ਤਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਸਹਿਤਸੁਖਂ. ਦਰਥ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਕਿਲੇਸਦਰਥਸ੍ਸ ਪਟਿਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਂ. ‘‘ਸੁਖਂਪਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਉਪਨਿਸਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਸੁਖਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸ੍ਸ ਸੁਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੬੬;੩.੩੫੯; ਅ.ਨਿ. ੧.੩.੯੬) ਵੁਤ੍ਤਅਪ੍ਪਨਾਸੁਖਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਬਲਵਪੀਤੀਤਿ ਫਰਣਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪੀਤਿ. ਤਾਦਿਸਾ ਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਸੁਖਸਮਾਧੀਹਿ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨੀਵਰਣਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨ੍ਤੀ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਰਥਂ ਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਾ ਹਿ ਦਰਥਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਬ੍ਬਲਪੀਤੀਤਿ ਤਰੁਣਪੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਾ ਹਿ ਬਲਵਪੀਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਸਦ੍ਧਾਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਾਨਂ ਕਮ੍ਮਫਲਸ੍ਸ ਚ ਸਦ੍ਦਹਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਸਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯੇ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਏਕਵਾਰਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਅਪਰਾਪਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਸਦ੍ਧਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਪਮੁਦਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਸਾ ਹਿ ਦੁਬ੍ਬਲਪੀਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਚ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਜਰਾਮਰਣਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ, ਸੋਕਾਦਯੋ ਚਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਤਦੁਭਯਸ੍ਸਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤੋ ਪਠਮੋ ਏਵਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲਾਨਿ ਸਦ੍ਦਹਤਿ, ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ ਚ ਪਸਾਦਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਞ੍ਹਿ ਅਪਰਾਪਰਸਦ੍ਧਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ‘‘ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਯ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸਦ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੇ ਸਦ੍ਧਂ ਪਟਿਲਭਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੧). ਸਵਿਕਾਰਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਕਾਰੇਨ ਸਵਿਕਾਰਾ ਖਨ੍ਧਜਾਤਿ ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨ. ਜਾਤਿਯਾ ਪਨ ਅਸਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਾ ਹਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਕਮ੍ਮਭਵੋਤਿ ਕਮ੍ਮਭਵਾਦਿਕੋ ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਕਮ੍ਮਭਵੋ. ਸੋ ਹਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਏਤੇਨੁਪਾਯੇਨਾ’’ਤਿ. ਸੇਸਪਦਾਨੀਤਿ ਉਪਾਦਾਨਾਦਿਪਦਾਨਿ. ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਪਕ੍ਖਿਕਤ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਂ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਪਠਮਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਨਂ. ਸੋ ਹਿ ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਤੀਤਿ ਤਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦੂਪਨਿਸੋ ਵਿਰਾਗੋਤਿ ‘‘ਵਿਰਾਗੋ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਕੇਨ ਉਦਕੇਨ ਵਿਦਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਗਤਪਦੇਸੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਦਰੋ. ਨਿਤਮ੍ਬੋਤਿਪਿ ਉਦਕਸ੍ਸ. ਯਥਾ ਨਿਨ੍ਨਂ ਉਦਕਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਥਾ ਨਿਵਤ੍ਤਨਭਾਵੇਨ ਨਦੀਕੁਞ੍ਛੋਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਹੇਮਨ੍ਤਗਿਮ੍ਹਉਤੁਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠ ਮਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਥਵੀਵਿਵਰੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਦਰੋ. ਖੁਦ੍ਦਿਕਾ ਉਦਕਵਾਹਿਨਿਯੋ ਸਾਖਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸਾਖਾ, ਖੁਦ੍ਦਕਾ ਸੋਬ੍ਭਾ ਕੁਸੁਬ੍ਭਾ ਓ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਉ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਏਵਮੇਵ ਖੋਤਿਆਦਿ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਪਨੀਤਾਯ ਉਪਮਾਯ ਉਪਮੇਯ੍ਯੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦਨਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਬ੍ਬਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਚਿਰਂਤਨਕਾਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਚੁਰਜਨੇਹਿ ਦੁਪ੍ਪਜਹਨਤੋ ‘‘ਪਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਲੋਕਤ੍ਤਯਾਭਿਬ੍ਯਾਪਨਤੋ ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਤੋ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇਘਸਦਿਸਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇਘੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਥਾ ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਟ੍ਟਂ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚ ਕਨ੍ਦਰਾਦਿਸਦਿਸਾ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਏਕਰਸਤ੍ਤਾ, ਹਾਨਿਵੁਦ੍ਧਿਅਭਾਵਤੋ ਚ ਸਾਗਰਸਦਿਸਾਤਿ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ.

ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਨਾਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਉਪਰਿਪਬ੍ਬਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ…ਪੇ… ਵਸ੍ਸਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਹੀਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮਤ੍ਥਨਂ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਭਿਲਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵੁਟ੍ਠਿਤੇਮਨਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ‘‘ਸ੍ਨੇਹੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਗਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤਕਾਲੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਉਪਮਾਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਕਤਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਟ੍ਟਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾਪਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਹਿ ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਸ੍ਸੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਸਾ ਹਿ ਪੂਰਿਤਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਤਤੋ ਪਰਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਟ੍ਟਸ੍ਸੇਵ ਅਭਾਵਤੋ. ਜਾਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਨ ਆਗਤਂ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰੇਸੁ ਪਨ ਆਗਤਮੇਵਾਤਿ ਤਤੋ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਯਿਦਂ ਸਾਵਕਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨਾਯਂ ਦੇਸਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤਰੇਸਂ ਪਨ ਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਯਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਵਸੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਾ ਖਨ੍ਧਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਵਿਕਾਰਾ’’ਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਲਕ੍ਖਣਾਦਿਦੀਪਨਤੋ ਲਕ੍ਖਣਾਹਟਂ. ਕਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ. ਨਿਜ੍ਜਟਨ੍ਤਿ ਨਿਗ੍ਗੁਮ੍ਬਂ, ਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਕਮ੍ਮਂ ਆਰਭਤੀਤਿਆਦਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸਮਥਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਾਦਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਦੇਵਸ੍ਸਾਤਿ ਮੇਘਸ੍ਸ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ…ਪੇ… ਠਿਤਕਾਲੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦੇਵਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਖੀਣਾਸਵੋਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ, ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ ਫਲਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਮੂਲਕੋ ਹਿ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੋ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਯੋਗੇ ਖੀਣਾਸਵਸਮਞ੍ਞਾਤਿ.

ਉਪਨਿਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.