੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੨੦੬-੨੧੪. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਦਯੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਰਹਿਤੇ ਏਕਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮੁਦਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਅਵਸੇਸਕਿਲੇਸਾਵਸੇਸਾਕੁਸਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਚ ਸਾਸਵਕੁਸਲਮੂਲਾਵਸੇਸਸਾਸਵਕੁਸਲੇਸੂਤਿ ਸਪ੍ਪਦੇਸੋ ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸਚ੍ਚਸਦ੍ਦੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਾ ਪਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾ ਏਵ. ਨ ਹਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮੁਦਯਮੇਵ ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤੀਸੁਪਿ ਵਾਰੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਪੁਬ੍ਬਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯਪਿ ਹਿ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ? ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਕੇਵਲਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨਾਵਸੇਨ ਪਨ ਤਂ ਤਂ ਸਮੁਦਯਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਵਸੇਨ ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਚ ਤਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਚ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਤੋ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਨਞ੍ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਂ ਅਵਸੇਸਾਨਞ੍ਚ ਸਾਸਵਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਪਹਾਨਵਸੇਨ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਵਾ ਪਹੀਨੇਸੁ ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਤਦਧਿਗਮਨੀਯਂ ਨਿਰੋਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨਿਰੋਧਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਦੀਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਯਦਿਪਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਆਜੀਵੋ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਸ੍ਸਾਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧) ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਦੂਰਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਂ, ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸਂਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਤਾਯੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਯਤਿਂ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਪਚਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਵਟ੍ਟਨਵਸੇਨ, ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਤਣ੍ਹਾਯ ਪਹੀਯਮਾਨਾਯ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵੇਨ, ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦਰਥਸਨ੍ਤਾਪਪਰਿਲ਼ਾਹੇਸੁ ਪਹੀਯਮਾਨੇਸੁ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਸੁਖੇ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਯਮਾਨੇ ‘‘ਯਾ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧) ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਸੁਖਂ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ…ਪੇ… ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਚਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਮਿਦਂ ਵਚਨਤੋਤਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਦੇਸਨੁਪਾਯਸ੍ਸ ਞਾਪਕਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚਨਤੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਚਨਾਨੁਰੂਪਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਪਿ ਮਗ੍ਗੋ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤ੍ਥਾਤਿ? ਦੇਵਪੁਰੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਸਿਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੋਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕੇਹਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨੇਵ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਿਸੇਸਕਾਰਣਨਿਦਸ੍ਸਕੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਦੇਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨ…ਪੇ… ਵਚਨਤੋ ਪਨ…ਪੇ… ਦੇਸਿਤੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਸਿਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੋਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਪੁਰੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਝਾਨੇਹਿ ਦੇਸਨਾਪਵੇਸੋ, ਭਾਵਨਾਪਵੇਸੋ ਵਾ ਝਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਨਯਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਗਣਨਾਸੁਖਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿ ਠਿਤਾ, ਤਥਾ ਏਕੇਕਿਸ੍ਸਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਸੁਞ੍ਞਤਾਦੀਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਗਮਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਵਾਰੇ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਤ੍ਤਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਵਾਰੇ ਚ ਯਥਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਧਮ੍ਮਵਸੇਨਾਤਿ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.