੫. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੋ
੧. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧੯. ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਨ੍ਦਭਾਵਂ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਭਾਵਂ ਕਾਰਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਞ੍ਹਿ ਤੇ ਰੂਪਗ੍ਗਹਣੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤੇ ਚ ਤਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਇਤਰੇਸੁਪਿ. ਯੇਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਭਾਵੋ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਕਿਚ੍ਚਜਾਨਨਂ.
ਕਤ੍ਥਚਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ…ਪੇ… ਅਰਿਯਾਯ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਰਿਯਾਯ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਯਾ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਦਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਯਾ ਹਿਸ੍ਸ ਅਰਿਯਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਤਦਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੧੬) ਦ੍ਵੇ, ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਪਿਣ੍ਡੋਲਭਾਰਦ੍ਵਾਜੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਞ੍ਞਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ…ਪੇ… ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੧੯), ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੯੩), ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ…ਪੇ… ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੯੨) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਤੀਣਿ, ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਨਾਨਾਵਿਸਯਾਨਿ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੧੨), ‘‘ਪਞ੍ਚਿ…ਪੇ… ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੦੧ ਆਦਯੋ), ‘‘ਪਞ੍ਚਿ…ਪੇ… ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੮੬ ਆਦਯੋ) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੁਕਾਦਿਵਚਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣੁਪਾਯਾਦਿਭਾਵਤੋ ਦੁਕਾਦੀਨਂ. ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਿ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋਤਿ ਇਧ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਏਕਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.
ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਭਾਵਭੂਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ ਗਮੇਤਿ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਲਿਙ੍ਗੀਯਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਕਿਂ ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ, ਕਿਞ੍ਚ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗੀਯਤੀਤਿ? ਇਨ੍ਦਂ ਇਨ੍ਦੋ ਵਾ, ਇਨ੍ਦਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਂ ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਂ, ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਤਂਸਭਾਵੋ ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਟ੍ਠੋ, ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਮੇਵ ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਟ੍ਠੋ. ਸਜ੍ਜਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਨ੍ਤਿ ਸਿਟ੍ਠਂ, ਇਨ੍ਦੇਨ ਸਿਟ੍ਠਂ ਇਨ੍ਦਸਿਟ੍ਠਂ. ਜੁਟ੍ਠਂ ਸੇਵਿਤਂ. ਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ, ਤੇਨ ਚ ਸਿਟ੍ਠਾਨੀਤਿ ਕਮ੍ਮਜਾਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਾਨਿ. ਤੇ ਚ ਦ੍ਵੇ ਅਤ੍ਥਾ ਕਮ੍ਮੇ ਏਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਇਤਰੇ ਚ ਭਗਵਤਿ ਏਵਾਤਿ ‘‘ਯਥਾਯੋਗ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨਾਤਿ ਭਗਵਤੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਇਨ੍ਦਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ. ਉਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਨ੍ਤਿ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਿ ਫਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਤੀਹਿ ਕਾਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਅਵਬੋਧਤੋ. ‘‘ਸੋ ਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਆਸੇਵਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੯.੩੫) ਗੋਚਰਕਰਣਮ੍ਪਿ ਆਸੇਵਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਨਿਚਿ ਗੋਚਰਾਸੇਵਨਾਯਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਗੋਚਰੀਕਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਕਾਨਿਚੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਵਿਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਬਹੁਲੀਮਨਸਿਕਰਣੇਨ ਅਨਾਸੇਵਨੀਯਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਤੇਸੁ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੭੦) ਭਾਵਨਾ ‘‘ਆਸੇਵਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਕਾਨਿਚਿ ਭਾਵਨਾਸੇਵਨਾਯਾ’’ਤਿ. ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਅਸਤਿ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਹਿ ਤਂਸਹਿਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਞ੍ਞਾਕਾਰੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਹਿ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਭਾਵੋ, ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚਤ੍ਥੇ ਇਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿਚ੍ਚੇਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਦਸ੍ਸਿਤੇਨ ਨਯੇਨ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤੀਸੁ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਯਥਾਰਹਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਹੇਟ੍ਠਾਤਿ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਂ. ਅਮੋਹੋ ਏਵ, ਨ ਵਿਸੁਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਮੋਹਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦੇ ਵਿਭਾਵਿਤਾਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ ਤੇਸਞ੍ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੇਸਾਨਿ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਹਿ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਆਗਤਾਨਿ. ਨਨੁ ਚ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ? ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋ ਏਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ਇਟ੍ਠਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਸਮ੍ਭੋਗਰਸਂ, ਕਾਯਿਕਸ੍ਸਾਦਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਨਿਟ੍ਠਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਅਨਿਟ੍ਠਾਕਾਰਸਮ੍ਭੋਗਰਸਂ, ਕਾਯਿਕਾਬਾਧਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਕਾਰਾਨਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਸਮ੍ਭੋਗਰਸਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਵਿਪਰੀਤੇਪਿ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰੇਨ ਅਨਿਟ੍ਠਾਕਾਰੇਨ ਚ ਸਮ੍ਭੋਗਰਸਤਾਤਿ.
ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਰਿਯਭੂਮਿਪਟਿਲਾਭੋ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਸਾਧਾਰਣਂ ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੇਸਨਕ੍ਕਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕਦੇਸਨਾਯ ਸਮੇਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਂ ਅਨੁਪਾਲਕਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਮਜ੍ਝੇ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਾਵ ਚ ਦੁਵਿਧਤ੍ਤਭਾਵਾਨੁਪਾਲਕਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਦੁਕ੍ਖਭੂਤਾਨਂ ਏਤੇਸਂ ਵੇਦਯਿਤਾਨਂ ਅਨਿਵਤ੍ਤੀਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨ ਚ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਬਨ੍ਧਤਾਯ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਂ ਞਾਪੇਤਿ. ਤਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾਤਿ ਭਾਵਨਾਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਸ੍ਸਨਾਨਨ੍ਤਰਾ ਹਿ ਭਾਵਨਾਤਿ.
ਸਤਿਪਿ ਪੁਰੇਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਮੇਵ ਕਿਚ੍ਚਂ ‘‘ਕਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ ਤਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਥਾਯ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਭਾਵੇਨ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਵਸਵਤ੍ਤਾਪਨਂ ਹੋਤਿ, ਨਾਞ੍ਞੇਸਂ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਭੂਤਾਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤਿ ਚੇਤਸਿਕਤ੍ਤਾਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਧਿਕਾਰੋ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਅਨੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇ ਚ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੋ ਅਨੁਵਿਧਾਨਂ. ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ਸਹਜਾਤੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ, ਸਹਜਾਤਾ ਚ ਤਬ੍ਬਸੇਨ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾਸਕਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਕਾਰਾਨੁਪਾਪਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪਣੀਤਸ੍ਸਪਿ ਅਕੁਸਲਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਾਨੁਪਾਪਨਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਂ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਸਨ੍ਤਪਣੀਤਾਕਾਰਾਨੁਪਾਪਨਞ੍ਚ. ਪਸਨ੍ਨਪਗ੍ਗਹਿਤਉਪਟ੍ਠਿਤਸਮਾਹਿਤਦਸ੍ਸਨਾਕਾਰਾਨੁਪਾਪਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਉਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤੇਨੇਵ ਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂਤਂਸਂਯੋਜਨਾਨਂਯੇਵ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਬ੍ਬਕਤਕਿਚ੍ਚਂ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਅਮਤਾਭਿਮੁਖਮੇਵ ਤਬ੍ਭਾਵਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਨਿ ਵਿਯ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਪਸੁਤਞ੍ਚ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਮਤਾਭਿਮੁਖਭਾਵਪਚ੍ਚਯਤਾ ਚਾ’’ਤਿ.
੨੨੦. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਸਤਿਪਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤੇ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵੀਰਿਯਾਦੀਨਿ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਕਾਲਪੁਗ੍ਗਲਪਚ੍ਚਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿਚ੍ਚੇਵ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਾਨਿ, ਨ ਯਸ੍ਸਾ ਭੂਮਿਯਾ ਯਾਨਿ ਨ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਚ ਅਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਬ੍ਬਭੂਮਿਕਤ੍ਤਗਹਣਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇ ਤਂਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਚਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਦੀਪਕਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੩. ਇਧ ਅਨਾਭਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਂ. ‘‘ਰੂਪਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਏਵ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਟ੍ਠਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਏਕਦੇਸਸ੍ਸ ਪਨ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਿਯਾਪਕ੍ਖੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਪਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤਾ, ਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਚ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਮਿਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਸਿਯਾਪਕ੍ਖੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ, ਨ ਏਕਦੇਸਵਸੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਰੂਪਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਤ੍ਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਞ੍ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ, ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣਤਂ. ਨ ਹਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਯਦਿਪਿ ਸਿਯਾ, ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਚ ਵੇਦਨਾ ਰੂਪਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਥਾਪਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਸ੍ਵੇਵ ਵਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਦ੍ਵਾਯਤਨਾ ਸਿਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਨਾਯਤਨਂ ਸਿਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ…ਪੇ… ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਪਿ, ‘‘ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਸਿਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ…ਪੇ… ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਪਿ, ‘‘ਸਿਯਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇ ਸਾਵਸੇਸਾ ਦੇਸਨਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ‘‘ਅਟ੍ਠਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਿਯਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਕਾਲੇ ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਚ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.