੧. ਪਠਮਅਨਿਯਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਮਾਤੁਗਾਮੇਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਏਕਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਮਾਤੁਗਾਮਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਏਕਾਯ ਇਤ੍ਥਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਕਾਸਂ. ਅਪ੍ਪਕਾਸਤਾ ਚ ਯੋ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਰਹੋ’’ਤਿ. ਨਨੁ ‘‘ਰਹੋ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਰਹੋ, ਸੋਤਸ੍ਸ ਰਹੋ. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਰਹੋ ਨਾਮ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਅਕ੍ਖਿਂ ਵਾ ਨਿਖਣਿਯਮਾਨੇ, ਭਮੁਕਂ ਵਾ ਉਕ੍ਖਿਪਿਯਮਾਨੇ, ਸੀਸਂ ਵਾ ਉਕ੍ਖਿਪਿਯਮਾਨੇ ਪਸ੍ਸਿਤੁਂ. ਸੋਤਸ੍ਸ ਰਹੋ ਨਾਮ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਪਕਤਿਕਥਾ ਸੋਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਭਾਜਨਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸੋਤਸ੍ਸ ਰਹੋਤਿ ਆਗਤਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਤਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਰਹੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਮਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸੋਤਸ੍ਸ ਰਹੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸੇਵ ਰਹੋ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਆਸਨੇ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੪੪੫) ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸਚੇਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਪਿਹਿਤਕਵਾਟਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੪੪੪-੪੪੫) ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਭਾਵਤੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਰਹੋਸਬ੍ਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਪਿਹਿਤਕਵਾਟਸ੍ਸ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੪੪੪-੪੪੫) ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਪਿਹਿਤਕਵਾਟਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਦ੍ਵਾਦਸਹਤ੍ਥੇ ਓਕਾਸੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਪੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾ ਦਟ੍ਠੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੋ ਕਪਿਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੋ ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਉਮ੍ਮੀਲੇਤਿ, ਕਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਨਿਮੀਲੇਤਿ, ਨ ਚ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੋਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੋ ਪਨ ਤਾਦਿਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮੇਥੁਨਸ੍ਸ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਦੁਤਿਯੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਿਸ੍ਸਾ ਵਜ੍ਜਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਵੇਸਾਲਿਯਂ (ਪਾਰਾ. ੭੬-੭੭) ਮਹਾਵਨੇ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੇ ਭਿਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਤ੍ਥੀਨਂ ਪਨ ਸਤਮ੍ਪਿ ਨ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰਕਮ੍ਮਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾਵ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਪਜ੍ਜਨਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਨਿਸਜ੍ਜਂ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨਸ੍ਸ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸਮਾਯੋਗੋ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ, ਪਨ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇਨ ਚ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯੇਨ ਚ ਤੇਨਾਕਾਰੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਂ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋਵ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਅਪ੍ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋਤਿ ਨਿਸਜ੍ਜਂ ਅਪ੍ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਅਲਜ੍ਜੀਪਿ ਹਿ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋਵ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਾਵ ਨ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਾਵ ‘‘ਨੇਵ ਸੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਨ ਅਸੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਵਤ੍ਤਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਾ ਪਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾ ਲਜ੍ਜੀਸੁ ਕਤਾ, ਅਲਜ੍ਜੀਸੁ ਏਵਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ;

ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਅਲਜ੍ਜੀ ਭਾਸੇਯ੍ਯ, ਵਤ੍ਤਾਨੁਸਨ੍ਧਿਤੇਨ ਕਾਰਯੇ’’ਤਿ. (ਪਰਿ. ੩੫੯);

ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਚੋਦਨਾਯਮੇਵ ਏਵਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ, ਅਥ ਖੋ ਨਿਸਜ੍ਜਾਦਿਨਾ ਆਕਾਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚੋਦਨਾਯਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੇਨ ਵਾ ਸਾ ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਵਚਸਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਵਦੇਯ੍ਯ, ਤੇਨ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਆਕਾਰੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਅਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋਵ ਤੇਨ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾਰੂਪਾਯ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੨.੪੪੪-੪੪੫) ਉਪਾਸਿਕਾਯ ਵਚਨੇ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਤਥਾਪਿ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਨੇਕਂਸਿਕਤਾਯ ਨ ਨਿਯਤੋਤਿ ਅਨਿਯਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਪਤ੍ਤੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ.

ਰਹੋਨਿਸਜ੍ਜਸ੍ਸਾਦੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਅਕ੍ਖਿਂ ਅਞ੍ਜੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਨਿਵਾਸਨਂ ਨਿਵਾਸੇਤਿ, ਕਾਯਬਨ੍ਧਨਂ ਬਨ੍ਧਤਿ, ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਤਿ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਯੋਗੇ ਪਯੋਗੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਦਵਾਰੇ ਪਦਵਾਰੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਨ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਕਿਲੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਰਹੋਨਿਸਜ੍ਜਸ੍ਸਾਦਸ੍ਸ ਅਸਤਿਪਿ ਮੇਥੁਨਰਾਗਭਾਵੇ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਕਿਲੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਰਹਸ੍ਸਾਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਰਹੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਹਸਿਤਲਪਿਤਾਦਿਕਂ ਕਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਅਸ੍ਸਾਦਹੇਤੁ. ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ ਅਸਤਿ ਉਪਚਾਰਗਤੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤੇ ਅਨਨ੍ਧੇ ਵਿਞ੍ਞੁਪੁਰਿਸੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਚੇ ਸਾ ਇਤ੍ਥੀ ਕੇਨਚਿ ਕਰਣੀਯੇਨ ਉਟ੍ਠਾਯੁਟ੍ਠਾਯ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਗਤੋ, ਸਾ ਨ ਦਿਟ੍ਠਾ, ਅਞ੍ਞਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਸਚੇ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮਾਤੁਗਾਮਗਣਨਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਸਚੇ ਉਟ੍ਠਾਯੁਟ੍ਠਾਯ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨਿਸਜ੍ਜਾਗਣਨਾਯਪਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਾਨਿ. ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਦਿਟ੍ਠਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਰਹਸ੍ਸਾਦਂ ਕਪ੍ਪਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਆਗਤਾਗਤਾਨਂ ਵਸੇਨ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਵਸੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਆਪਤ੍ਤਿਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇ ਪੁਰਿਸੇਤਿ ਅਨਨ੍ਧੇ ਵਿਞ੍ਞੁਪੁਰਿਸੇ. ਉਪਚਾਰਗਤੇ ਸਤੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਹਤ੍ਥਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੇ ਸਤਿ. ਸਚੇ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਯ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਰਹਸ੍ਸਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

ਪਠਮਅਨਿਯਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.