੪. ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੋ
੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ
ਉਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੮੯. ਸਾਸਨਕ੍ਕਮੋਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾ ਵਾ. ਸਕਲਞ੍ਹਿ ਸਾਸਨਂ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਸਚ੍ਚਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਕਮਤਿ, ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਸਾਸਨਂ ਏਤੇਸੁ ਕਮਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਮਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਮੋ, ਕਿਂ ਕਮਤਿ? ਸਾਸਨਂ, ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਕਮੋ ਸਾਸਨਕ੍ਕਮੋਤਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਾਸਨਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਂਦੇਸਨਾ ਚ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰੇਨਾਤਿ.
ਤਥਾਤਿ ਤਂਸਭਾਵਾਵ. ਅਵਿਤਥਾਤਿ ਅਮੁਸਾਸਭਾਵਾ. ਅਨਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਞ੍ਞਾਕਾਰਰਹਿਤਾ. ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਹਿ ਅਨਿਟ੍ਠਤਾ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ, ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਪਰਿਦਹਨਂ, ਕਿਲੇਸਦਾਹਸਮਾਯੋਗੋ ਵਾ ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਹਿਂਸਨਂ ਵਾ ਪੀਲ਼ਨਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਏਵ ਤਿਖਿਣਭਾਵੋ ਸਨ੍ਤਾਪਨਂ ਸਨ੍ਤਾਪੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਰਸੇਨੇਵ ਆਵਿਭਵਨਾਕਾਰੋ, ਇਤਰੇ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸਮੁਦਯਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨੇਹਿ ਆਵਿਭਵਨਾਕਾਰਾਤਿ ਅਯਂ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸੋ. ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਊਹਨਂ ਰਾਸਿਕਰਣਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ ਆਯੂਹਨਂ, ਸਮੁਦਯਤੋ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਾ ਆਯਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਸ੍ਸ ਊਹਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਆਯੂਹਨਂ, ਸਰਸਾਵਿਭਾਵਨਾਕਾਰੋ ਏਸੋ. ਨਿਦਦਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਨਿਦਾਨਂ, ‘‘ਇਦਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਪੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚਾਯਂ ਨਿਦਾਨਟ੍ਠੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ. ਸਂਯੋਗਪਲਿਬੋਧਟ੍ਠਾ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਹਿ, ਤੇ ਚ ਸਂਸਾਰਸਂਯੋਜਨਮਗ੍ਗਨਿਵਾਰਣਾਕਾਰਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਾ, ਸਯਮੇਵ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਟਂ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬੁਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਭਾਵਤੋਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਸਭਾਵੇਨ ਆਵਿਭਵਨਾਕਾਰੋ. ਵਿਵੇਕਾਸਙ੍ਖਤਾਮਤਟ੍ਠਾ ਸਮੁਦਯਮਗ੍ਗਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨਾਵਿਭਵਨਾਕਾਰਾ, ਸਮੁਦਯਕ੍ਖਯਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਅਵਿਨਾਸਿਤਾ ਵਾ. ਸਂਸਾਰਤੋ ਨਿਗ੍ਗਮਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਸਰਸੇਨ ਪਕਾਸਨਾਕਾਰੋ, ਇਤਰੇ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਹਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮੋਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾ ਹੇਤ੍ਵਟ੍ਠੋ. ਪਞ੍ਞਾਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਂ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਂ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੋ. ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨੇ ਕਿਲੇਸਦੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਪਵੂਪਸਮਨੇ ਚ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਸੋ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋਤਿ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਭੂਤਾ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋਤਿ ਸੋ ਤੇਸਂ ਆਕਾਰੋ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋ. ਏਵਮਾਦਿ ਆਹਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬਟ੍ਠੋ, ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸ ਵਾ ਵਿਸਯਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋ, ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬੇਨ ਪੀਲ਼ਨਾਦਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਕੁਚ੍ਛਿਤਂ ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ‘‘ਸਮਾਗਮੋ ਸਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਆਗਮ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਏਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਪਯੋਗੇ ਸਂਯੋਗਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਸਂ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਪਯੋਗੇ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ‘‘ਸਂਯੋਗਂ ਦੀਪੇਤੀ’’ਤਿ ਆਹ, ਏਵਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਅਯ-ਸਦ੍ਦੋ ਗਤਿਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੋ ਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਕਾਰਣਂ ਦੀਪੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਨ ਅਯਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਤਿ ਵਾ ਏਤਸ੍ਮਾ ਫਲਨ੍ਤਿ ਅਯੋਤਿ, ਸਂਯੋਗੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਸਮੁਦਯੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸੁਂ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ ਉਪਸਗ੍ਗ-ਸਦ੍ਦਾ ਸਧਾਤੁਕਂ ਸਂਯੋਗਤ੍ਥਂ ਉਪ੍ਪਾਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਅਭਾਵੋ ਏਤ੍ਥ ਰੋਧਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਵਿਵੇਕਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮਧਿਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਦਧਿਗਮਵਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੋਧਾਭਾਵੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਰੋਧਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਾਯ ਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚਤ੍ਥੇ ਅਭਾਵੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਰੋਧਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਰੋਧੋਇਚ੍ਚੇਵ ਪਦਸਮਾਸੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਭਾਵੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਏਵ ਨਿਰੋਧੋ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧੋ. ਆਯਤਿਭਵਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਭਙ੍ਗੋਤਿ ਭਙ੍ਗਵਾਚਕਂ ਨਿਰੋਧ-ਸਦ੍ਦਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਵਾਚਕਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਕਾਰਣੇ ਫਲੋਪਚਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਪਚ੍ਚਯੋ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪਟਿਪਦਾ ਚ ਹੋਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਨਨੁ ਸਾ ਏਵ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਏਵ ਸਾ ਪਟਿਪਦਾਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨ, ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਯੇਹਿ ਸੋ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਸਂ ਕਾਰਣਭੂਤਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਪਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਪਟਿਪਦਾਭਾਵੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਸਚ੍ਛਿਕਰਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਭਾਵੇਹਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਫਲਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਪਦਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਕਾਲੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਵੋਹਾਰਂ ‘‘ਅਗਮਾ ਰਾਜਗਹਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ੪੧੦) ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਕਾਲੇਪਿ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਚਤੂਹਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਰਿਯਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਪਦੇ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਰਿਯਾ ਇਮਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਏਕਤ੍ਤਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਥਾਗਤੇਨ ਹਿ ਸਯਂ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ, ਤੇਨੇਵ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਧਿਗਮਨੀਯਤ੍ਤਾ ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਰਿਯਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਰਿਯਸਾਧਕਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਰਿਯਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਤਥਭਾਵੇਨ ਅਰਣੀਯਤ੍ਤਾ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਾਨਿ, ਅਰਿਯਵੋਹਾਰੋ ਵਾ ਅਯਂ ਅਵਿਸਂਵਾਦਕੋ ਅਵਿਤਥਰੂਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਬਾਧਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੋ ਬਾਧਨਾ, ਉਦਯਬ੍ਬਯਪੀਲ਼ਿਤਤਾ ਵਾ. ਭਵਾਦੀਸੁ ਜਾਤਿਆਦਿਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਰੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਅਨੇਕਧਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਮੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਪਨਂ, ਤਦਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ ਰਸੋ. ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤੀਸੁ ਸਂਸਾਰਮੋਕ੍ਖੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਭਵਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਪੁਰਿਮਭਵੇਨ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵੋ ਘਟਿਤੋ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਭਵੋ. ‘‘ਏਵਮ੍ਪਿ ਤਣ੍ਹਾਨੁਸਯੇ ਅਨੂਹਤੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀ ਦੁਕ੍ਖਮਿਦਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੩੮) ਏਵਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਕਰਣਂ. ਭਵਨਿਸ੍ਸਰਣਨਿਵਾਰਣਂ ਪਲਿਬੋਧੋ. ਰਾਗਕ੍ਖਯਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਤਾ ਸਨ੍ਤਿ. ਅਚ੍ਚੁਤਿਰਸਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚੁਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ. ਚਵਨਂ ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਤਦਭਾਵਂ ਕਿਚ੍ਚਮਿਵ ਵੋਹਰਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚੁਤਿਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਚਵਨਞ੍ਚ ਸਭਾਵਸ੍ਸਾਪਰਿਚ੍ਚਜਨਂ ਅਵਿਕਾਰਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਮਿਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਅਵਿਗ੍ਗਹਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਨੁਸਯੁਪਚ੍ਛੇਦਨਵਸੇਨ ਸਂਸਾਰਚਾਰਕਤੋ ਨਿਗ੍ਗਮਨੂਪਾਯਭਾਵੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਪਵਤ੍ਤਤੋ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ.
ਅਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿ ਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਂ ਮਾਯਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁਸਬ੍ਭਾਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਉਦਕਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾ ਪਨ ਮਰੀਚਿ ਉਪਗਤਾਨਂ ਤੁਚ੍ਛਾ ਹੋਤਿ, ਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸਾ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਸਂਵਾਦਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਮਰੀਚਿਮਾਯਾਅਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਪਕ੍ਖੋ ਭਾਵੋ ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਰੀਤਭੂਤਭਾਵੋ. ਅਰਿਯਞਾਣਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵਿਤਥਗਾਹਕਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ, ਤੇਨ ਪਟਿਵੇਧਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਗੋਚਰਭਾਵੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਤਾਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੋ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਗ੍ਗਿਲਕ੍ਖਣਂ ਉਣ੍ਹਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਟ੍ਠਾਦਿਉਪਾਦਾਨਭੇਦੇਪਿ ਵਿਸਂਵਾਦਕਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਅਭੂਤਂ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ, ਅਥੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਿਨੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੩੯; ੫.੫੭) ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਆਦਿਕਾ ਲੋਕਪਕਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਦ੍ਧਂ ਦੀਘਤਾ, ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਾਨਂ ਤਿਰਿਯਂ ਦੀਘਤਾ, ਵੁਦ੍ਧਿਨਿਟ੍ਠਂ ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨ ਅਵਡ੍ਢਨਂ ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਚਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਰੀਤਭੂਤਭਾਵੇਸੁ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਤਥਤਾ, ਪਠਮੋ ਅਵਿਤਥਤਾ, ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਅਨਞ੍ਞਥਤਾਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ.
ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਬਾਧਕਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਤਣ੍ਹਾਪਿ ਜਾਤਿ ਵਿਯ ਦੁਕ੍ਖਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਯ ਬਾਧਿਕਾਤਿ? ਨ, ਬਾਧਕਪਭਵਭਾਵੇਨ ਵਿਸੁਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਵਿਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾ ਚ ਬਾਧਕਤਾ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਭਵਕਤਾਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਭਵਕਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਯ ਬਾਧਕਤ੍ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਬਾਧਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਬਾਧਕਤ੍ਤਨਿਯਾਮੇਨਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਬਾਧਕਮੇਵ, ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਬਾਧਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਬਾਧਕਤ੍ਤਾਵਧਾਰਣੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਵਿਨਾ ਨਾਞ੍ਞਤੋਤਿ ਸਤਿਪਿ ਅਵਸੇਸਕਿਲੇਸਅਵਸੇਸਾਕੁਸਲਸਾਸਵਕੁਸਲਮੂਲਾਵਸੇਸਸਾਸਵਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਭਾਵੇ ਨ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਨਾ ਤੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਹਿ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਵਿਨਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ, ਰੂਪਾਵਚਰਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦੀਹਿ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ. ਤਚ੍ਛਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਨਿਯਮੇਨ ਤਚ੍ਛੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੋ ਏਤਸ੍ਸ, ਨ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਪਰੀਤਤਾਯ, ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਾ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਅਤਚ੍ਛੋਤਿ ਤਚ੍ਛਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੋ, ਮਗ੍ਗੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਤਚ੍ਛਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਚ੍ਛਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਨਿਯਮੇਨ ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਰੀਤਭੂਤਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਤਿ ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਉਦ੍ਧਰਣਂ, ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੇ ਵਾ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਰਣਂ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੋ. ਵਿਰਤਿਸਚ੍ਚੇਤਿ ਮੁਸਾਵਾਦਵਿਰਤਿਯਂ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞਵਿਰਤੀਸੁ ਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋਤਿ. ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ, ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸਚ੍ਚਂ. ‘‘ਅਮੋਸਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਦਰਿਯਾ ਸਚ੍ਚਤੋ ਵਿਦੂ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੭੬੩) ਅਮੋਸਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਤਂਸਮ੍ਪਾਪਕਸ੍ਸ ਚ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਜਾਨਨਾ ਪਟਿਵੇਧੋ ਅਵਿਵਾਦਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਯਮ੍ਪਿ ‘‘ਏਕਞ੍ਹਿ ਸਚ੍ਚਂ ਨ ਦੁਤਿਯਮਤ੍ਥਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਜਾ ਨੋ ਵਿਵਦੇ ਪਜਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੯੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੧੯) ਮਿਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਨੇਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਦੁਕ੍ਖਅਰਿਯਸਚ੍ਚਭਾਵੇ ਅਵਿਪਰੀਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦੁਕ੍ਖਅਰਿਯਸਚ੍ਚਭਾਵਸ੍ਸ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਯਤਤਂ. ਸਚੇਪਿ ਕਥਞ੍ਚਿ ਕੋਚਿ ਏਵਂਚਿਤ੍ਤੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਪਨ ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦਸ੍ਸ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਹਮੇਤਂ…ਪੇ… ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਅਨਞ੍ਞਥਤਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਠਾਨਾਭਾਵੋ. ਸਚੇਪਿ ਕੋਚਿ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਆਗਚ੍ਛਤੁ, ਠਾਨਂ ਪਨ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤੇਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਤਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤਾ ਚ ਪਠਮਤਾ, ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾ ਦੁਤਿਯਤਾ, ਤਦੁਪਸਮਤਾ ਤਤਿਯਤਾ, ਤਂਸਮ੍ਪਾਪਕਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਕਾਮੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਧਮ੍ਮਞਾਣਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦੀਨਿ ਚ ਏਤਪ੍ਪਰਮਾਨੇਵਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀਨਂ ਵਸੇਨ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਆਦੀਨਂ ਏਤਂਪਰਮਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਆਲਯੇ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤੇ, ਸਕਲਵਤ੍ਥੁਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤੇ, ਭਵਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖੇ ਦੋਸਦਸ੍ਸਾਵੀਨਂ ਵਸੇਨ ‘‘ਆਲਯਾਦੀਨਂ ਏਤਂਪਰਮਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਸਹੇਤੁਕੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਤਿਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੁਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਨ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਵਿਯ ਸਕਿਦੇਵ ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਨੁ ਅਨੁ ਬੁਜ੍ਝਨਤੋ ਅਨੁਬੋਧੋ, ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਦਿਟ੍ਠਿਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿਅਨੁਗਤੋ ਵਾ ਬੋਧੋ ਅਨੁਬੋਧੋ. ਨ ਹਿ ਸੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਵਸੇਨ ਪਨ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ. ਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਪਰਿਜਾਨਨਾਦਿਤੋ. ਤਂਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨੇਵ ਹਿ ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਪਾਕਟਾਨਿ. ਵਿਵਟ੍ਟਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਪਤਿਲੀਯਮਾਨਮਾਨਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਗਤਞ੍ਚ ਤਣ੍ਹਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਫੁਸਤਿ ਆਦਿਚ੍ਚੋ ਵਿਯ ਪਭਾਯ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਹਿ ਸਹ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਨ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਞਾਣੇਨ ਏਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਅਵੁਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਂ ਤਂ ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੋਹਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨਾਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਕਾਲਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਨ, ‘‘ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਏਕਦਸ੍ਸਿਨੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਿਤਾਵਿਚਾਰਣਾਯ ਤਸ੍ਸਾ ਸਾਧਨਤ੍ਥਂ ਗਵਂਪਤਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਹਰਿਤਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚੇਕਞ੍ਚ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਯੋਜਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਮਯੇ ਪੁਰਿਮਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ ਸਮੁਦਯਾਦਿਦਸ੍ਸਿਨੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤਾ ਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯਾਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਪੁਞ੍ਜਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ‘‘ਲੋਕਸਮੁਦਯਂ ਖੋ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ ਯਾ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿਤਾ, ਸਾ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨਂ ਹੇਤੁਫਲਪ੍ਪਬਨ੍ਧਾਵਿਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ‘‘ਲੋਕਨਿਰੋਧਂ ਖੋ…ਪੇ… ਪਸ੍ਸਤੋ ਯਾ ਲੋਕੇ ਅਤ੍ਥਿਤਾ, ਸਾ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫) ਵਚਨਤੋ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ ਹੇਤੁਨਿਰੋਧਾ ਫਲਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਅਤ੍ਤਕਾਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨਤੋ ਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਤਕਾਰੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਰਕਾਰੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਕਾਰੇ’’ਤਿਆਦਿਕਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮) ਅਕਿਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਜਹਤਿ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਾਯ, ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ, ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਅਹੇਤੁਕਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਇਧ ਅਕਿਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਾਪਿ ਹਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹੀਯਤੀਤਿ.
ਦੁਕ੍ਖਞਾਣਂ ਸਮੁਦਯਫਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਧੁਵਾਦਿਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਫਲੇ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ‘‘ਇਸ੍ਸਰੋ ਲੋਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਇਸ੍ਸਰਕਾਰਣਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਪਧਾਨਤੋ ਆਵਿ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਚ ਪਤਿਲੀਯਤੀਤਿ ਪਧਾਨਕਾਰਣਿਨੋ. ‘‘ਕਾਲਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਕਾਲਵਾਦਿਨੋ. ‘‘ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਵਿਭੋਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਸਭਾਵਵਾਦਿਨੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਣੂਹਿ ਲੋਕੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਪੁਬ੍ਬੇਕਤਹੇਤੂਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਅਕਾਰਣਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਰਾਮੁਦਕਾਲ਼ਾਰਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਅਰੂਪਲੋਕੇ, ਨਿਗਣ੍ਠਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਲੋਕਥੁਪਿਕਾਯ ਅਪਵਗ੍ਗੋ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਗਹਣਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਧਾਨਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਗੁਣਵਿਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਕਤ੍ਤਨਿ ਅਵਟ੍ਠਾਨਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਸਲੋਕਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਗੁਣਵਿਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸੁਖਦੁਕ੍ਖਇਚ੍ਛਾਦੋਸਪਯਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਨਵਹਿ ਅਤ੍ਤਗੁਣੇਹਿ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਣਾਦਭਕ੍ਖਵਾਦੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਪ੍ਪਨਪੁਤ੍ਤਮੁਖਦਸ੍ਸਨਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ ਅਪਵਗ੍ਗੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਨਂ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗੋ.
ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰੇਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਕਾਮਭਵਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ ਤਿਕਾ ਛਤ੍ਤਿਂਸ ਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨਿ. ਖੁਦ੍ਦਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵਾ ਆਗਤਨਯੇਨ ਕਾਲਵਿਭਾਗਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਵੀਮਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਦਯੋ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਮੁਖੇਨ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾ. ਤਯੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋਤਿ ਲੋਕਿਯਕ੍ਖਣੇ ਅਲੋਭਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਸਮ੍ਪਯੋਗਵਸੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਲੋਭਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਹਿਂਸਾਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਤਯੋਤਿ ਏਕੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦੀਸੁ. ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਪਨ ਭਾਵੇ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਭਵਨ੍ਤਰੇਪਿ ਜੀਵਿਤਹੇਤੁਪਿ ਅਰਿਯੇਹਿ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨੀਯਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਕਨ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦਿਸੀਲਾਨਂ ਗਹਣੇਨ ਯੇਨ ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੇਨ ਤਾਨਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਸੋ ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞਾਨਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਦ੍ਧਾਬਲਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯਾਤਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਦ੍ਧਾਬਲਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਸੀਲਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਤੋ ਤਿਵਿਧੇਨਪਿ ਸੀਲੇਨ ਤੇ ਤਯੋਪਿ ਗਹਿਤਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾ. ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਿਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਵਦਤਿ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩, ੧੯੨) ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਮੁਖੇਨ ਸਮਾਧਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮਾਧਿਮੁਖੇਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਿਦ੍ਧਿਪਾਦਭਾਵਨਾਯ ਪਨ ਸਮਾਧਿਪਿ ਅਧਿਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੀਮਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਦਿਵਚਨਂ ਵਿਯ ਚਿਤ੍ਤਿਦ੍ਧਿਪਾਦਵਚਨਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਧ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੯; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੭੬; ਅ. ਨਿ. ੩.੯੬; ੧੧.੧੨) ਵਚਨਤੋ ਸਮਾਧਿਉਪਕਾਰਾ ਪੀਤਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਸਮਾਧਿਉਪਕਾਰਕਤੋ ਤਂਸਦਿਸਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਏਤੇਸਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਭਾਰੋ ਵਿਯ ਵਿਘਾਤਕਤ੍ਤਾ. ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਮਿਵ ਬਾਧਕਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਮਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੧੫, ੨੧੭; ਧ. ਪ. ੨੦੩, ੨੦੪) ਸੁਖਭਾਵਤੋ ਸੁਭਿਕ੍ਖਮਿਵ. ਅਨਿਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਸਾਸਙ੍ਕਸਪ੍ਪਟਿਭਯਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਰੀਵਿਸਰੁਕ੍ਖਭਯਓਰਿਮਤੀਰੂਪਮਂ.
ਤਥਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਤਥਸਭਾਵੇਨ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦ੍ਵਯਂ ਸਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਸਿਯਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਪਰਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਾਨਪੇਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖ-ਸਦ੍ਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਾਮਞ੍ਞਫਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦਿਪਦਸਙ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਦਪੇਕ੍ਖਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਚਤੁਤ੍ਥਪਦਸਙ੍ਗਹੋ. ਸਮੁਦਯਾਦੀਸੁ ਅਵਸੇਸਕਿਲੇਸਾਦਯੋ ਸਮੁਦਯੋ, ਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਚ ਨਿਰੋਧੋ, ਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਤੋ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨੀਯਮ੍ਪਿ ਸਨ੍ਤਂ ਵੇਦਕਰਹਿਤਂ, ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਸੁਪਿ.
ਕਿਰਿਯਾਵ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮੁਦਯਮੇਵ ਵਦਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ. ਮਗ੍ਗੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਮਗ੍ਗਮਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਓਕਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਗਮਕੋਤਿ ਗਨ੍ਤਾ. ਸਾਸਵਤਾ ਅਸੁਭਤਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾ ਸੁਭਾ ਏਵ. ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮੁਦਯਾਦਿਭਾਵੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਪਨ ਨਿਰੋਧਭਾਵੋ, ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵੋਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮਙ੍ਗਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਰੋਧਸੁਞ੍ਞਾਨਿ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਮੁਦਯੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਭਾਵਤੋਤਿ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਯਥਾ ਵਾ ਪਕਤਿਵਾਦੀਨਂ ਵਿਕਾਰਾਵਿਭਾਵਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਟਿਪ੍ਪਲੀਨਾ ਚ ਪਕਤਿਭਾਵੇਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਸਮੁਦਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯਭਾਵੇਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮੁਦਯੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਅਵਿਭਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਕਾਰੇਹਿ ਮਹਨ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਤਵਿਸੇਸੇਹਿ ਪਕਤਿਭਾਵੇਨੇਵ ਠਿਤੇਹਿ ਪਕਤਿ ਸਗਬ੍ਭਾ ਪਕਤਿਵਾਦੀਨਂ, ਏਵਂ ਨ ਫਲੇਨ ਸਗਬ੍ਭੋ ਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਾਨਂ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮਵਾਯਾਤਿ ਏਤਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਹੇਤੁਸਮਵੇਤਂ ਹੇਤੁਫਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਇਧ ਤਨ੍ਤੂਸੁ ਪਟੋ, ਕਪਾਲੇਸੁ ਘਟੋ, ਬਿਰਣੇਸੁ ਕਟੋ, ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਣੂਸੁ ਦ੍ਵਿਅਣੁਕਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਧ ਬੁਦ੍ਧਿਵੋਹਾਰਜਨਕੋ ਅਵਿਸੁਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਮਵਾਯੋ, ਤੇਨ ਸਮਵਾਯੇਨ ਕਾਰਣੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਣੂਸੁ ਦ੍ਵਿਅਣੁਕਂ ਫਲਂ ਸਮਵੇਤਂ ਏਕੀਭੂਤਮਿਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ, ਤੀਸੁ ਅਣੂਸੁ ਤਿਅਣੁਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਮਹਾਪਥਵਿਮਹਾਉਦਕਮਹਾਅਗ੍ਗਿਮਹਾਵਾਤਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਫਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣੇਸੁ ਸਮਵੇਤਨ੍ਤਿ ਸਮਵਾਯਵਾਦਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤੇਹਿ ਅਪਰਿਮਾਣੇਸੁ ਕਾਰਣੇਸੁ ਮਹਾਪਰਿਮਾਣਂ ਏਕਂ ਫਲਂ ਸਮਵੇਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨ੍ਤੋਗਧੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਗਬ੍ਭਂ ਅਸੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਧ ਸਮਵਾਯਾਭਾਵਾ ਫਲੇ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਹੇਤੁਸੁਞ੍ਞਂ ਫਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਚਤੁਆਹਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਭੇਦੇ ਤੇਹਿ ਭਿਨ੍ਨੇ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਭੇਦੇ ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਰੂਪਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਭੇਦੋ ਰੂਪਾਦਿਖਨ੍ਧਵਸੇਨ, ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਵਾ. ਉਪਾਦਾਨੇਹਿ ਉਪਾਦੀਯਤੀਤਿ ਉਪਾਦਿ, ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਤਂਨਿਸ੍ਸਰਣਭੂਤਂ ਤਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮੋ ਤਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਯਾਵ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਾਵ ਸੇਸਤਂ, ਤਤੋ ਪਰਞ੍ਚ ਅਨਵਸੇਸਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੂ’’ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੋਹਰੀਯਤੀਤਿ. ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਇਤਰੇ ਸਮਥੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਮ੍ਪਿ ਹਿ ਸਮਥਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ ਸਮਥਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਾਨਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਮਥੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਪ੍ਪਦੇਸਤ੍ਤਾਤਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਏਕਦੇਸਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸੀਲਾਦਿਸਙ੍ਗਾਹਕਾ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋਯੇਵਾਤਿ ਤਦੇਕਦੇਸੋ ਹੋਤਿ.
ਓਨਤਸਹਾਯੋ ਵਿਯ ਵਾਯਾਮੋ ਪਗ੍ਗਹਕਿਚ੍ਚਸਾਮਞ੍ਞਤੋ. ਅਂਸਕੂਟਂ ਦਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸਹਾਯੋ ਵਿਯ ਸਤਿ ਅਪਿਲਾਪਨਵਸੇਨ ਨਿਚ੍ਚਲਭਾਵਕਰਣਸਾਮਞ੍ਞਤੋ. ਸਜਾਤਿਤੋਤਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾਦਿਭੇਦੇਸੁ ਸਮਾਨਾਯ ਸਮਾਧਿਜਾਤਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਰਿਯਤੋਤਿ ਸਮਾਧਿਅਨੁਰੂਪਕਿਰਿਯਤੋ. ਤਤੋ ਏਵ ਹਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਸਮਾਧਿਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਸਤਿਵਾਯਾਮਾਨਂ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.
ਆਕੋਟੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯਾਤਿ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਸਦਿਸੇਨ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਕੋਟੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖਯਟ੍ਠੇਨ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਭਯਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਚ ਆਦਾਯ ਊਹਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਮੇਵ ਪਞ੍ਞਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਮਾਨਕਾਲਤ੍ਤੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਕਾਲਸ੍ਸ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਸਜਾਤਿਤੋਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਮਾਨਾਯ ਪਞ੍ਞਾਜਾਤਿਯਾ. ਕਿਰਿਯਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਸਦਿਸਕਿਚ੍ਚਂ ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਨ ਸਮਾਧਿਉਪਕਾਰਕਂ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੪੬) ਵਚਨਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਅਭਿਮੁਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਞਾਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਞਾਣੇਨ ਞਾਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਿ.
ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਤਰਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਿਤੁਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਰਂ, ਸਤ੍ਤਿਵਿਘਾਤੇਨ ਦੁਰਧਿਗਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬਾਧਕਪਭਵਸਨ੍ਤਿਨਿਯ੍ਯਾਨਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਦੁਰਵਗਾਹਤ੍ਥੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਾ. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਹਾਰਾਦੀਸੁ ਚ ਅਭਿਲਾਸੋ ਪਾਕਟੋ, ਪੀਲ਼ਨਾਦਿਆਯੂਹਨਾਦਿਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਓਗਾਹਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾ ਸਭਾਵਤੋ ਏਵ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਦੁਰਵਗਾਹਾ, ਤੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਮਗ੍ਗੇ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾਨਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਨਵਗਾਹੋਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਫਲਨ੍ਤਿ ਅਪਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਫਲਾਪਦੇਸਤੋ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੯). ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਾਪਕਭਾਵਤੋ ਹੇਤੂਤਿ ਅਪਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਹੇਤੁਅਪਦੇਸਤੋ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੯). ਇਤਿ ਵਿਜਞ੍ਞਾਤਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਜਾਨਨਕ੍ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਪਕਾਰੇਹੀਤਿ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਜਾਨਨਕਾਰਣਭੂਤੇ ਨਯੇ.
ਉਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧. ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
ਜਾਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੦. ਤਤ੍ਥ …ਪੇ… ਅਯਂ ਮਾਤਿਕਾਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਜਾਤਿਆਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤੇਸਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਥਨਤ੍ਥਾਯ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਤੇਸਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਟ੍ਠੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੇ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਥਨਤ੍ਥਾਯ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿਆਦਿਕਾ ਦੁਕ੍ਖਮਾਤਿਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ. ‘‘ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ…ਪੇ… ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਥਨਤ੍ਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾਤਿ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਆਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਮਾਤਿਕਾਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਂ ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦਦ੍ਵਯੇ ਠਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਕਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਇਦਞ੍ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਯਿਤਸਭਾਵਤੋ. ਨਾਮਤੋਤਿ ਤੇਨੇਵ ਸਭਾਵੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮਤੋ. ਤੇਨ ਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ, ਅਥ ਖੋ ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾਯੇਵਾਤਿ ਸਭਾਵੇਨ ਨਾਮਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਨਾਮਤੋਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਵਨ੍ਤਤਾਯ ਲਦ੍ਧਨਾਮਤੋ. ਯਥਾ ਅਞ੍ਞੇ ਉਦਯਬ੍ਬਯਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਸਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਨ ਏਵਂ ਇਦਂ, ਅਥ ਖੋ ਸਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭੂਤਮੇਵੇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਦੁਕ੍ਖ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਵਨ੍ਤਤਾਯ ਸੁਖਂ ਅਨਿਟ੍ਠਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤੋ’’ਤਿ. ਕਣ੍ਣਸੂਲਾਦੀਹਿ ਅਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਨਿਤ੍ਥੁਨਨਾਦੀਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਭਿਭੂਤਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਾਯਪਿ ਕਿਂ ਤਵ ਰੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾਵ ਕਣ੍ਣਸੂਲਾਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤੀਤਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਤਾ ਤਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਉਪਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਚ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋਤਿ ਕਾਰਣਾਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪਾਕਟਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਸਭਾਵਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖਂ. ਕਥੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ ਯਥਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂਪਕਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਨਾਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਙ੍ਖੇਪੋ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਸਾਮਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਉਭਯਥਾਪਿ ਕਥੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ ਜਾਤਿਆਦਿਕੋ, ਵਿਸੇਸੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨ੍ਤਰਨਿਵਤ੍ਤਕੋਤਿ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਜਰਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਖਿਪਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨੇਵ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ.
੧੯੧. ‘‘ਅਪਰਸ੍ਸ ਅਪਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਦੀਪਨਂ ਅਪਰਤ੍ਥਦੀਪਨਂ. ਸਾਮਿਅਤ੍ਥੇਪਿ ਹਿ ਅਪਰਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਾਮਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਭੁਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਯ ਆਹ ‘‘ਅਪਰਤ੍ਥਦੀਪਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਪਰਸ੍ਮਿਂ ਅਪਰਸ੍ਮਿਂ ਦੀਪਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਰਸ੍ਸ ਅਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਜਾਤਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦੀਪਨਂ ਅਪਰਤ੍ਥਦੀਪਨਂ. ਪਞ੍ਚਗਤਿਵਸੇਨ ਏਕੇਕਾਯਪਿ ਗਤਿਯਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਭੁਮ੍ਮਦੇਵਾਦਿਹਤ੍ਥਿਆਦਿਜਾਤਿਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਗਤਿਜਾਤਿਵਸੇਨ.
ਤਿਣਾਕਾਰੋ ਤਿਣਜਾਤਿ, ਸੋ ਚ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਦੁਪਾਦਾਯਾਤਿ ਤਂ ਪਠਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਯਂ ਜਾਤਿ, ਨਾਸ੍ਸ ਕੁਤੋਚਿ ਨਿਗ੍ਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਏਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਵਸ੍ਸ ਜਾਤਿ ਪਠਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਸਜਾਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਸਾਵਸ੍ਸ ਜਾਤਿ ਪਠਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੁਖੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਪਿ ਖਨ੍ਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਣਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸੀਲਨ੍ਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਜਾਤਿਆਦੀਨਿਪਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਹੁਪ੍ਪਾਦਕਾ ਸਹਵਿਕਾਰਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਜਾਯਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿਆਦਿ ਆਯਤਨਵਸੇਨ ਯੋਨਿਵਸੇਨ ਚ ਦ੍ਵੀਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਪਨ ਏਕੇਕੇਨੇਵ ਪਦੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਪਚ੍ਛਿਮਨਯੇ ਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਪਨ ਕਤ੍ਤਰਿ ਸਾਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸੋਵ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਾ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿ. ਪਾਕਟਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ…ਪੇ… ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਕਥਾ.
ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਏਕਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੇਸੁ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ, ਸੇਸੇ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਕਾਮਧਾਤੁਯਂ ਵਿਕਲਾਵਿਕਲਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਨ ਦਸਨ੍ਨਂ ਏਕਾਦਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਆਯਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਭੂਤਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ. ਤਮੇਵ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ‘‘ਹਨ੍ਦ ਗਣ੍ਹਥਾ’’ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਪੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਰਸਾ. ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਏਵ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਦੁਕ੍ਖਰਾਸਿਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾ ਦੁਕ੍ਖਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾ, ਦੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸਾ ਵਾ ਤਦਵਯਵਾ, ਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਫਲਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ.
ਪਰਿਯਾਯਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖੇਸੁ ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋਯੇਵ ਤਸ੍ਸਾ ਦੁਕ੍ਖਟ੍ਠੋ. ਯਦਿ ਅਕ੍ਖਾਨੇਨ ਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਭਗਵਾ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਭਗਵਤਾਪਿ –
‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਤਮੋ ਨੁ ਖੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ? ਯੋ ਚਾਯਂ ਮਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤੋ ਪਾਣਿਮਤ੍ਤੋ ਪਾਸਾਣੋ ਗਹਿਤੋ, ਯੋ ਚ ਹਿਮਵਾ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾਤਿ. ਅਪ੍ਪਮ…ਪੇ… ਗਹਿਤੋ, ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾਨਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤੀਹਿ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਹਿ ਹਞ੍ਞਮਾਨੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਤਂ ਨੇਰਯਿਕਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਪਨਿਧਾਯ ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੦) –
ਉਪਮਾਵਸੇਨ ਪਕਾਸਿਤਂ ਆਪਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਂ. ਸੁਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਾਨਿ ਸੁਚੀਨਿ ਉਪ੍ਪਲਾਦੀਨੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਜਾਤਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਅਥ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਗਬ੍ਭਪਰਿਹਰਣੂਪਕ੍ਕਮੇਨ ਵਿਨਾ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਸਮ੍ਭਵਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਮੂਲਕਂ ਅਞ੍ਞਾਨਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ, ਉਪਕ੍ਕਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਰਿਹਰਣਮੂਲਕਂ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਮਤ੍ਤਾਨਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ. ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਮੁਖਂ ਕਡ੍ਢਨਂ ਆਕਡ੍ਢਨਂ, ਪਰਿਤੋ ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਕਡ੍ਢਨਂ ਪਰਿਕਡ੍ਢਨਂ. ਅਧੋ ਧੁਨਨਂ ਓਧੁਨਨਂ, ਤਿਰਿਯਂ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਵਾ ਧੁਨਨਂ ਨਿਧੁਨਨਂ. ਤਚ੍ਛੇਤ੍ਵਾ ਖਾਰਪਕ੍ਖਿਪਨਂ ਖਾਰਾਪਟਿਚ੍ਛਕਂ.
ਸਕਲਸਰੀਰਨ੍ਹਾਪਨਂ ਨ੍ਹਾਪਨਂ, ਏਕਦੇਸਧੋਵਨਂ ਧੋਵਨਂ, ਸੂਰਿਯਾਭਿਮੁਖਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਆਤਾਪਨਂ, ਪਞ੍ਚਗ੍ਗਿਤਾਪੇਨ ਪਰਿਤਾਪਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬੋਯੇਵ ਵਾ ਤਾਪੋ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਕੁਹਿਂ ਨੁ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਲਭੇਥ, ਜਾਤਿਯਾ ਵਿਨਾ ਨ ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਜਾਤਿਯਾ ਵਾ ਵਿਨਾ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ ਕੁਹਿਂ ਨੁ ਪਤਿਟ੍ਠਂ, ਕਤ੍ਥ ਨੁ ਪਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲਭੇਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੇਸੁ ਕਥਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਭਵੇਯ੍ਯ ਤਹਿਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੇਸੁ ਜਾਤਿਂ ਵਿਨਾ. ਨ ਚਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਚੇ ਅਸ੍ਸ. ਨਨੁ ਨੇਵਤ੍ਥੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਨਨੁ ਆਹਾਤਿ ਵਾ. ਯਦਤੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਨੇਵਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਜਰਾਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੨. ਜੀਰਣਮੇਵ ਜੀਰਣਤਾ, ਜੀਰਣਸ੍ਸ ਵਾ ਆਕਾਰੋ ਤਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਯਥਾਪੁਰੇ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੇਤਿ ਗਾਰਵਕਰਣਉਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਿ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੇ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਤਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਸਤਿਸੁਤਵੀਰਿਯਪਞ੍ਞਾਦੀਨਂ ਵਿਪ੍ਪਵਾਸਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਪਸਾਦੇਤਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰੇਹਿ ਅਪਸਾਦਨੀਯਤੋ. ਅਵਸਵਤ੍ਤਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਤਾਯ ਸੁਚਿਅਸੁਚਿਆਦਿਵਿਚਾਰਣਵਿਰਹੇਨ ਚ ਬਾਲਕੁਮਾਰਕਕਾਲੋ ਵਿਯ ਜਿਣ੍ਣਕਾਲੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਿਯ੍ਯੋ ਬਾਲਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ.
ਮਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੩. ‘‘ਕਾਲਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ ਯਾ ਲੋਕੇ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾ ਚੁਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਵਨਕਾਲੋਯੇਵ ਵਾ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨੀਯਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਕਾਲੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾ ਚੁਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ. ਮਚ੍ਚੁ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਸਮਾਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮਚ੍ਚੁ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਭੇਦੋ, ਯਞ੍ਚ ਮਰਣਂ ਪਾਣਚਾਗੋ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.
ਯਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਭੇਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਮਤੋ, ਫੁਸ੍ਸੋ ਮਤੋ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਯ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਬਨ੍ਧਸਮੁਚ੍ਛੇਦੋ ਚ ‘‘ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਮਰਣਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਕਥਾ ਵਟ੍ਟਕਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਤਿਮਰਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਤਬ੍ਭਾਵਤੋ ਤਦੇਕਦੇਸਭਾਵਤੋ ਚ ਮਰਣ-ਸਦ੍ਦਬਹੁਤ੍ਤੇ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਚਵਨਤਾ’’ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਚਵਨਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵਿਯੋਜੇਤੀਤਿ ਵਿਯੋਗਰਸਂ, ਵਿਯੋਗਕਿਰਿਯਾਭੂਤਤਾਯ ਵਾ ‘‘ਵਿਯੋਗਰਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਭਵਤੋ ਵਿਪ੍ਪਵਾਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਵਿਪ੍ਪਵਾਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ.
ਮਰਣਨ੍ਤਿਕਾਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਾ. ਯਦਿ ਮਰਣਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਕਾਯਿਕਂ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ.
ਪਾਪਕਮ੍ਮਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਾਪਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਨਤੋ. ਤਦੁਪਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਹਿ ‘‘ਅਕਤਂ ਵਤ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਭਦ੍ਦਸ੍ਸਾਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਿਸੇਸਤੋਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇਸਂ ਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਯੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਗਹਿਤਾ ‘‘ਵਿਤੁਜ੍ਜਮਾਨਮਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਸਨ੍ਧੀਨਂ ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਛੇਦਨੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ‘‘ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਚ੍ਛੇਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਕਾਰਣਤ੍ਥੋ, ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਚ੍ਛੇਦਨਮੂਲਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਾਦਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਤ੍ਤਿ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਾਲ਼ਾਦੀਹਿ ਕਤੇ ਹਿ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਾਦਨੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਤ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ.
ਸੋਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੪. ਸੁਖਕਾਰਣਂ ਹਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਫਲਂ ਸੁਖਂ. ਞਾਤਿਕ੍ਖਯੋਤਿ ਭੋਗਾਦੀਹਿ ਞਾਤੀਨਂ ਪਰਿਹਾਨਿ ਮਰਣਞ੍ਚ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਭੋਗਬ੍ਯਸਨਾਦਿਪਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਰੋਗਬ੍ਯਸਨਾਦੀਸੁ ਸਮਾਸਵਿਸੇਸਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਞਾਤਿਭੋਗਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਾ ਤਬ੍ਬਿਨਾਸਾਵਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਂਯੇਵ ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੪੭ ਆਦਯੋ) ਚ ‘‘ਦਸ ਰੂਪਾਨਿ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾਯਞ੍ਹਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੯੭੫ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ) ਨਿ ‘‘ਅਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਾਤਿ.
ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਨਾ’’ਤਿ. ਝਾਮਨ੍ਤਿ ਦਡ੍ਢਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਦਿਕਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਵੇਦਨਾ ਸੋਕੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨ ਲਕ੍ਖਣਾਦਯੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਂ, ਤਥਾਪਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਵਿਸੇਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਲਕ੍ਖਣਾਦਯੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਿਸਾਰਰਹਿਤਂ ਅਨ੍ਤੋ ਏਵ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਚਿਨ੍ਤਨਂ, ਸੁਕ੍ਖਨਂ ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਨਿਜ੍ਝਾਨਂ. ਪਰਿਨਿਜ੍ਝਾਯਨਂ ਦਹਨਂ. ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦਿਅਨੁਰੂਪਂ ਸੋਚਨਂ ਅਨੁਸੋਚਨਂ, ਤਂ ਤਂ ਵਾ ਗੁਣਂ ਦੋਸਞ੍ਚ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋਚਨਂ ਤਪ੍ਪਨਂ ਅਨੁਸੋਚਨਂ.
ਜਵਨਕ੍ਖਣੇਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਕ੍ਖਣੇ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਾ ਮੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵੀਥਿਯਮ੍ਪਿ ਪਨ ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਏਵ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਕਾਯਵਤ੍ਥੁਕਮਨੋਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੇਨ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ.
ਤੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ‘‘ਤੁਦਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਬ੍ਯਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਪਰਿਦੇਵਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੫. ਆਦੇਵਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਆਦੇਵੋਤਿ ਆਦੇਵਨ-ਸਦ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸੁਵਿਮੋਚਨਾਦਿਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਤਬ੍ਬਿਕਾਰਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸੋ ਸਦ੍ਦੋ ਕਰਣਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਵੀਹਿਪਲਾਪਾਦਯੋ ਵਿਯ ਤੁਚ੍ਛਂ ਵਚਨਂ ਪਲਾਪੋ. ਗੁਣਦੋਸੇ ਕਿਤ੍ਤੇਤਿ ਬੋਧੇਤੀਤਿ ਗੁਣਦੋਸਕਿਤ੍ਤਨਰਸੋ ਲਾਲਪ੍ਪ-ਸਦ੍ਦੋ. ਅਤ੍ਥਾਨਤ੍ਥੇ ਹਿਰਿਯਿਤਬ੍ਬਜਨੇ ਚ ਅਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਮਭਾਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਦੇਵਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਭਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋਕਵਤ੍ਥੁਅਵਿਘਾਤੇਨ ਵਾ ਸਮ੍ਭਮੋ, ਨ ਉਤ੍ਤਾਸਸਮ੍ਭਮੋ, ਸੋ ਚ ਪਰਿਦੇਵਨ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪਰਿਦੇਵੋ ‘‘ਸਮ੍ਭਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਸੋਕਾਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਦੇਵਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੁਟ੍ਠਿਪੋਥਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਪਰਿਦੇਵਨਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਚ ਞਾਤਿਅਬ੍ਭਤ੍ਥਙ੍ਗਮਨਾਦੀਨਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤੀਤਿ ਪਰਿਦੇਵਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਭਿਯ੍ਯੋਤਿ ਯੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਪਰਿਦੇਵਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਦੋਮਨਸ੍ਸਤੋ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਤੋ ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋ, ਕਣ੍ਠੋਟ੍ਠਤਾਲੁਆਦਿਸੋਸਜਤੋਪਿ ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਕਾਯਿਕਂ ਚੇਤਸਿਕਂ ਤਂਨਿਦਾਨਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੬-੭. ਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਕਾਯਿਕਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਿਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਭਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਕੀਲ਼ਿਤੁਂ ਨ ਲਭਾਮੀਤਿ ਬਲਵਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਦੋਮਨਸ੍ਸਵਤ੍ਥੁਤਾ ਹੋਤਿ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਪੀਲ਼ੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਦੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਵਾ.
ਆਵਟ੍ਟਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ. ਵਿਵਟ੍ਟਨ੍ਤੀਤਿ ਪਬ੍ਭਾਰੇ ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਭੋ ਵਿਯ ਲੁਧਨ੍ਤਿ. ਮੂਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਛਿਨ੍ਨਪਪਾਤਂ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਪਰਿਦਯ੍ਹਮਾਨਚਿਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਮਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ, ਵਿਗਤੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇ ਤਥਾਚਿਨ੍ਤਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ.
ਉਪਾਯਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੮. ਸਬ੍ਬਵਿਸਯਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣਵਸੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਸੀਦਨਂ ਸਂਸੀਦਨਂ, ਉਟ੍ਠੇਤੁਮ੍ਪਿ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਕਰਣਵਸੇਨ ਅਤਿਬਲਵਂ, ਵਿਰੂਪਂ ਵਾ ਸੀਦਨਂ ਵਿਸੀਦਨਂ. ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਸਯਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦੀਸੁ ਵਿਰੂਪੋ ਆਸਙ੍ਗੋ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਵਬਨ੍ਧਤਾ ਬ੍ਯਾਸਤ੍ਤਿ. ਨਿਤ੍ਥੁਨਨਕਰਣਤੋ ਨਿਤ੍ਥੁਨਨਰਸੋ. ਵਿਸੀਦਨਂ ਵਿਸਾਦੋ.
ਸਯਂ ਨ ਦੁਕ੍ਖੋ ਦੋਸਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਤ੍ਤਾ ਵਾ. ਯੇ ਪਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਮੇਵ ਉਪਾਯਾਸੋਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇ ‘‘ਉਪਾਯਾਸੋ ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਏਕੇਨਾਯਤਨੇਨ ਏਕਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਏਕੇਨ ਖਨ੍ਧੇਨ ਏਕੇਨਾਯਤਨੇਨ ਏਕਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੨੪੯) ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਸਾਦਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਕਾਰਣਂ ਅਗਣਯਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪਾਯਾਸੋ ਕਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ, ਵਿਸਾਦਨਵਸੇਨੇਵ ਞਾਤਿਵਿਨਾਸਾਦੀਨਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਨਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਉਪਾਯਾਸੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਦਹਤਿ, ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਕਰਣਵਸੇਨ ਕਾਯਂ ਵਿਸਾਦੇਤਿ, ਤਦੁਭਯਕਰਣੇਨੇਵ ਤਤੋ ਪਰਂ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਾਯਿਕਂ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਨਯਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯੯. ਨ ਅਪ੍ਪਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਗਮਿਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਵੇਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਸਨਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ. ਅਹਿਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਂ. ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਕਾਮੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨਤ੍ਥਕਾਮਾਤਿਆਦਿ ਅਸਮਤ੍ਥਸਮਾਸੋਪਿ ਯੋਜਿਤੋ. ‘‘ਅਸੂਰਿਯਪਸ੍ਸਾਨਿ ਮੁਖਾਨੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਹਿ ਯੇਨ ਸਮਾਸੋ, ਨ ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਪਟਿਸੇਧਕੋ ਅ-ਕਾਰੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਨਿਬ੍ਭਯੇ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਦੁਕ੍ਖਯੋਗਤੋ ਖੇਮਤ੍ਤਾ.
ਸਙ੍ਗਤਿਆਦੀਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਯਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦਯੋ ਭੋਜਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਵਾ ਸਹਕਰਣਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਦ੍ਵਯਂ ਤਦਤ੍ਥਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਵਾ ਯਂ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਯਥਾ ਲਬ੍ਭਤਿ ਸਙ੍ਗਤਿਆਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਹਿ ਸਙ੍ਗਤਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਸਂਯੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਆਗਤੇਹਿ ਚ ਤੇਹਿ, ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਠਾਨਾਦੀਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਸਹਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਸੁ ਚ ਮਿਸ੍ਸੀਭਾਵੋਤਿ. ਅਨਤ੍ਥਭਾਵੋ ਉਪਦ੍ਦਵਭਾਵੋ.
ਅਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਆਪਾਥਗਮਨਮਤ੍ਤਂ ਤਂਗਹਣਮਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ, ਨ ਪਨ ਪਥਵਿਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠਾਨਿ ਕਣ੍ਟਕਾਦੀਨਿ ਅਮਿਤ੍ਤਾ ਚ ਉਸੁਆਦੀਹਿ ਵਿਜ੍ਝਨਾਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ.
ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਾ ਇਧ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੦. ਮਿਨਨ੍ਤੀਤਿ ਨਾਲ਼ਿਯਾਦੀਸੁ ਧਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਅਨ੍ਤੋ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ, ਨ ਬਹਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਮਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਹਭਾਵਦੀਪਕੋ. ਞਾਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਇਚ੍ਚੇਵ. ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਬ੍ਯਸਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਸੋਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨੇਵ ਸਰੀਰਂ ਸੋਸੇਨ੍ਤਿ, ਕਿਸਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਕਿਸਮ੍ਪਿ ਨਿਰੋਜਤਾਕਰਣੇਨ ਮਿਲਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਚ ਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਸੋਕਸਰਸਮਪ੍ਪਿਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਵਿਤੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਇਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੧. ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਜਾਤਿਯਾ ਨ ਆਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਕਾਲਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇਸੁ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਜਾਤਿਯਾ ਅਨਾਗਮਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਮ੍ਪੀਤਿ ਯੇਨਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਦਾਪਿ ਪਨ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਇਚ੍ਛ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਅਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਦਾਪਿ ਅਲਾਭਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਇਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ‘‘ਨ ਲਭਤੀ’’ਤਿ ਏਤਂ ਅਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਦਾ ਇਚ੍ਛਾਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਅਲਾਭੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਪਨਤ੍ਥਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਇਚ੍ਛਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਅਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਸਾ ਇਚ੍ਛਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਪਾਪੁਣਨ੍ਤੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ.
ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਗਣੇਨਾਤਿ ਨਿਲ੍ਲਜ੍ਜੇਨ ਧੁਤ੍ਤਗਣੇਨ, ਕਪ੍ਪਟਿਕਗਣੇਨ ਵਾ.
ਵਿਘਾਤਮਯਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਘਾਤਮਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਘਾਤਤੋ ਏਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਬ੍ਬਨ੍ਧਨਜਰਾਤਿਸਾਰਾਦਿਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ. ਇਚ੍ਛਿਤਾਲਾਭਨ੍ਤਿ ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਇਚ੍ਛਮੇਵ ਵਦਤਿ.
ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੨. ਵਿਤ੍ਥਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਏਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਤਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਦੁਕ੍ਖਵਿਤ੍ਥਾਰਗਤਂ ਪਨ ਦੇਸਨਾਵਿਤ੍ਥਾਰਂ ਪਹਾਯ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਦੇਸਨਾਯ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਤਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਸਬ੍ਭਾਵਾ.
ਦੇਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਾਯਿਕਪੁਰਿਸੋ ਦੇਸਕੋ. ਭਗਵਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਦੇਸਕੋ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਦੇਸਕੇਨਾ’’ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ, ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਕ੍ਖਾਯਿਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਾਵਕਾਦਯੋ ਯਥਾ ਇਨ੍ਧਨਾਦੀਨਿ ਬਾਧੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਬਾਧਯਮਾਨਾ. ਮਾਰਣਨ੍ਤਿਕਦੁਕ੍ਖਾਭਿਘਾਤੇਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤਿਪਾਕਟੇਨ ਜਾਤਿਜਰਾਦੁਕ੍ਖਵਿਘਾਤਜਸੋਕਾਦਯੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤੋਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤੋ ਉਦ੍ਧਂ. ਕਣ੍ਠ ਸੋਸਾਦਿ ਸਨ੍ਧਿ ਬਨ੍ਧਚ੍ਛੇਦਨਾਦਿ ਜਨਕ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭ ਸਮਾਯੋਗਤੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਆਬਾਧਨਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯੇਸੁ ਕੇਸੁਚੀਤਿ ਤਿਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਾ ਫੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਰੋਗਾਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਗਤਂ ਏਵਂਪਕਾਰਮੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੩. ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪੁਨਬ੍ਭਵਕਰਣਂ ਪੁਨੋਬ੍ਭਵੋ’’ਤਿਆਹ. ‘‘ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਨੋ ਵਿਯ ਚ ਪੁਰਿਮਪਦਸ੍ਸ ਓਕਾਰਨ੍ਤਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਵਾ ਸੀਲਟ੍ਠੇਨ ਇਕ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਮਿਯਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਕਿਰਿਯਾਵਾਚਕਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਪੂਪਭਕ੍ਖਨਸੀਲੋ ਆਪੂਪਿਕੋ’’ਤਿ. ‘‘ਤਦ੍ਧਿਤਾ’’ਇਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਤਦ੍ਧਿਤਾਨਂ ਅਭਿਧਾਨਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਸਹਜਾਤਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਦੇਤਿ, ਕਮ੍ਮਸਹਾਯਭੂਤਾ ਤਦਸਹਜਾਤਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਦੁਵਿਧਾਪਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਦਾਯਿਕਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾਯੇਵਾਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤੀਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਦਾਯਿਕਾਪਿ ਅਦਾਯਿਕਾਪਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਦੇਤਿਚ੍ਚੇਵ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾਤਿ ਸਮਾਨਵਿਪਾਕਾਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ ਸਮਾਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਦਾਨੁਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਸੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਧਿਮ੍ਹਿ ਯਥਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵਿਪਚ੍ਚਨਕਮ੍ਮਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਧਿਵੇਪਕ੍ਕਾ. ਨਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਨਨ੍ਦੀ, ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ. ਯੋ ਚ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋ, ਯਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾ, ਉਭਯਮੇਤਂ ਏਕਤ੍ਥਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ‘‘ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਤ੍ਤਂ ਗਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਰਾਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵਰਾਗੋ ਵਿਸੁਂ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ ਕਾਮਭਵੇ ਏਵ ਭਵਪਤ੍ਥਨਾਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਿਯਰੂਪੇ ਪਠਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ‘‘ਨਿਵਿਸਤੀ’’ਤਿ, ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਨੁਸਯਵਸੇਨ ਵਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਵੇਸਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਸੋਭਗ੍ਗੇ ਦੇਵਤ੍ਤੇ ਚ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਤਿ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾਹ, ਸਪਸਾਦਂ ਵਾ ਮਂਸਪਿਣ੍ਡਂ. ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਪਞ੍ਚਪਸਾਦਨ੍ਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨੀਲਪੀਤਲੋਹਿਤਕਣ੍ਹਓਦਾਤਵਣ੍ਣਪਸਾਦਂ. ਰਜਤਪਨਾਲ਼ਿਕਂ ਵਿਯ ਛਿਦ੍ਦਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਓਦਾਤਤ੍ਤਾ. ਪਾਮਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਲਮ੍ਬਕਣ੍ਣਬਦ੍ਧਂ. ਤੁਙ੍ਗਾ ਉਚ੍ਚਾ ਦੀਘਾ ਨਾਸਿਕਾ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਿਕਾ, ਏਵਂ ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਘਾਨਂ. ‘‘ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰਾ’’ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਤੁਙ੍ਗਾ ਨਾਸਿਕਾ ਯੇਸਂ, ਤੇ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਿਕਾ. ਏਵਂ ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਘਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਜਿਵ੍ਹਂ…ਪੇ… ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਾ ਸਣ੍ਠਾਨਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ. ਮਨਂ…ਪੇ… ਉਲ਼ਾਰਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਅਤ੍ਥਵਿਚਿਨਨਸਮਤ੍ਥਂ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਰੀਰਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਵਿਲੇਪਨਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਯਦਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਹੋਤਿ, ਤਦਾ ਏਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਗਹਿਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦਕਿਰਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਵਿਸਯਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ. ਨ ਹਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸੇਹਿ ਨਾਨਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਤਿ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਛਿਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨਿਚ੍ਛਿਤੋ ਫਲਭਾਵੇਨ ‘‘ਯਦਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਹੋਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਤੇਨ ਉਪਯੋਜਿਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ.
ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੪. ਅਨੂਹਤੇਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਤੇ, ਅਪ੍ਪਹੀਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸੀਹੋ ਵੇਧਕੇ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਉਸੁਮ੍ਹਿ, ਸੁਵਾਨੋ ਲੇਡ੍ਡੁਮ੍ਹਿ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਪਹਾਰਕੇ. ਖਯਗਮਨਵਸੇਨ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਗਮਨਵਸੇਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਨਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਚਜਨਵਸੇਨ ਹਾਨਿਵਸੇਨ ਚ ਚਜੀਯਤਿ, ਪੁਨ ਯਥਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਥਾ ਦੂਰਖਿਪਨਵਸੇਨ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜੀਯਤਿ, ਬਨ੍ਧਨਭੂਤਾਯ ਮੋਚਨਵਸੇਨ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਸਂਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਨ ਅਲ੍ਲੀਯਤਿ. ਆਯੂਹਨਂ ਸਮੁਦਯੋ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਅਨਾਯੂਹਨਂ.
ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਅਪਞ੍ਞਾਪਨਂ, ‘‘ਤਿਤ੍ਤਅਲਾਬੁ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰਾਭਾਵਂ ਵਾ. ਤਿਤ੍ਤਅਲਾਬੁਵਲ੍ਲਿਯਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਨਂ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪਹਾਨਂ. ਤਦਾਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਦੁਤਿਯੂਪਮਾਯ ਦਕ੍ਖਿਣਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਚੋਰਘਾਤਕਾ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਪੁਰਿਮਾ ਵਾ ਉਪਮਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਪਿਯਰੂਪਸਾਤਰੂਪੇਸੁ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯਪਿ.
ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੫. ਅਞ੍ਞਮਗ੍ਗਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਕਪ੍ਪਿਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਪਟਿਪਦਾਭਾਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਭਾਵਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਅਞ੍ਞਮਗ੍ਗਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਰਿਯੋ, ਅਰਿਯਫਲਪਟਿਲਾਭਕਰਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਂ ਲਭਾਪੇਤਿ ਜਨੇਤੀਤਿ ਅਰਿਯੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਫਲਵਸੇਨ ਚ ਅਰਿਯਨਾਮਲਾਭੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਟ੍ਠ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਾਨਿ ਅਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ’’ਤਿ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਚਤੁਰਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਾਚਾ ਜਨਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਿਪਕ੍ਖਵਿਰਤਿਸਭਾਵਾ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਭੇਦਕਰਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਹਾਨੇਨ ਜਨੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਕਿਚ੍ਚਵਤੀ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਪਰਿਗ੍ਗਹਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਚੀਵਰਕਮ੍ਮਾਦਿਕੋ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਤਂਤਂਕਿਰਿਯਾਨਿਪ੍ਫਾਦਕੋ ਵਾ ਚੇਤਨਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਪਾਦਚਲਨਾਦਿਕਂ ਕਿਰਿਯਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਾਵਜ੍ਜਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਨਿਰਵਜ੍ਜਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਕਿਚ੍ਚਵਾ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਚ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੋ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ‘‘ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਾਯਵਾਚਾਨਂ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਭੂਤਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ‘‘ਵੋਦਾਪਨਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਨੀਕਕਿਲੇਸਾ ਦਿਟ੍ਠੇਕਟ੍ਠਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ. ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਅਙ੍ਗੇਨ ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਤਥੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਨੀਕਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਞਾਣੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਇਧ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਤੋ, ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਞਾਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਪ੍ਪਕਾਸਨਕਿਚ੍ਚਤੋ. ਤੀਣਿ ਨਾਮਾਨਿ ਲਭਤਿ ਕਾਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਤੋ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੭੦੩ ਆਦਯੋ) ‘‘ਵਿਰਤਿਚੇਤਨਾ ਸਬ੍ਬੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਪਧਾਨਾਨਂ ਵਿਰਤਿਚੇਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ‘‘ਵਿਰਤਿਯੋਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨਾਯੋਪੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਣਕਾਲੇ ਵਾ ਵਿਰਤਿਯੋ ਸੁਭਾਸਿਤਾਦਿਵਾਚਾਭਾਸਨਾਦਿਕਾਲੇ ਚ ਚੇਤਨਾਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਵਿਰਤਿਯੋਵ ਚੇਤਨਾਨਂ ਅਮਗ੍ਗਙ੍ਗਤ੍ਤਾ ਏਕਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਞਾਣਤਾ ਵਿਯ ਏਕਾਯ ਵਿਰਤਿਯਾ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਿਵਿਰਤਿਭਾਵੋ ਵਿਯ ਚ ਏਕਾਯ ਚੇਤਨਾਯ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦਿਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਯਸਾਧਨਸਭਾਵਾਭਾਵਾ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦਿਭਾਵਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ, ਤਂਸਿਦ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਅਙ੍ਗਤ੍ਤਯਤ੍ਤਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਚ.
ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਪਿ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਏਵਾਤਿ ਯਦਿਪਿ ਸਮਾਧਿਉਪਕਾਰਕਾਨਂ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਾਨੁਮਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਿਯਾਯਨਬ੍ਰੂਹਨਸਨ੍ਤਸੁਖਾਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਚਤੂਹਿ ਝਾਨੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਵਾਯਾਮੋ ਵਿਯ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਕੁਸਲਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਾਦਿਚਤੁਵਾਯਾਮਕਿਚ੍ਚਂ, ਸਤਿ ਵਿਯ ਚ ਅਸੁਭਾਸੁਖਾਨਿਚ੍ਚਾਨਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਯਾਦੀਸੁ ਸੁਭਾਦਿਸਞ੍ਞਾਪਹਾਨਚਤੁਸਤਿਕਿਚ੍ਚਂ, ਏਕੋ ਸਮਾਧਿ ਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਕਿਚ੍ਚਂ ਨ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਚਿਤ੍ਤੇ ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਏਵ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇਪਿ, ਤਥਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਚਿਤ੍ਤੇ ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਏਵ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵਚੀਭੇਦਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਵਜ੍ਜਵਚੀਭੇਦਨਿਵਤ੍ਤਨਪਵਤ੍ਤਨਕਰਾਯ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਯਪਿ ਉਪਕਾਰਕੋ ਏਵਾਤਿ ‘‘ਸ੍ਵਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਚੀਭੇਦਨਿਯਾਮਿਕਾ ਵਾਚਾ ਕਾਯਿਕਕਿਰਿਯਾਨਿਯਾਮਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਿਕਾ. ਇਦਂ ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵੀਰਿਯਂ. ਗਤਿਯੋਤਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯੋ, ਕਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵੇ ਵਾ. ਸਮਨ੍ਵੇਸਿਤ੍ਵਾਤਿ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ.
ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਟ੍ਠਂ ਕਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗੇਸੁ ਨਿਨ੍ਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਂ, ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਭਾਵੋਯੇਵ ਚ ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਕਰਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਤੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਵੇਧੋਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਟਿਵੇਧਮਾਹ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਉਗ੍ਗਹਾਦਿਪਟਿਵੇਧੋ ਚ ਪਟਿਵੇਧੋਵ, ਨ ਚ ਸੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋਤਿ? ਨ, ਕੇਵਲੇਨ ਪਟਿਵੇਧ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਉਗ੍ਗਹਾਦਿਪਟਿਵੇਧਾਨਂ ਅਵਚਨੀਯਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਵੇਧਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਉਗ੍ਗਹਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਞਾਣਂ ‘‘ਪਟਿਵੇਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਟਿਵੇਧਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਵੇਧਭੂਤਮੇਵ ਪਨ ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਞਾਣਾਨਿਪਿ ਸਵਨਞਾਣੇ ਏਵ ਅਵਰੋਧਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਸਵਨਧਾਰਣਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਲੋਕਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਮੇਵ ਞਾਣਮਾਹ. ਉਗ੍ਗਹਾਦੀਹਿ ਸਚ੍ਚਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ.
ਪਯੋਗੋਤਿ ਕਿਰਿਯਾ, ਵਾਯਾਮੋ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਮਹਨ੍ਤਤਰਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤਂ ਦੁਕ੍ਕਰਤਰਤਞ੍ਚ ਉਪਮਾਹਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਭਵਗ੍ਗਗਹਣਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ.
ਪਦਘਾਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਤਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯੇਨ ਚੁਪਾਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਗਤਮਗ੍ਗੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਘਾਤੋ ਪਦਘਾਤੋ. ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਦ੍ਧਂ ਉਦ੍ਧਂ ਸਨ੍ਤਿਵਿਸੇਸਯੁਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਕਤਰਪਾਲ਼ਿਯਂ? ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ ਤਾਵ ਅਟ੍ਠ ਕਸਿਣਾਨਿ ਦਸ ਅਸੁਭਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਆਰੁਪ੍ਪਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਆਗਮੇਸੁ ਦਸ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿਯੋ ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞਾ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਂ. ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੂਤਿ ਕਾਮਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ.
ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯਾਤਿ ਏਤੇਨ ਏਕਾਯ ਚੇਤਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਏਕਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਧ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕੋ ਸੇਕ੍ਖੋ. ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਤਿ ਆਜੀਵਹੇਤੁਕਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਤੋ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਰਮਣਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਅਯਂ ਪਨਸ੍ਸਾਤਿ ਮਗ੍ਗਭਾਵੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਏਕਤ੍ਤੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਯਂ ਝਾਨਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸਦਿਸਸਬ੍ਬਾਸਦਿਸਏਕਚ੍ਚਸਦਿਸਤਾ ਵਿਸੇਸੋ. ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਨਿਯਾਮੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਇਧ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਨਿਯਾਮਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ, ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਂ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਯਾਮਂ ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਵਾਦਾਵਿਰੋਧਤੋ, ਇਧ ਪਨ ਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਾਦਨਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਨਿਯਾਮਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਯਾਮੋ ਪਨ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਇਧਾਪਿ ਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਞ੍ਞੇ ਚਾਚਰਿਯਵਾਦਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਤਾਵ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਨਿਯਾਮਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਨਿਯਾਮੇਨ ਤਾਵਾ’’ਤਿ.
ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨਨੁ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ‘‘ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਯੇਸੁ ਪਨ ਸਂਸਯੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ, ਤੇਨਤ੍ਥਤੋ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਮਾਹਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਮੁਦਾਯਞ੍ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਞ੍ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ, ਨ ਲੋਕਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਹਿ ਲੋਕਿਯਂ ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਪਞ੍ਚਕਞ੍ਚਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਕਥਨ੍ਤਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਕਥਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂਝਾਨਿਕਾਵ ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਝਾਨਿਕਂ ਪਠਮਫਲਾਦਿਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਿਕਂ ਪਨ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨਂ ਤਜ੍ਝਾਨਿਕਂ ਫਲਞ੍ਚ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਅਞ੍ਞਝਾਨਿਕਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਝਾਨਙ੍ਗਾਦਿਨਿਯਾਮਿਕਾ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਪਾਦਕਂ, ਨ ਸਮ੍ਮਸਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਫਲਸ੍ਸਪਿ ਪਾਦਕਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਦੁਕ੍ਖਞਾਣਾਦੀਨਂ ਰੂਪਾਦਿਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਨਂ ਕਸਿਣਾਦਿਤਂਤਂਕੁਸਲਾਰਮ੍ਮਣਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਤਂਤਂਵਿਰਮਿਤਬ੍ਬਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾਨੁਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਦਨੁਰੂਪੋਤਿ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਕਰਸੀਲਂ ਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਸੀਲਾਨੁਰੂਪਤਾ ਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਚ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਸੀਲਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਤਿਟ੍ਠਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚੇਤਸੋ ਅਸਮ੍ਮੋਸੋਤਿ ‘‘ਏਕਾਰਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਸਤਾਰਕ੍ਖੇਨ ਚੇਤਸੋ ਰਕ੍ਖਿਤਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਤਿ…ਪੇ… ਸੁਵਿਹਿਤਚਿਤ੍ਤਾਰਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.
ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਾਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਮਗ੍ਗੇ ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਸੀਲਸ੍ਸ ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਝਾਨਾਨਂ ਚਰਣਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਤਰੇ ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧਾ ਚਰਣਂ. ਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਯਾਨਂ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵ ਯਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਾਨਂ. ਸੀਲਂ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਮਾਧਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਾਤਿ ਸਮਥਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਤ੍ਤਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਥਯਾਨੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਾਨੇਨ ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਸਮਥਯਾਨੇਨ ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਝਾਨਸੁਖਂ ਅਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗਂ ਵਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਮੋਹਸ੍ਸ, ਸੀਲਸਮਾਧਯੋ ਚ ਦੋਸਲੋਭਾਨਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਾ ਅਦੋਸਾਲੋਭੇਹਿ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਯੋਗਤੋ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਂ. ਸੀਲਾਦੀਨਿ ਹਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠੋ ਫਲਟ੍ਠੋ ਚ ਅਰਿਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਮਗ੍ਗਫਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਸਾਸਨਂ ਅਰਿਯਭੂਮਿ.
ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦੬-੨੧੪. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਦਯੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਰਹਿਤੇ ਏਕਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮੁਦਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਅਵਸੇਸਕਿਲੇਸਾਵਸੇਸਾਕੁਸਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਚ ਸਾਸਵਕੁਸਲਮੂਲਾਵਸੇਸਸਾਸਵਕੁਸਲੇਸੂਤਿ ਸਪ੍ਪਦੇਸੋ ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸਚ੍ਚਸਦ੍ਦੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਾ ਪਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾ ਏਵ. ਨ ਹਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮੁਦਯਮੇਵ ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤੀਸੁਪਿ ਵਾਰੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਪੁਬ੍ਬਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯਪਿ ਹਿ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ? ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਕੇਵਲਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨਾਵਸੇਨ ਪਨ ਤਂ ਤਂ ਸਮੁਦਯਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਵਸੇਨ ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਚ ਤਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਚ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਤੋ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਨਞ੍ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਂ ਅਵਸੇਸਾਨਞ੍ਚ ਸਾਸਵਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਪਹਾਨਵਸੇਨ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਵਾ ਪਹੀਨੇਸੁ ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਤਦਧਿਗਮਨੀਯਂ ਨਿਰੋਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨਿਰੋਧਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਦੀਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਯਦਿਪਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਆਜੀਵੋ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਸ੍ਸਾਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧) ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਦੂਰਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਂ, ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸਂਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਤਾਯੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਯਤਿਂ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਪਚਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਵਟ੍ਟਨਵਸੇਨ, ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਤਣ੍ਹਾਯ ਪਹੀਯਮਾਨਾਯ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵੇਨ, ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦਰਥਸਨ੍ਤਾਪਪਰਿਲ਼ਾਹੇਸੁ ਪਹੀਯਮਾਨੇਸੁ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਸੁਖੇ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਯਮਾਨੇ ‘‘ਯਾ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧) ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਸੁਖਂ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ…ਪੇ… ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਚਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਮਿਦਂ ਵਚਨਤੋਤਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਦੇਸਨੁਪਾਯਸ੍ਸ ਞਾਪਕਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚਨਤੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਚਨਾਨੁਰੂਪਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਪਿ ਮਗ੍ਗੋ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤ੍ਥਾਤਿ? ਦੇਵਪੁਰੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਸਿਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੋਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕੇਹਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨੇਵ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਿਸੇਸਕਾਰਣਨਿਦਸ੍ਸਕੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਦੇਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨ…ਪੇ… ਵਚਨਤੋ ਪਨ…ਪੇ… ਦੇਸਿਤੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਸਿਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਵਾਰੋਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਪੁਰੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਝਾਨੇਹਿ ਦੇਸਨਾਪਵੇਸੋ, ਭਾਵਨਾਪਵੇਸੋ ਵਾ ਝਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਨਯਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਗਣਨਾਸੁਖਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿ ਠਿਤਾ, ਤਥਾ ਏਕੇਕਿਸ੍ਸਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਸੁਞ੍ਞਤਾਦੀਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਗਮਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਵਾਰੇ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਤ੍ਤਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਵਾਰੇ ਚ ਯਥਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਧਮ੍ਮਵਸੇਨਾਤਿ.
ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧੫. ਏਵਂ ਪੁਰਿਮੇਸੁਪਿ ਦ੍ਵੀਸੂਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਪਟਿਪਦਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੦੫) ‘‘ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਉਗ੍ਗਹਾਦਿਵਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਇਦਂ ‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਟਿਵੇਧਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਏਕਮੇਵ ਞਾਣਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਤਥਾ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਨਞ੍ਚ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ‘‘ਅਪਿਚੇਸਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਾ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਹੋਤਿ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਏਕਕ੍ਖਣਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਏਵਂ ਪਨ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਾਦਿਮੁਖੇਨ ਅਰਿਯੋਵ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਟਿਵੇਧਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਏਕਮੇਵ ਞਾਣਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਦੁਕ੍ਖਞਾਣਾਦਿਤਾ, ‘‘ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ…ਪੇ… ਏਕੋਵ ਕੁਸਲਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਤਾ ਚ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇਪਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਲੋਕਿਯਤਾ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਵਂ ਪੁਰਿਮੇਸੁਪਿ ਦ੍ਵੀਸੂਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ.
ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.